CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1.1 Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh 1.1 Khái niệm “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận” (Khoản 21 Điều 4 Luật số 59/2020/QH14). Trong thời đại phát triển ngày nay, các hoạt động dịch vụ luôn gắn liền với cuộc sống con người, công việc kinh doanh có thuận lợi hay không phụ thuộc vào sản phẩm công ty đó cung cấp có được thị trường chấp nhận và sử dụng sản phẩm đó. “Nếu loại bỏ các phần khác nhau nói về phương tiện, phương thức, kết quả cụ thể của hoạt động kinh doanh thì có thể hiểu kinh doanh là các hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu sinh lời của chủ thể kinh doanh trên thị trường”. Đặc điểm hoạt động kinh doanh: + Trao đổi hàng hóa và dịch vụ: Tất cả các hoạt động kinh doanh đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ đổi lấy tiền hoặc giá trị của tiền.
+ Lợi nhuận là mục tiêu chính: Việc kinh doanh được thực hiện với mục đích là tìm kiếm lợi nhuận, lợi nhuận là phần thưởng cho các dịch vụ của doanh nghiệp. + Do một chủ thể thực hiện gọi là chủ thể kinh doanh, chủ thể kinh doanh có thể là tổ chức doanh nghiệp, các hộ gia đình hoặc là các cá nhân kinh doanh. + Kinh doanh là có sự vận động của đồng vốn, vốn là một yếu tố quyết định đến công việc kinh doanh, doanh nghiệp không có vốn thì không thể thực 4 hiện được hoạt động kinh doanh. Chủ thể kinh doanh sử dụng vốn để có thể mua nguyên vận liệu, thiết bị sản xuất… Trong xuyên suốt chiều dài phát triển nền kinh tế Việt Nam đã chuyển đổi từ cơ chế bao cấp dần sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Sự thay đổi này đã làm thay đổi mạnh mẽ nền kinh tế Việt Nam. Để có thể duy trì và phát triển thì các doanh nghiệp phải đòi hỏi các hoạt động kinh doanh phải có hiệu quả. Không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, không chỉ là mối quan tâm của bất kỳ ai mà là mối quan tâm của tất cả mọi người mọi doanh nghiệp. Đó là vấn đề bao trùm xuyên suốt thể hiện trong công tác quản lý, suy cho cùng quản lý kinh tế là đảm bảo tạo ra kết quả và hiệu quả cao nhất trong kinh doanh.
Mọi cải tiến những đổi mới về nội dung, biện pháp, phương pháp áp dụng trong quản lý chỉ đem lại ý nghĩa khi chúng làm tăng được hiệu quả hoạt động kinh doanh, là thước đo về chất lượng phản ánh tình hình tổ chức, quản lý kinh doanh mà còn là vấn đề sống còn của doanh nghiệp. Để doanh nghiệp tồn tại và vươn lên thì trước hết đòi hỏi kinh doanh phải có hiệu quả, hiệu quả hoạt động kinh doanh càng cao doanh nghiệp càng có điều kiện mở rộng đầu tư đổi mới công nghệ tiên tiến hiện đại. Kinh doanh có hiệu quả là tiền đề nâng cao phúc lợi cho người lao động, tăng năng suất lao động và là điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Như vậy “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất.
Hiệu quả kinh doanh còn thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa lý luận và thực tiễn nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận. Vậy hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt hiệu quả cao nhất”1. Nguyễn Năng Phúc. Phân tích báo cáo tài chính.
NXB Đại học kinh tế quốc dân 5 Như ta thấy hiệu quả kinh tế là phạm trù được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác sử dụng nguồn lực của doanh nghiệp về lao động vật tư vốn để đạt được kết quả cao nhất với chi phí ít nhất.2 Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh tế. Việc khan hiếm nguồn lực và sử dụng chúng có tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu tăng cao của xã hội, đặt ra yêu cầu phải khai thác tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực.
Để có thể đạt được các mục tiêu kinh doanh các doanh nghiệp phải chú trọng và phát huy tối đa năng lực hiệu năng của các yếu vốn và yếu tố chi phí.3 Ý nghĩa của việc phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh “Hiệu quả kinh doanh thể hiện sự tương quan giữa kết quả đầu ra với các nguồn lực đầu vào sử dụng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Để đạt hiệu quả cao, doanh nghiệp cần tối đa hóa các kết quả đầu ra trong điều kiện các nguồn lực hạn chế của mình. Phân tích hiệu quả kinh doanh giúp các đối tượng quan tâm đo lường khả năng sinh lời của doanh nghiệp, đây là yếu tố quyết định tới tiềm lực tài chính trong dài hạn – một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động kinh doanh. Phân tích hiệu quả kinh doanh cũng giúp các đối tượng quan tâm đo lường hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Kết quả đầu ra của quá trình hoạt động kinh doanh phụ thuộc rất lớn vào năng lực, kĩ năng, sự tài tình và động lực của các nhà quản trị. Các nhà quản trị chịu trách nhiệm về hoạt động của doanh nghiệp, ra các quyết định về tài chính, đầu tư và kinh doanh, xây dựng và thực hiện các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Sự thành công hay thất bại trong việc điều hành hoạt động của doanh nghiệp được thể hiện trực tiếp qua việc phân tích hiệu quả kinh doanh. 6 Phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh còn hữu ích trong việc lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp.
Hiệu quả hoạt động kinh doanh được phân tích dưới các góc độ khác nhau và được tổng hợp từ hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong doanh nghiệp nên sẽ là cơ sở để đánh giá và điều chỉnh các hoạt động, các bộ phận cụ thể trong doanh nghiệp và lập kế hoạch kinh doanh theo đúng mục tiêu chiến lược cho các kì tiếp theo"2.4 Tầm quan trọng của việc phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh 1.1 Công cụ phát hiện khả năng tiềm tàng và hạn chế trong hoạt động kinh doanh Trong hoạt động kinh doanh dù là ở bất kỳ doanh nghiệp nào hình thức hoạt động nào cũng không thể sử dụng hết khả năng sẵn có trong doanh nghiệp đó là những tiềm năng tiềm tàng chưa đực phát hiện. Chỉ có phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh của đoanh nghiệp mới giúp các nhà quản lý phát hiện và khai thác hết những tiềm tàng đó nhằm đem lại hiệu quả cao cho doanh nghiệp. Qua đó các nhà quản lý còn tìm ra nguyên nhân và nguồn gốc của các vấn đề phát sinh và từ đó có hững giải pháp chiến lược kinh doanh thích hợp giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.2 Là cơ sở đề ra quyết định kinh doanh Thông qua các chỉ tiêu trong tài liệu phân tích mà cho phép các nhà quản trị doanh nghiệp nhận thức đúng đắn về khả năng và mặt mạnh yếu, hạn chế của doanh nghiệp mình. Dựa vào cơ sở đó doanh nghiệp đưa ra những quyết định đúng đắn cùng với các mục tiêu chiến lược kinh doanh.
Vì vậy người ta phân tích hoạt động kinh doanh như một hoạt động thực tiễn vì phân tích luôn đi trước quyết định kinh doanh.3 Biện pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh Kinh doanh dù trong bất cứ lĩnh vực nào môi trường kinh tế nào thì đều xuất hiện rủi do. Muốn kinh doanh có hiệu quả như mong muốn thì mỗi doanh 2 TS. Phạm Thị Thủy, THS. Nguyễn Thị Lan Anh.vn 7 nghiệp phải thường phân tích hoạt động kinh doanh.
Thông qua phân tích dựa trên những tài liệu đã thu nhập được thì doanh nghiệp có thể dự đoán các điều kiện kinh doanh trong thời gian tới để đề ra chiến lược kinh doanh phù hợp. Phân tích hoạt động kinh doanh là phân tích các điều kiện bên trong doanh nghiệp như phân tích về tài chính, lao động, công nghệ, … có trong doanh nghiệp. Ngoài ra doanh nghiệp phải phân tích các điều kiện tác động từ bên ngoài như khách hàng, doanh nghiệp, đối thủ cạnh tranh, … Trên cơ sở phân tích các yếu tố bên trong, bên ngoài doanh nghiệp thì như vậy doanh nghiệp có thể dự đoán được những rủi do trong kinh doanh có thể xảy ra và có thể đề ra các phương án dự phòng.5 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh Nền kinh tế nước ta đang mở cửa hội nhập do đó tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp Việt. Để có thể tồn tại và phát triển các doanh nghiệp phải biết tận dụng thời cơ vượt qua những khó khăn thách thức trước mắt, xác định từng bước lợi thế của mình trên thị trường.
Vì điều quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp là không ngừng nâng cao hiệu quả kinh doanh.1 Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là cơ sở đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp cũng như toàn xã hội. Một doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì phải hoạt động có hiệu quả mà hiệu quả kinh doanh thì phản ánh trình độ nguồn lực như nhân lực, vốn, công nghệ… để đạt được mục tiêu xác định của doanh nghiệp. Mục tiêu sau cùng của hầu hết doanh nghiệp là lợi nhuận. Khi mà kinh doanh có lợi nhuận doanh nghiệp có thể tái đầu tư mở rộng sản xuất và cũng đảm bảo cho sự tồn tại phát triển của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp là tế bào của xã hội vì vậy khi mỗi doanh nghiệp phát triển cũng ghóp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Do đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là cơ sở đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp cũng như toàn xã hội.