CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sự cố y khoa là một sự việc xảy ra bất ngờ bao gồm chết hay chấn thương vật lý hoặc tâm lý nghiêm trọng, hoặc những việc dẫn đến rủi ro (JCI, 2000). Hiện nay, sự cố y khoa là một vấn đề đáng quan tâm không chỉ ở các nước phát triển mà còn ở các nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam. Một nghiên cứu được khảo sát trên 780 bệnh án một cách ngẫu nhiên cho thấy 13,5% người nhập viện gặp sự cố y khoa, trong đó 49% sự cố có thể phòng ngừa được (Daniel, 2010). Sự cố y khoa do phẫu thuật theo ước tính của Tổ chức y tế thế giới chỉ ra rằng, trong 25 bệnh nhân thì có một người phẫu thuật, và tỉ lệ tử vong liên quan đến phẫu thuật chiếm từ 0,4% đến 0,8%, và biến chứng do phẫu thuật chiếm tỉ lệ từ 3% đến 16% (Bộ Y tế, 2014).
Tại Việt Nam, một cuộc phỏng vấn 89 điều dưỡng công tác tại Bệnh viện đa khoa khu vực Cai Lậy cho thấy kết quả như sau: 148 sự cố liên quan đến chuyên khoa ngoại sản, 592 sự cố liên quan đến thuốc. Và những nơi xảy ra sự cố nhiều nhất là khoa hồi sức cấp cứu, khoa sản, hoặc khoa phẫu thuật với tỉ lệ từ 40% đến 50%, những nơi có cường độ lao động cao, hoặc được áp dụng kỹ thuật mới (Nguyễn Thị Mỹ Linh, 2010). Sự cố y khoa là những vấn đề khó tránh khỏi và nhiều khi nằm ngoài tầm kiểm soát. Khi sự cố y khoa không mong muốn xảy ra, cả người bệnh và thầy thuốc đều là nạn nhân, và đặc biệt đối với người bệnh phải gánh chịu hậu quả về mặt sức khỏe và thậm chí tử vong.
Tuy nhiên, nếu các sự cố y khoa không được ghi nhận và không được tìm hiểu nguyên nhân thì những sự cố này sẽ tiếp tục xảy ra và gây thiệt hại về sức khỏe và tính mạng của người bệnh. Do vậy, một sự cố y khoa sẽ hữu ích nếu được công khai, phân tích để từ đó rút kinh nghiệm nhằm không lặp lại lần sau. Tuy nhiên, một rào cản rất lớn trong việc ghi nhận và báo cáo sự cố là văn hóa buộc tội và trừng phạt, dẫn đến tâm lý e ngại báo cáo. Tuy thực tế cho thấy, không phải tất cả sự cố, sai sót y khoa đều gây hậu quả nghiêm trọng.
Những sự cố, sai sót không gây hậu quả nghiêm trọng là cơ hội cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 cải tiến vì giúp phát hiện những nguy cơ tiềm ẩn để phòng ngừa những sự cố nghiêm trọng có thể xảy ra trong tương lai. Vì vậy cần tạo ra một môi trường khuyến khích giúp nhận diện sự cố, báo cáo sự cố, và học hỏi từ sự cố, sai sót, chú trọng xác định nguyên nhân gốc rễ vấn đề và có hoạt động thích hợp cải thiện cho tương lai. Từ Dũ, bệnh viện sản phụ khoa hàng đầu khu vực phía Nam, thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo tuyến về chuyên môn, kỹ thuật cho 32 tỉnh thành, mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 2.600 lượt bệnh nhân đến khám, và điều trị nội trú gần 340 bệnh nhân. Với tình trạng quá tải và áp lực công việc cao, bệnh viện đã triển khai hệ thống quản lý sự cố như thế nào? Trong công tác quản lý ấy, những yếu tố nào tác động đến việc báo cáo sự cố của nhân viên.
Nhằm góp phần xây dựng một môi trường an toàn cho công tác khám chữa bệnh tại bệnh viện, góp phần chủ động phòng ngừa những sự cố, sai sót lặp lại; xác định tầm quan trọng của hệ thống báo cáo sự số tự nguyện tại bệnh viện, tác giả tiến hành nghiên cứu “Phân tích hành vi báo cáo sự cố y khoa tại Bệnh viện Từ Dũ”.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Mục tiêu của đề tài là phân tích hành vi báo cáo sự cố y khoa của nhân viên Bệnh viện.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu là hành vi báo cáo sự cố y khoa tại bệnh viện Từ Dũ. Phạm vi nghiên cứu là nhân viên công tác tại Khoa cấp cứu chống độc và Khoa Gây mê Hồi sức, nơi tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân với cường độ làm việc và áp lực công việc cao, dẫn đến khả năng sai sót rất lớn đồng thời đây cũng là nơi Bệnh viện đang thí điểm công tác báo cáo sự cố. Dữ liệu nghiên cứu trích từ bản câu hỏi khảo sát trực tiếp từ nhân viên hai khoa Gây mê hồi sức và Cấp cứu chống độc. Thời gian nghiên cứu từ tháng 11/2014 đến tháng 4/2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng qua phỏng vấn bảng câu hỏi từ 271 nhân viên công tác tại hai khoa Cấp cứu chống độc và Gây mê hồi sức.
Thống kê mô tả nhằm xác định kiến thức, thái độ, hành vi, tần suất báo cáo và niềm tin báo cáo sự cố của mẫu khảo sát. Qua đó tác giả sử dụng phương pháp phân tích đơn biến bằng phép kiểm định (Chi)2, Fisher chính xác nhằm xác định các yếu tố liên quan đến dự định báo cáo sự cố của nhân viên tại hai khoa. Nghiên cứu sử dụng các công cụ tính toán và phân tích số liệu là phần mềm xử lý thống kê Stata 12.5 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Đề tài phân tích các yếu tố tác động đến hành vi báo cáo sự cố y khoa tại bệnh viện, từ đó tác giả đề xuất các kiến nghị nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng công tác báo cáo sự cố.6 KẾT CẤU LUẬN VĂN Nội dung đề tài được tác giả trình bày gồm 5 chương: Chương1: tổng quan đề tài nhằm giới thiệu lý do chọn đề tài, mục tiêu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Chương 2: tác giả trình bày cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu về dự định hành vi TRA và TPB, cũng như lý thuyết về sự cố y khoa, khảo lược các nghiên cứu, từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu của tác giả.
Chương 3: trình bày phương pháp nghiên cứu gồm cách thức thu thập và xử lý số liệu. Chương 4: tác giả trình bày kết quả nghiên cứu. Chương 5: trình bày kết luận nghiên cứu, định hướng chính sách, các kiến nghị cũng như hạn chế của đề tài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT-MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương này tác giả trình bày các lý thuyết liên quan đến sự cố y khoa, lý thuyết các mô hình liên quan đến dự định hành vi của mỗi cá nhân như mô hình hành động hợp lý (TRA), và mô hình hành vi dự định (TBP) từ đó làm cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu.1 LÝ THUYẾT VỀ SỰ CỐ Y KHOA 2.1 Định nghĩa các khái niệm Sự cố y khoa không mong muốn là tổn thương làm cho người bệnh mất khả năng tạm thời hoặc vĩnh viễn, kéo dài ngày nằm viện hoặc chết.
Nguyên nhân do công tác quản lý khám chữa bệnh hơn là do biến chứng bệnh của người bệnh (WHO, 2001). Sự cố y khoa là một sự việc xảy ra bất ngờ bao gồm chết hay chấn thương vật lý hoặc tâm lý nghiêm trọng, hoặc những việc dẫn đến rủi ro (JCI, 2000). Sai sót y khoa là thất bại trong việc thực hiện một hành động đã được lập kế hoạch dự kiến hoặc áp dụng kế hoạch sai hay có sự khác biệt giữa những gì làm được trong thực tế và những gì lẽ ra phải làm được (Runciman, 2007).2 Phân loại sự cố y khoa Hiện nay có nhiều cách phân loại sự cố y khoa khác nhau tùy vào bản chất và các tính năng của nó. Một sự cố y khoa có thể chỉ là những sai sót tiềm ẩn trong quá trình thực hiện các thao tác chăm sóc sức khỏe cho người bệnh, hoặc có thể là những trục trặc nhỏ về kiến thức công nghệ đối với trang thiết bị y tế, hoặc là những lỗi lớn hơn do yếu tố chủ quan của con người gây ra hay là tất cả những nguyên nhân khác xuất phát từ nhiều khía cạnh mà con người có thể hoặc không thể dự đoán trước được.
Theo Hiệp hội an toàn người bệnh Thế giới phân loại theo tính chất chuyên môn, sự cố y khoa được chia thành 6 nhóm: (1) sự cố y khoa do nhầm tên người bệnh, (2) sự cố y khoa do thông tin bàn giao của cán bộ y tế không đầy đủ, (3) do sai sót trong sử dụng thuốc, có thể xảy ra trong tất cả các công đoạn từ kê đơn, cấp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 phát thuốc, pha chế thuốc, sử dụng thuốc và theo dõi sau dùng thuốc, (4) sự cố y khoa do nhầm lẫn liên quan tới phẫu thuật (nhầm vị trí, nhầm phương pháp, nhầm người bệnh), (5) do nhiễm khuẩn bệnh viện và (6) là sự cố y khoa do người bệnh bị té ngã trong khi đang điều trị tại các cơ sở y tế. Reason (năm1997) mô hình pho mát Thụy Sĩ giải thích cách thức các sự cố xảy ra trong hệ thống. Mô hình cho thấy lỗi ở một tầng của hệ thống chăm sóc sức khỏe thường chưa đủ để gây sự cố, nó là kết quả của nhiều tầng lớp bảo vệ khác nhau trong đó phân thành lỗi cá nhân và lỗi hệ thống. Lỗi cá nhân hay còn gọi là lỗi hoạt động, là những người thuộc tầng phòng thủ cuối cùng trực tiếp chăm sóc, tiếp xúc người bệnh, và khi sự cố xảy ra họ thường bị đỗ lỗi.
Tuy nhiên thực tế cho thấy có nhiều lỗi cá nhân do hệ thống gây ra, và 80% sự cố do lỗi hệ thống. Lỗi hệ thống liên quan đến các qui trình, qui định của tổ chức, các chính sách không phù hợp, và các yếu tố này không được chú ý khi xem xét phân tích nguyên nhân sự cố, do đó các lỗi tương tự sẽ tiếp tục xảy ra.1 Mô tả các lớp hàng rào bảo vệ hệ thống phòng ngừa sự cố y khoa Nguồn: Reason J. Carthey, Diagnosing vulnerable system sysdrome LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Phân loại theo các yếu tố liên quan, người gây ra sự cố có thể không chủ định gây sự cố nhưng vì làm việc theo thói quen, nhớ gì làm nấy, kiến thức, kinh nghiệm hạn chế hay do ảnh hưởng tâm lý, tình cảm khi thực biện công việc; hoặc cũng có thể do cố ý không làm theo qui trình, lạm dụng thuốc, hoặc kỹ thuật trên người bệnh.