CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH DOANH THU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về doanh thu và phân tích doanh thu 1. Khái niệm: Doanh thu là một chỉ tiêu kinh tế quan trọng của một doanh nghiệp. Theo chuẩn mực kế toán 14 “doanh thu và thu nhập khác” và quyết định 48/2006/QĐ- BTC ngày 14/9/2006 của Bộ trưởng bộ tài chính, “doanh thu được hiểu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Trong tài liệu tham khảo Phan Công Nghĩa, 2000, “Giáo trình thống kê kinh tế”, NXB Giáo dục Hà Nội: “Doanh thu là toàn bộ số tiền bán sản phẩm, hàng hóa, cung ứng dịch vụ, sau khi trừ khoản giảm giá hàng hóa, hàng bán bị trả lại (nếu có chứng từ hợp lệ) được khách hàng chấp nhận thanh toán (không phân biệt đã thu hay chưa thu tiền). Tác giả đã sử dụng khái niệm doanh thu trong việc nghiên cứu của mình: “Doanh thu là biểu hiện bằng tiền của giá trị các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được từ hoạt động kinh doanh”. Ý nghĩa việc tăng doanh thu Tăng doanh thu có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn cần thiết với toàn xã hội. Đối với xã hội Phân tích doanh thu góp phần đảm bảo cân bằng cung cầu trong nền kinh tế: Khi tăng doanh thu doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm nhiều hơn mà còn có điều kiện tiêu dùng các sản phẩm của xã hội thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Để tăng doanh thu, doanh nghiệp mở rộng kinh doanh ra các vùng miền, các nước khác nhau vì thế phân tích kinh tế là yếu tố giúp doanh nghiệp mở rộng giao lưu kinh tế giữa các vùng miền và mở rộng quan hệ quốc tế. Ngoài ra, khi doanh thu tăng vốn của doanh nghiệp được thu hồi nhanh hơn, doanh nghiệp thực hiện tái sản xuất xã hội góp phần ổn định xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển. Và phân tích doanh thu sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp thực hiện SV: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa 8 Lớp: SB14F1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Đỗ Thị Tâm các nghĩa vụ đối với nhà nước, hỗ trợ nhà nước, các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế khác. Đối với doanh nghiệp: Doanh thu có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp, là khâu cuối cùng trong lưu thông.
Tăng doanh thu giúp doanh nghiệp thực hiện tốt các chức năng kinh doanh của mình, thu hồi vốn nhanh chóng, bù đắp chi phí sản xuất kinh doanh, thực hiện giá trị thặng dư. Việc tăng doanh thu đồng thời với mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, mở rộng quan hệ kinh tế, tạo danh tiếng và nâng cao thương hiệu tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Ngoài ra, doanh thu là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh thu tăng cho thấy kết quả kinh doanh của doanh nghiệp tốt hơn.
Doanh nghiệp tăng doanh thu để thực hiện mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp mình. Nhiệm vụ của phân tích doanh thu Phân tích doanh thu phản ánh chính xác tổng doanh thu trong kỳ kinh doanh cũng như doanh thu thuần của doanh nghiệp. Phản ánh những biến động trong kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, ngay trong kỳ và giữa các kỳ từ đó phản ánh uy tín kinh doanh và phản ánh quy mô khả năng chiếm lĩnh thị trường của doanh nghiệp. Từ đó, Chỉ rõ và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới doanh thu và sự biến động doanh thu giữa các kỳ.
Và phân tích doanh thu sẽ làm cơ sở xây dựng các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu, kết cấu doanh thu hay các phương án kinh doanh cũng như giúp hay lập các chỉ tiêu kinh tế khác. Nguồn tài liệu để phân tích doanh thu *Tài liệu bên trong: - Các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu của doanh nghiệp trong kỳ. - Các chỉ tiêu doanh thu của doanh nghiệp được xây dựng tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như căn cứ vào yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. Doanh thu có thể được xây dựng theo các nghiệp vụ kinh doanh như: Doanh thu bán hàng hoá (kinh doanh thương mại), doanh thu bán hàng SV: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa 9 Lớp: SB14F1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Đỗ Thị Tâm thành phẩm (hoạt động sản xuất), doanh thu dịch vụ.
Ngoài ra doanh thu có thể được xây dựng kế hoạch theo ngành, nhóm hàng hoặc những mặt hàng chủ yếu theo các phương thức bán (bán buôn, bán lẻ .) theo từng địa điểm kinh doanh (theo cửa hàng, quầy bán). - Các số liệu kế toán doanh thu được sử dụng trong phân tích hoạt động kinh tế, các hợp đồng bán hàng và các đơn vị đặt hàng, các chứng từ hoá đơn bán hàng. - Căn cứ vào tài liệu kế hoạch và mục tiêu phương án kinh doanh mà ban quản trị đã lên kế hoạch. - Căn cứ trên báo cáo kết quả kinh doanh tài liệu kế toán tổng hợp và chi tiết.
*Tài liệu bên ngoài: - Dựa vào ý kiến của khách hàng và các đối tượng quan tâm khác. -Các số liệu thông tin kinh tế thị trường, giá cả của những mặt hàng mà doanh nghiệp sản xuất kinh doanh bao gồm cả thông tin trong nước và thông tin trên thị trường Quốc tế và khu vực (đối với những doanh nghiệp kinh doanh Quốc tế). -Các chế độ, chính sách về thương mại, chính sách tài chính, tín dụng có liên quan đến hoạt động doanh nghiệp do Nhà nước ban hành. - Dựa vào thông tin về giá cả thị trường trong nước và ngoài nước.
Một số lý thuyết liên quan đến phân tích doanh thu Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng trong một khoảng thời gian nhất định. Doanh thu thuần: là doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ cộng cho các khoản hoàn nhập hoặc dự phòng giảm giá hàng tồn kho, phải thu nợ khó đòi không phát sinh trong kỳ báo cáo. Doanh thu thuần = Doanh thu bán hàng – các khoản giảm trừ Doanh thu bán hàng: là tổng số tiền thu được từ hoạt động bán hàng. Trong doanh nghiệp thương mại nó là chỉ tiêu phản ánh tổng giá trị hàng hóa, sản phẩm doanh nghiệp đã bán ra trong kỳ.
SV: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa 10 Lớp: SB14F1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Đỗ Thị Tâm Các khoản giảm trừ bao gồm: - Hàng bán bị trả lại: Đây là giá trị số sản phẩm hàng hoá, dịch vụ, lao vụ đã tiêu thụ bị khách hàng trả lại do các nguyên nhân vi phạm cam kết, vi phạm hợp đồng kinh tế, hàng bị mất, kém phẩm chất không đúng chủng loại quy định. - Giảm giá hàng bán: Đây là khoản giảm trừ được người bán chấp thuận một cách đặc biệt trên giá thoả thuận do hàng bán kém phẩm chất, không đúng quy cách phẩm chất quy định trên hợp đồng kinh tế. - Các khoản thuế gián thu bao gồm: Thuế GTGT(theo phương pháp trực tiếp), thuế xuất khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt. + Thuế xuất khẩu là các loại thuế gián thu đánh vào các loại hàng hoá xuất khẩu (thuộc doanh mục hàng hoá bị đánh thuế) qua các cửa khẩu và biên giới Việt Nam.
+ Thuế tiêu thụ đặc biệt: Là loại thuế gián thu đánh vào một số hàng hoá, dịch vụ nhất định (hàng hoá, dịch vụ đặc biệt). Thông thường đây là những hàng hoá, dịch vụ cao cấp mà không phải bất cứ ai cũng có điều kiện sử dụng hay hưởng thụ do khả năng tài chính có hạn hoặc có thể là những hàng hoá, dịch vụ khác có tác dụng không tốt đối với đời sống sức khoẻ con người, văn minh xã hội mà Chính phủ có chính sách hạn chế sản xuất, tiêu dùng. + Thuế GTGT( theo phưng pháp trực tiếp): Đây là loại thuế gián thu được tính trên khoản giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh qua mỗi khâu quá trình sản xuất kinh doanh và tổng số thuế thu được ở mỗi khâu bằng chính số thuế tính trên giá bán của người tiêu dùng cuối cùng. Nội dung phân tích tình hình doanh thu 1.
Phân tích tốc độ phát triển của doanh thu bán hàng Phân tích doanh thu bán hàng cần phải phân tích tốc độ phát triển qua các năm, qua đó thấy được sự biến động và xu hướng phát triển của doanh thu bán hàng làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn hoặc dài hạn. Nguồn số liệu để phân tích là các số liệu doanh thu bán hàng thực tế qua các năm phương pháp phân tích được áp dụng là tính toán các chỉ tiêu tỷ lệ phát triển liên hoàn, tỷ lệ phát triển định gốc và tỷ lệ phát triển bình quân theo các công thức sau: SV: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa 11 Lớp: SB14F1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Đỗ Thị Tâm - Tốc độ phát triển liên hoàn:Ti= x100 - Tốc độ phát triển định gốc: Toi= x100% - Tốc độ phát triển bình quân: T = Trong đó: ti : tốc độ phát triển liên hoàn t01: tốc độ phát triển định gốc t : Tốc độ phát triển bình quân Mi: doanh thu bán hàng kì i M(i-1): doanh thu bán hàng kì i-1 Mo : doanh thu bán hàng kì gốc Ngoài ra ta còn có thể dùng đồ thị để minh hoạ trong trường hợp qua các kỳ có sự biến động sử dụng những mặt hàng mà doanh nghiệp kinh doanh thì phải sử dụng chỉ số giá qua các năm để tính toán loại trừ. Phân tích doanh thu theo nghiệp vụ kinh doanh Trong một nền kinh tế năng động và đầy sự cạnh tranh, tất cả các doanh nghiệp đều phải đau đầu về các mặt hàng mình đưa ra thị trường. Hầu hết các doanh nghiệp thường lựa chọn nhiều phương thức buôn bán.
Có thể bán hàng hóa đã hoàn thiện, hoặc có thể bán thành phẩm ngay khi nó đang sản xuất để thúc đẩy tăng doanh thu. Dù thế nào thì mọi hoạt động đều hướng tới mục tiêu là tăng lợi nhuận. Phân tích doanh thu bán hàng theo các nghiệp vụ kinh doanh cho ta thấy rõ mức độ hoàn thành các chỉ tiêu doanh thu bán hàng, qua đó xác định kết quả theo từng nghiệp vụ kinh doanh và giúp ban quản trị đề ra nhưng biện pháp đầu tư thích hợp.