Luận văn: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại TTYT huyện Ea Kar năm 2023

Luận văn phân tích chi tiết danh mục thuốc sử dụng tại TTYT huyện Ea Kar, Đăk Lăk năm 2023. Cung cấp số liệu cơ cấu, phân tích theo ABC/VEN.

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý Dược
• Đề tài: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar tỉnh Đăk Lăk năm 2023
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar

Danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar, Đăk Lăk năm 2023 là một bộ sưu tập các thuốc được sử dụng trong hoạt động khám, chữa bệnh hàng ngày. Việc phân tích cơ cấu danh mục thuốc này có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu hóa chi phí điều trị, nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc và đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế. Danh mục bao gồm thuốc hóa dược và chế phẩm y học cổ truyền, phân loại theo nguồn gốc xuất xứ, nhóm tác dụng dược lý và đường dùng. Nghiên cứu này dựa trên dữ liệu thực tế từ cơ sở y tế tuyến huyện, giúp cung cấp cái nhìn tổng quát về thực trạng sử dụng thuốc và hỗ trợ quản lý dược hiệu quả.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của danh mục thuốc

Danh mục thuốc là danh sách toàn bộ thuốc được phépphép sử dụng tại cơ sở y tế. Đây là công cụ quản lý dược quan trọng, giúp kiểm soát chi phí điều trị, đảm bảo chất lượng thuốc và hạn chế lạm dụng kháng sinh. Tầm quan trọng nằm ở việc tối ưu hóa cấu trúc thuốc phù hợp với bệnh tật và điều kiện kinh tế của địa phương.

1.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng

Danh mục thuốc tại TTYT Ea Kar bao gồm thuốc hóa dược chiếm tỷ lệ cao và thuốc YHCT. Các thuốc được phân loại theo nguồn gốc (thuốc nước ngoài, thuốc trong nước), nhóm dược lý (chống sinh trùng, tim mạch, hô hấp) và biệt dược gốc/generic. Cấu trúc này phản ánh nhu cầu điều trị và khả năng cung cấp của cơ sở y tế tuyến huyện.

II. Phương pháp phân tích danh mục thuốc ABC VEN và ma trận ABC VEN

Để phân tích danh mục thuốc hiệu quả, nghiên cứu sử dụng ba phương pháp chính: phương pháp ABC, phương pháp VEN và ma trận ABC/VEN. Phân tích ABC dựa trên chi phí thuốc, chia thuốc thành ba nhóm A (chi phí cao, chiếm 70%), B (chi phí trung bình, chiếm 20%) và C (chi phí thấp, chiếm 10%). Phương pháp VEN phân loại thuốc theo tính thiết yếu: V (Vital - thiết yếu), E (Essential - cần thiết) và N (Non-essential - không cần thiết). Ma trận ABC/VEN kết hợp cả hai phương pháp, giúp quản lý thuốc toàn diện và tối ưu hóa nguồn lực. Các phương pháp này được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở y tế tuyến huyện ở Việt Nam.

2.1. Phương pháp phân tích ABC

Phân tích ABC theo giá trị chi phí thuốc là phương pháp cơ bản. Nhóm A chứa 20% thuốc nhưng chiếm 70% chi phí tổng, yêu cầu quản lý chặt chẽ. Nhóm B chiếm 30% thuốc và 20% chi phí. Nhóm C là 50% thuốc nhưng chỉ 10% chi phí. Phương pháp này giúp tập trung quản lý vào những thuốc có tác động tài chính lớn nhất.

2.2. Phương pháp phân tích VEN

Phân tích VEN xác định mức độ thiết yếu của từng loại thuốc. Thuốc Vital là những loại không thể thay thế, cứu sống bệnh nhân. Thuốc Essential là những loại cần thiết trong điều trị. Thuốc Non-essential là loại hỗ trợ. Phương pháp này đảm bảo tính sẵn sàng của thuốc quan trọng nhất tại cơ sở y tế.

2.3. Ma trận ABC VEN

Ma trận ABC/VEN kết hợp chi phí và tính thiết yếu, tạo 9 nhóm quản lý khác nhau. Nhóm AV (chi phí cao, thiết yếu) cần quản lý kiểm soát chặt chẽ nhất. Phương pháp này cung cấp hướng dẫn quản lý cụ thể cho từng loại thuốc.

III. Thực trạng sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar năm 2023

Thực trạng sử dụng thuốc tại TTYT Ea Kar phản ánh đặc điểm bệnh tật của địa phương và khả năng cung cấp của cơ sở y tế. Nghiên cứu cho thấy thuốc hóa dược chiếm tỷ lệ cao, trong đó kháng sinh được sử dụng phổ biến nhất. Thuốc YHCT cũng được ứng dụng nhưng với tỷ lệ thấp hơn. Về nguồn gốc, thuốc trong nước chiếm phần lớn danh mục nhưng chi phí thấp hơn so với thuốc ngoại nhập. Đường dùng uống là phổ biến nhất, phù hợp với bệnh tật thường gặp. Cấu trúc này phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế trong các thông tư quản lý dược.

3.1. Cơ cấu danh mục theo phân loại thuốc

Thuốc hóa dược chiếm phần lớn danh mục, gồm kháng sinh, tim mạch, hô hấp. Chế phẩm YHCT được bổ sung theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Sự phân bố này phản ánh cấu trúc bệnh tật và tối ưu hóa tài nguyên y tế tại cơ sở.

3.2. Tác dụng dược lý và nguồn gốc xuất xứ

Nhóm kháng sinh là chủ yếu trong nhóm chống nhiễm trùng. Nhóm tim mạch bao gồm huyết áp, tim mạch. Thuốc trong nước chiếm số lượng lớn nhưng thuốc ngoại nhập có chất lượng được ưa chuộng. Cân bằng giữa chất lượng và chi phí là mục tiêu của quản lý dược.

3.3. Biệt dược gốc và generic

Thuốc generic chiếm tỷ lệ cao trong danh mục, giảm chi phí điều trị. Biệt dược gốc được sử dụng cho những bệnh nhân cần hiệu quả cao nhất. Sự phối hợp hợp lý giữa hai loại tối ưu hóa cả hiệu quả lâm sàng và khả năng chi trả của bệnh nhân.

IV. Kết quả phân tích ABC VEN và khuyến nghị quản lý dược

Kết quả phân tích danh mục thuốc theo phương pháp ABC/VEN tại TTYT Ea Kar năm 2023 cho thấy nhóm AV (chi phí cao, thiết yếu) cần quản lý kiểm soát tuyệt đối. Nhóm này bao gồm những thuốc cứu sinh như kháng sinh, thuốc tim mạch và dung dịch truyền. Nhóm BE (chi phí trung bình, cần thiết) cần giám sát định kỳ, kiểm soát tồn kho. Nhóm CN (chi phí thấp, không thiết yếu) có thể quản lý lơi lỏng hơn. Trên cơ sở các kết quả này, cần tối ưu hóa danh mục thuốc, nâng cao kiến thức cho nhân viên dược, giám sát sử dụng thuốc và tuân thủ các quy định pháp luật của Bộ Y tế về quản lý danh mục dược.

4.1. Phân loại nhóm quản lý theo ABC VEN

Nhóm AV: Quản lý chặt chẽ, kiểm soát tồn kho định kỳ, ngăn chặn lãng phí. Nhóm AE, BE: Giám sát sử dụng theo chỉ định, tránh lạm dụng. Nhóm CE, CN: Quản lý thông thường, tối ưu hóa không cần kiểm soát quá chặt. Mỗi nhóm có chiến lược quản lý khác nhau, phù hợp với tính chất thuốc.

4.2. Khuyến nghị tối ưu hóa danh mục thuốc

Tối ưu hóa danh mục bằng cách rà soát định kỳ, loại bỏ thuốc ít dùng, thêm mới những loại đáp ứng nhu cầu. Nâng cao kiến thức cho nhân viên dược về hướng dẫn sử dụng và quản lý thuốc. Tuân thủ các thông tư của Bộ Y tế, nhất là Thông tư 20/2022.

4.3. Giám sát và đánh giá hiệu quả

Giám sát sử dụng thuốc hàng tháng, so sánh với chuẩn mực quốc tế. Đánh giá tỷ lệ kháng sinh, tỷ lệ generic, chi phí trung bình mỗi bệnh nhân. Báo cáo định kỳ cho Ban Giám đốc, điều chỉnh danh mục dựa trên kết quả đánh giá để cải thiện liên tục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng thuốc trong điều trị và phòng ngừa bệnh tật ngày càng tăng, việc quản lý và phân tích danh mục thuốc tại các cơ sở y tế, đặc biệt là tại trung tâm y tế huyện, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế, an toàn cho người bệnh và tối ưu hóa chi phí y tế. Tuy nhiên, hiện nay, việc quản lý danh mục thuốc tại các trung tâm y tế huyện vẫn còn nhiều khó khăn và hạn chế, cần được phân tích và cải thiện để nâng cao hiệu quả trong sử dụng thuốc. Tại Việt Nam, HĐT& ĐT của bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong hoạt động lựa chọn, xây dựng, quản lý danh mục thuốc, đem lại lợi ích lớn trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc y tế. Hằng năm Hội đồng thuốc và Điều trị đã xây dựng và tổ chức đánh giá danh mục thuốc bệnh viện theo quy trình đã được duyệt.

Những đánh giá của Hội đồng thuốc và Điều trị tại bệnh viện hướng đến xây dựng một danh mục thuốc bệnh viện phù hợp với nhu cầu khám chữa bệnh của người dân, phù hợp nguồn ngân sách nhà nước, nguồn thu từ dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, nguồn thu do cơ quan Bảo hiểm xã hội thanh toán và nguồn thu hợp pháp khác dành cho trung tâm y tế là có hạn, cần thiết phải khảo sát mô hình bệnh tật và danh mục thuốc sử dụng tại trung tâm y tế để có cơ sở đề xuất để cải tiến danh mục thuốc tại trung tâm y tế. Ngoài những vấn đề trên, chúng ta không thể không nói đến việc sử dụng thuốc không hợp lý ảnh hưởng đến sức khỏe con người thậm chí gây tử vong. Để góp phần thực hiện mục tiêu trên, các bệnh viện và TTYT tuyến huyện đã có nhiều cố gắng trong việc cung cấp đủ thuốc đảm bảo chất lượng và sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, nâng cao chất lượng điều trị. Song bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những bất cập liên quan đến cung ứng và sử dụng thuốc như việc lạm dụng thuốc kháng sinh, sử dụng các Vitamin, thuốc cổ truyền bất hợp lý, sử dụng nhiều các thuốc nhập khẩu…vv.đã khiến 1 cho việc sử dụng thuốc là một thách thức lớn đối với Bệnh viện nói riêng, và các cơ sở khám chữa bệnh nói chung.

Trung tâm Y tế huyện Ea Kar là đơn vị y tế tuyến huyện trực thuộc Sở Y tế tỉnh Đăk Lăk có chức năng triển khai thực hiện công tác khám bệnh, chữa bệnh cho nhân dân trên địa bàn huyện Ea Kar và các nhiệm vụ chuyên môn kỹ thuật. Số lượt khám bệnh ngoại trú hàng năm tại Trung tâm khoảng 135.000 lượt/năm, số lượng người bệnh đến khám bệnh trung bình 350-500 người/ngày. Kinh phí sử dụng cho việc mua thuốc khoảng 19 tỷ đồng/ năm. Hiện nay với sự phát triển không ngừng của Trung tâm Y tế huyện, sự nâng cao về trình độ chuyên môn và nhận thức của cán bộ y tế cũng như nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân toàn huyện, thì việc cung ứng đủ thuốc và đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, an toàn, hợp lý, cũng như mức độ phù hợp của danh mục với mô hình bệnh tật tại đơn vị là vấn đề luôn được Trung tâm Y tế huyện quan tâm.

Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc tại đơn vị mình như thế nào? Danh mục thuốc sử dụng có đáp ứng tối ưu nhu cầu điều trị và tiết kiệm chi phí hay chưa? Có vấn đề gì cần cải thiện trong danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm hay không? Do đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk năm 2023” nhằm đánh giá hiện trạng, tầm quan trọng và ý nghĩa của việc phân tích danh mục thuốc, đồng thời đề xuất các biện pháp cải thiện và khuyến nghị nhằm nâng cao quản lý thuốc tại trung tâm y tế huyện với mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk năm 2023; 2. Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Tổng quan về danh mục thuốc trong cơ sở khám, chữa bệnh Việc lựa chọn danh mục thuốc trong bệnh viện phải dựa trên những tiêu chí cụ thể do HĐT&ĐT xây dựng.

Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế đưa ra 7 tiêu chí lựa chọn thuốc bao gồm: - Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng; - Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định [15]; Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; - Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc [10]; - Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; - Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể [2]; - Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng [8]. Các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài 1. Thông tư 20/2022/TT-BYT ngày 31/12/2022 của Bộ Y tế Ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.

Ban hành kèm theo Thông tư này kèm theo danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế gồm: 1030 hoạt chất; 59 thuốc phóng xạ và chất chất đánh dấu. Các thuốc hay hoạt chất được sắp xếp theo 27 nhóm lớn, theo mã ATC (giải phẫu, điều trị, hóa học). Một số thuốc hay hoạt chất có nhiều mã ATC, nhiều chỉ định khác nhau được xếp vào một nhóm phù hợp nhất để hạn chế sự trùng lặp. Tên thuốc được ghi theo tên hoạt chất theo danh pháp INN [14].

Danh mục thuốc hóa dược và sinh phẩm được sắp xếp vào 27 nhóm lớn theo tác dụng điều trị [17]. Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chuyên khoa tỉnh sử dụng các thuốc không đi kèm với dịch vụ kỹ thuật, căn cứ vào năng lực chuyên môn, trang thiết bị y tế, nhu cầu điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và hướng dẫn chẩn đoán, điều trị của Bộ Y tế, Sở Y tế chủ trì, phối hợp Bảo hiểm xã hội tỉnh xác định danh mục thuốc vượt hạng được sử dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đó, nhưng không cao hơn hạng của Bệnh viện đa khoa tỉnh. Thông tư 27/2020/TT-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế Ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT. Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu được sắp xếp thành 11 nhóm theo y lý y học cổ truyền và có 5 cột, trong đó cột thành phần của thuốc ghi đầy đủ tên thành phần của thuốc theo tên dược liệu; các thành phần có dấu gạch chéo “/” là thành phần có thể thay thế lẫn nhau; thành phần đặt trong dấu ngoặc đơn “()” là thành phần có thể giảm [11].

Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế Thông tư quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện. HĐT&ĐT có chức năng tư vấn cho giám đốc Bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của Bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong Bệnh viện. Hội đồng xây dựng các quy định cụ thể về: Các tiêu chí lựa chọn thuốc để xây dựng danh mục thuốc Bệnh viện; Lựa chọn các hướng dẫn điều trị (các phác đồ điều trị) làm cơ sở cho việc xây dựng danh mục thuốc; Quy trình và tiêu chí bổ sung hoặc loại bỏ thuốc ra khỏi danh mục thuốc Bệnh viện; Các tiêu chí để lựa chọn thuốc trong đấu thầu mua thuốc; Sử dụng thuốc biệt dược và thuốc thay thế trong điều trị; Quy trình giám sát sử dụng thuốc tại các khoa lâm sàng; Quản lý, giám sát hoạt động thông tin thuốc của trình dược viên, công ty dược và các tài liệu quảng cáo thuốc [10]. Thông tư 23/2011/TT-BYT ngày 10/06/2011 của Bộ Y tế Thông tư hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh.

Trong Thông tư có nêu rõ khi lựa chọn thuốc sử dụng cho người bệnh, bác sỹ căn cứ vào tình trạng người bệnh, mức độ bệnh lý đường dùng của thuốc để ra y lệnh đường dùng thuốc cho thích hợp. Chỉ dùng đường tiêm khi người bệnh không uống được và khi sử dụng thuốc theo đường uống không đáp ứng được yêu cầu điều trị và với những thuốc chỉ dùng đường tiêm [7]. Thông tư 19/2018/TT-BYT ngày 30/08/2018 của Bộ Y tế Thông tư ban hành danh mục thuốc thiết yếu. Thông tư này quy định nguyên tắc xây dựng, tiêu chí lựa chọn thuốc thiết yếu bao gồm thuốc hóa dược, vắc xin, sinh phẩm, thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu; danh mục thuốc thiết yếu; sử dụng danh mục thuốc thiết yếu và trách nhiệm thực hiện [14].

Một số phương pháp phân tích danh mục thuốc 1. Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm: là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [3]. b) Vai trò và ý nghĩa + Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất.