Luận văn DS.CKII Lương Văn Thìn: Phân tích danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 (2022)

Luận văn Dược sĩ CKII phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2022, đánh giá cơ cấu, các bất cập và tìm ra nguyên nhân.

• Tác giả: Lương Văn Thìn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Hà
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược
• Đề tài: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4 năm 2022
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của danh mục thuốc bệnh viện

Danh mục thuốc bệnh viện là tập hợp các loại thuốc được phê duyệt và sử dụng tại các cơ sở y tế để điều trị bệnh nhân. Tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2022, danh mục thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế và quản lý hiệu quả nguồn lực dược phẩm. Phân tích danh mục thuốc giúp nhận diện những khía cạnh cần cải thiện trong chiến lược sử dụng thuốc, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và kiểm soát chi phí y tế. Việc phân tích này không chỉ tuân theo các quy định của Bộ Y tế mà còn góp phần vào việc xây dựng danh mục thuốc hợp lý, an toàn và phù hợp với điều kiện của bệnh viện.

1.1. Định nghĩa và chức năng của danh mục thuốc

Danh mục thuốc bao gồm toàn bộ các loại thuốc được lựa chọn phù hợp với nhu cầu điều trị của bệnh viện. Chức năng chính là hỗ trợ các bác sĩ trong việc lựa chọn thuốc, đảm bảo tính hiệu quả dược lý, giảm chi phí điều trị, và nâng cao an toàn dược phẩm cho bệnh nhân quân nhân và dân sự.

1.2. Vai trò trong quản lý dược bệnh viện

Tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4, danh mục thuốc là công cụ quản lý dược quan trọng giúp tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, kiểm soát kháng sinh không hợp lý, và đánh giá cơ cấu loại thuốc theo các tiêu chí như nguồn gốc, tác dụng dược lý, và giá trị kinh tế.

II. Cơ cấu danh mục thuốc theo các tiêu chí phân tích

Phân tích cơ cấu danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2022 được thực hiện theo nhiều tiêu chí khác nhau. Theo nguồn gốc, danh mục bao gồm thuốc hóa dược, thuốc từ thảo dược và thuốc y học cổ truyền. Theo nhóm tác dụng dược lý, các thuốc được phân loại thành các nhóm điều trị khác nhau như kháng sinh, thuốc tim mạch, thuốc hệ thần kinh. Phân tích theo nguồn xuất xứ giúp đánh giá tỷ lệ thuốc nội địa và nhập khẩu. Ngoài ra, danh mục còn được phân tích theo biệt dược gốc và thuốc generic, đơn thành phần và đa thành phần, cũng như đường dùng thuốc (uống, tiêm, bôi ngoài). Các phương pháp phân tích này cung cấp cái nhìn toàn diện về cơ cấu danh mục thuốc tại bệnh viện.

2.1. Phân loại theo nhóm tác dụng dược lý

Thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 được phân loại thành các nhóm tác dụng chính như kháng sinh, thuốc tim mạch, thuốc thần kinh. Cách phân loại này giúp bác sĩ lâm sàng lựa chọn thuốc phù hợp và kiểm soát sử dụng kháng sinh hợp lý theo các hướng dẫn quốc tế.

2.2. Phân loại theo biệt dược gốc và generic

Biệt dược gốc (BDG) là thuốc do công ty gốc sản xuất, trong khi thuốc generic có thành phần hoạt chất giống nhưng giá thấp hơn. Tại bệnh viện, việc cân bằng giữa hai loại này ảnh hưởng đến chi phí và chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

III. Phương pháp phân tích ABC VEN trong quản lý danh mục thuốc

Phân tích ABC/VEN là phương pháp hiệu quả để quản lý danh mục thuốc tại các bệnh viện. Phân tích ABC chia thuốc thành ba nhóm dựa trên giá trị tiêu thụ: nhóm A (chi phí cao nhưng số lượng ít), nhóm B (chi phí trung bình), nhóm C (chi phí thấp nhưng số lượng lớn). Phân tích VEN phân loại thuốc theo tính cấp thiết: V (Vital - thiết yếu), E (Essential - quan trọng), N (Non-essential - không thiết yếu). Ma trận ABC/VEN kết hợp hai phương pháp này, tạo ra 9 nhóm thuốc với chiến lược quản lý khác nhau. Tại Bệnh viện Quân y 4, phương pháp này giúp xác định những thuốc cần ưu tiên trong quản lý kho, kiểm soát chất lượng, và tối ưu hóa chi phí dược phẩm. Kết quả phân tích hỗ trợ Ban Giám đốc và Phòng Quản lý Dược đưa ra các quyết định chiến lược hợp lý.

3.1. Phân tích ABC Phương pháp dựa trên giá trị kinh tế

Phân tích ABC xác định các nhóm thuốc A đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ về tồn kho và chi phí. Thuốc nhóm C có thể sử dụng hệ thống quản lý tự động để giảm công sức quản lý, tối ưu hóa hiệu quả hoạt động dược.

3.2. Phân tích VEN Phương pháp dựa trên tính thiết yếu

Thuốc nhóm Vital cần luôn có sẵn để đảm bảo an toàn bệnh nhân. Phân loại này giúp Bệnh viện Quân y 4 ưu tiên cấp phát và kiểm kê thuốc thiết yếu, đảm bảo không gián đoạn điều trị cho bệnh nhân.

IV. Kết quả phân tích và đề xuất cải thiện danh mục thuốc

Kết quả phân tích danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân y 4 năm 2022 cho thấy một số khuyết điểm cần khắc phục. Bất cập trong sử dụng kháng sinh theo phân loại AWaRe cho thấy cần tăng cường giáo dục y tế về sử dụng kháng sinh hợp lý. Một số trường hợp chuyển đổi từ biệt dược gốc sang generic không tuân theo tiêu chí chất lượng đã được phê chuẩn. Ngoài ra, cơ cấu thuốc nhóm AN (kỵ chỉnh) và BN (bảo nên) cần được điều chỉnh phù hợp với mô hình bệnh tật tại bệnh viện. Đề xuất cải thiện bao gồm: xây dựng quy trình thẩm định danh mục thuốc chặt chẽ, tăng cường kiểm soát kháng sinh, đào tạo y bác sĩ về lựa chọn thuốc hợp lý, và cập nhật danh mục thuốc định kỳ theo các hướng dẫn mới của Bộ Y tế.

4.1. Nhận diện những bất cập trong sử dụng kháng sinh

Phân tích cho thấy tỷ lệ kháng sinh nhóm Watch (giám sát) cao, cần giảm thiểu sử dụng không hợp lý. Đề xuất tăng cường giám sát kháng sinh, xây dựng hướng dẫn sử dụng kháng sinh và đào tạo bác sĩ về chẩn đoán chính xác trước khi kê đơn.

4.2. Các giải pháp tối ưu hóa danh mục thuốc

Bệnh viện nên thành lập Ủy ban Danh mục Thuốc để thẩm định thuốc mới, đánh giá chất lượng generic, và điều chỉnh định kỳ danh mục. Cần áp dụng công nghệ thông tin quản lý danh mục, thực hiện kiểm soát chất lượng thuốc, và theo dõi hiệu quả điều trị nhằm tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong bối cảnh hiện nay, chăm sóc sức khỏe nhân dân đang ngày càng trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về “Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới” đã khẳng định rõ vai trò trung tâm của con người trong phát triển, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, trong đó có việc cung ứng và sử dụng thuốc. Thuốc là một trong những yếu tố thiết yếu trong điều trị và phục hồi sức khỏe. Chính sách quốc gia về thuốc đặt ra hai mục tiêu cơ bản: đảm bảo cung ứng thường xuyên, đầy đủ các thuốc có chất lượng đến tay người bệnh và đảm bảo việc sử dụng thuốc một cách an toàn, hợp lý và hiệu quả.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của thị trường dược phẩm cả về số lượng và chủng loại, các cơ sở khám chữa bệnh đang đứng trước yêu cầu phải lựa chọn một cách khoa học, hiệu quả những loại thuốc phù hợp đưa vào danh mục sử dụng tại đơn vị mình. Danh mục thuốc (DMT) bệnh viện không chỉ phản ánh thực trạng sử dụng thuốc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị, hiệu quả kinh tế và sự hài lòng của người bệnh. Vì vậy, việc xây dựng và định kỳ rà soát, cập nhật DMT là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong quản lý bệnh viện. Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế đã quy định rõ vai trò của HĐT và ĐT trong việc tư vấn, thẩm định và điều chỉnh DMT nhằm đảm bảo việc sử dụng thuốc trong bệnh viện đạt hiệu quả điều trị cao và tiết kiệm chi phí [1].

Tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4, với chức năng là bệnh viện tuyến cuối trong Quân đoàn và tuyến tỉnh trong khu vực, nhiệm vụ nâng cao chất lượng điều trị, đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả luôn được chú trọng. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng và vận hành danh mục thuốc, bệnh viện cũng gặp không ít khó khăn, từ khâu lựa chọn thuốc, đánh giá hiệu quả điều trị cho đến cân nhắc yếu tố kinh tế, dự trù cung ứng. Năm 2021, bệnh viện đã có báo cáo danh 1 mục thuốc nhưng việc phân tích còn hạn chế, chưa kết hợp đầy đủ các phương pháp định lượng, định tính và chưa làm rõ nguyên nhân các tồn tại. Nhằm nhận diện các vấn đề còn tồn tại, đồng thời đề xuất các hướng điều chỉnh phù hợp cho việc xây dựng danh mục thuốc sử dụng hiệu quả hơn trong tương lai, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4 năm 2022” với hai mục tiêu cụ thể: 1.

Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4 năm 2022. Phân tích nguyên nhân của một số tồn tại trong danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân y 4 – Quân đoàn 4 năm 2022. Khái quát danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện và một số văn bản, quy định liên quan 1. Khái niệm về danh mục thuốc bệnh viện Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được xây dựng để sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, ví dụ: Danh mục thuốc thiết yếu [2]; Danh mục thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế [3]; Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế [4].

DMT bệnh viện là một trong những sản phẩm của HĐT và ĐT nhằm đảm bảo việc sử dụng thuốc có hiệu quả cả về mặt điều trị cũng như kinh tế [5]. Việc phân tích danh mục thuốc đã sử dụng nhằm mục đích tìm ra những điểm chưa hợp lý, giúp cho nhà quản trị điều chỉnh và hoàn thiện chu trình cung ứng thuốc của năm sau. DMT bệnh viện được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau [5]: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả: từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Xây dựng danh mục phù hợp sẽ góp phần rất lớn trong công tác điều trị, quản lý của bệnh viện.

- Giảm số lượng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc có chất lượng tốt, an toàn và hiệu quả hơn. Một danh mục thuốc có quá nhiều thuốc không cần thiết sẽ dẫn đến sử dụng lãng phí nguồn kinh phí của quốc gia, bệnh viện cũng như của người bệnh. Một số phương pháp sử dụng trong phân tích DMT bệnh viện Theo tổ chức Y tế thế giới, các nghiên cứu sử dụng thuốc bao gồm các số liệu tổng hợp hoặc các chỉ số y tế giúp nhận biết tình trạng thuốc được tiêu thụ nhiều hay ít và các nghiên cứu định tính có thể xác định lý do tại sao các nhân viên y tế và người bệnh lại có những hành vi như họ đã làm. Có 4 phương pháp 3 chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện mà HĐT và ĐT nên thường xuyên sử dụng, đó là [5]: - Phương pháp thu thập số liệu tổng hợp bao gồm các số liệu không liên quan trực tiếp đến từng người bệnh cụ thể.

Các phương pháp như phân tích ABC, phân tích VEN và phương pháp DDD thường được sử dụng để nhận định những vấn đề lớn trong sử dụng thuốc. - Nghiên cứu các chỉ số về thuốc, ví dụ số đơn thuốc, số thuốc mỗi đơn, số lần tiếp xúc giữa bác sỹ và người bệnh, được thu thập nhằm điều tra về tình hình sử dụng thuốc, nhưng không đủ để đánh giá về sự phù hợp của thuốc được sử dụng so với chẩn đoán trên từng người bệnh. Vì thế, những thông tin này có thể thu thập được từ những nhân viên kỹ thuật mà không nhất thiết phải là nhân viên y tế. - Phương pháp định tính, ví dụ thảo luận nhóm có trọng tâm, phỏng vấn sâu, quan sát và đặt câu hỏi có chọn lọc thường được sử dụng để nhận định nguyên nhân của vấn đề.

- Đánh giá sử dụng thuốc là một hệ thống những đánh giá liên tục về sử dụng thuốc dựa trẽn các tiêu chuẩn, giúp cho việc đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý ở trên từng cá thể người bệnh. Phương pháp này đòi hỏi những phân tích chi tiết ở từng người bệnh cụ thể. Trong số các phương pháp trên, phân tích ABC và phân tích VEN hiện đang được xem là giải pháp hữu ích, cần được áp dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc và trở thành công cụ cho HĐT và ĐT quản lý danh mục thuốc bệnh viện ngày càng tốt hơn. Phân tích ABC Thực tế 75-80% chi phí dành cho thuốc của bệnh viện thường dành để mua 10-20% sản phẩm thuốc có giá trị cao nhất.

Phân tích ABC là công cụ để xác định các thuốc chiếm phần lớn chi phí trong bệnh viện [1]. 4 Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách chi phí cho thuốc của bệnh viện. Vai trò, ý nghĩa: Phương pháp phân tích ABC dùng để xác định và so sánh chi phí y tế trong hệ thống danh mục thuốc. Phân tích ABC sẽ cung cấp thông tin cơ bản để giảm thiểu chi phí và phân tích chi phí hiệu quả, cụ thể: - Lựa chọn những thuốc có chi phí thấp - Tìm ra những liệu pháp trị liệu thay thế liệu pháp có chi phí cao - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc từ đó phát hiện ra những điểm chưa hợp lý trong sử dụng thuốc bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật của bệnh viện - Xem xét kỹ lưỡng các thuốc hạng A trong việc đưa ra quyết định lựa chọn và mua sắm thuốc (vì thuốc hạng A là nhóm chiếm chi phí lớn) - Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ cho một chu kỳ trên một năm hoặc ngắn hơn.

Phương pháp này cũng có thể ứng dụng cho một đợt đấu thầu hoặc nhiều đợt đấu thầu. Phân tích theo nhóm điều trị Phân tích nhóm điều trị cùng với việc tính chi phí sử dụng của thuốc giúp xác định những nhóm có mức sử dụng cao nhất và chi phí nhiều nhất. Phương pháp này giúp tìm ra những thuốc có nguy cơ bị lạm dụng cao (chi phí lớn không cần thiết), để HĐT và ĐT xem xét đưa ra giải pháp điều trị thay thế. Các bước phân tích theo nhóm điều trị [1]: 1.

Tiến hành thiết lập danh mục thuốc bao gồm cả số lượng và giá trị. Điền nhóm điều trị của từng thuốc theo nguyên tắc: - Thuốc hóa dược theo Thông tư 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế; 5 - Vị thuốc và chế phẩm y học cổ truyền theo Thông tư 05/2015/TT-BYT ngày 17/03/2015 Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. Sắp xếp lại danh mục thuốc theo nhóm điều trị và tổng hợp giá trị phần trăm của mỗi thuốc cho mỗi nhóm điều trị để xác định nhóm điều trị nào chiếm chi phí lớn nhất. Phương pháp phân tích VEN Phân tích VEN là phương pháp xác định giúp ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn.

Trong phân tích VEN, các thuốc được chia thành 3 hạng cụ thể như sau [1]: a) Thuốc V (Vital drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. b) Thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện.