Luận văn Phan Thị Nghĩa Bình: Phân tích danh mục thuốc tại PKĐK An Thạnh

Luận văn phân tích chi tiết danh mục thuốc sử dụng tại PKĐK An Thạnh, Bình Dương 2019. Áp dụng phương pháp ABC/VEN để đánh giá cơ cấu thuốc.

• Tác giả: Phan Thị Nghĩa Bình
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý dược
• Đề tài: Phân tích danh mục thuốc đã được sử dụng tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương năm 2019
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ Chuyên khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của danh mục thuốc PKĐK

Danh mục thuốc tại Phòng khám đa khoa (PKĐK) An Thạnh, Bình Dương là tập hợp các loại thuốc được phép sử dụng trong hoạt động khám chữa bệnh. Nghiên cứu phân tích danh mục thuốc năm 2019 giúp đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc, tối ưu hóa chi phí y tế và nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh. Việc xây dựng danh mục thuốc hợp lý là nền tảng quan trọng để đảm bảo an toàn, hiệu quả và hợp lý trong điều trị bệnh nhân. Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh sử dụng danh mục thuốc theo hướng dẫn của Bộ Y tế, kết hợp với nhu cầu thực tế của địa phương. Phân tích này cung cấp thông tin chi tiết về cơ cấu, nguồn gốc và tác dụng của các loại thuốc được sử dụng.

1.1. Khái niệm danh mục thuốc tại cơ sở khám chữa bệnh

Danh mục thuốc là danh sách chi tiết các loại thuốc được chấp thuận sử dụng tại cơ sở y tế. Tại PKĐK An Thạnh, danh mục được xây dựng dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế và Sở Y tế tỉnh Bình Dương. Danh mục bao gồm thuốc hóa dược, thuốc đông y và thuốc từ dược liệu, phục vụ cho nhu cầu khám chữa bệnh của cộng đồng địa phương.

1.2. Ý nghĩa của phân tích danh mục thuốc năm 2019

Phân tích danh mục thuốc năm 2019 tại PKĐK An Thạnh đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc, giúp xác định những thuốc quan trọng và những thuốc lãng phí. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở để cải thiện quản lý thuốc, tối ưu hóa chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cho bệnh nhân.

II. Cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng

Phòng khám đa khoa An Thạnh, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương sử dụng danh mục thuốc đa dạng, bao gồm nhiều loại hình thuốc khác nhau. Phân tích cơ cấu danh mục thuốc cho thấy sự kết hợp giữa thuốc tân dược, thuốc đông y và thuốc từ dược liệu. Các thuốc được phân loại theo tác dụng dược lý, nguồn gốc xuất xứ, dạng bào chế (viên, dạng bột, dạng nước) và thành phần (đơn thành phần hoặc đa thành phần). Trong danh mục có những thuốc biệt dược gốc và thuốc generic (thuốc học). Phân loại này giúp quản lý dễ dàng hơn và đảm bảo sử dụng hợp lý các loại thuốc phù hợp với từng bệnh nhân.

2.1. Phân loại theo nguồn gốc thuốc tân dược đông y

Danh mục thuốc tại PKĐK An Thạnh bao gồm thuốc tân dược chiếm tỷ lệ lớn, phục vụ cho các bệnh thông thường. Thuốc đông y cũng được đưa vào danh mục, đáp ứng nhu cầu sử dụng y học cổ truyền của bệnh nhân địa phương. Sự kết hợp này phản ánh chính sách y tế của Việt Nam trong việc kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền.

2.2. Phân loại theo tác dụng dược lý

Thuốc điều trị nhiễm khuẩn, thuốc giảm đau, thuốc hạ sốt, thuốc tiêu hóa là những nhóm thuốc chính được sử dụng. Nhóm thuốc chống nhiễm khuẩn chiếm tỷ lệ quan trọng do nhu cầu điều trị bệnh nhiễm trùng. Phân loại này giúp quản lý danh mục thuốc hiệu quả hơn.

III. Phương pháp phân tích ABC và VEN

Phân tích ABC là phương pháp phân loại danh mục thuốc dựa trên giá trị sử dụng, chia thành ba nhóm: A (chi phí cao), B (chi phí trung bình), C (chi phí thấp). Phân tích VEN phân loại theo mức độ cần thiết: V (cần thiết tuyệt đối), E (cần thiết), N (không cần thiết). Tại PKĐK An Thạnh năm 2019, áp dụng cả hai phương pháp này giúp đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc. Nhóm thuốc A thường là những thuốc cần thiết, có chi phí cao nhưng được sử dụng thường xuyên. Nhóm thuốc C bao gồm những thuốc chi phí thấp nhưng có nhu cầu sử dụng nhiều. Kết quả phân tích giúp tối ưu hóa quản lý danh mục thuốc PKĐK.

3.1. Phương pháp phân tích ABC

Phân tích ABC dựa trên nguyên lý Pareto, xác định những thuốc chiếm chi phí lớn nhất. Tại PKĐK An Thạnh, nhóm A bao gồm khoảng 20% số lượng thuốc nhưng chiếm 80% giá trị sử dụng. Nhóm B chiếm khoảng 30% và nhóm C chiếm khoảng 50%. Phương pháp này giúp ưu tiên quản lý những thuốc chi phí cao.

3.2. Phương pháp phân tích VEN

Phân tích VEN đánh giá tính cần thiết của mỗi loại thuốc. Thuốc V (cần thiết tuyệt đối) bao gồm những loại chủ chốt như thuốc chống nhiễm khuẩn, thuốc cứu cấp. Thuốc E (cần thiết) hỗ trợ điều trị. Thuốc N (không cần thiết) có thể giảm bớt. Phương pháp này hỗ trợ quản lý danh mục thuốc hiệu quả.

IV. Kết quả và kiến nghị quản lý danh mục thuốc

Nghiên cứu phân tích danh mục thuốc PKĐK An Thạnh năm 2019 cho thấy tình hình sử dụng thuốc khá hợp lý, với sự cân bằng giữa thuốc tân dược và thuốc đông y. Tuy nhiên, vẫn có một số thuốc trúng thầu nhưng không được sử dụng. Kiến nghị cải thiện bao gồm: rà soát lại danh mục thuốc định kỳ, xóa bỏ những thuốc không sử dụng, tăng cường sử dụng thuốc generic để giảm chi phí, đảm bảo cách ly thuốc V (cần thiết tuyệt đối) từ thuốc N (không cần thiết). Tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế về sử dụng thuốc hợp lý và quản lý danh mục thuốc bệnh viện theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế.

4.1. Kết quả chính từ phân tích danh mục thuốc

Kết quả nghiên cứu cho thấy PKĐK An Thạnh quản lý danh mục thuốc tương đối tốt, với sự phân bố hợp lý. Thuốc nhóm A được sử dụng hiệu quả, thuốc C được phân phối rộng rãi. Tuy nhiên, có khoảng 10-15% thuốc trúng thầu nhưng ít sử dụng, cần xem xét lại nhu cầu.

4.2. Kiến nghị cải thiện quản lý thuốc

Kiến nghị bao gồm: (1) Rà soát danh mục thuốc hàng quý; (2) Ưu tiên thuốc generic để giảm chi phí; (3) Loại bỏ thuốc không sử dụng; (4) Tăng cường đào tạo nhân viên về sử dụng hợp lý thuốc; (5) Xây dựng quy trình kiểm soát danh mục thuốc PKĐK chặt chẽ hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cung ứng thuốc trong phòng khám cần đảm bảo được nhu cầu khám và điều trị bệnh nội ngoại trú, đáp ứng chất lượng với giá hợp lý. Hoạt động cung ứng là đưa thuốc từ nơi sản xuất đến người sử dụng. Hoạt động này được thực hiện theo một chu trình, bao gồm các hoạt động lựa chọn mua sắm, tồn trữ cấp phát và sử dụng. Sử dụng thuốc là căn cứ để lựa chọn thuốc và cả chu trình tiếp theo.

Việc phân tích danh mục thuốc công việc có ý nghĩa quan trọng, dựa vào kết quả này để lựa chọn, dự trù kinh phí mua thuốc cho năm sau. Trong thời gian qua, việc thực hiện chính sách quốc gia của Việt Nam với hai mục tiêu cung ứng đủ thuốc có chất lượng đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân và sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả đã đạt được những kết quả quan trọng. Hiện nay, nước ta đang ưu tiên sản xuất, sử dụng thuốc trong nước góp phần phong phú nguồn thuốc cả về số lượng và chất lượng. Về cơ bản không còn tình trạng thiếu thuốc phục vụ nhu cầu điều trị.

Hiện nay, các phòng khám đang xây dựng danh mục thuốc phù hợp với nhu cầu điều trị, đảm bảo an toàn cho người bệnh, khả năng thanh toán của người dân kể cả người có thẻ BHYT. Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh, thành phố Thuận An, là Phòng khám đa khoa khu vực hạng III. Phòng khám phục vụ cho toàn thành phố. Với mô hình bệnh tật tương đối phức tạp hàng năm Phòng khám sử dụng một lượng kinh phí khá lớn để mua thuốc phục vụ công tác khám chữa bệnh.

Vấn đề phân tích và đánh giá DMT tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh là cần thiết để có nhìn nhận khái quát về thực trạng sử dụng thuốc tại Phòng khám, từ đó có các biện pháp điều chỉnh danh mục thuốc trong những năm tiếp theo để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc cho người bệnh và tiết kiệm chi phí trong công tác khám chữa bệnh. Mặt khác giúp việc sử dụng thuốc an toàn, 1 hợp lý, hiệu quả, giúp giải quyết nhiều bất cập từ khi đấu thầu đến khi sử dụng phát sinh như thiếu thừa thuốc liên tục diễn ra. Tại Phòng khám, hội đồng thuốc và điều trị có nhiệm vụ tư vấn cho giám đốc lựa chọn thuốc sử dụng tại Phòng khám. Các nghiên cứu tổng quát về tình hình sử dụng thuốc như phân tích ABC, phân tích VEN sẽ giúp ích cho hội đồng thuốc và điều trị cũng như các nhà quản lý xác định những vấn đề về sử dụng thuốc, làm nền tảng cho các hoạt động can thiệp tiếp theo.

Tuy nhiên từ trước đến nay tại Phòng khám chưa có đề tài nào đánh giá danh mục thuốc được thực hiện do vậy việc tiến hành nghiên cứu là hết sức cần thiết. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng danh mục thuốc được sử dụng hiện nay tại Phòng khám là như thế nào; các thuốc trong nhóm A được sử dụng có hợp lý hay không. Do đó, nhóm chúng tôi tiến hành đề tài: “Phân tích danh mục thuốc đã được sử dụng tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương năm 2019”. Với 2 mục tiêu sau: 1.

Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương năm 2019; 2. Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương năm 2019, theo phương pháp ABC và VEN. Từ kết quả nghiên cứu đề xuất các giải pháp xây dựng danh mục thuốc hợp lý, hiệu quả nhằm phục vụ tốt cho bệnh nhân tại Phòng khám đa khoa khu vực An Thạnh cho nhu cầu năm tiếp theo. KHÁI NIỆM DANH MỤC THUỐC VÀ XÂY DỰNG DANH MỤC THUỐC BỆNH VIỆN 1.

Khái niệm Danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “DMT bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện” [3]. DMT bệnh viện được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau [3]: Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. Giảm số lượng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc chất lượng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn.

Mỗi bệnh viện có DMT khác nhau, được xây dựng hàng năm theo nhu cầu điều trị hợp lý của các khoa lâm sàng. Xây dựng danh mục phù hợp sẽ góp phần rất lớn trong công tác điều trị, quản lý của bệnh viện. Một danh mục thuốc có quá nhiều thuốc không cần thiết sẽ dẫn đến sử dụng lãng phí nguồn kinh phí của nhà nước cũng như của bệnh nhân. Các bước xây dựng Danh mục thuốc Việc xây dựng danh mục thuốc trong bệnh viện phải đảm bảo nguyên tắc sau: bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí thuốc dùng trong bệnh viện; phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đáp ứng được với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị, phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện, thống nhất với DMT thiết yếu, DMT chủ yếu do Bộ Y Tế ban hành.

3 Khoa Dược (KD) sẽ xây dựng DMT bệnh viện và thông qua Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) góp ý chỉnh sửa, sau khi HĐT&ĐT thống nhất, khoa Dược tổng hợp thành danh mục dự thảo và trình lên Giám đốc phòng khám xem xét và ký duyệt ban hành danh mục chính thức. Việc lựa chọn danh mục thuốc trong phòng khám phải căn cứ vào các yếu tố sau: - Mô hình bệnh tật (MHBT) của địa phương và cơ cấu bệnh tật do phòng khám thống kê hàng năm; - Trình độ cán bộ và theo danh mục kỹ thuật mà phòng khám được thực hiện; - Danh mục thuốc chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám chữa bệnh do Bộ Y Tế (BYT) ban hành; - Khả năng kinh phí của phòng khám: ngân sách Nhà nước, thu một phần viện phí và Bảo Hiểm y tế (BHYT); - Xem xét một số tiêu chí như an toàn, hiệu quả điều trị, hiệu quả - chi phí hoặc nguồn cung ứng tại chỗ. DMT phòng khám phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị. Mô hình bệnh tật Phác đồ điều trị Danh mục Trình độ chuyên thuốc thiết yếu môn, kỹ thuật Danh mục K/n chi trả của BN, thuốc chủ yếu quỹ BHYT, kinh phí Hội đồng thuốc và điều trị DANH MỤC THUỐC Hình 1.

Các yếu tố làm căn cứ để xây dựng danh mục thuốc 4 Việc thống nhất một cách rõ ràng các tiêu chí chọn lựa khi xây dựng DMTBV là rất quan trọng và cần phải được thực hiện một cách bài bản nhằm tạo dựng giá trị cũng như sự tin tưởng của thầy thuốc khi sử dụng. Tổ chức Y tế thế giới đã xây dựng một quy trình để xây dựng DMT trong phòng khám bao gồm 4 giai đoạn cụ thể như sau: Giai đoạn 1: Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) thu thập một số thông tin để giúp Ban giám đốc phòng khám thấy rõ hiệu quả của việc quản lý tốt DMT từ đó thuyết phục các nhà quản lý ra quyết định về DMT và xem đây là quy định của phòng khám [3]. Bước tiếp theo của HĐT&ĐT là xây dựng hoặc lựa chọn các nhóm thuốc cho DMTBV. Trước khi xây dựng danh mục, cần thu thập những dữ liệu cần thiết để phân tích các mô hình sử dụng thuốc hiện có.

Các thông tin cần thu thập trước khi xây dựng DMTBV: Tổng giá trị tiền thuốc đã sử dụng trong năm trước, tỷ lệ giá trị tiền thuốc so với tổng chi phí của phòng khám, số lượng các thuốc, các nhóm thuốc đang sử dụng tại phòng khám, giá trị của thuốc bị huỷ trong năm, tên của thuốc sử dụng nhiều nhất, các phản ứng có hại của thuốc đã được thu thập, số lượng các ca tử vong do thuốc, các thuốc bị cấm sử dụng, thuốc giả, thuốc kém chất lượng đã được thông tin [3]. Trong giai đoạn tiếp theo, HĐT&ĐT cần xây dựng một cuốn Cẩm nang DMT. Thông tin trong cuốn cẩm nang nhằm giúp cán bộ Y tế trong phòng khám, đặc biệt là bác sỹ hiểu được hệ thống DMT và chức năng của HĐT&ĐT [3]. Giai đoạn cuối cùng trong quá trình xây dựng DMTBV là duy trì DMT.

Việc sử dụng thuốc không hợp lý vẫn xảy ra ngay cả khi có một DMT lý tưởng. Vì vậy để tăng cường kê đơn hợp lý cần có hướng dẫn điều trị chuẩn hay phác đồ điều trị [3]. Để xây dựng danh mục thuốc phòng khám, bước đầu tiên cần phải thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước sau đó đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan [3]. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH SỬ DỤNG THUỐC Theo tổ chức Y tế thế giới, có 3 phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại phòng khám mà HĐT&ĐT nên thường xuyên sử dụng [5], đó là: - Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: những dữ liệu này được thu thập từ người không kê đơn để có thể xác định được những vấn đề xung quanh liên quan đến sử dụng thuốc.

Tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là thường không có đủ thông tin để có thể điều chỉnh thuốc sử dụng phù hợp với chẩn đoán. - Các phương pháp định tính: như tập trung thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu vấn đề và bộ câu hỏi sẽ là những công cụ hữu ích để xác định nguyên nhân của vấn đề sử dụng thuốc. - Các phương pháp tổng hợp dữ liệu: phương pháp này liên quan đến các dữ liệu tổng hợp mà không phải trên từng cá thể, và dữ liệu có thể thu thập dễ dàng. Phương pháp xác định liều DDD, phân tích ABC và phân tích VEN…Những phương pháp này sẽ được sử dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc.

Trong số các phương pháp trên, phân tích DMT gồm phân tích ABC và phân tích VEN là giải pháp hữu ích và cần được áp dụng để xác định các vấn đề lớn liên quan đến sử dụng thuốc.