ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là một hàng hóa đặc biệt dùng để chăm sóc sức khỏe cộng đồng, việc lựa chọn thuốc, dùng thuốc hợp lý sẽ quyết định lớn đến kết quả điều trị bệnh. Hiện nay, các cơ sở y tế công lập phải dần dần thực hiện tự chủ, nguồn lực tài chính của các bệnh viện sẽ càng cần phải quản lý chặt chẽ hơn, các tài nguyên sẵn có phải được tận dụng tối ưu đen lại lợi nhuận tối đa từ chi phí đầu tư tối thiểu. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh giữa các bệnh viện sẽ là tất yếu, chất lượng thuốc, cũng như chất lượng khám chữa bệnh sẽ là mấu chốt làm tăng sức cạnh tranh của các bệnh viện trong thu hút bệnh nhân. Chính vì vậy sử dụng thuốc hợp lý và cân đối giữa hiệu quả và chi phí rất quan trọng.
Những vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc đang tồn tại đó là: lựa chọn thuốc không phù hợp, không xem xét đến các tiêu chí hiệu quả, hiệu quả - chi phí, nguồn cung ứng; mua sắm thuốc không có hiệu quả dẫn đến thuốc được mua có sinh khả dụng thấp, chất lượng kém gây lãng phí hoặc bệnh nhân phải sử dụng những thuốc đắt tiền một cách không cần thiết; thực hành kê đơn không tuân thủ các hướng dẫn điều trị chuẩn; thuốc cấp phát không đúng dẫn đến các lỗi điều trị và người bệnh không tuân thủ điều trị, khoảng cách đưa thuốc và tư vấn của thầy thuốc. Bệnh viện YDCT tỉnh Hưng Yên là cơ sở điều trị điều trị chuyên sâu về YHCT của tỉnh, trong 20 năm hình thành và phát triển bệnh viện luôn mang trong mình trọng trách giữa vững và phát huy truyền thống và tiềm năng y học cổ truyền trên quê hương Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông. Đặt trong bối cảnh thực hiện tự chủ, cùng với những quy định của Bảo hiểm Y tế đang thắt chặt các chính sách chi trả, nguồn lực tài chính của các bệnh viện càng cần phải quản lý chặt chẽ hơn, các tài nguyên sẵn có phải được tận dụng tối ưu đen lại lợi nhuận tối đa từ chi phí đầu tư tối thiểu. Hằng năm bệnh viện dùng khoảng 1/3 ngân sách cho hoạt động mua sắm thuốc men, chính vì vậy quản lý sử dụng thuốc 1 hiệu quả- hợp lý cân bằng được chi phí và hiệu quả của thuốc là yêu cầu bắt buộc đối với sự phát triển của bệnh viện.
Danh mục thuốc bệnh viện là tập hợp tất các các thuốc được sử dụng tại bệnh viện, hàng năm HĐT & ĐT sẽ họp và xây dựng lại danh mục thuốc bệnh viện. Xây dựng một danh mục thuốc chặt chẽ hợp lý là cách tốt nhất để quản lý sử dụng thuốc hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế HĐT & ĐT đang còn gặp khó khăn trong công tác xây dựng danh mục thuốc, khi mới chỉ căn cứ vào tình hình lượng thuốc sử dụng thuốc của năm trước và nhu cầu sử dụng thuốc của khoa phòng mà chưa áp dụng các công cụ phân tích như ABC, VEN, phân tích nhóm điều trị để xác định những vấn đề lớn trong sử dụng thuốc trong danh mục. Căn cứ vào thực tế trên nhóm nghiên cứu tiến hành đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2023” với mục tiêu sau: 1.
Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2023 2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Hưng Yên năm 2023 theo phương pháp phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Từ đó đề xuất một số ý kiến, giải pháp tăng cường quản lý sử dụng thuốc, đóng góp nhằm xây dựng được danh mục thuốc chất lượng, hợp lý, sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách, tiết kiệm chi phí cho Bệnh viện. Tổng quan về danh mục thuốc trong cơ sở khám, chữa bệnh * Khái niệm Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được bệnh viện lựa chọn và phê duyệt để sử dụng, có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý thuốc lưu hành trong bệnh viện; được xây dựng trên cơ sở Danh mục thuốc thiết yếu, Danh mục thuốc chủ yếu của Việt Nam và WHO hiện hành, đảm bảo các mục tiêu: - Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả; - Đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh; - Đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia bảo hiểm y tế; * Một số văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài - Luật Dược số 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016 của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luật Dược quy định về chính sách của Nhà nước về dược và phát triển công nghiệp dược; hành nghề dược; kinh doanh dược. Trong Luật Dược có một số điều quy định sử dụng thuốc sản xuất trong nước thay thế thuốc nhập khẩu. Điều 7 Luật dược quy định một số chính sách nhà nước về dược bao gồm: đối với việc đấu thầu thuốc không chào thuốc nhập khẩu thuộc danh mục do BYT ban hành trên cơ sở nhóm tiêu chí kỹ thuật khi thuốc sản xuất trong nước đáp ứng về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp, ưu tiên mua thuốc generic. - Thông tư số 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ Y tế quy định về việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập theo thông tư có 05 gói thuốc gồm gói thầu generic ( chia thành 05 nhóm thuốc ) gói thầu thuốc dược liệu ,gói thầu thuốc biệt dược gốc hoặc tương đương điều trị.gói thầu thuốc dược liệu ,thuốc cổ truyền ( không bao gồm vị thuốc cổ truyền ) (chia thành 3 nhóm thuốc), gói thuầu vị thuốc cổ truyền ( chia thành 3 nhóm ), gói thầu dược liệu.
- Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế Quy định 3 về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện. Thông ty cũng hướng dẫn cụ thể các phương pháp phân tích áp dụng để phát hiện các vấn đề sử dụng thuốc, nguyên nhân và giải pháp. - Thông tư số 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định tổ chức và hoạt động của Khoa Dược Bệnh viện. Tại điều 2 của Thông tư có quy định rõ chức năng của khoa Dược như sau: “Khoa Dược là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện.
Khoa Dược có chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc bệnh viện về toàn bộ công tác dược trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý”. Khoa Dược có vai trò chủ đạo, đầu mối trong việc quản lý, sử dụng thuốc tại bệnh viện. - Thông tư số 23/2011/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 10/6/2011 Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. - Thông tư 20/2022/TT-BYT ngày 31/12/2022 về Ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT).
Danh mục ban hành kèm theo thông tư bao gồm 27 nhóm tác dụng dược lý, trong đó có 1.030 hoạt chất thuốc hóa dược, sinh phẩm và 59 hoạt chất thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành. - Thông tư số 05/2015/TT- BYT Ngày 17/3/2015 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và các vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. Danh mục thuốc bệnh viện phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị; 1. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Để công tác sử dụng thuốc tránh những bất cập, nhà quản lý cần có những biện pháp cải thiện.
Một số công cụ để đánh giá thực trạng vấn đề sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay là phương pháp phân tích sử dụng thuốc theo nhóm 4 điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN. Từ đó Hội đồng thuốc và điều trị xác định các vấn đề, nguyên nhân liên quan đến sử dụng thuốc và lựa chọn các giải pháp can thiệp phù hợp [4]. Phương pháp phân tích ABC a) Khái niệm phân tích ABC Phân tích ABClà phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện [4]. Phân tích ABC là phương pháp tiếp cận hiệu quả để quản lý thuốc dựa trên nguyên lý Pareto “số ít sống còn và số nhiều ít có ý nghĩa”.
Theo nguyên lý Pareto: 10% theo chủng loại của thuốc sử dụng 70% ngân sách thuốc (nhóm A). Nhóm tiếp theo: 20% theo chủng loại sử dụng 20% ngân sách (nhóm B), nhóm còn lại (nhóm C): 70% theo chủng loại nhưng chỉ sử dụng 10% ngân sách. b) Các bước thực hiện Phân tích ABC được tiến hành theo các bước sau [4]: - Bước 1: Liệt kê các sản phẩm thuốc. - Bước 2: Điền thông tin vào mỗi sản phẩm thuốc: Đơn giá, số lượng - Bước 3: Tính tổng tiền cho mỗi sản phẩm.
- Bước 4: Tính phần trăm giá trị của mỗi sản phẩm. - Bước 5: Sắp xếp lại các sản phẩm theo thứ tự phần trăm các sản phẩm giảm dần. - Bước 6: Tính giá trị phần trăm tích lũy của tổng giá trị cho mỗi sản phẩm, bắt đầu từ sản phẩm thứ nhất, sau đó cộng với sản phẩm tiếp theo trong danh sách. - Bước 7: Phân hạng như sau: 1.
Thuốc hạng A chiếm 75-80% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 10-20% tổng số sản phẩm thuốc. Thuốc hạng B (với tỷ lệ sử dụng trung bình), chiếm 15 - 20% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 10 - 20% tổng số sản phẩm thuốc. Thuốc hạng C (gồm đại đa số các thuốc có cách sử dụng riêng lẻ ở mức thấp), chiếm 5 – 10% tổng giá trị tiền tương ứng với khoảng 60 – 80% tổng sản phẩm thuốc. c) Vai trò và ý nghĩa của phân tích ABC Phân tích ABC có thể cho thấy những thuốc nhóm A có chi phí cao, các thuốc này có thể được thay thế bởi các thuốc rẻ hơn; trong mua hàng, dùng để xác định tần suất mua hàng: mua thuốc nhóm A nên thường xuyên hơn, với số lượng nhỏ hơn, dẫn đến hàng tồn kho thấp hơn, bất kỳ giảm giá của các loại thuốc nhóm A có thể dẫn đến tiết kiệm đáng kể ngân sách.
