Luận văn: Phân tích chi phí điều trị ĐTĐ típ 2 tại Cẩm Giàng 2024 - Nguyễn Thị Hường

Tổng quan chi phí y tế trực tiếp điều trị ngoại trú đái tháo đường típ 2. Luận văn phân tích số liệu thực tế tại huyện Cẩm Giàng năm 2024.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS. Kiều Thị Tuyết Mai
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Chi Phí Y Tế Trực Tiếp Điều Trị Ngoại Trú Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Típ 2 Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Cẩm Giàng Năm 2024
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đái tháo đường Típ 2 và Chi phí Điều trị năm 2024

Đái tháo đường típ 2 là bệnh mãn tính phổ biến trên toàn thế giới, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Tại Việt Nam, số bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường ngày càng tăng, đặc biệt là ở vùng nông thôn. Theo nghiên cứu của Trường Đại học Dược Hà Nội, chi phí điều trị ngoại trú bệnh nhân đái tháo đường típ 2 năm 2024 bao gồm các chi phí trực tiếp như thuốc, dịch vụ khám chữa bệnh và xét nghiệm. Phân tích chi phí y tế trực tiếp giúp các bệnh nhân và hệ thống y tế hiểu rõ hơn về gánh nặng tài chính của bệnh này. Nghiên cứu này được thực hiện tại Trung tâm Y tế Huyện Cẩm Giàng, một địa điểm tiêu biểu cho điều kiện y tế ở khu vực nông thôn Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và Đặc điểm của Đái tháo đường Típ 2

Đái tháo đường típ 2 là tình trạng cơ thể không sử dụng hiệu quả hormone insulin, dẫn đến tăng đường huyết. Loại bệnh này chiếm khoảng 90% các trường hợp mắc đái tháo đường trên toàn cầu. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, thừa cân, lối sống không lành mạnh. Chi phí điều trị phụ thuộc vào mức độ kiểm soát bệnh, các biến chứng kèm theo và phương pháp điều trị được lựa chọn.

1.2. Phương pháp Phân tích Chi phí Y tế

Phân tích chi phí bệnh tật (COI) là phương pháp đánh giá toàn bộ gánh nặng kinh tế của một bệnh nhất định. Chi phí y tế trực tiếp bao gồm chi phí thuốc, khám chữa bệnh, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tổng chi phí điều trị, từ đó đưa ra các khuyến nghị cải thiện hiệu quả chi tiêu y tế.

II. Cơ cấu Chi phí Y tế Trực tiếp Điều trị Đái tháo đường Típ 2 năm 2024

Nghiên cứu tại Trung tâm Y tế Huyện Cẩm Giàng năm 2024 cho thấy cơ cấu chi phí y tế trực tiếp bao gồm nhiều thành phần khác nhau. Chi phí thuốc chiếm tỷ lệ cao nhất trong tổng chi phí điều trị ngoại trú, tiếp theo là chi phí khám chữa bệnh và xét nghiệm. Các bệnh nhân có BHYT (Bảo hiểm Y tế) được chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí tùy theo gói bảo hiểm. Sự phân bổ chi phí khác nhau giữa các nhóm bệnh nhân tùy thuộc vào mức độ kiểm soát bệnh và số lượt điều trị ngoại trú trong năm. Phân tích chi tiết này giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc chi tiêu và cơ sở để đưa ra kiến nghị cải thiện chất lượng và hiệu quả chi tiêu y tế.

2.1. Cơ cấu Chi phí Thuốc Điều trị

Chi phí thuốc là thành phần lớn nhất trong chi phí y tế trực tiếp, bao gồm các nhóm thuốc như chất ức chế DPP-4, chất đồng vận GLP-1, insulin và các thuốc hạ đường huyết khác. Các bệnh nhân sử dụng nhiều loại thuốc kết hợp có chi phí cao hơn. Giá thuốc cũng ảnh hưởng đáng kể đến tổng chi phí điều trị hàng năm của mỗi bệnh nhân.

2.2. Chi phí Khám chữa bệnh và Xét nghiệm

Chi phí khám chữa bệnh bao gồm tư vấn với bác sĩ chuyên khoa (BSCK) và các dịch vụ y tế khác. Chi phí xét nghiệm liên quan đến đánh giá chức năng gan (ALT, AST) và kiểm tra đường huyết định kỳ. Số lượt xét nghiệm phụ thuộc vào tính chất biến chứng và kế hoạch theo dõi bệnh của mỗi bệnh nhân.

III. Các Yếu tố Ảnh hưởng đến Chi phí Điều trị Đái tháo đường Típ 2

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chi phí y tế trực tiếp điều trị đái tháo đường típ 2. Tuổi tác của bệnh nhân, thời gian mắc bệnh, và sự có mặt của biến chứng (như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu) làm tăng chi phí điều trị đáng kể. Chỉ số khối cơ thể (BMI) cũng là yếu tố quan trọng, vì bệnh nhân thừa cân thường cần liều lượng thuốc cao hơn. Mức độ kiểm soát đường huyết ảnh hưởng đến số lượt điều trị ngoại trú hàng năm. Ngoài ra, đối tượng chi trả (BHYT hay tự trả) cũng tác động đến quyết định lựa chọn phương pháp điều trị. Các yếu tố giới tính, nơi cư trú cũng có tương quan với chi phí tổng cộng của điều trị ngoại trú trong năm.

3.1. Ảnh hưởng của Tuổi tác và Thời gian Mắc bệnh

Bệnh nhân đái tháo đường lớn tuổi hơn thường có chi phí y tế trực tiếp cao hơn do có nhiều biến chứng liên quan tuổi. Thời gian mắc bệnh càng dài, khả năng xảy ra biến chứng càng cao, dẫn đến tăng chi phí điều trị. Nhóm bệnh nhân mắc bệnh trên 10 năm thường cần giám sát chặt chẽ hơn và sử dụng nhiều loại thuốc kết hợp hơn.

3.2. Tác động của Biến chứng và Tình trạng Sức khỏe Kèm theo

Bệnh nhân có biến chứng như tăng huyết áp (THA) hoặc rối loạn lipid máu (RLLM) có chi phí y tế cao gấp 2-3 lần so với bệnh nhân không có biến chứng. Chi phí điều trị ngoại trú tăng do cần xét nghiệm thêm, khám chuyên khoa bổ sung. Những bệnh nhân này thường cần liều lượng thuốc cao hơn và theo dõi thường xuyên hơn để kiểm soát các biến chứng hiệu quả.

IV. Kiến nghị và Hàm ý Chính sách cho Quản lý Chi phí Điều trị

Dựa trên kết quả phân tích chi phí y tế trực tiếp của bệnh nhân đái tháo đường típ 2 năm 2024, cần có các biện pháp quản lý chi phí hiệu quả. Nâng cao nhận thức cho bệnh nhân về lối sống lành mạnh và kiểm soát bệnh giúp giảm chi phí điều trị dài hạn. Hệ thống y tế cần tối ưu hóa sử dụng thuốc, sử dụng thuốc generic khi có thể để giảm chi phí điều trị ngoại trú. Chương trình bảo hiểm y tế cần được điều chỉnh để tăng che phủ cho các dịch vụ phòng ngừa biến chứng. Xây dựng hướng dẫn điều trị chuẩn hóa tại các trung tâm y tế giúp kiểm soát chi phí hiệu quả hơn. Theo dõi và đánh giá định kỳ chi phí điều trị là cần thiết để điều chỉnh chiến lược quản lý bệnh nhân.

4.1. Chiến lược Quản lý Chi phí và Nâng cao Chất lượng Điều trị

Xây dựng quy trình chuẩn hóa cho điều trị đái tháo đường tại cộng đồng giúp kiểm soát chi phí tốt hơn. Tập huấn nhân viên y tế về quản lý bệnh nhân hiệu quả và hợp lý hóa chi phí. Sử dụng công nghệ y tế như theo dõi từ xa để giảm lượt khám không cần thiết. Chương trình khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm biến chứng và giảm chi phí điều trị dài hạn.

4.2. Vai trò của Bảo hiểm Y tế trong Hỗ trợ Chi phí Điều trị

BHYT cần mở rộng che phủ cho các dịch vụ phòng ngừa và quản lý bệnh mãn tính. Tăng tỷ lệ chi trả cho thuốc điều trị mới hiệu quả giúp giảm biến chứng và chi phí tiềm tàng sau này. Khuyến khích bệnh nhân tham gia bảo hiểm thêm để đảm bảo cấp cho chi phí điều trị toàn diện. Thiết lập quỹ chi trả dành riêng cho bệnh mãn tính như đái tháo đường để đảm bảo tính bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh mạn tính, không lây nhiễm, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, làm giảm chất lượng cuộc sống và là nguyên nhân chính gây tử vong ở hầu hết các quốc gia. Nghiên cứu về gánh nặng bệnh tật toàn cầu chỉ ra tỷ lệ tử vong do ĐTĐ xếp thứ 8 đối với nhóm người ở mọi lứa tuổi và xếp thứ 3 đối với lứa tuổi 50-70 tuổi [1]. ĐTĐ típ 2 hay ĐTĐ không phụ thuộc insulin, chiếm tỷ lệ 90-95%. Cùng với chế độ ăn không thích hợp, lối sống giảm hoạt động thể lực, ĐTĐ típ 2 đang có xu hướng tăng cả ở trẻ em, trở thành vấn đề cộng đồng nghiêm trọng [1] Trên thế giới, ĐTĐ típ 2 có xu hướng gia tăng nhanh ở các nước đang phát triển nơi mà có sự thay đổi nhanh về kinh tế, lối sống và tốc độ đô thị hoá [2].

Theo cảnh báo của Quỹ ĐTĐ thế giới (WDF), sự gia tăng ĐTĐ típ 2 ở các nước phát triển là 42% nhưng ở các nước đang phát triển lại lên tới 170%. ĐTĐ típ 2 chiếm khoảng 85 - 95% tổng số người mắc ĐTĐ. Chi phí cho điều trị ĐTĐ của toàn thế giới năm 2007 ước tính 232 nghìn tỷ đô la Mỹ, dự báo vào năm 2025 sẽ tăng lên khoảng 302 nghìn tỷ đô la Mỹ [3], [4]. Việt Nam là nước đang phát triển cũng không nằm ngoài quy luật trên.

Chỉ riêng trong năm 2017, gánh nặng kinh tế liên quan tới ĐTĐ típ 2 đã lên tới 674 triệu USD, trong đó có 435 triệu USD là chi phí y tế trực tiếp phải chi trả. Với tỷ lệ mắc bệnh luôn cao, bệnh là gánh nặng chi phí cho cả người dân và nguồn ngân sách BHYT [4] Trong những năm gần đây, lượng bệnh nhân điều trị ĐTĐ típ 2 ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Cẩm Giàng ngày càng tăng đòi hỏi Trung tâm y tế cần xây dựng kế hoạch điều trị một cách chủ động, dự trù các nguồn lực để đáp ứng nhu cầu điều trị. Tuy nhiên đến thời điểm hiện tại, Trung tâm y tế huyện Cẩm Giàng chưa có nghiên cứu nào đánh giá về cơ cấu chi phí cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí điều trị ĐTĐ típ 2. Xuất phát từ lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài “Phân tích chi phí y tế trực tiếp điều trị ngoại trú bệnh nhân đái tháo đường típ 2 tại Trung tâm y tế huyện Cẩm Giàng năm 2024” với 2 mục tiêu: 1 - Mô tả cơ cấu chi phí y tế trực tiếp và chi phí thuốc của bệnh nhân ĐTĐ típ 2 điều trị ngoại trú có BHYT tại Trung tâm y tế huyện Cẩm Giàng năm 2024.

- Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến chi phí y tế trực tiếp điều trị của bệnh nhân ĐTĐ típ 2 tại Trung tâm y tế huyện Cẩm Giàng năm 2024. Bệnh Đái tháo đường típ 2 và các phương pháp điều trị 1. Định nghĩa Theo ADA năm 2019 “ĐTĐ là bệnh rối loạn chuyển hoá có đặc điểm tăng glucose huyết mạn tính do khiếm khuyết tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose huyết mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hoá carbohydrat, protid, lipid, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, mắt, thận, thần kinh” [1].

Dịch tễ Theo thống kê năm 2019 của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), tỷ lệ ĐTĐ trên toàn cầu ở nhóm tuổi 20 - 79 là 9,3%, con số này trong năm 2017 là 8,8%. Ngoài ra, cứ 02 người thì có 01 người không biết về tình trạng bệnh [5]. Ngoài ra, theo ước tính của hiệp hội quốc tế trên, số người trưởng thành mắc ĐTĐ trên thế giới tăng từ 108 triệu người vào năm 1980 lên 428 triệu người vào năm 2014. Nguyên nhân đến từ sự gia tăng tỷ lệ hiện mắc (28,5%), sự gia tăng và già hóa dân số (39,7%) cũng như sự tác động qua lại của hai yếu tố trên (31,8%) [6].

Tại Việt Nam nghiên cứu năm 2012 của Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy: tỷ lệ hiện mắc ĐTĐ trên toàn quốc ở người trưởng thành là 5,42%, tỷ lệ ĐTĐ chưa được chẩn đoán trong cộng đồng là 63,6%. Tỷ lệ tiền đái tháo đường là 7,3%, rối loạn glucose huyết lúc đói 1,9% (toàn quốc năm 2003) [7]. Một nghiên cứu khác của Phạm Minh Ngọc sàng lọc ĐTĐ trong cộng đồng giai đoạn từ năm 2011 - 2013 tại Việt Nam cho thấy: tỷ lệ ĐTĐ là 6,0% và tiền ĐTĐ là 13,5%. Nhiều nghiên cứu cũng đưa ra kết luận tuổi, béo phì, tăng huyết áp và công việc ít vận động có liên quan đến sự gia tăng tỷ lệ mắc ĐTĐ [8].

Phân loại bệnh Đái tháo đường ĐTĐ được phân thành 4 loại chính [1]: a) ĐTĐ típ 1: đây là một loại bệnh tự miễn dịch, cụ thể là do các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy của cơ thể bị phá hủy. d) Các loại ĐTĐ đặc biệt do các nguyên nhân khác, như ĐTĐ sơ sinh hoặc ĐTĐ do sử dụng thuốc và hóa chất như sử dụng glucocorticoid, điều trị HIV/AIDS hoặc sau cấy ghép mô. Biến chứng bệnh đái tháo đường típ 2 Biến chứng ĐTĐ thưởng phát triển dần dần, là kết quả của thời gian mắc bệnh dài và không kiểm soát được đường huyết mục tiêu, bao gồm biến chứng cấp tính và biến chứng mạn tính. Biến chứng cấp tính Nhóm biến chứng này có thể xảy ra bất cứ lúc nào khi lượng đường trong máu tăng cao hay hạ thấp quá mức [1].

- Nhiễm toan ceton: là tình trạng nhiễm độc do máu bị toan hoá, vì tăng nồng độ acid, đây là sản phẩm của những chuyển hoá dở dang do thiếu insulin gây ra. Bệnh nhân có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. - Hôn mê do tăng áp lực thẩm: thấu xuất phát từ nguyên nhân đường huyết quá cao. Đây là biến chứng nặng nề và dẫn đến tử vong nhất đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu ngay lập tức.

- Các bệnh nhiễm trùng cấp tính: đường trong máu cao là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch của cơ thể. Vì vậy, người bệnh dễ bị nhiễm trùng như nhiễm trùng răng lợi, tiết liệu hay sinh dục, vết loét lâu liền, đặc biệt là ở chi dưới… Tình trạng viêm nhiễm thường kéo dài, dai dẳng và khó điều trị. - Hạ đường huyết: là tình trạng lượng đường trong máu thấp và gây ra bởi quá nhiều insulin hoặc quá ít đường trong cơ thể, cụ thể: lượng đường trong máu dưới 70mg/dL hoặc 3,9 mmol/L. Dấu hiệu là bệnh nhân đói cồn cào, mệt mỏi, run chân tay, bủn rủn, vã mồ hôi, choáng váng, hồi hộp đánh 4 chống ngực.

Nếu không được điều trị, hạ đường huyết có thể dẫn co giật, hôn mê và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong. Biến chứng mạn tính Bệnh nhân ĐTĐ sau nhiều năm kiểm soát đường máu kém dẫn đến xuất hiện nhiều biến chứng, chủ yếu ảnh hưởng đến mạch máu nhỏ (vi mạch), mạch máu lớn, hoặc cả hai. Một số biến chứng có thể đe dọa tính mạng theo thời gian. Thời gian xuất hiện các biến chứng mạn tính của ĐTĐ là 5 – 10 năm sau khi mắc bệnh.

Xuất hiện sớm nhất là biến chứng thần kinh và biến chứng tim mạch của ĐTĐ. Biến chứng mắt (bệnh võng mạc, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp.) sẽ xảy ra sau khoảng 7 năm. Bệnh thận ĐTĐ xuất hiện muộn hơn, sau khoảng 12 - 18 năm…[1] Các biến chứng mạch máu nhỏ bao gồm bệnh võng mạc ĐTĐ, bệnh thận ĐTĐ, bệnh thần kinh ĐTĐ ( bệnh lý thần kinh cảm giác – vận động, thần kinh tự động). Dữ liệu 35 nghiên cứu về tỷ lệ mắc và tỷ lệ mắc bệnh mắt do ĐTĐ ở Châu Âu cho thấy bệnh võng mạc ĐTĐ và phù hoàng điểm do ĐTĐ có tỷ lệ phổ biến lần lượt là 25,7% và 3,7%.

Trong đó, tỷ lệ mắc bệnh võng mạc ĐTĐ ở những người mắc ĐTĐ típ 1 cao hơn đáng kể so với những người mắc ĐTĐ típ 2 (54,4% so với 25,0%). Riêng đối với những người mắc ĐTĐ típ 2, tỷ lệ mắc trung bình hàng năm gộp chung của hai mắt kể trên lần lượt là 4,6% và 0,4%. Bệnh mắt do ĐTĐ được ước tính xảy ra ở hơn một phần tư số người mắc ĐTĐ típ 2 và một nửasố người mắc ĐTĐ típ 1 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi thường xuyên và điều trị chặt chẽ ĐTĐ cũng như các biến chứng của nó. Bệnh thận do ĐTĐ là nguyên nhân quan trọng của suy thận giai đoạn cuối và được công nhận là vấn đề sức khoẻ cộng đồng trên toàn thế giới.

Trong đó, các yếu tố nguy cơ đáng kể liên quan bao gồm thời gian mắc ĐTĐ kéo dài (>5 năm) và không kiểm soát được đường huyết mục tiêu. Bên cạnh đó, Các yếu tố nguy cơ khác là tăng huyết áp, tiền sử gia đình bị tăng huyết áp, tiền sử gia đình bị ĐTĐ và không tuân thủ điều trị. 5 Hầu hết các ước tính cho thấy rằng khoảng 50% người lớn mắc ĐTĐ sẽ bị ảnh hưởng bởi bệnh thần kinh ngoại biên do ĐTĐ trong suốt cuộc đời của họ. Một số bằng chứng chỉ ra bệnh thần kinh ngoại biên do ĐTĐ có thể ít xảy ra hơn ở người dân Châu Á.

Gánh nặng của bệnh thần kinh ngoại biên do ĐTĐ cao hơn ở độ tuổi lớn hơn và những người mắc ĐTĐ típ 1 hoặc típ 2 lâu năm. Phối hợp bệnh lý thần kinh và mạch máu gây ra loét bàn chân ĐTĐ. Mặc dù trong vài thập kỷ gần đây, đã có nhiều tiến bộ trong phương pháp điều trị ĐTĐ, các vấn đề bàn chân ĐTĐ vẫn tiếp tục là gánh nặng toàn cầu đối với bệnh nhân và hệ thống chăm sóc sức khoẻ, đặc biệt là những nơi hạn chế về nguồn lực. Loét bàn chân do ĐTĐ chỉ biểu hiện một khía cạnh của các biến chứng đa hệ thống của ĐTĐ và các bệnh mắc kèm phức tạp ở bệnh nhân, dự đoán tỷ lệ tử vong tăng lên, đặc biệt là ở những bệnh nhân có động mạch ngoại vi.

Biến chứng mạch máu lớn, bản chất là xơ vữa động mạch lớn, là kết quả của tăng insulin máu, rối loạn lipid máu và tăng đường huyết, bao gồm xơ vữa vành tim gây nhồi máu cơ tim, hội chứng mạch vành cấp, xơ vữa động mạch ngoại vi gây tắc mạch. Hậu quả cuối cùng là tai biến về tim mạch và mạch máu não, chiếm hơn 50% tỷ lệ tử vong do biến chứng ĐTĐ và là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng gánh nặng kinh tế của ĐTĐ.