CHƯƠNG 1 TONG QUAN NGHIEN CUU CO SO LY LUAN CHAT LUQNG TANG TRUONG KINH TE 1. NHUNG VAN DE CHUNG VE CHAT LUQNG TANG TRUONG KINH TE 1. Một số khái niệm về tăng trưởng kinh tế Trong mỗi giai đoạn phát triển có những quan niệm khác nhau vẻ tăng. trưởng kinh tế.
~ Theo kinh tế học E.Wayne Nafziger cho rằng: “Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về lượng của quy mô sản lượng của nền kinh tế hoặc sự tăng lên về thu nhập bình quân đầu người của một quốc gia”. ~ Theo Trần Thọ Đạt (2005) thì các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế là cách diễn đạt quan điểm cơ bản về tăng trưởng thông qua các yếu tố đầu vào và mối quan hệ giữa chúng[I]. Lê Cao Đoàn (2011) để cập mô hình tăng trưởng, đó là những nhân tố quyết định đến sự tăng trưởng, cũng như mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển kinh tế[2] - Tang trưởng kinh tế (economic growth): sur gia tăng của tổng sản phẩm trong nước (GDP) hoặc tổng thu nhập quốc dân (GNP) trong một thời gian nhất định[3]. ~ Tăng trưởng kinh tế còn được định nghĩa là sự gia tăng mức sản xuất mà nền kinh tế tạo ra theo thời gian.
- Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP) hoặc tổng sản lượng quốc dân (GNP) hoặc quy mô sản lượng quốc gia bình quân đầu người trong một thời gian nhất định. “Tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào 2 quá trình: sự tích lũy tài sản (như vốn, lao động, đất đai) và đầu tư những tài sản này có năng suất hơn. Tiết kiệm và đầu tư là trọng tâm, nhưng đầu tư phải hiệu quả thì mới đấy mạnh tăng trưởng. Chính sách của Chính phủ, thể chế, sự ồn định chính trị và kinh tế, đặc điểm địa lý, nguồn tài nguyên thiên nhiên và trình độ y t dục.
Tất cả các yếu tố nêu trên đều đóng vai trỏ quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế phản ánh động thái biến đối của lượng giá trị gia tăng (GRDP) mà nền kinh tế đạt được năm sau so với năm trước, thời kỳ sau so với thời kỳ trước. Khái niệm tăng trưởng kinh tế chỉ phản ánh sự biến đổi về lượng GRDP, không phản ánh những thuộc tính bên trong của quá trình tạo ra sự biến đôi Š lượng GRDP đó. Khái niệm này không thể hiện cách thức của sự gia tăng về lượng GRDP (tăng trưởng kinh tế) cũng như hiệu quả của việc sử dụng các yếu tố đầu vào; khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới. Tắt cả những nội dung này được thể hiện trong một khái niệm khác, đỏ là chất lượng tăng trưởng kinh tế.
Khái niệm và các quan điểm về chất lượng tăng trưởng kinh tế Hiện vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau về chất lượng tăng trưởng có quan cho rằng, chất lượng tăng trưởng kinh tế đánh giá ở đầu ra và thể hiện bằng kết quả đạt được qua tăng trưởng kinh tế như chat lượng cuộc sống được cải thiện, sự bình đẳng trong phân phối thu nhập, bình đẳng về giới trong phát triển, bảo vệ môi trường sinh thái,. Quan điểm khác lại nhấn mạnh đầu vào của quá trình sản xuất, như việc sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, nắm bắt và tạo cơ hội bình đăng cho các đối tượng tham gia đầu tư, quản lý hiệu quả các nguồn lực đầu tư. Khi nghiên cứu chất lượng tăng trưởng kinh tế dưới góc độ thống kê, cần phải phản ánh được bản chất của chất lượng tăng trưởng kinh tế và đo lường chất lượng tăng trưởng kinh tế thông qua các chỉ tiêu thống kê. Nhìn rộng hơn, chất lượng tăng trưởng là hợp phần quan trọng nhất trong cấu thành phát triển bền vững - sự giao thoa của ba yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.
Theo nghĩa hẹp, chất lượng tăng trưởng có thể chi là một khía cạnh nào đó, Chất lượng tăng trưởng kinh tế là thuộc tính bên trong của quá trình tăng trưởng kinh tế, thể hiện ở trạng thái, phương thức, hiệu qua của tăng trưởng kinh tế và khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Có bốn nội dung hay 4 tiêu chí đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế, ~ Trạng thải của tăng trưởng kinh tế: c độ tăng trưởng kinh tế nhanh hay châm, quy mô tăng trưởng kinh tế nhiều hay ít thể hiện số lượng của tăng. trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng kinh tế ôn định hay không ôn định thể iện chất lượng tăng trưởng kinh tế.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế không ồn định tức là khoảng cách trồi sụt giữa các năm tăng cao, lúc lên cao, lúc xuống thấp, thậm chí là bằng không hoặc âm. Không thể nói chất lượng tăng trưởng kinh tế cao, khi tốc độ tăng trưởng kinh tế không ồn định. ~ Phương thức của tăng trưởng kinh tế Nhìn ở góc độ đầu vào nếu tăng. trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào tăng vốn đầu tư va lao động (những yếu tố hữu hạn), thì đó là tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng, thể hiện chất lượng.
tăng trưởng kinh tế thấp. Nếu tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào tăng năng suất yếu tố tổng hợp (TEP), thì đó là tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu, thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế cao. Nhìn ở góc độ đầu ra: Nếu tăng trưởng kinh tế dựa vào tích lũy tài sản, vào xuất khâu ròng của khu vực kinh tế trong nước, điều đó thể hiện sự tự chủ của nền kinh tế, chất lượng tăng trưởng kinh tế cao và ngược lại. Nhìn ở góc độ cấu trúc tăng trưởng kinh tế theo ngành: lêu tăng trưởng.
kinh tế chủ yếu dựa vào: (1) Khai thác và bán tài nguyên thô; (2) Trình độ công nghệ thấp, lạc hậu phục vụ hoạt động các ngành sản xuất sản phẩm vật chất và sản phẩm dich vụ, thì đó là tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng, thời thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế thấp, không bền vững. Nếu tăng, trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào các ngành công nghệ cao, các ngành có giá trị gia tăng cao, đó là tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu và thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế cao, bền vững Nhìn ở góc độ cấu trúc tăng trưởng kinh tế theo thành phẩn/khu vực kinh tế: Nếu tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đó là tăng trưởng kinh tế phụ thuộc và không vững chắc, thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế thấp. Nếu tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào khu vực kinh tế trong nước, đó là tăng trưởng kinh tế tự chủ và vững chắc, thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế cao. ~ Hiệu quả của tăng trưởng kinh tế: Hiệu quả của tăng trưởng kinh tế thể hiện ở hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào như hiệu quả sử dụng vốn (ICOR), hiệu quả sử dụng lao động (năng suất lao động), hiệu quả sử dụng tiến bộ khoa học - công nghệ (TFP) trong sản xuất.
Nếu hiệu quả sử dụng vốn, lao động, khoa học - công nghệ thấp, đó là chất lượng tăng trưởng kinh tế thấp và ngược lại, nếu hiệu quả sử dụng vốn, lao động, khoa học - công nghệ cao, đó là chất lượng tăng trưởng kinh tế cao. - Khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế trong dài hạn: Khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế trong dài hạn là khả năng sáng tạo khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là hai yếu tố bảo đảm vững chắc cho. việc đạt được tăng trưởng kinh tế trong tương lai và điều đó thể hiện chất lượng tăng trưởng kinh tế cao.
Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế dựa vào công nghệ lạc hậu, trình độ nguồn nhân lực thấp, thì trong tương lai việc duy trì tăng trưởng kinh tế rất khó khăn và thê hiện chất lượng tăng trưởng thấp. Chất lượng tăng trưởng kinh tế là sự tăng trưởng kinh tế trong dài hạn theo chiều sâu, trên cơ sở sử dụng hiệu quả các nguồn lực tăng trưởng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao phúc lợi xã hội. Thước đo chất lượng tăng trưởng kinh tế được thể hiện thông qua các chỉ tiêu: hiệu quả sử dụng các nguồn lực tăng trưởng: chỉ tiêu liên quan đến phúc lợi xã hội: chuyên dịch cơ cấu kinh tế; khả năng đảm bảo cơ sở hạ tầng, môi trường sinh thái trong quá trình tăng trưởng và năng lực cạnh tranh tăng trưởng. Chất lượng tăng trưởng chú trọng đến 3 khía cạnh: Kinh t xã hội và môi trường.
Vios Thomas and collegues (2000) đã nêu những ví lề chung của chất lượng tăng trưởng kinh tế, nghiên cứu tập trung các nhân tố của chất lượng tăng trưởng đề góp phần vào giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc. [4] Từ đó, các tác giả Phan Thúc Huân (201 1) [5], Đỗ Đức Bình (201 1) [6] đã cụ thể các đặc trưng cơ bản về chất lượng tăng trưởng kinh tế. Khung phân tích được vận dụng trên thế giới Theo tác giả nghiên cứu thì đến nay chưa có một khung phân tích thống. nhất và cụ thể it lượng tăng trưởng trên thế giới.
Một trong những lý do cơ bản nhất là sự chênh lệch lớn về trình độ phát triển giữa các nước và sự khác nhau về mô hình tăng trưởng mà từng nước theo đuôi. Theo cách tiếp cận khái quát nhất, cơ sở để phân tích và đánh giá chất lượng tăng trưởng thường dựa vào bốn nội dung bé sung cho nhau, đó là: (1) đầu tư hình thành các loại tải sản vốn tham gia vào quá trình sản xuất tạo giá trị gia tăng; (2) mô hình tăng trưởng của một nước: (3) khía cạnh phân phối (cả thu nhập và cơ hội) trong cả quá trình tăng trưởng và (4) quản lý hiệu quả với nội hàm chính là xây dựng thể chế và chất lượng chính sách của Nhà nước. Việc đánh giá chất lượng tăng trưởng bằng cách xem xét bốn nội dung trên đây cho thấy có sự thống nhất về nguyên tắc giữa “phát triển” và “tăng trưởng". Theo cách hiểu đơn giản nhất, phát là nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng cơ hội cho mọi người để có thể tự quyết định cho tương lai của chính mình.
Trong khi đó, tăng trưởng hay tăng thu nhập trên đầu người 10 là một chỉ số quan trọng nhất của phát triển. Tuy nhiên, có tăng trưởng kinh tế về lượng không có nghĩa là các chỉ số khác của phát triển tự động được cải thiện. Điều này đã được chứng minh cả về lý thuyết lẫn thực tiễn ở nhiều nước, nhất là các nước đang phát triển, trong nhiều thập kỷ vừa qua.