CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẦU, PHÂN TÍCH CẦU VÀ HOẠT ĐỘNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA CÔNG TY 1. Khái niệm cơ bản về cầu 1. Cầu và luật cầu a) Lý luận về cầu “Cầu cá nhân là lượng hàng hóa hay dịch vụ riêng lẻ mà từng cá nhân có khả năng mua và sẵn sàng mua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định và giả định các yếu tố khác không đổi. Ví dụ: Bác nông dân có nhu cầu mua máy cày về làm ruộng, hiện bác đã có đủ tiền để thanh toán, như vậy đã hình thành cầu về mặt hàng máy cày.
Như vậy, khi nói đến cầu tức là nhắc tới đồng thời cả hai yếu tố là khả năng mua và ý muốn sẵn sàng mua hàng hóa hay dịch vụ cụ thể đó. Một khái niệm quan trọng nữa là lượng cầu. “Lượng cầu (ký hiệu là Q D là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể mà người mua muốn mua và sẵn sàng mua tại mức giá đã cho trong một khoảng thời gian nhất định” (Tổng cục thống kê, Niên giám thống kê 2013, Hà Nội, tr. Sự khác biệt cơ bản giữa cầu và lượng cầu chính là lượng cầu là muốn nhắc tới số lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người mua sẵn sàng mua tại các mức giá nhất định, trong thời gian nhất định với các yếu tố khác là không đổi.
Dựa trên những khái niệm cơ bản về cầu cùng với khái niệm về phân tích, ta có thể hiểu phân tích cầu là phân tích các nhân tố tác động, ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp tới lượng cầu. Phân tích cầu thực chất là một phần công việc của ước lượng và dự báo cầu. Ước lượng và dự báo cầu chỉ thực hiện được dựa trên những kết quả thu được từ phân tích cầu. b) Luật cầu Để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận thì chủ sở hữu hoặc nhà quản lý doanh nghiệp phải nắm rõ cầu về hàng hóa và dịch vụ mà đơn vị mình sản xuất ra.
Chức năng của cầu ở đây được khẳng định là một phương thức thể hiện mối quan hệ giữa giá cả của hàng hóa dịch vụ mà công ty đưa ra với số lượng hàng hóa và dịch 8 vụ mà người tiêu dùng sẵn sàng mua ở một thời gian cụ thể. Các nhà kinh tế học gọi mối quan hệ đó là luật cầu. “Luật cầu là số lượng hàng hóa được cầu trong khoảng thời gian đã cho tăng lên khi giá của hàng hóa đó giảm xuống và ngược lại, giả định các yếu tố khác không đổi” (Tổng cục thống kê, Niên giám thống kê 2013, Hà Nội, tr. Luật cầu được giải thích thông qua hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế.
Hiệu ứng thu nhập được hiểu là giá của hàng hóa thay đổi làm cho thu nhập thực tế của người tiêu dùng thay đổi, cầu hàng hóa thay đổi. Hầu hết các hàng hóa đều có sự thay thế trong tiêu dùng. Giá hàng hóa này tăng thì lượng cầu về mặt hàng thay thế cũng tăng, do đó cầu về hàng hóa đó sẽ giảm đi và ngược lại khi giá hàng hóa đó giảm, cầu về hàng hóa thay thế giảm goi là hiệu ứng thay thế. Hầu hết các loại hàng hóa trên thị trường đều tuân theo luật cầu, chỉ có một số ít hàng hóa không tuân theo luật cầu, ngược với luật cầu gọi là hàng hóa Giffen.
Trường hợp hiếm khi xảy ra và nó cũng ít được quan tâm trong thực tế. Vậy làm thế nào để thể hiện lượng cầu, làm thế nào để cụ thể hóa một cách giản đơn mối quan hệ giữa giá và lượng cầu như đã thể hiện trong luật cầu. Các nhà kinh tế học đã đưa ra khái niệm đường cầu, đồng thời cũng đưa ra mô hình về hàm cầu. Khái niệm phân tích cầu “Phân tích, hiểu theo nghĩa chung nhất là sự chia nhỏ sự vật và hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận cấu thành sự vật, hiện tượng đó.
“Phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là quá trình nghiên cứu, đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm làm rõ chất lượng hoạt động kinh doanh, những nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và các nguồn tiềm năng cần được khai thác, trên cơ sở đó đề ra các phương án và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh ở doanh nghiệp. Như vậy, phân tích cầu là một giai đoạn nghiên cứu cầu, giúp người phân tích hiểu được bản chất của cầu, các vấn đề liên quan đên cầu, các yếu tố ảnh hưởng đến cầu. Như vậy, cầu liên quan trực tiếp đến tiêu thụ hàng hóa hay dịch vụ. Sản phẩm nào có cầu càng lớn thì khả năng tiêu thụ càng cao.
Do vậy, để tiêu thụ được nhiều hàng hóa, dịch vụ đòi hỏi doanh nghiệp phải biết người tiêu dùng có cầu gì, về sản phẩm nào, số lượng là bao nhiêu? Từ đó có những chính sách, kế hoach, giải pháp nhằm sản xuất hoặc kinh doanh những sản phẩm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng. Để làm được công việc trên, việc phân tích cầu là hoạt động không thể thiếu đối với mỗi doanh nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu a) Yếu tố giá cả của bản thân hàng hóa Giá của hàng hóa có mối quan hệ tỷ lệ nghịch với lượng cầu, hoàn toàn phù hợp với luật cầu. Cụ thể, khi giá hàng hóa tăng lên thì lượng cầu về hàng hóa đó giảm và ngược lại, khi giá hàng hóa giảm đi thì lượng cầu về hàng hóa đó tăng lên (với điều kiện các yếu tố khác không đổi).
Giả sử chỉ có giá bản thân hàng hóa tác động tới cầu, các yếu tố khác là không đổi Ban đầu, mức giá tại P1, lượng cầu Q1 tương ứng với điểm lựa chọn A trên đồ thị. Khi giá tăng từ P1 lên P2, lượng cầu giảm từ Q 1 xuống Q2, khi đó điểm lựa chọn tại B. Như vậy có sự dịch chuyển trên đường cầu từ điểm A đến điểm B khi mức giá thay đổi. b) Thu nhập của người tiêu dùng Thu nhập là một yếu tố quan trọng xác định cầu.
Thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mua của người tiêu dùng. Khi thu nhập tăng lên thì người tiêu dùng cần nhiều hàng hóa hơn và ngược lại. Hàng hóa có 2 loại là hàng hóa thông thường và hàng hóa thứ cấp. Đối với hàng hóa thông thường, khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên thì cầu về hàng hóa thông thường tăng lên, cầu về hàng hóa thứ cấp giảm và ngược lại.
Điều này được thể hiện qua sơ đồ đường Engel. Tuy nhiên, sự phân biệt hàng hóa thông thường, hàng hóa thứ cấp hay hàng hóa xa xỉ chỉ mang tính chất tương đối. Ở mỗi thị trường hay mỗi thời điểm khác nhau thì sự phân loại cũng khác nhau. Ví dụ, thời kỳ chiến tranh của nước ta, xe máy được xem là hàng hóa xa xỉ, nhưng hiện nay khi nền kinh tế phát triển, xe máy là hàng hóa thông thường đối với người tiêu dùng.
c) Giá của hàng hóa có liên quan Cầu của hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào giá của hàng hóa mà còn phụ thuộc vào giá của hàng hóa có liên quan. Hàng hóa liên quan có thể chia làm hai loại: hàng hóa bổ sung và hàng hóa thay thế. Hàng hóa thay thế là những hàng hóa có thể sử dụng thay cho hàng hóa khác. Ví dụ trong việc lựa chọn mua sữa thì hàng hóa thay thế cho sữa bột có thể là sữa tươi.
Khi giá của hàng hóa này thay đổi (tăng lên) thì cầu về hàng hóa kia cũng thay đổi (tăng lên). Hàng hóa bổ sung là hàng hóa được sử dụng song hành với nhau để nhằm thỏa mãn nhu cầu nhất định nào đó. Ví dụ, hàng hóa bổ sung của sản phẩm sữa bột trẻ em 10 là bình pha sữa cho trẻ em. Khi giá cả của hàng hóa bổ sung giảm sẽ làm cho cầu về hàng hóa đó tăng lên, cầu về hàng hóa bổ sung cũng tăng.
d) Số lượng người mua trên thị trường Số lượng người mua là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới cầu của hàng hóa. Khi số lượng người mua tăng lên thì lượng cầu hàng hóa cũng tăng lên, đường cầu dịch chuyển sang phải, ngược lại, nếu số lượng người mua giảm đi thì lượng cầu thị trường giảm, đường cầu dịch chuyển sang trái. Số lượng người mua trên thị trường có mối quan hệ cùng chiều với cầu của hàng hóa. Đây được xem là yếu tố quyết định đến lượng cầu, sản phẩm chất lượng sẽ hấp dẫn, thu hút được số lượng lớn người mua; họ sẽ mang lại hiệu ứng tốt về sản phẩm, uy tín cho doanh nghiệp tăng thêm lượng lớn người mua trên thị trường.
Đây là hiệu ứng tốt, tiết kiệm chi phí quảng cáo cho doanh nghiệp cũng nhưng tạo được lòng tin về sản phẩm của doanh nghiệp, cũng như ngày càng tăng lượng cầu về sản phẩm. e) Thị hiếu, tập quán của người tiêu dùng Thị hiếu có ảnh hưởng rât lớn đến cầu của người tiêu dùng. Thị hiếu là sở thích hay sự ưu tiên của người tiêu dùng đối với loại hàng hóa đó. Đây là một trong hai yếu tố ảnh hưởng tới sự lựa chọn tiêu dùng tối ưu của khách hàng, Tập quán là những thói quen mua sắm của người tiêu dùng, được hình thành bởi sự thuận tiện hay thói quen xã hội.
Khi một hàng hóa được người tiêu dùng ưa thích hơn trước làm cho cầu hàng hóa đó trên thị trường tăng và đường cầu dịch chuyển sang phải. Ngược lại, sự ưa thích về hàng hóa đó giảm xuống thì cầu về hàng hóa này sẽ giảm và đường cầu dịch chuyển sang trái. Trên thực tế, việc tác động đến sở thích và thói quen của người tiêu dùng là vô cùng khó khăn, đó được coi là nghệ thuật kinh doanh của các doanh nhân thành đạt. f) Kỳ vọng về giá cả của hàng hóa trong tương lai Kỳ vọng là sự mong đợi hay dự đoán về giá cả hay thu nhập trong tương lai của hàng hóa, dịch vụ.
Cầu của hàng hóa hay dịch vụ sẽ thay đổi phụ thuộc vào yếu tố kỳ vọng của người tiêu dùng. Nếu người tiêu dùng hy vọng rằng giá cả của hàng hóa nào đó sẽ giảm trong tương lai thì cầu hiện tại về hàng hóa đó sẽ giảm và ngược lại. Bên cạnh đó nếu người tiêu dùng kỳ vọng thu nhập của họ trong tương lai giảm đi, thì cầu hiện tại sẽ tăng lên, người tiêu dùng sẽ đầu tư mua nhiều hơn trong hiện tại và ngược lại.