ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai – cội nguồn của mọi hoạt động sống của con người. Các Mác viết: “Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp”. Trong sự nghiệp phát triển của đất nước, đất luôn chiếm giữ một vị trí quan trọng, đất là nguồn đầu vào của nhiều ngành kinh tế khác nhau, là nguồn tư liệu sản xuất của ngành nông nghiệp. Không những thế, đất đai còn là không gian sống của con người.
Song sự phân bố đất đai lại rất khác nhau dẫn đến nảy sinh các mối quan hệ về đất đai cũng rất phức tạp. Vấn đề đặt ra ở đây là làm sao quản lý đất đai một cách có hiệu quả để góp phần giải quyết tốt các quan hệ đất đai, thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế đất nước. Ngày nay quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh, cùng với sức ép về dân số, nhu cầu về đất ở, đất xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa – xã hội, tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trở nên nghiên trọng. Các nguồn tài nguyên ngày càng bị khai thác kiệt quệ đặc biệt là nguồn tài nguyên đất đai.
Trước tình hình đó, một vấn đề đặt ra là phải có biện pháp sử dụng tài nguyên đất một cách hợp lý nhằm đảm bảo tính tiết kiệm hiệu quả và bền vững đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển trong tương lai. Chính vì vậy, trong quá trình sử dụng đất vai trò của quy hoạch, kế hoạch rất quan trọng. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai được quy định tại điều 22 Luật Đất đai 2013. Quy hoạch sử dụng đất là hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của nhà nước về tổ chức sử dụng đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nước, tổ chức sử dụng lao động và các tư liệu sản xuất khác có liên quan nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và môi trường.
1 Phải nói rằng, áp lực về đất đai càng lớn thì quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai càng khẳng định rõ tầm quan trọng trong việc giải quyết vấn đề sử dụng đất đai. Bởi lẽ, đây chính là yếu tố quan trọng trong việc định hướng cho quá trình khai thác, sử dụng đất. Thông qua quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đảm bảo được sự thống nhất quản lý nhà nước, tạo cơ sở tiến hành giao cấp đất và đầu tư để phát triển sản xuất, đảm bảo an ninh, phục vụ nhu cầu dân sinh văn hóa. Bên cạnh đó, những quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất còn là lá chắn ngăn chặn được các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp lấn chiếm.
Đảm bảo cho việc sử dụng thông tin phục vụ mục đích quy hoạch sử dụng đất và các mục đích khác một cách chính xác, kịp thời cần phải có công cụ xử lý, phân tích tổng hợp thông tin nhanh về các vấn đề có liên quan. Công cụ đó chính là công nghệ thông tin. Trong xã hội hiện nay luôn gắn liền với thông tin, mọi quan hệ xã hội và hoạt động của con người đều dựa trên khái niệm về thông tin và hình thức giao lưu thông tin nào đó. Trong hệ thống pháp luật cũng vậy, để có thể quản lý một lĩnh vực nào đó cũng rấy cần dựa vào các thông tin thì Hệ thống thông tin đất đai (Land Information System – gọi tắt là LIS) đã được xác định bởi Liên đoàn quốc tế về khảo sát (FIG) như sau: Hệ thống thông tin đất đai (LIS) là một "công cụ cho việc ra quyết định pháp lý, hành chính, kinh tế, và trợ giúp cho việc lập kế hoạch và phát triển trong đó bao gồm một cơ sở dữ liệu chứa các dữ liệu liên quan đến đất đai, không gian tham chiếu cho một khu vực được xác định và các thủ tục và kỹ thuật cho việc điều tra thu thập, cập nhật, xử lý và phân phối dữ liệu ".
(UNECE, 1996) Hệ thống thông tin đất đai ra đời mở ra một hướng tiếp cận mới trong công tác quản lý nguồn tài nguyên đất. Với khả năng thu nhận, lưu trữ, quản lý, xử lý, mô hình hóa, thể hiện mối liên kết giữa dữ liệu thuộc tính và dữ liệu không gian, 2 đồng thời có khả năng trao đổi với người sử dụng, hệ thống đã đáp ứng được yêu cầu chặt chẽ về tính không gian và tính pháp lý. Bên cạnh đó, Hệ thống thông tin đất đai còn là một hệ thống mở, cho phép sử dụng các công cụ lập trình để xây dựng các ứng dụng phù hợp với thực tiễn của công tác quản lý đất. Để phục vụ cho công tác quản lý đất đai nói chung và công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nói riêng, hiện nay có rất nhiều phần mềm ứng dụng đã ra đời như Microstation, VetMap, Famis, gCadas, TK Tool, Mapinfor,… Trong đó Vietbando là một phần mềm công cụ có tính ứng dụng rất lớn trong việc quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đem lại hiệu quả cao, giảm đáng kể thời gian thực hiện, thuận tiện cho công tác quản lý sử dụng đất đai và đảm bảo thực hiện thống nhất Luật Đất đai 2013 ở huyện Đông Anh thiết lập hệ thống theo dõi và đánh giá tình hình quản lý sử dụng đất.
Huyện Đông Anh là huyện ngoại thành phía Bắc nằm trên trục xác định là động lực phát triển của thành phố Hà Nội cũng giống như các huyện khác nằm trong tình hình chung, hiện nay các số liệu điều tra cơ bản, các loại bản đồ, các loại sổ sách liên quan đến tài nguyên đất còn chưa được thống nhất, lưu trữ cồng kềnh, tra cứu thông tin khó khăn làm cho công tác quản lý đất đai gặp nhiều vướng mắc và hiệu quả không cao. Để góp phần vào nghiên cứu vai trò của phần mềm Vietbando (Vietbando Land Information Systems) như một công cụ trợ giúp con người trong việc quản lý thông tin tài nguyên đất đai, được sự phân công và hướng dẫn của thầy giáo TS. Phạm Văn Vân em tiến hành thực hiện báo cao khóa luận tốt nghiệp: “Ứng dụng phần mềm Vietbando xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.
Mục tiêu chung - Ứng dụng phần mềm Vietbando hỗ trợ công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội; - Ứng dụng của bản đồ hiện trạng sử dụng đất trong công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; - Đánh giá kết quả đạt được và đề xuất một số giải pháp nhằm ứng dụng hiệu quả phần mềm Vietbando trong công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nói riêng và công tác quản lý đất đai nói chung. Mục tiêu cụ thể - Nắm bắt được hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến đất đai; - Hiểu được khái niệm cơ bản, quy phạm của việc thành lập bản đồ hiện trạng, nội dung và các phương pháp trong thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất; - Xác định được các chức năng và ứng dụng của phần mềm Vietbando; - Thu thập đầy đủ các tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu; - Bản đồ thành lập phải đảm bảo các quy định về thành lập bản đồ hiện trạng hiện hành, quy định về chuẩn hóa bản đồ hiện trạng sử dụng đất; - Bản đồ hiện trạng phải chính xác và có khả năng cập nhật xử lý đồng thời, có khả năng ứng dụng vào công tác quản lý nhà nước về đất đai. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu 4 - Đất đai huyện Đông Anh, TP.
Hà Nội; - Các loại bản đồ, dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội; - Phạm vi thời gian: Thời gian thu thập số liệu từ ngày 30/01/2023 đến ngày 30/05/2023. Nội dung nghiên cứu 1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Đông Anh.
- Điều kiện tự nhiên: xác định vị trí địa lý, địa hình, điều kiện tự nhiên của huyện cũng như các đặc điểm đất đai, thực vật, cảnh quan và môi trường; - Điều kiện kinh tế - xã hội: nghiên cứu đặc điểm về dân số, lao động, cơ sở hạ tầng, tình hình sản xuất các ngành, sự phân bố và sử dụng đất đai của huyện. Đánh giá công tác quản lý đất đai và sử dụng đất huyện Đông Anh - Tình hình quản lý, sử dụng đất đai được đánh giá theo 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai. - Hiện trạng sử dụng đất huyện Đông Anh năm 2020; - Biến động sử dụng đất các loại đất trong giai đoạn 2016 - 2020. Xây dựng CSDL quy hoạch sử dụng đất tại huyện Đông Anh 1.
Xây dựng dữ liệu không gian quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất - Dữ liệu không gian nền. - Dữ liệu không gian chuyên đề. Xây dựng dữ liệu thuộc tính quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất - Dữ liệu thuộc tính cho không gian nền. - Dữ liệu thuộc tính cho không gian chuyên đề.
Khai thác sử dụng cơ sở dữ liệu quy hoạch sử dụng đất - Tìm kiếm, hiển thị thông tin về quy hoạch sử dụng đất. - Tính toán các chỉ tiêu xây dựng các bản đồ chuyên đề. - Thống kê, so sánh, tính toán các chỉ tiêu. Đánh giá phần mềm sử dụng trong bài - Ứng dụng phần mềm VBDLIS Quy hoạch, kế hoạch thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất huyện Đông Anh; - Ứng dụng phần mềm VBDLIS Quy hoạch, kế hoạch hỗ trợ công tác xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất huyện Đông Anh; - Đánh giá kết quả đạt được và đề xuất một số giải pháp nhằm ứng dụng hiệu quả phần mềm VBDLIS Quy hoạch, kế hoạch trong công tác xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ SDĐ Ở VIỆT NAM Sự biểu hiện của công tác địa chính trong các thời kỳ lịch sử khác nhau cũng khác nhau. Các mối quan hệ đất đai có tác động trực tiếp và quan trọng đến công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng qua các giai đoạn lịch sử phát triển.