Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Đồ án môn học này được thực hiện trong khuôn khổ học phần Quản lý Dự án Công nghệ Thông tin tại Viện Kỹ thuật Công nghệ, Trường Đại học Thủ Dầu Một, hoàn thành vào tháng 12 năm 2021. Nhóm sinh viên gồm bốn thành viên thuộc lớp D19PM01, nhóm 02, dưới sự hướng dẫn của Th.S Cao Thanh Xuân.
Bối cảnh thực tiễn được nhóm tác giả xác định từ xu hướng tin học hóa trong quản lý doanh nghiệp: các tổ chức, doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ đều đang có nhu cầu ứng dụng phần mềm để tăng tốc độ và hiệu quả điều hành. Đối tượng cụ thể là Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương — một cơ sở lưu trú có tổ chức quản lý theo nhiều bộ phận chuyên biệt, đặt ra yêu cầu cần có hệ thống phần mềm tích hợp thay thế quy trình thủ công.
Mục tiêu của đồ án:
- Phân tích và thiết kế hệ thống quản lý khách sạn đáp ứng nghiệp vụ thực tế của Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một.
- Xây dựng phần mềm quản lý khách sạn hỗ trợ các bộ phận Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh và Nhân sự.
- Triển khai chương trình theo mô hình client–server sử dụng công nghệ RMI (Remote Method Invocation).
Phạm vi nghiên cứu và triển khai:
- Không gian: Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một, Bình Dương.
- Thời gian: Thực hiện và hoàn thành trong học kỳ thuộc năm học 2021, báo cáo nộp ngày 20 tháng 12 năm 2021.
- Đối tượng: Bốn bộ phận nghiệp vụ chính của khách sạn gồm Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh và Nhân sự.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và mô hình sử dụng
Đồ án áp dụng phương pháp Phân tích và Thiết kế hệ thống (Systems Analysis and Design) làm nền tảng lý thuyết chính, kết hợp với các kỹ thuật mô hình hóa hướng đối tượng phổ biến trong kỹ thuật phần mềm:
- Use Case Diagram (sơ đồ ca sử dụng): mô hình hóa tương tác giữa người dùng và hệ thống theo từng bộ phận nghiệp vụ.
- Sequence Diagram (sơ đồ trình tự): mô tả luồng trao đổi thông điệp giữa các đối tượng trong từng chức năng nghiệp vụ.
- Activity Diagram (sơ đồ hoạt động): biểu diễn quy trình xử lý của các nghiệp vụ chính như đặt phòng, thuê phòng, thêm dịch vụ và thanh toán.
- WBS — Work Breakdown Structure (cây phân cấp công việc): công cụ quản lý dự án phân rã toàn bộ công việc của nhóm thành các đơn vị nhỏ có thể theo dõi và ước lượng.
- Biểu đồ Găng (Critical Path Method): xác định đường Găng, thời gian tối thiểu và kinh phí để hoàn thành dự án.
- Phân tích SWOT: đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của dự án ngay từ giai đoạn khởi động.
Phương pháp và công nghệ triển khai
- RMI (Remote Method Invocation): công nghệ lập trình phân tán của Java được nhóm lựa chọn để triển khai kiến trúc client–server, cho phép các bộ phận trong khách sạn truy cập hệ thống qua mạng nội bộ.
- Kiến trúc phân lớp Client–Server: hệ thống chia thành phía Server (bao gồm lớp
ServerControlImpl và lớp Server) và phía Client (các lớp giao diện nghiệp vụ).
- Cơ sở dữ liệu quan hệ (CSDL): thiết kế các bảng dữ liệu với khóa chính (PK) cho từng thực thể nghiệp vụ.
Nguồn dữ liệu
Dữ liệu nghiệp vụ được nhóm thu thập và mô hình hóa từ các quy trình thực tế của Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một, bao gồm các yêu cầu nghiệp vụ từ bốn bộ phận: Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh và Nhân sự.
Nội dung chính theo từng chương
Chương I: Khởi động dự án
Chương này xử lý toàn bộ công tác quản lý dự án trước khi đi vào kỹ thuật. Nhóm lập biên bản làm việc nhóm để ghi nhận phân công và theo dõi tiến độ, đồng thời thực hiện phân tích SWOT để đánh giá khả năng triển khai dự án. Tên chính thức của dự án được xác lập, phạm vi dự án được xác định rõ trong Kế hoạch Phạm vi dự án.
Cây phân cấp công việc (WBS) được xây dựng để phân rã các nhiệm vụ cần thực hiện. Từ đó nhóm lập bảng hoạt động công việc và vẽ biểu đồ Găng để xác định đường Găng, thời gian tối thiểu và kinh phí cần thiết để hoàn thành dự án. Tôn chỉ (tuyên bố) của dự án cũng được trình bày trong chương này.
Chương II: Mô tả hệ thống
Chương này giới thiệu bài toán và liệt kê danh sách các yêu cầu chức năng cần xây dựng, bao gồm:
- Lập danh sách phòng, danh sách loại phòng, danh sách dịch vụ.
- Lập phiếu thuê phòng và hóa đơn thanh toán phòng.
- Lập phiếu thuê dịch vụ.
- Lập báo cáo doanh thu theo tháng và theo năm.
- Ứng dụng RMI trong triển khai chương trình theo kiến trúc phân tán.
Đây là chương đặt nền tảng yêu cầu nghiệp vụ, là cơ sở để xây dựng các mô hình phân tích ở chương tiếp theo.
Chương III: Phân tích hệ thống
Chương phân tích hệ thống là phần kỹ thuật có khối lượng lớn nhất trong đồ án. Nhóm xây dựng mô hình Use case ở hai cấp độ:
- Use case tổng quát thể hiện toàn bộ tương tác của hệ thống.
- Use case chi tiết theo từng bộ phận: Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh và Nhân sự — mỗi bộ phận có sơ đồ Use case riêng.
Phần đặc tả Use case mô tả chi tiết từng chức năng, bao gồm: lập hóa đơn, đặt phòng, lập báo cáo tháng, lập báo cáo năm, đặt dịch vụ, thêm/xóa/sửa phòng, thêm/xóa/sửa loại phòng, thêm/xóa/sửa dịch vụ và đăng nhập (Login).
Sơ đồ trình tự được vẽ cho 20 chức năng tương ứng với các Use case đã đặc tả. Sơ đồ hoạt động được xây dựng cho bốn luồng nghiệp vụ chính: Đặt phòng, Thuê phòng, Thêm dịch vụ và Thanh toán.
Chương IV: Kiến trúc hệ thống
Chương này trình bày thiết kế kiến trúc phần mềm và cơ sở dữ liệu. Hệ thống được tổ chức theo kiến trúc client–server với ba thành phần chính:
- Lớp
ServerControlImpl: xử lý logic nghiệp vụ phía server.
- Lớp
Server: quản lý kết nối và phục vụ yêu cầu từ client qua RMI.
- Các lớp phía Client: giao diện người dùng và logic hiển thị.
Thiết kế cơ sở dữ liệu gồm mười bảng chính:
| Tên bảng |
Tên thực thể |
| Phong |
Phòng |
| LoaiPhong |
Loại phòng |
| PhieuThue |
Phiếu thuê phòng |
| PhieuThueDV |
Phiếu thuê dịch vụ |
| LoaiDV |
Loại dịch vụ |
| KhachHang |
Khách hàng |
| BCThang |
Báo cáo tháng |
| CTBCThang |
Chi tiết báo cáo tháng |
Phần giao diện người dùng được thiết kế gồm 13 màn hình chức năng: thiết lập kết nối, màn hình chính (với ba chế độ Đăng ký phòng, Nghiệp vụ quản lý, Nghiệp vụ quản trị), quản lý loại phòng, quản lý phòng, đặt phòng, lập hóa đơn, phiếu thuê phòng, quản lý dịch vụ, đặt dịch vụ, tìm kiếm khách hàng, báo cáo tháng, quản trị người dùng và cấu hình.
Chương V: Đánh giá và hướng phát triển
Nhóm tự đánh giá kết quả đã đạt được và xác định những hạn chế còn tồn tại cùng hướng phát triển tiếp theo cho phần mềm.
Thiết kế và triển khai
Kiến trúc hệ thống
Phần mềm được xây dựng theo kiến trúc client–server hai tầng sử dụng công nghệ RMI (Remote Method Invocation) của Java. Giao tiếp giữa client và server diễn ra qua mạng nội bộ, cho phép nhiều máy trạm (bộ phận) đồng thời truy cập hệ thống.
- Phía Server: gồm lớp
ServerControlImpl chứa logic nghiệp vụ và lớp Server quản lý kết nối. Server lắng nghe yêu cầu từ client, xử lý và trả kết quả.
- Phía Client: tập hợp các lớp giao diện người dùng tương ứng với từng chức năng nghiệp vụ, giao tiếp với server thông qua giao thức RMI.
Thiết kế cơ sở dữ liệu
CSDL quan hệ được thiết kế với khóa chính (PK) cho từng bảng. Tám bảng dữ liệu bao phủ đầy đủ các thực thể nghiệp vụ: thông tin phòng, loại phòng, phiếu thuê, dịch vụ, khách hàng và báo cáo tháng (cả bảng tổng hợp BCThang và bảng chi tiết CTBCThang).
Chức năng nghiệp vụ đã triển khai
Hệ thống hỗ trợ đầy đủ vòng đời phục vụ khách, từ đặt phòng → thuê phòng → sử dụng dịch vụ → thanh toán → lập báo cáo. Các chức năng quản trị danh mục (thêm/sửa/xóa phòng, loại phòng, dịch vụ) và quản trị người dùng cũng được tích hợp trong cùng hệ thống.
Giao diện người dùng
Mười ba màn hình giao diện được thiết kế bao phủ toàn bộ chức năng. Màn hình chính phân theo ba chế độ nghiệp vụ rõ ràng: Đăng ký phòng, Nghiệp vụ quản lý và Nghiệp vụ quản trị, giúp phân quyền truy cập theo vai trò người dùng.
Kết quả và đóng góp
Kết quả đạt được
Nhóm hoàn thành phần mềm quản lý khách sạn với đầy đủ các chức năng theo yêu cầu đề tài đã đặt ra. Hệ thống bao phủ bốn bộ phận nghiệp vụ của Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một (Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh, Nhân sự) và triển khai thành công kiến trúc client–server qua RMI.
Tài liệu đồ án được hoàn thiện bao gồm: biên bản làm việc nhóm, phân tích SWOT, WBS, biểu đồ Găng, 20 sơ đồ trình tự, 4 sơ đồ hoạt động, 5 sơ đồ Use case, thiết kế CSDL 8 bảng và 13 màn hình giao diện.
Giải pháp và kiến nghị của nhóm tác giả
Nhóm chọn kiến trúc RMI thay vì giải pháp web hoặc desktop đơn lẻ để đảm bảo khả năng sử dụng đồng thời trên mạng nội bộ của khách sạn — phù hợp với thực tế nghiệp vụ cần nhiều bộ phận truy cập cùng lúc.
Hạn chế được nhóm thừa nhận
Nhóm tác giả nêu rõ trong Mở đầu rằng phần mềm "còn nhiều điểm hạn chế và sai sót" song vẫn đáp ứng được các yêu cầu cơ bản của đề tài. Các hạn chế cụ thể được trình bày trong Chương V (Đánh giá và hướng phát triển).
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Nhóm tác giả thừa nhận phần mềm còn tồn tại hạn chế và sai sót chưa được khắc phục hoàn toàn trong phạm vi đồ án môn học. Từ phạm vi triển khai thực tế, một số hướng phát triển có thể nhận diện:
- Mở rộng chức năng: bổ sung quản lý đặt phòng trực tuyến, tích hợp cổng thanh toán điện tử hoặc kết nối với các nền tảng đặt phòng bên ngoài.
- Nâng cấp kiến trúc: chuyển từ RMI sang kiến trúc web-based hoặc REST API để tăng khả năng truy cập từ xa và mở rộng quy mô.
- Hoàn thiện phân quyền: bổ sung cơ chế phân quyền chi tiết hơn theo vai trò từng nhân viên thay vì phân theo bộ phận.
- Kiểm thử hệ thống: thực hiện kiểm thử chức năng và kiểm thử tải có hệ thống hơn trước khi triển khai thực tế.
Giá trị tham khảo
Đồ án có giá trị tham khảo cho các đối tượng sau:
- Sinh viên ngành Công nghệ Thông tin đang học các học phần Phân tích và Thiết kế hệ thống, Quản lý Dự án CNTT, hoặc Lập trình Java phân tán — đặc biệt là phần ứng dụng RMI trong kiến trúc client–server.
- Sinh viên thực hiện đồ án về hệ thống quản lý nghiệp vụ (khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú): phần mô hình Use case theo bộ phận, đặc tả Use case và thiết kế sơ đồ trình tự là tài liệu tham khảo thực hành có cấu trúc rõ ràng.
- Sinh viên học quản lý dự án phần mềm: phần Chương I (khởi động dự án) với WBS, biểu đồ Găng và phân tích SWOT là ví dụ thực tế về cách áp dụng các công cụ quản lý dự án vào một dự án phần mềm quy mô nhỏ.
- Nhóm nghiên cứu về tin học hóa doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Bình Dương và vùng lân cận: đồ án cung cấp một mô hình phân tích và thiết kế hệ thống quản lý lưu trú hoàn chỉnh gắn với bối cảnh địa phương.
Phần đáng tham khảo nhất là Chương III (Phân tích hệ thống) với tập hợp 20 sơ đồ trình tự và Chương IV (Kiến trúc hệ thống) với thiết kế CSDL và giao diện.
Câu hỏi thường gặp
1. Phần mềm hỗ trợ bao nhiêu bộ phận nghiệp vụ và đó là các bộ phận nào?
Hệ thống hỗ trợ bốn bộ phận nghiệp vụ của Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một: Lễ tân, Kế toán, Kinh doanh và Nhân sự. Mỗi bộ phận có sơ đồ Use case riêng biệt được đặc tả trong Chương III.
2. Công nghệ RMI được sử dụng như thế nào trong hệ thống này?
RMI (Remote Method Invocation) là công nghệ lập trình phân tán của Java, được nhóm dùng để triển khai kiến trúc client–server, cho phép các máy trạm ở các bộ phận khác nhau gọi phương thức từ xa trên máy chủ qua mạng nội bộ. Đây là một trong những yêu cầu kỹ thuật được liệt kê trong Chương II.
3. Cơ sở dữ liệu của hệ thống bao gồm những bảng nào?
CSDL gồm tám bảng chính: Phong (phòng), LoaiPhong (loại phòng), PhieuThue (phiếu thuê phòng), PhieuThueDV (phiếu thuê dịch vụ), LoaiDV (loại dịch vụ), KhachHang (khách hàng), BCThang (báo cáo tháng) và CTBCThang (chi tiết báo cáo tháng). Mỗi bảng có khóa chính (PK) được mô tả trong Chương IV.
4. Đồ án sử dụng những loại sơ đồ UML nào và để mô hình hóa chức năng gì?
Đồ án sử dụng ba loại sơ đồ UML: (1) Use case diagram — mô hình hóa tương tác giữa người dùng và hệ thống theo bộ phận; (2) Sequence diagram — mô tả luồng thông điệp cho 20 chức năng nghiệp vụ; (3) Activity diagram — biểu diễn quy trình cho bốn luồng chính: Đặt phòng, Thuê phòng, Thêm dịch vụ và Thanh toán.
5. Nhóm gồm bao nhiêu thành viên, phân công vai trò như thế nào và thực hiện tại đâu?
Nhóm gồm bốn sinh viên lớp D19PM01, nhóm 02: Nguyễn Minh Thuận (Trưởng dự án), Lê Gia Bảo (Thư ký), Bùi Nhật Nam và Trần Thanh Phú. Đồ án được thực hiện tại Trường Đại học Thủ Dầu Một, Bình Dương, hoàn thành và nộp ngày 20 tháng 12 năm 2021.
Kết luận
Đồ án môn học "Xây dựng Phần mềm Quản lý Khách sạn cho Khách sạn Becamex Thủ Dầu Một, Bình Dương" là sản phẩm tích hợp giữa quản lý dự án và kỹ thuật phần mềm, bao gồm đầy đủ các giai đoạn từ khởi động dự án, phân tích yêu cầu nghiệp vụ, thiết kế hệ thống đến triển khai giao diện và cơ sở dữ liệu. Hệ thống được xây dựng theo kiến trúc client–server với công nghệ RMI, hỗ trợ bốn bộ phận nghiệp vụ của khách sạn với 13 màn hình chức năng và CSDL gồm tám bảng quan hệ. Dù nhóm tác giả thừa nhận phần mềm còn hạn chế, đồ án hoàn thành đầy đủ yêu cầu đặt ra của học phần Phân tích và Thiết kế hệ thống, đồng thời cung cấp bộ tài liệu phân tích thiết kế có cấu trúc rõ ràng cho nghiệp vụ quản lý lưu trú.