CHƯƠNG 1: MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VỀ PHAN CHIA DI SAN THỪA KÉ THEO PHÁP LUẬT 1. Khái quát chung vé phan chia đi sản thừa kế theo pháp luậtvà hậu quả pháp lý 1. Kháiniệm phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Xã hôi ngày cảng phát triển, theo đó pháp luật cũng ngày cảng phát triển và hoàn thiện dé có thé điêu chỉnh va lam hai hòa các mới quan hệ trong xã hôi. Từ khi có sự điều chỉnh của pháp luật, quan hệ thừa kê đã được duy trì một cách ôn dinh và có trật tự, pháp luật thừa kế của Viét Nam cũng nlư pháp luật thừa kê của các nước trên thé giới đều quy đính hai hình thức thừa kê, đó là thừa ké theo di chúc và thừa kê theo pháp luật.
O Việt Nam, pháp luật dân sự nói chung và pháp luật về thừa kế nói riêng đều trai qua các giai đoạn với những đâu móc đánh dâu sự phát triển cả về kỹ thuật lập pháp va tư duy lập pháp. Càng về sau, các quy pham pháp luật về thừa kê theo pháp luật cảng hoàn thiện và có tinh đự liệu cao hon Việc chia tài sản thừa kê có sự can thiệp của pháp luật luôn đòi hỏi co sự công bằng, hop lý, dung hòa được lợi ích của những người thừa kê và quan trong hơn hệt là ching pháp luật. Khái niệm đi sản thừa kế theo pháp luật Trong pháp luật dân sự clrưa có văn bản nào nêu. cuthé khai niém về di sẵn thừa kê, tuy nhiên trong các công trình nghiên cứu khoa hoc đã có nhiéu quan điểm về van đề này.
Theo tác giả Phan V ăn Ngiía, di sản được khái niém như sau “Di sản là toàn bé tài sản có giá trị vật chất hoặc giá trị tinh thần cing với các ng]ĩa vụ về tài sản được lưa truyền nỗi nắp từ thế hệ này sang thé hệ khác và được pháp luật bảo hồ. “2 Như vậy, theo quan điểm nay, di sản không chi bao gồm các tai sản có giá tri vật chất ma con bao gồm cả tai sản mang giá trị tinh than. Déng thời nó cũng bao gồm cả các ngiĩa vụ ve tài sản ma thé hệ trước dé lại cho thé hệ sau. Tuy nhiên, tác giả cho rằng không cân thiết phải mô tả về giá trị của tài sản, bởi phép luật cũng không quy định giá trị của tài sản phải được thé hiện dưới dang vật chat hay tinh than È Bhan Vin Nghĩa (2015), Xác dah và phân chia đề sân thừa kế theo pháp luật Việt Nem liển nay, Luận vin Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học quốc gi Ha Nội.
nên có thé ghi nhận cả hai giá tri này. Do đó, chi cần khẳng định di sản bao gồm toàn bộ tài sản và nghia vụ về tải sản là đủ. Dưới góc đô pháp luật, theo Điều 612 BLDS nam 2015 quy định về di sản: “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chất, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. ” Di sản mà người chết dé lại gồm cả phan di sản dé thenh toán.
ngiữa vụ của người chết dé lại (nghfa vụ tài sản và các chi phí khác) và phan di sản để chia thừa kế Di sản thừa kê theo pháp luật được xác định như sau: - Tai sản riêng của người chết: tai sản có trước thời kì hôn nhân, tai sản được thừa kế, tặng cho riêng trong thời kì hôn nhân, phân tai sản trong khôi tai sản chung nhưng đã được vo, chồng thỏa thuận chia - Phân tài sản của người chết trong khối tải sản chung với người khác Như vậy di sản thừa ké là toàn bộ tải sản thuộc quyên sở hữu hợp pháp, quyền về tai sin của người đã chết (gém cả quyền sử dung daf) ma không bao gồm các ngiĩa vụ tai sản của người đó và được chuyên dich hợp pháp cho những người thừa kê có quyền hưởng Khai niệm phân chia đi sản thừa kế theo pháp luật BLDS nam 2015 có quy đính tại Điều 649 về thừa ké theo pháp luật: “Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định ° Thừa kê theo pháp luật có thé được hiểu: là sự dich chuyển di sản của người chết cho người còn sông trên cơ sở quan hệ huyệt thông, quan hệ hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng hay quan hệ thân thuộc giữa người có tai sin để lại sau khi họ chết và người nhận di sản. Trong quan hệ thira ké, không phải lúc nao cũng phát sinh việc phân chia di san thừa kế. Vie phân clua di sản thừa kê chỉ đặt ra khi có từ hai người có quyên thừa kế trở lên Bởi lẽ nêu chỉ có một người thừa kế thì toàn bộ di sản chia thừa kế sẽ thuộc về ho và cũng chính là người thực hiện các nghiia vu tài sản. 3 “Phân chia” theo nghĩa kĩ thuật của từ ngữ là một tập hợp các hoạt đông nhằm cham đút tình trạng có quyên chung của nhiêu người trên một hoặc nhiều tai sản.
` Nguyễn Hanh Trinh (2020), Thừa #2 theo pháp luật và tực tiến thực hiện tại Việt Nem, Luận vin Thạc sĩ Luật học, Trường Daihoc Luật Hà Nội. Phân chia di sản, trong quan niém của luật học phương Tây, giả định có ít nhật hai người có quyền hưởng di sẵn và có những quyên lợi cùng tính chất trên một hoặc nhiêu tài sản thuộc di sản. Nói cách khác, chi có phân chia nêu trước đó tên tại giữa những người có liên quan một tình trang có quyền chung - có thé là sở hữu chung, hưởng hoa lợi chung, Va việc phân chia có tác dung châm đứt tình trang do Theo quan điểm của tác giả, trong quan hệ thừa kế nêu chỉ có một người có quyền hưởng di sản thì họ là sở hữu duy nhất của khối đi sản sau khi đã thực luận các nglữa vụ tài sản của người chết dé lai và cũng chỉ có minh họ phải thực biên các nghĩa vụ tài sản đó. Vi vay mà việc phân chia di sản thừa kê chi đất ra khi có ít nhất từ hai người trở lên có quyền thừa ké di sản ma người chết để lại Từ những phân tích trên có thể hiểu “phân chia di sản thừa kế" là tập hợp các hoạt đông pháp lý nhằm xác lập quyên sở hữu đối với phân di sản thừa kế cho tùng người có quyên hưởng thừa kê trong khói di sản thừa kế, châm đút tình trạng nhiều người cùng có quyên thửa kế đối với một hoặc nhiều tài sản trong khối đi sản chung do người chết dé lại Š Chê định thừa kê theo pháp luật đã bảo vệ được quyên để lại di sẵn của một người đồng thời cũng bảo vệ quyên được hưởng di sản của những người có quan hệ thân thuộc với người đã chất.
Hậu quả pháp lý phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Quan hệ thửa ké là quan hệ trải qua nhiéu giai đoạn Việc phân chia di sản thừa kê lêm phát sinh nhiều quan hệ dân sự mới. Tài sẵn thừa kê sẽ được dich chuyển từ người dé lại di sản thừa ké cho người thửa kế, phát sinh quyên sở hữu tài sản của người thừa kế. Những người thừa kê sau khi nhận phân tài sản thừa kê của minh có quyên sở hữu đối với những tai sản đó. Theo khái niém phân chia di sản thửa ké thì sau khi phân chia di sản thừa kê sẽ chêm đút tình trạng nhiều người được quyên thừa kê nhiêu hoặc một tai sản.
Khi chưa chia di sản thi sự sở hữu của nhũng người thừa kê vẫn chưa rõ rang vì vậy họ chưa có quyên sở hữu hoàn toàn đôi với những tải sản thừa kê đó. Đặc biệt là trong trường hop di sản dé lại là một phân tài sản duy nhật thi * Hoừng Phê (2012), Từ điển tiếng việt, Nxb Tử điễn bách khoa. ` Nguyễn Thị Hong Vin 2019), Gia quyết tranhh chấp phân chia ch sản thừa bế ted Tòa cen Nhân dân thành pho Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật hoc , Trường Đại học Luật Hi Nội. 9 những người thừa ké hoàn toàn khó có thé xác định được phan thừa ké của minh và quyền sở hữu của mình đố: với tài sản thừa kế Ế Khi đã có quyền sử hữu tài sẵn thừa kế những người thừa kế hoàn toàn có thé thực hiện các quyền sử hữu tải sản thừa kế (chiếm hữu, sử dung, dinh doaf) đối với tài sản thừa ké ma không can thông qua ý kiên của những người thừa kê khác.
Cơ sở khoa học và thực tien của việc phân chia đi sản theo pháp luật 1. Cơ sỡ khoa học của việc phan chia đi sản theo pháp luật Cơ sở và nguyên tắc phân chia di sản thừa kê phu thuộc vào phong tục tập quán, điều kiện kinh té - văn hoá - xã hội và pháp luật của tùng quốc gia và ngay cả ở Việt Nam, qua từng thời ky lịch sử đều có sự khác biệt nhưng đều nhằm mục dich bảo dam di sản của người thừa kế luôn được định đoạt, bảo dim quyền thừa ké của người thừa kế được thực hiện một cách đây đủ nhất. Phân chia di sản theo pháp luật không dựa vào ý chi của người dé lại di sản ma phân chia theo ý chí của Nhà nước đông thời có tính dén sự thỏa thuận của những người thừa kệ, theo đó trong trường hợp những, người thừa kế không thông nhật với nhau van dé chia thừa kế thi một trong số ho hoặc tất cả có thé làm đơn yêu câu Tòa án giải quyết phân chia bằng con đường tư pháp. Lúc nay, Tòa án sẽ ép dụng các quy định của pháp luật dé giải quyết.
Đôi với thửa ké theo pháp luật thì chỉ những người có quan hệ huyết thong, hôn nhân hay nuôi dưỡng với người dé lại di sản mới được quyên hưởng thừa kê. Nghiên cứu lich sử pháp luật về thừa kế ở V iệt Nam qua các thời ki cho thây dù ở giai đoan nào, với điều kiên phát triển của nên kinh tế xã hội thé nào di chăng nữa, các quy đính của pháp luật cũng là căn cứ để tiền hành việc phân chia di sản thừa kế, lam phát sinh quyền sở hữu của người có quyền hưởng thừa kế. Những người có quyền hưởng di sản thửa ké theo pháp luật déu được bình đẳng và phải hoàn thành. ngiữa vụ tài sản trong pham vi tài sản mà minh được lưởng thừa ké.