Luận Văn Thạc Sĩ: Phân Bổ Ngân Sách Nhà Nước Dưới Góc Nhìn Chính Trị Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích phân bổ ngân sách nhà nước từ góc nhìn chính trị tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thành Trung
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Huy Đức
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Phân Bổ Ngân Sách Nhà Nƣớc Dƣới Góc Nhìn Chính Trị Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ VÀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
• 1.1. Lý luận chung về chính trị
• 1.1.1. Khái niệm về chính trị
• 2. CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ VẤN ĐỀ PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG YÊU CẦU TIẾP TỤC HOÀN THIỆN SỰ LÃNH ĐẠO CHÍNH TRỊ VỚI VẤN ĐỀ PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• PHỤ LỤC 2: DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• PHỤ LỤC 3: DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân bổ ngân sách nhà nước và chính trị tại Việt Nam

Phân bổ ngân sách nhà nước là một trong những vấn đề quan trọng trong quản lý kinh tế và chính trị tại Việt Nam. Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc phân bổ ngân sách nhà nước dưới góc nhìn chính trị giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa quyền lực và tài chính trong xã hội. Chính trị và ngân sách có mối liên hệ chặt chẽ, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là kế hoạch tài chính của nhà nước, thể hiện các khoản thu và chi trong một thời kỳ nhất định. Vai trò của ngân sách nhà nước không chỉ dừng lại ở việc phân phối tài chính mà còn là công cụ để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hội và duy trì ổn định chính trị.

1.2. Mối quan hệ giữa chính trị và ngân sách nhà nước

Mối quan hệ giữa chính trị và ngân sách nhà nước thể hiện qua việc phân bổ nguồn lực tài chính cho các lĩnh vực ưu tiên. Chính trị quyết định các mục tiêu phát triển, từ đó ảnh hưởng đến cách thức phân bổ ngân sách. Sự minh bạch trong phân bổ ngân sách cũng phản ánh tính chính trị của nhà nước.

II. Những thách thức trong phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Việc phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như tham nhũng, thiếu minh bạch và sự không đồng nhất trong phân bổ ngân sách đã gây ra nhiều khó khăn trong việc thực hiện các chính sách phát triển. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tác động đến sự ổn định chính trị và xã hội.

2.1. Tham nhũng và thiếu minh bạch trong phân bổ ngân sách

Tham nhũng trong quản lý ngân sách là một trong những vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự công bằng trong phân bổ nguồn lực. Thiếu minh bạch trong quy trình phân bổ ngân sách dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân và các tổ chức xã hội, làm giảm niềm tin vào chính phủ.

2.2. Sự không đồng nhất trong phân bổ ngân sách

Sự không đồng nhất trong phân bổ ngân sách giữa các vùng miền và các lĩnh vực khác nhau gây ra sự bất bình đẳng trong phát triển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn tác động đến sự ổn định chính trị và xã hội.

III. Phương pháp cải cách phân bổ ngân sách nhà nước hiệu quả

Để cải cách phân bổ ngân sách nhà nước hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và minh bạch. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách, cùng với việc tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách

Công nghệ thông tin có thể giúp cải thiện quy trình quản lý ngân sách, từ việc lập kế hoạch đến theo dõi và đánh giá. Việc sử dụng phần mềm quản lý ngân sách sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong phân bổ ngân sách.

3.2. Tăng cường sự tham gia của người dân

Sự tham gia của người dân trong quá trình lập kế hoạch và phân bổ ngân sách sẽ giúp đảm bảo rằng ngân sách được phân bổ một cách công bằng và hợp lý. Các cuộc họp cộng đồng và các diễn đàn trực tuyến có thể là những cách hiệu quả để thu thập ý kiến của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phân bổ ngân sách

Nghiên cứu về phân bổ ngân sách nhà nước đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và minh bạch có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự cải cách trong phân bổ ngân sách không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn góp phần vào sự ổn định chính trị và xã hội.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải cách phân bổ ngân sách đã giúp tăng cường hiệu quả sử dụng ngân sách, giảm thiểu tham nhũng và nâng cao sự hài lòng của người dân đối với chính phủ. Các mô hình phân bổ ngân sách mới đã được áp dụng thành công tại một số địa phương.

4.2. Ứng dụng các mô hình phân bổ ngân sách mới

Việc áp dụng các mô hình phân bổ ngân sách mới, như ngân sách dựa trên kết quả, đã giúp cải thiện hiệu quả sử dụng ngân sách. Các mô hình này tập trung vào việc đạt được các mục tiêu phát triển cụ thể và đảm bảo rằng ngân sách được phân bổ một cách công bằng.

V. Kết luận và tương lai của phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Phân bổ ngân sách nhà nước dưới góc nhìn chính trị tại Việt Nam đang có nhiều cơ hội và thách thức. Để đạt được sự phát triển bền vững, cần tiếp tục cải cách và đổi mới trong quản lý ngân sách. Tương lai của phân bổ ngân sách sẽ phụ thuộc vào khả năng của chính phủ trong việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường sự tham gia của người dân.

5.1. Tương lai của phân bổ ngân sách nhà nước

Tương lai của phân bổ ngân sách nhà nước sẽ phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới trong quản lý ngân sách. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và minh bạch sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho phân bổ ngân sách hiệu quả

Để đạt được hiệu quả trong phân bổ ngân sách, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường minh bạch, ứng dụng công nghệ thông tin và khuyến khích sự tham gia của người dân trong quá trình lập kế hoạch ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngân sách nhà nước là huyết mạch tài chính của quốc gia, thường chiếm khoảng 25% đến 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và đóng vai trò là công cụ vật chất then chốt để duy trì bộ máy công quyền cùng các mục tiêu an sinh xã hội. Hoạt động phân bổ ngân sách không đơn thuần là nghiệp vụ tính toán kỹ thuật hay cân đối thu chi tiền tệ thuần túy, mà mang bản chất chính trị sâu sắc, phản ánh trực tiếp ý chí, quyền lực và định hướng của giai cấp cầm quyền trong từng thời kỳ phát triển. Tại Việt Nam, công cuộc đổi mới toàn diện đang đòi hỏi sự gắn kết hữu cơ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xem xét lại cách thức phân bổ nguồn lực công. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ tính chính trị chi phối trong phân bổ ngân sách nhà nước, xác định vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước đối với việc phân phối của cải xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa chính trị, kinh tế và ngân sách; phân tích bản chất chính trị trong các nội dung phân bổ ngân sách tại Việt Nam; và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực lãnh đạo chính trị trong quản trị ngân sách thời gian tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian thể chế tại Việt Nam, bao quát các giai đoạn phát triển lịch sử từ năm 1954 đến năm 2014 và tầm nhìn những năm tiếp theo, trọng tâm là các khoản chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên đã được công bố công khai. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học để tối ưu hóa 100% nguồn lực tài chính công, hỗ trợ kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm và nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, trong đó kinh tế giữ vai trò quyết định xét đến cùng, còn chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế và có tính độc lập tương đối. Nghiên cứu kế thừa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về tài chính cách mạng, tiêu biểu là quan điểm chỉ đạo khẳng định công tác tài chính đối với Đảng như đèn với dầu, nếu thiếu tài chính thì mọi công việc của Đảng và bộ máy nhà nước đều đình trệ.

Đồng thời, công trình tiếp thu chọn lọc các lý thuyết chính trị học hiện đại trên thế giới, bao gồm học thuyết hệ thống chính trị của David Easton xem chính trị là sự phân phối có thẩm quyền các giá trị xã hội, lý thuyết của Harold Lasswell về chính trị như quá trình định đoạt ai được hưởng cái gì, bao giờ và bằng cách nào, cùng quan điểm của Bernard Crick về sự dung hòa các đòi hỏi phân phối lợi ích. Bốn khái niệm trung tâm được xác lập chặt chẽ trong luận văn gồm:

1. Quyền lực chính trị: Năng lực áp đặt và thực thi các giải pháp phân bổ giá trị xã hội vì lợi ích giai cấp và tiến bộ chung;
2. Quyền lực nhà nước: Bộ phận cốt lõi của quyền lực chính trị, thực thi chức năng quản lý xã hội thông qua hệ thống pháp luật cưỡng chế;
3. Chính sách công: Công cụ hiện thực hóa ý chí chính trị của nhà nước nhằm điều tiết các quan hệ lợi ích cộng đồng;
4. Phân bổ ngân sách nhà nước: Quá trình phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của quốc gia theo các ưu tiên chính trị và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội xác định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ hệ thống văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 11 kỳ Đại hội toàn quốc, các văn bản quy phạm pháp luật như Hiến pháp năm 1992, Luật Ngân sách Nhà nước năm 1996 và 2002, cùng các báo cáo quyết toán ngân sách chính thức của Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê giai đoạn 1986 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn diện số liệu tài chính công của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và dữ liệu tổng hợp của 8 vùng kinh tế trọng điểm trong cả nước. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo vùng địa lý và phân kỳ theo 3 giai đoạn lịch sử lớn (1954-1974, 1975-1986, 1986-2014).

Tác giả vận dụng tổng hợp phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp phân tích định lượng, so sánh đối chiếu, thống kê mô tả và tổng kết thực tiễn. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là vì tính chính trị trong phân bổ ngân sách là một phạm trù phức hợp, vừa đòi hỏi đánh giá định tính về bản chất quyền lực, vừa cần các chỉ số định lượng từ các dòng lưu chuyển ngân sách để kiểm chứng mức độ ưu tiên chính trị trong thực tế. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong hơn 24 tháng, bảo đảm tính xác thực và hệ thống của toàn bộ dữ liệu trước khi hoàn tất luận văn vào năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam luôn thể hiện rõ nét tính chính trị định hướng xã hội chủ nghĩa, với 100% các quyết sách tài khóa bám sát Cương lĩnh xây dựng đất nước năm 2011. Khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo luôn được ưu tiên bố trí từ 35% đến 40% tổng nguồn vốn đầu tư công, đóng vai trò đòn bẩy dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

Thứ hai, cơ cấu chi ngân sách phản ánh sự thích ứng với các mục tiêu ổn định chính trị - xã hội trong thời kỳ đổi mới. Tỷ trọng chi thường xuyên duy trì ở mức cao, chiếm khoảng 65% đến 68% tổng chi ngân sách để bảo đảm vận hành toàn bộ hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, duy trì quốc phòng, an ninh và chi trả an sinh xã hội; trong khi chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 25% đến 28% tổng chi nhằm kiến thiết hạ tầng kinh tế kỹ thuật tại 8 vùng lãnh thổ.

Thứ ba, cơ chế bổ sung cân đối ngân sách từ Trung ương cho địa phương khẳng định tính ưu việt chính trị về khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giảm nghèo bền vững. Ngân sách Trung ương đã thực hiện trợ cấp cân đối và bổ sung có mục tiêu cho hơn 80% số tỉnh, thành phố chưa tự chủ được nguồn thu, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra hiện tượng xuất hiện các áp lực từ lợi ích nhóm và tư duy cục bộ địa phương trong việc tranh thủ vốn ngân sách, dẫn đến nguy cơ làm chệch hướng mục tiêu ưu tiên chính trị ban đầu khoảng 10% đến 15% tại một số dự án đầu tư công kém hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên khẳng định ngân sách nhà nước là phương tiện vật chất tối thượng để duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nước và thực thi các cam kết chính trị của Đảng cầm quyền. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Bùi Đại Dũng năm 2007 về tác động của nhóm lợi ích trong chi tiêu công và phân tích của Dương Xuân Ngọc năm 2012 về sự tương thích giữa đổi mới kinh tế và chính trị.

Để làm rõ các luận điểm này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận cơ cấu chi tiêu công qua 3 thời kỳ lịch sử và biểu đồ phân bổ ngân sách so sánh tương quan giữa tỷ lệ điều tiết nguồn thu ngân sách trung ương - ngân sách địa phương tại 63 tỉnh, thành phố. Việc mô hình hóa qua sơ đồ và biểu đồ cho thấy rõ quy luật: sự chuyển dịch các dòng vốn ngân sách luôn đi liền với các điều chỉnh chiến lược về mặt chính trị của Đảng và Nhà nước trong từng chu kỳ ổn định ngân sách từ 3 năm đến 5 năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Bộ Tài chính cần hoàn thiện khung khổ pháp lý, chuẩn hóa 100% các tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách nhà nước dựa trên kết quả đầu ra, bảo đảm nâng cao chỉ số công khai minh bạch tài chính công đạt trên 85/100 điểm theo chuẩn mực quốc tế trong giai đoạn 2025 - 2030.

Thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Đảng đoàn Quốc hội cần tăng cường đổi mới phương thức lãnh đạo đối với hoạt động ngân sách, thực hiện tái cơ cấu chi tiêu công theo hướng từng bước giảm tỷ trọng chi thường xuyên xuống dưới mức 60%, đồng thời nâng tỷ trọng chi đầu tư phát triển lên trên 32% tổng chi ngân sách trong vòng 5 năm tới.

Thứ ba, Kiểm toán Nhà nước phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ đẩy mạnh kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa triệt để lợi ích nhóm và tham nhũng chính sách, đặt mục tiêu kiểm toán định kỳ 100% các dự án trọng điểm quốc gia có sử dụng vốn ngân sách từ 1.000 tỷ đồng trở lên để bảo toàn tối đa nguồn lực quốc gia.

Thứ tư, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tại 63 tỉnh, thành phố cần nâng cao trách nhiệm giải trình và kỷ luật tài khóa, cam kết giải ngân tối thiểu 95% vốn ngân sách được phân bổ hàng năm cho các lĩnh vực ưu tiên như y tế, giáo dục, hạ tầng nông thôn và bảo vệ môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp có thể tham khảo luận văn để củng cố cơ sở lý luận và kỹ năng giám sát chính trị trong quá trình thảo luận, phê chuẩn dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm.

Thứ hai, cán bộ lãnh đạo, chuyên viên quản lý tài chính tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Kho bạc Nhà nước có thêm góc nhìn liên ngành để xây dựng các chính sách phân bổ nguồn lực công hài hòa giữa yêu cầu hiệu quả kinh tế và mục tiêu ổn định chính trị.

Thứ ba, các giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chính trị học, Kinh tế chính trị, Quản lý công và Hành chính công sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo với hơn 100 tài liệu trích dẫn chọn lọc phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

Thứ tư, các chuyên gia tư vấn chiến lược và tổ chức nghiên cứu kinh tế - xã hội có thể khai thác các khung phân tích để đánh giá rủi ro chính sách và dự báo xu hướng tái cấu trúc tài khóa công của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phân bổ ngân sách nhà nước lại mang bản chất chính trị thay vì chỉ là kỹ thuật tài chính? Phân bổ ngân sách gắn liền với quyền lực nhà nước nhằm phân phối lại của cải xã hội theo ý chí của giai cấp cầm quyền. Bản thân nguồn thu thuế dựa trên tính cưỡng chế quyền lực và các khoản chi đều nhằm duy trì bộ máy thống trị, hiện thực hóa mục tiêu Cương lĩnh chính trị của Đảng lãnh đạo.

Mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị tác động thế nào đến phân bổ ngân sách? Đổi mới kinh tế mở rộng quy mô nguồn thu tài chính công gấp hơn 10 lần, tạo nguồn lực cho ngân sách. Đổi mới chính trị giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật tài chính, bảo đảm phân cấp quyền hạn ngân sách rõ ràng hơn cho 63 tỉnh, thành phố và nâng cao tính dân chủ trong thảo luận dự toán.

Làm thế nào để nhận diện và kiểm soát tác động của nhóm lợi ích trong phân bổ ngân sách? Tác động của nhóm lợi ích thường biểu hiện qua việc vận động vốn cho các dự án dàn trải, kém hiệu quả, gây thất thoát từ 10% đến 15% nguồn lực. Luận văn chỉ rõ giải pháp cốt lõi là công khai minh bạch 100% quy trình lập dự toán và tăng cường chế tài giám sát của cơ quan dân cử.

Luận văn đã sử dụng các nguồn dữ liệu nào để chứng minh tính chính trị trong ngân sách? Tác giả đã tổng hợp dữ liệu chính thống từ 11 kỳ Đại hội Đảng, các văn bản luật như Luật Ngân sách Nhà nước năm 1996 và 2002, số liệu quyết toán tài chính công giai đoạn 1986 - 2014 của Bộ Tài chính và hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Giải pháp nào giúp kiểm soát quyền lực chính trị trong việc phân bổ nguồn lực tài chính công? Cần thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực độc lập, bắt buộc thẩm định khoa học đối với mọi dự án công có quy mô trên 100 tỷ đồng, nâng cao vai trò giám sát của Kiểm toán Nhà nước và gắn trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu khi xảy ra sai phạm ngân sách.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất chính trị của hoạt động phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam từ góc độ chuyên ngành Chính trị học.
• Hệ thống hóa toàn diện các lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các học thuyết chính trị học hiện đại về mối quan hệ giữa kinh tế, chính trị và tài chính công.
• Chỉ rõ thực trạng cơ cấu chi tiêu công qua 3 thời kỳ lịch sử, trong đó giai đoạn 1986 - 2014 làm nổi bật vai trò điều tiết nguồn lực vì mục tiêu công bằng xã hội.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác tài chính ngân sách đến năm 2030.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho hơn 1.000 chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ hoạt động trong hệ thống chính trị Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là khẳng định phân bổ ngân sách là công cụ quyền lực chính trị then chốt, đòi hỏi phải được lãnh đạo chặt chẽ và kiểm soát quyền lực nghiêm minh. Trong lộ trình 3 đến 5 năm tới, các cơ quan chức năng cần tiếp tục thể chế hóa những yêu cầu này vào Luật Ngân sách Nhà nước sửa đổi. Hãy nghiên cứu, trích dẫn và ứng dụng ngay những luận điểm khoa học từ luận văn này để tối ưu hóa công tác hoạch định và thực thi chính sách tài chính công tại cơ quan, đơn vị của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số lí luận chung về chính trị, kinh tế và ngân sách nhà nƣớc. Chương 2: Mối quan hệ giữa chính trị và vấn đề phân bổ ngân sách nhà nƣớc ở việt nam hiện nay Chương 3: Những yêu cầu tiếp tục hoàn thiện sự lãnh đạo chính trị với vấn đề phân bổ ngân sách nhà nƣớc ở việt nam trong thời gian tới. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ VÀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Lý luận chung về chính trị 1.

Khái niệm về chính trị Chính trị là một trong bốn lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội (gồm: kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội), đó là lĩnh vực bao hàm những quan hệ, hiện tƣợng, những hình thức, khía cạnh rất đa dạng, phức tạp. Ở mỗi khía cạnh, mỗi hình thức biểu hiện của nó thƣờng dẫn tới mộc cách cảm nhận, cách hiểu tƣơng ứng về chính trị. Khó thống kê đƣợc hết những cách hiểu, định nghĩa nhƣ thế về chính trị, bản chất của chính trị là gì? Vấn đề trung tâm then chốt nhất của nó là gì? Và kết cấu của nó ra sao?. Thuật ngữ “chính trị” - “politic”(tiếng anh), “politique”(tiếng pháp) - trong các ngôn ngữ phƣơng Tây đều đƣợc cấu tạo từ cung gốc chung có xuất xứ trong tiếng Hy Lạp cổ đại - “politika”.

Khởi thuỷ chữ politika có nghĩa: những công việc nhà nƣớc hay những công việc xã hội. Cho đến nay, thuật ngữ “chính trị” còn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau. Thứ nhất, theo một số quan điểm ngoài Mác-xít, có rất nhiều cách hiểu về chính trị: “Chính trị là công việc nhà nƣớc, công việc xã hội”; “chính trị là nghệ thuật cai trị” (Platon: nền cộng hòa); “chính trị là khoa học lãnh đạo con ngƣời, khoa học tổ chức xã hội” (Arixtot: chính trị); “chính trị là khát vọng tham gia vào quyền lực” (M.Vâybe); “chính trị là sự phân phối có thẩm quyền các giá trị” (học thuyết Weber của David Easton): quan niệm này tạo ra khuynh hƣớng nghiên cứu chính trị tập trung vào nhà nƣớc, đặc biệt là vai trò, trách nhiệm và hoạt động của chính phủ, các chính đảng, các cơ quan nhà nƣớc nhƣ bộ máy hành chính, quân đội, cảnh sát và các cá nhân hoạt động trong bộ máy đó; “chính trị là sự dung hòa các đòi hỏi chính đáng về phân phối hàng hóa và dịch vụ” (Bernard Crick - Anh): quan niệm này cho rằng chính trị là một hoạt động thông qua đó các tập thể cùng chung một số quyền lợi đƣợc hòa giải bằng cách chia cho họ một phần quyền lực 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣơng xứng với tầm quan trọng của họ đối với sự tồn vong và lợi ích của cả cộng đồng, và theo tác giả này, chính trị là điều tốt, bởi vì không có chính trị thì xã hội sẽ phát triển theo hƣớng độc tài, chuyên chế; “chính trị là ai đƣợc gì, bao giờ và bằng cách nào” (Harold Lasswell): quan niệm này tập trung vào hoạt động hơn là vị trí của chính trị quyết định tính chất chính trị của một nhóm hay tổ chức, đồng thời cho rằng hầu hết các nhóm, không chỉ là các cơ quan nhà nƣớc khi tham gia hoạt động chính trị là đang tìm câu trả lời cho câu hỏi này. Thứ hai, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-xít: Karl Marx (1818-1883) là một trong những đại diện tiêu biểu cho quan điểm cho rằng chính trị thuộc lĩnh vực “quyền lực” và vấn đề là ở chỗ quyền lực không đƣợc phân phối đồng đều giữa các tầng lớp xã hội khác nhau.

Chính sự phân phối không bình đẳng này đã gây nên xung đột và đấu tranh giai cấp (giữa giai cấp tƣ sản, hay giai cấp sở hữu tƣ liệu sản xuất, và giai cấp vô sản, hay giai cấp lao động). Theo Marx, chính trị là một quá trình mà qua đó các giai cấp có xung đột về quyền lợi đấu tranh để giành lấy, nắm giữ hoặc gây ảnh hƣởng quyền lực nhà nƣớc. Đối với Marx, chính trị là xấu xa, không tốt đẹp. Từ đó ông cho rằng, để có đƣợc cuộc sống tốt đẹp hơn, chúng ta phải tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp và tiến tới một xã hội không giai cấp, tức là loại bỏ chính trị ra khỏi đời sống của con ngƣời, vì chính trị là biểu hiện của xung đột giai cấp, nên nếu không còn giai cấp nữa thì cũng sẽ không còn nhà nƣớc, và chính trị cũng sẽ biến mất.

Nói một cách khác, học thuyết của Marx chủ trƣơng xây dựng một xã hội không có chính trị. Những luận điểm của V. Lênin về chính trị: “Chính trị là sự tham gia vào công việc của nhà nƣớc, là sự định hƣớng cho nhà nƣớc, xác định các hình thức, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của nhà nƣớc”; “Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích giữa các giai cấp”; “Chính trị là sự tham gia của nhân dân vào các công việc nhà nƣớc”; “Cái căn bản nhất của chính tri là việc tổ chức chính quyển nhà nƣớc”; “Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế”; “Chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật”. Về bản chất của chính trị, chủ nghĩa Mác-xít cho rằng: chính trị là quan hệ về lợi ích giữa các giai cấp, các nhóm xã hội, các quốc gia dân tộc, trong đó trƣớc hết và cơ bản là lợi ích kinh tế.

Về trung tâm then chốt trực tiếp nhất trong chính trị là 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vấn đề quyền lực chính trị (tập trung ở quyền lực nhà nƣớc). Đó là công cụ cơ bản nhất để định đoạt quan hệ với các giai cấp, các nhóm xã hội, theo hƣớng có lợi cho lực lƣợng nắm quyền. Bách khoa toàn thƣ triết học (của Liên Xô) viết: Chính trị là những công việc nhà nƣớc, là phạm vi hoạt động gắn với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nƣớc [11,10]. Từ đó, ta có thể đƣa ra khái niệm tổng quát về chính trị: “Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, các lực lƣợng xã hội trong việc giành, giữ, và thực thi quyền lực nhà nƣớc” [14,7].

Chúng ta nhận thấy: chính trị là quá trình bao gồm tranh luận, quyết định, xung đột và (hoặc) hợp tác giữa các cá nhân, nhóm và tổ chức đối với sự chi phối, kiểm soát, phân phối và sử dụng các nguồn tài nguyên, cũng nhƣ các giá trị và tƣ tƣởng làm nền tảng cho các hoạt động đó. Qua đó, ta thấy chính trị có các đặc trƣng sau: + Quan hệ chính trị về bản chất là quan hệ giai cấp: chính trị chỉ xuất hiện trong xã hội có giai cấp; lợi ích của các giai cấp quy định nội dung, đặc điểm, bản chất, xu hƣớng vận động của chính trị. + Nhà nƣớc là bộ phận trung tâm của chính trị: cái căn bản của chính trị là tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nƣớc. + Chính trị (với tƣ cách yếu tố thuộc kiến trúc thƣợng tâng) đều bị quy định bởi quan hệ kinh tế, trong đó quan trọng (trực tiếp) nhất là các lợi ích kinh tế.

+ Chính trị là lĩnh vực nhạy cảm: phạm vi tác động của chính trị rộng (số đông). + Chính trị “vừa là khoa học vửa là nghệ thuật”: i/ Khoa học – có tri thức chính trị = nắm và vận dụng đúng quy luật của đời sống chính trị; ii/ Nghệ thuật – có kinh nghiệm, trải nghiệm, nhạy cảm chính trị. Cấu trúc của chính trị bao gồm nhiều thành phần đặt trong mối quan hệ cụ thể, hoạt động hài hòa và ổn định. Có nhiều cách hiểu về cấu trúc của chính trị có sự khác nhau, nhƣ: Cách hiểu thứ nhất, gồm: Lợi ích chính trị; tổ chức chính trị; hoạt động chính trị; ý thức chính trị; quan hệ chính trị.

Cách hiểu thứ hai, gồm: Quyền lực chính trị; thể chế chính trị; chính sách. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cho đến nay, chính trị có một số chức năng chính nhƣ sau: + Tổ chức, quản lý, điều tiết các quá trình xã hội (các mâu thuẫn, xung đột), thực hiện sự đối thoại giữa công dân và nhà nƣớc. + Thể hiện, kiểm soát, phân bổ quan hệ lợi ích của các giai cấp, nhóm, tầng lớp xã hội. + Đảm bảo tính chỉnh thể, sự ổn định và trật tự của hệ thống xã hội.

+ Xã hội hoá cá nhân, hình thành tính tích cực xã hội, tính chủ động của con ngƣời - công dân. Đảm bảo sự phát triển của xã hội và con ngƣời. + Điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia, các dân tộc, giữa con ngƣời với tự nhiên. Vì chính trị là lĩnh vực rộng, phức tạp có tác động đến mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội có giai cấp, mối quan hệ của chính trị với một số lĩnh vực của đời sống xã hội đƣợc thể hiện qua sơ sơ đồ sau: Kinh tế Đạo đức Chính trị Văn hóa Luật pháp Hệ tƣ tƣởng Tôn giáo Sơ đồ số 1: Mối quan hệ với một số lĩnh vực của đời sống xã hội Đời sống chính trị là chính trị đƣợc biểu hiện trên thực tế ở một giai đoạn lịch sử, gắn với một xã hội nhất định.

Đời sống chính trị - bầu không khí chính trị tác động đến mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội. Tạo đƣợc đời sống chính trị lành mạnh là điều kiện tiên quyết thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và ngƣợc lại. Động lực của đời sống chính trị là lợi ích và vai trò của quần chúng nhân dân lao động. Quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước Chính trị học là khoa học đấu tranh cho quyền lực chính trị, là khoa học về giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị.

Song quyền lực chính trị chỉ xuất hiện 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và tồn tại khi xã hội có sự phân chia thành các giai cấp và đấu tranh giai cấp, còn quyền lực là quan hệ khách quan trong đời sống xã hội, đã xuất hiện cùng với loài ngƣời đƣợc tổ chức thành xã hội và sẽ tồn tại cùng với đời sống xã hội. Quyền lực là quan hệ tất yếu, khách quan khi con ngƣời sống thành cộng đồng: mọi ngƣời tƣơng tác, phụ thuộc, cố kết với nhau thành cộng đồng → cần có hành động thống nhất, đƣợc tổ chức lại, quyền lực xuất hiện với tƣ cách là nhân tố đảm bảo cho những hoạt động chung, thống nhất, có hƣớng của cộng đồng. Cho đến nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về quyền lực (một số nhà nghiên cứu cho rằng có thể có đến hàng chục định nghĩa).