Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU, GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu và đánh giá tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu Đối với vấn đề này cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan, có thể kể đến một số công trình như sau: * Các công trình liên quan đến khái niệm nội luật hóa Các công trình ở nước ngoài - Bài báo của nhóm tác giả G Ferreira, A Ferreira-Snyman, “The incorporation of public international law intomuniciple law and regional law against the background of the dichotomy between monism and dualism”, article, 2014, VOLUME 17 No 4. Bài báo đã phân tích được hai trường phái về nội luật hóa các điều ước quốc tế gồm nhất nguyên luận và nhị nguyên luận, có phân tích, đánh giá cũng như đưa ra các ví dụ về quy định của các quốc gia trên thế giới về nội luật hóa điều ước quốc tế như thế nào.
Tuy nhiên, công trình này chỉ tập trung vào quy định của hiến pháp các nước về nội luật hóa điều ước quốc tế, còn không đi vào vấn đề nội luật hóa các điều ước quốc tế trong luật hình sự (tội phạm hóa). - Đề tài nghiên cứu của Afghanistan Legal Education Project (2011), “An introduction to International Law for Afghanistan”, Stanford Law school (California), Afghanistan Legal Education Project (2011), công trình này có đưa ra được khái niệm về nội luật hóa cũng như quy định trong Hiến pháp của các quốc gia trên thế giới về vấn đề nội luật hóa các điều ước quốc tế. Tuy nhiên, công trình chỉ tập trung ở việc trình bày quy định cơ bản, chưa phân tích sâu các khía cạnh của nội luật hóa các điều ước quốc tế trong quan điểm trên thế giới và ở các quốc gia. * Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam - Đề tài cấp Bộ, Hoàng Phước Hiệp (chủ nhiệm), “Nội luật hóa các điều ước quốc tế Việt Nam ký kết và tham gia phục vụ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, 2007.
Công trình này phân tích cụ thể quan điểm về nội luật hóa các điều ước quốc tế ở Việt Nam và trên thế giới hiện nay. Theo đó, công trình phân tích được hai quan điểm cơ bản về nội luật hóa là quan điểm nhất nguyên luận và nhị nguyên luận, từ đó đưa ra được quan điểm của Việt Nam về nội luật hóa các điều ước quốc tế. 10 - Sách “Nội luật hóa các quy định của Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia trong Bộ luật hình sự Việt Nam” do Nhà xuất bản Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam xuất bản năm 2016 của PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa chủ biên: Công trình này đã phân tích được quan điểm về nội luật hóa hiện nay ở Việt Nam và quan điểm về nội luật hóa trong Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Tuy nhiên, công trình này chỉ đề cập đến CTOC chưa đề cập đến các Công ước khác.
Quan điểm nội luật hóa trong công trình này còn ở dạng trình bày tóm tắt, chưa phân tích sâu. - Bài viết của tác giả Trần Thị Thu Hằng, “Một số vấn đề liên quan đến việc nội luật hóa điều ước quốc tế”, Tạp Chí Kiểm Sát online. Bài viết này đưa ra được quan điểm nghiên cứu trên thế giới về nội luật hóa các điều ước quốc tế và cách chuyển hóa cấc điều ước quốc tế và pháp luật Việt Nam, nêu lên tình hình nội luật hóa pháp luật quốc tế trong một số lĩnh vực tại Việt Nam (xây dựng pháp luật, kinh doanh thương mại, hình sự, quyền con người), tuy nhiên vì dưới góc độ là một bài báo nên công trình này chỉ dừng ở mức độ nêu vấn đề chứ chưa giải quyết được triệt để vấn đề đưa ra, nhưng cũng giúp tác giả có được quan điểm về nội luật hóa điều ước quốc tế để phục vụ cho quá trình nghiên cứu của mình. - Bài viết của tác giả Đặng Minh Tuấn – Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, “Mối quan hệ giữa pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia: Nhìn từ góc độ hiến pháp trên thế giới và một số gợi mở cho Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp online, đăng ngày 23/7/2013.
Công trình này tập trung vào nội dung mối quan hệ giữa pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia là một trong những vấn đề cơ bản của Luật quốc tế. Mối quan hệ này thường được quy định trong Hiến pháp của mỗi quốc gia. Mặc dù rất khác biệt trong việc xác định, Hiến pháp các nước có xu hướng công nhận tính áp dụng trực tiếp, ưu thế của các điều ước quốc tế so với pháp luật quốc gia (2), nhưng thấp hơn Hiến pháp. Qua những sự đa dạng và xu hướng chung về vị trí hiến định mối quan giữa pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia, một số gợi mở có thể hữu ích cho việc sửa đổi Hiến pháp ở nước ta hiện nay.
Kết quả nghiên cứu này đã giúp tác giả tìm hiểu được quan điểm về nội luật hóa các điều ước quốc tế hiện nay ở Việt Nam. Tuy nhiên, cũng giống các công trình trên, bài viết này chỉ tập trung dưới góc độ nghiên cứu Hiến pháp, chưa đề cập đến nội luật hóa các điều ước quốc tế vào quy định pháp luật khác. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về khái niệm nội luật hóa tương đối chi tiết và đầy đủ, có đánh giá dưới góc độ luật hiến pháp của một số quốc gia, tuy 11 không có nghiên cứu về nội luật hóa luật hình sự nhưng nhìn chung đây được coi là công trình có ý nghĩa quan trọng cho tác giả tham khảo khi nghiên cứu về khái niệm nội luật hóa. Đối với các công trình nghiên cứu về khái niệm nội luật hóa ở Việt Nam vẫn còn ít, tuy cũng có những công trình nghiên cứu toàn diện như sách chuyên khảo, đề tài cấp bộ nhưng có ít bài viết tham khảo nghiên cứu về khái niệm này.
Các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về nội luật hóa Công ước quốc tế cũng không nghiên cứu đến khái niệm nội luật hóa, chủ yếu là đánh giá so sánh quy định của các Công ước quốc tế với quy định của BLHS Việt Nam về tội phạm tham nhũng. * Các công trình liên quan đến quan điểm về tham nhũng Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài - Cuốn sách của nhóm tác giả Rose-Ackerman, S., “What Is Corruption and Why Does It Matter? In Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform”. Nhà xuất bản Cambridge: Cambridge University Press, năm 2016. Công trình này đã đưa ra được các quan điểm của các nhà nghiên cứu trên thế giới về khái niệm, loại, nguyên nhân, hậu quả của tham nhũng.
Điều này cũng giúp tác giả có được thêm quan điểm về tham nhũng của các nhà nghiên cứu trên thế giới. - Cuốn sách của tác giả Khalid Sekkat, “Is Corruption Curable?”, Nhà xuất bản Palgrave Macmillan, năm 2018, công trình này đưa ra một số khái niệm về tham nhũng của một số nhà nghiên cứu trên thế giới nhưng chủ yếu dừng ở mức độ nêu ra quan điểm chưa phân tích sâu về các quan điểm đó. Công trình này giúp tác giả hiểu thêm các khái niệm về tham nhũng phục vụ cho nội dung nghiên cứu về khái niệm tham nhũng trên thế giới của chuyên đề này. - Bài viết của tác giả Boris Begovic, “Corruption: concepts, types, causes and consequences”, Documentos, Year III Number 26 March 1, 2005.
Bài viết này cũng đưa ra khái niệm, loại, nguyên nhân, hậu quả của tham nhũng. Từ bài viết này tác giả có thêm tài liệu về khái niệm tham nhũng của các nhà nghiên cứu trên thế giới. - Bài viết của tác giả Ragauskas, E. Kavoliūnaitė-Ragauskienė, E.
Vitkutė, “Corruption in the Private Sector: Normative Concept and Prevalence in Appropriate Sectors”, Vilnius: Justitia, năm 2014, truy cập tại http://www. lt/documents/soc_tyrimai/Korupcija_privaciame_sektoriuje.pdf Bài viết đã đưa ra khái niệm và những nhân tố có liên quan đến tham nhũng, theo quan điểm 12 của tác giả bài viết thì tham nhũng có nghĩa là lạm dụng quyền lực để tư lợi. Khái niệm này bao gồm tham nhũng trong cả khu vực công và khu vực tư. Qua bài viết này, tác giả có thêm quan điểm về tham nhũng bổ sung vào phần nghiên cứu về khái niệm tham nhũng của luận án.
Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam - Sách của tác giả Nguyễn Văn Kim (2003),”Pháp luật chống tham nhũng của các nước trên thế giới”; NXB Văn Hóa Dân Tộc, Hà Nội.Công trình này nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động chống tham nhũng của các nước trên thế giới. Từ đó, tác giả có thể tìm hiểu được một số khái niệm về tham nhũng của một số nhà khoa học và các quốc gia trên thế giới. - Sách của Viện Khoa học thanh tra (2004), Một số vấn đề cơ bản về phòng ngừa và chống tham nhũng, NXB Tư Pháp, Hà Nội. Đây là một công trình nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ hành chính với những biện pháp mang tính chất ngăn ngừa hành vi tham nhũng trên thế giới và ở Việt Nam, không nghiên cứu đến quy định của luật hình sự về tội phạm tham nhũng.
Mặc dù vậy, công trình cũng giúp tác giả có được quan điểm về tham nhũng của các nhà nghiên cứu trên thế giới về tham nhũng. - Sách của nhóm tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Nguyễn Hòa Bình, Bùi Minh Thanh (2007), “Phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam và thế giới”, NXB Công An Nhân Dân, Hà Nội. Công trình này cũng tập trung nghiên cứu một số cách thức phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam và trên thế giới dưới góc độ cả về lập pháp, hành pháp, tư pháp, từ đó có nêu lên một số quan điểm về tham nhũng trên thế giới giúp tác giả đanh giá được toàn diện quan điểm về tham nhũng để xây dựng được quan điểm riêng của mình về tham nhũng. - Bài viết của tác giả Lê Quang Kiệm, “Sửa đổi, bổ sung khái niệm và chủ thể của tham nhũng góp phần hoàn thiện các quy định về phát triển và xử lý tham nhũng hiện hành”, Tạp chí Dân chủ pháp luật online.
Bài viết nghiên cứu về tham nhũng trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng cho thấy, tham nhũng là một hiện tượng xã hội gắn với sự xuất hiện chế độ tư hữu, sự hình thành giai cấp và sự ra đời, phát triển của bộ máy nhà nước, quyền lực nhà nước và các quyền lực công khác. Tham nhũng tồn tại ở mọi chế độ với những mức độ khác nhau. Khi Nhà nước và quyền lực chính trị còn tồn tại thì còn có điều kiện để xảy ra tham nhũng.
