Luận văn: Vai trò của Liên bang Nga trong cuộc nội chiến tại Syria (2011-nay)

Nghiên cứu toàn diện vai trò của Liên bang Nga trong nội chiến Syria từ 2011. Phân tích chính sách, mục tiêu và tác động của Nga đến cuộc xung đột.

• Tác giả: Nguyen Duc Hau
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Vu Duong Huan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Nội chiến Syria: Vai trò của Liên bang Nga (2011-nay)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái quát về cuộc nội chiến Syria 2011 nay

Cuộc nội chiến Syria bắt đầu từ tháng 3/2011 khi phong trào Mùa xuân Ả-rập lan đến Syria, với các cuộc biểu tình chống chính quyền Tổng thống Assad đòi cải cách chính trị và dân chủ. Chính quyền đã áp dụng các biện pháp đàn áp cứng rắn, khiến các phong trào kháng cự nhanh chóng lan rộng. Đến năm 2012, căng thẳng leo thang thành cuộc nội chiến toàn diện, lôi cuốn sự tham gia của cộng đồng quốc tế. Xung đột này được coi là một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế kỷ 21, gây ra hàng triệu người tị nạn và thương vong khổng lồ.

1.1. Các giai đoạn phát triển chính của cuộc nội chiến

Cuộc nội chiến Syria trải qua nhiều giai đoạn: từ cuộc biểu tình ban đầu (2011), xung đột vũ trang (2012-2014), sự xuất hiện của IS (2014-2017) đến giai đoạn can thiệp quân sự của các lực lượng nước ngoài (2015-nay). Mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng biệt, với sự gia tăng độ phức tạp của xung đột và số lượng bên tham gia ngày càng tăng.

1.2. Nguyên nhân và hệ quả của cuộc nội chiến

Nguyên nhân gốc rễ của cuộc nội chiến bao gồm: bất bình đẳng kinh tế xã hội, cơn hạn hán kéo dài, chính sách kỳ thị dân tộc, và sự thiếu dân chủ dưới chế độ Assad. Hệ quả là hàng triệu người tị nạn, phá hủy cơ sở hạ tầng, sụt giảm GDP, và mất an ninh khu vực Trung Đông.

II. Chính sách của Liên bang Nga đối với xung đột Syria

Liên bang Nga đóng vai trò then chốt trong cuộc nội chiến Syria thông qua việc ủng hộ chính quyền Assad. Lợi ích chiến lược của Nga tại Trung Đông và Syria bao gồm: duy trì căn cứ quân sự tại Tartus và Latakia, ngăn chặn ảnh hưởng của NATO, và bảo vệ liên minh với Iran. Vào tháng 9/2015, Nga can thiệp quân sự trực tiếp bằng cách triển khai không quân và quân đội, thay đổi cân bằng sức mạnh trên chiến trường. Chính sách này phản ánh chiến lược địa chính trị của Nga nhằm duy trì ảnh hưởng tại Trung Đông và đối chọi với phương Tây.

2.1. Lợi ích chiến lược của Nga tại Trung Đông

Lợi ích chính của Nga bao gồm: bảo vệ căn cứ quân sự Tartus - cảng quân sự duy nhất của Nga ở Địa Trung Hải, chống lại sự mở rộng của NATO, duy trì đồng minh với Iran, và bảo vệ cộng đồng Hồi giáo tại Nga. Vị trí địa chiến lược của Syria giúp Nga kiểm soát các tuyến đường thương mại và có tiếng nói trong vấn đề Trung Đông.

2.2. Mục tiêu và biện pháp can thiệp quân sự

Mục tiêu chính của Nga là ủng hộ chính quyền Assad, tiêu diệt các nhóm phiến quân, và ngăn chặn sự sụp đổ của chính quyền. Biện pháp can thiệp bao gồm: không kích chiến lược, triển khai quân đội, hỗ trợ quân sự-kỹ thuật, và hoạt động ngoại giao qua Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

III. Tác động của can thiệp quân sự của Nga

Can thiệp quân sự trực tiếp của Liên bang Nga từ 2015 đã tạo ra những tác động sâu sắc đối với Syria, khu vực Trung Đông và chính Nga. Tại Syria, sự can thiệp này đã giúp chính quyền Assad giành lại kiểm soát nhiều lãnh thổ quan trọng, đặc biệt là Aleppo và Damascus. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến thiệt hại dân thường lớn, phá hủy cơ sở hạ tầng, và tăng cường căng thẳng quốc tế. Đối với Trung Đông, can thiệp của Nga làm tăng cạnh tranh địa chính trị với phương Tây và gia tăng mâu thuẫn với Mỹ. Đối với Nga, thành công quân sự đã nâng cao vị thế quốc tế, nhưng cũng gây áp lực kinh tế do các lệnh trừng phạt phương Tây.

3.1. Tác động đối với Syria và Trung Đông

Tác động chính bao gồm: thay đổi cân bằng quân sự có lợi cho Assad, thương vong dân thường cao, phá hủy cơ sở hạ tầng, tăng cường ảnh hưởng Nga-Iran, và làm sâu thêm chia rẽ khu vực giữa các nước ủng hộ Assad và các nước phản đối. Cuộc xung đột trở nên phức tạp hơn với sự có mặt của nhiều lực lượng quốc tế.

3.2. Tác động đối với Liên bang Nga

Đối với Nga, can thiệp đã khẳng định vai trò cực đại quốc tế, bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng cũng gây ra thiệt hại quân sự và kinh tế. Lệnh trừng phạt của phương Tây đã ảnh hưởng đến nền kinh tế Nga, trong khi chi phí quân sự tại Syria tiêu tốn nguồn lực đáng kể.

IV. Vai trò của Nga trong triển vọng giải quyết xung đột

Liên bang Nga giữ vai trò then chốt trong quá trình giải quyết xung đột Syria thông qua các tiến trình đàm phán Geneva và định chế Astana. Nga đã thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình, tổ chức các hội nghị quốc tế, và hoạt động ngoại giao cùng Mỹ, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, mâu thuẫn lợi ích giữa Nga và phương Tây đã cản trở tiến trình hòa bình. Triển vọng giải quyết xung đột phụ thuộc vào khả năng đạt được đồng thuận quốc tế, sự ổn định quân sự, và ngoại giao hiệu quả. Vai trò của Nga sẽ quyết định hướng đi của Syria trong tương lai gần.

4.1. Vai trò của Nga trong các tiến trình Geneva và Astana

Nga đã lãnh đạo hoặc tham gia tích cực trong các cuộc đàm phán Geneva (do Liên Hợp Quốc tổ chức) và định chế Astana (cùng Mỹ, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ). Nỗ lực ngoại giao của Nga nhằm thúc đẩy giải pháp chính trị, ổn định tình hình an ninh, và bảo vệ lợi ích của Assad.

4.2. Dự báo kịch bản giải quyết xung đột

Các kịch bản có thể bao gồm: kế thừa chiến thắng quân sự của Assad, chia vùng ảnh hưởng giữa các cường quốc, tái thiết Syria, hoặc tiếp tục xung đột tại các khu vực nhất định. Vai trò của Nga sẽ là yếu tố quyết định trong việc định hình tương lai Syria và cân bằng lực lượng Trung Đông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: KHÁI QUÁT VE CUỘC NỘI CHIEN TAI SYRIA 1. Diễn biến của cuộc nội chiến 1. Vài nét về Cộng hòa Ả-rập Syria Cộng hòa Ả-rập Syria có diện tích 185.170 km”, là quốc gia nằm ở khu vực Trung Đông, án ngữ phía Đông biển Địa Trung Hải (ngã ba đường hàng hải quan trọng và tuyến đường của các hệ thống dẫn dầu); có chung biên giới đất liền với Thổ Nhĩ Ky (822 km), Iraq (605 km), Israel (76 km), Jordan (375 km) va Lebanon (375 km). Syria có vi tri địa chính tri quan trong ở khu vực Trung Đông.

Địa hình Syria chủ yếu là sa mạc, đồng bang duyên hải nhỏ hep, vùng núi thuộc phía Tây. Tài nguyên thiên nhiên của Syria không quá lớn, trong đó trữ lượng dầu mỏ khoảng 2,1 tỷ thùng (đứng thứ 35 trên thé giới), khí đốt khoảng 240 tỷ m” (đứng thứ 45 trên thế giới)”. Ngoài ra, còn có các loại tài nguyên như phốt phát, quặng crom, sắt và mangan. Với dân số khoảng 23 triệu người (số liệu 2014), trong đó người Ả-rập chiếm hơn 90%, người Kurd 9% và một số dân tộc thiểu số khác.

Về tôn giáo, Đạo Hồi chiếm 87%, Thiên chúa giáo chiếm 10% và một số tôn giáo khác.” Về chính trị - đối ngoại, Syria có thê chế chính trị Cộng hoà Tổng thống. Hệ thong pháp luật dựa trên các luật của Pháp, luật Ottoman và luật Hồi giáo. Ngày 17/7/2000, Hafez al-Assad trở thành Tổng thống. Từ đó, Chính quyền của Tổng thong Assad thực hiện đường lối đối nội, đối ngoại theo hướng coi trọng độc lập dân tộc, chống chủ nghĩa đề quốc và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, tích cực trong phong trào không liên kết, cải thiện quan hệ với các nước Vùng Vịnh, tăng cường quan hệ với các đồng minh như Iran, Hebollah, Hamas, tranh thủ sự ủng hộ của Nga, Trung Quốc và các chính phủ cánh tả ở Mỹ La-tinh.

trong phát triển đất nước và hiện đại hóa quốc phòng, đồng thời thực hiện chính sách cứng rắn với Mỹ, Israel và phương Tây. Về kinh tế, nhìn chung, dưới thời Tổng thống Assad, kinh tế Syria có nhiều tiến bộ, bất chấp việc Mỹ và phương Tây siết chặt cam vận. Từ năm 2005 - 2010, nền kinh tế Syria liên tục phát triển khoảng 4,5 - 6%/năm. Năm 2010, GDP đạt 59,3 > Bộ Ngoại giao, Tài liệu cơ bán về Cộng hòa A-rập Syria và quan hệ với Việt Nam, http:/www.vn/vi/cn_ vakv/nr040830134623/nr040830160854/ns 1 50421174746, tháng 9/2017.

3 Bộ Ngoại giao, Tldd. 9 tỷ USD tăng trưởng 3,2%, GDP bình quân đầu người 2.823 USD/năm, thất nghiệp 8,4%, thâm hụt ngân sách 5,1%, lạm phát 4,4% và nợ chính phủ 29,7% GDP'. Tuy nhiên, kế từ khi khủng hoảng chính trị và xung đột bùng phát, cùng với chính sách bao vây cam vận của Mỹ và đồng minh, kinh tế Syria rơi vào khó khăn nghiêm trọng, sản xuất kinh doanh đình trệ, GDP tăng trưởng âm, lạm phát nhảy vọt, hàng triệu người thất nghiệp, nguồn thu chủ yếu từ xuất khẩu dầu mỏ bị ngăn chặn, đồng tiền mất giá. VỀ quân sự, Quân đội Syria bao gồm 178.000 quân thường trực và 314.000 quân dự bị.

Lục quân gồm: 390.000 quân (thường trực: I 10.000) được biên chế thành 7 sư thiết giáp; 3 sư cơ giới; 4 lữ nhẹ; 4 lữ biên phòng; 2 lữ pháo binh; 3 lữ phòng không; 1 lữ tên lửa FROG-7, 1 lữ Scud-B/C. Vũ khí trang bị gồm: khoảng 5.500 bọc thép chở quân; 3.600 súng, pháo chống tăng; 4.200 quả tên lửa đất đối không (SA8,9,11,13,17,22) và 1.200 pháo phòng không”.000 quân thường trực và một số tàu tuần tiéu ven bờ.000 quân thường trực và 10.000 quân dự bị. Tổ chức biên chế gồm 6 phi đội MiG (2 phi đội MiG-23; 2 phi đội MiG-25; 2 phi đội MiG-29); 6 phi đội MiG-21MF; 4 phi đội Su-22; 1 phi đội Su-24; 4 phi đội vận tải, 5 phi đội trực thăng tan công. Trang bị gồm 365 máy bay chiến đấu”.

Lực lượng phòng không có 36.000 quân thường trực, biên chế thành 2 sư đoàn và 01 lữ đoàn. Vũ khí trang bị gồm 200 quả tên lửa SA-6; 470 quả tên lửa SA-2/3; 44 quả SA-5; khoảng 4.000 quả tên lửa vác vai. Nhiều khả năng, Quân đội Syria đã được trang bị một số hệ thống tên lửa S-300’. Trước khi thỏa thuận tiêu hủy vũ khí hóa học được thực hiện, Tạp chí quốc phòng Italia (RID) đánh giá, Syria sở hữu kho vũ khí hóa học lớn thứ tư trên thế giới và lớn nhất ở Trung Đông, từ 500 - 1.000 tấn các loại hóa chất tại các nhà máy,trải rộng trên nhiều khu vực.

Syria có khoảng 50 - 100 tên lửa đạn đạo mang “ IMF, World Economic Outlook April 2010, http://www.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/pdf/text.pdf > TISS, The Military Balance 2013, The International Institute of Strategic Studies. TTISS, The Military Balance 2013, The International Institute of Strategic Studies. 10 đầu đạn hóa học, có thể được lưu giữ tại Homs, Latakia, Panmira, Hama và Anxaphiara. Các giai đoạn phát triển chính của nội chiến - Xung đột bùng nồ (năm 2011 - 2012): Năm 2011, những bat 6n tại khu vực Bac Phi - Trung Đông, đặc biệt phong trào “Mùa xuân Ả-rập” tại Tunisia, Ai Cập và Libya đã truyền cảm hứng cho phong trào biểu tình chống chính quyên tại Syria.

Người Syria bày tỏ thái độ bat mãn với tiễn trình chính trị và đòi một cuộc cải cách dân chủ. Tháng 3/2011, biểu tình né ra tại thành phố Daraa phản đối việc lực lượng an ninh giam giữ một nhóm học sinh bị cho là đã vẽ tranh graffiti có nội dung chống chính phủ trên các bức tường ở trường học. Ban đầu chỉ là một cuộc biểu tình trong hòa bình, kêu gọi trả tự do cho nhóm học sinh và rộng hơn là đòi chính quyền trao nhiều quyền tự do hơn cho dân chúng. Căng thăng bat dau gia tăng giữa người biểu tình và chế độ Tổng thống Assad.

Ngày 18/3/2011, Quân đội Syria nỗ súng vào người biểu tình, khiến 4 người thiệt mạng. Ngày hôm sau, đoàn người tham gia đám tang của các nạn nhân bị bắn và một người khác thiệt mạng. Diễn biến này đã gây ra cú sốc và bạo động nhanh chóng bao trùm khắp nơi trên đất nước Syria. Tháng 4/2011, hàng nghìn người biểu tình chiếm giữ trung tâm Homs - thành phó lớn thứ ba của Syria và tuyên bố bám trụ cho tới khi Tổng thống Assad phải ra đi.

Theo các nhân chứng, lực lượng an ninh đã bắn người biểu tình. Các phong trào phản kháng nhanh chóng lan rộng, các nhóm đối lập bắt đầu tổ chức các phe phái chính trị và quân sự chống chính quyền. Tháng 7/2011, tổ chức chống chính quyền Assad chính thức được thành lập từ các quân nhân đào ngũ trong quân đội Syria mang tên “Quân đội Syria tự do” (FSA). Trong khi đó, dân tộc Kurd ở miền Bắc Syria cũng hình thành một đơn vị quốc phòng riêng biệt để chống phá Chính phủ Assad.

Ngày 18/8/2011, Tổng thống Mỹ Obama kêu gọi Tổng thống Assad từ chức và yêu cầu đóng băng tài sản của Chính phủ Syria. Đến năm 2012, căng thăng giữa 2 phe leo thang thành cuộc xung đột. Các cuộc xung đột vũ trang đầu tiên nỗ ra giữa những người ủng hộ chính phủ, FSA và II Mặt trận al-Nursa (một nhánh của al-Qaeda ở Syria) mới được thành lập. Lực lượng người Kurd bắt đầu tham gia vào cuộc xung đột với FSA, nhưng tránh tham chiến trực tiếp với Chính quyền Tổng thống Assad.

Ngày 12/4/2012, FSA và Chính phủ Syria lần đầu tiên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn. Nhưng thỏa thuận sớm bị phá vỡ vào ngày 05/5/2012 khi quân nôi dậy tan công vào Quân đội Chính phủ trên khắp lãnh thé Syria. Ngày 12/5/2012, Chính phủ Syria thông báo hàng loạt biện pháp cải cách mới, đáp ứng một phần yêu sách của người biéu tinh. Mùa hè năm 2012, chiến tranh lan đến Aleppo, thành phố lớn nhất Syria.

Từ tháng 7 - 10/2012, chiến sự diễn ra ở Damascus và Aleppo, cả hai bên đều chịu tôn thất nặng nề trong giao tranh. Bat chấp lệnh ngừng ban đã được thỏa thuận vào dip lễ hiến sinh (lễ Eid al-Adha; cuối tháng 10/2012), quân nổi dậy van tan công vào quân Chính phủ Syria. Tình hình càng trở nên phức tạp khi các thế lực bên ngoài bắt đầu can thiệp bằng cách hỗ trợ các nhóm khác nhau. Trong khi Iran và Hezbollah ủng hộ Chính quyền Assad, thì Mỹ hỗ trợ lực lượng FSA.

- Vũ khí hóa học và phản ứng của phương Tay (năm 2013) Ngày 19/3/2013, Chính phủ Syria cáo buộc lực lượng đối lập sử dụng vũ khí hóa học làm chết 26 người, trong đó hơn 10 lính thuộc Quân đội Chính phủ tại thị tran Khan al-Assal, miền Bắc Syria. Cuộc điều tra của LHQ sau đó phát hiện khí sarin được sử dụng nhưng không xác định được thủ phạm. Ngày 21/8/2013, một vụ tan công bằng vũ khí hóa học xảy ra bên ngoài thủ đô Damascus của Syria do quân nồi dậy kiểm soát, gây ra làn sóng phan ứng từ nhiều nước. Mỹ buộc tội Chính phủ Syria sử dụng vũ khí hóa học.

Ngày 31/8/2013, Tổng thống Obama đề xuất Quốc hội Mỹ thông qua kế hoạch tấn công nhằm trừng phạt Chính phủ Syria. Tuy nhiên, ông Obama đã không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ cơ quan lập pháp. Những cuộc thảo luận diễn ra nhằm tìm giải pháp chấm dứt hành động này và đưa người chịu trách nhiệm ra anh sang. Đến tháng 9/2013, LHQ xác nhận vũ khí hóa học đã được sử dụng tại Syria nhưng không nêu rõ bên chịu trách nhiệm.

Cả Chính phủ Syria và phe nồi dậy đều đồ lỗi cho nhau. 12 Van dé trở nên căng thắng khi Mỹ và Anh lấy cớ Chính quyền Assad sử dụng vũ khí hóa học đàn áp nhân dân, đe doạ sẽ can thiệp quân sự vào Syria. Ngay lập tức, Nga - đồng minh thân cận của Chính quyền Assad phản đối và cho rằng Mỹ cần tính toán hậu quả nếu muốn giải quyết chuyện nội bộ cua Syria. Sau đó, Nga đã đề xuất việc Chính phủ Syria cho phép phá hủy các nhà máy vũ khí hóa học để tránh xung đột gia tăng.

Ngày 27/9/2013, HDBA LHQ ra nghị quyết yêu cầu Syria tiêu hủy kho vũ khí hóa học. Dưới áp lực từ Nga, Chính phủ Assad đã thực hiện bàn giao vũ khí hóa hoc dé ngăn chặn sự can thiệp quân sự trực tiếp từ Mỹ. Ngày 14/10/2013, Syria ký Công ước về vũ khí hóa học, chính thức phá hủy kho vũ khí hoá học của mình. Vào thời điểm nay, Hezbollah và Quân đội Iran bat đầu tham gia cuộc chiến.

- IS trỗi dậy và sự can thiệp của quốc tế (năm 2014) Đầu năm 2014, một nhóm Hồi giáo cực đoan nồi lên tại Iraq, tự xưng là IS va nhanh chóng gây ra nhiều hành động khủng bé tàn bạo đối với những ai phản đối quan điểm cực đoan của chúng.