Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Tăng trưởng tiền gửi của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam là một vấn đề quan trọng… 91 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Trần Ngọc Bảo Trâm
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tăng Trưởng Tiền Gửi Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của bài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Các câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp định tính
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 1.6. Nội dung nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của khóa luận
• 1.8. Đề xuất bố cục của đề tài
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Ngân hàng thương mại
• 2.2. Tiền gửi ngân hàng
• 2.2.1. Khái niệm tiền gửi ngân hàng
• 2.2.2. Đặc trưng tiền gửi
• 2.2.3. Phương pháp đo lường tỷ lệ tăng trưởng tiền gửi
• 2.2.4. Tầm quan trọng của nghiệp vụ huy động tiền gửi từ ngân hàng thương mại
• 2.2.4.1. Đối với nền kinh tế
• 2.2.4.2. Đối với ngân hàng thương mại
• 2.2.4.3. Đối với khách hàng
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi
• 2.3.1. Các yếu tố vi mô bên trong ngân hàng
• 2.3.1.1. Quy mô ngân hàng
• 2.3.1.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu
• 2.3.1.3. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu
• 2.3.1.4. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.3.2. Các yếu tố vĩ mô nền kinh tế
• 2.3.2.1. Cung tiền mở rộng
• 2.3.2.2. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2.3. Tỷ lệ lạm phát
• 2.4. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.4.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.5. Khoảng trống nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Cơ sở đề xuất mô hình
• 3.4. Mô tả các biến và giả thuyết nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp nghiên cứu tổng hợp lý thuyết
• 3.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.6. Dữ liệu nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kiểm định ma trận tương quan của mô hình nghiên cứu
• 4.3. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.4. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi
• 4.5. Kết quả hồi quy của mô hình nghiên cứu
• 4.5.1. So sánh kết quả hồi quy giữa hai mô hình Pooled OLS và FEM
• 4.5.2. So sánh kết quả hồi quy giữa hai mô hình FEM và REM
• 4.5.3. So sánh kết quả hồi quy giữa hai mô hình Pooled OLS và REM
• 4.6. Khắc phục lỗi mô hình
• 4.7. Mô hình chính thức
• 4.8. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.9. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu của ngân hàng (CAP)
• 4.10. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của ngân hàng (ROE)
• 4.11. Tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng (NPL)
• 4.12. Tính thanh khoản của ngân hàng (LIQ)
• 4.13. Cung tiền mở rộng (M2)
• 4.14. Tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 4.15. Tỉ lệ lạm phát (INF)
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đối với nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý Nhà nước
• 5.2. Đối với ngân hàng thương mại cổ phần
• 5.3. Hạn chế của khóa luận
• 5.4. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. CÁC NGÂN HÀNG TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• Phụ lục 2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• Phụ lục 2.1. Loại bỏ các giá trị ngoại lai (outlier)
• Phụ lục 2.2. Kết quả hồi quy với Stata 17.71

Tóm tắt

I. Tổng quan về những yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi ngân hàng

Tăng trưởng tiền gửi của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Tiền gửi không chỉ là nguồn vốn chính cho hoạt động cho vay mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố tác động đến sự tăng trưởng tiền gửi, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các ngân hàng thương mại.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tiền gửi ngân hàng

Tiền gửi ngân hàng là khoản tiền mà khách hàng gửi vào ngân hàng để nhận lãi suất. Tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho ngân hàng, giúp ngân hàng thực hiện các hoạt động cho vay và đầu tư.

1.2. Tầm quan trọng của tăng trưởng tiền gửi đối với ngân hàng

Tăng trưởng tiền gửi giúp ngân hàng có thêm nguồn vốn để cho vay, từ đó gia tăng doanh thu và lợi nhuận. Ngoài ra, tiền gửi còn giúp ngân hàng duy trì tính thanh khoản và ổn định tài chính.

II. Các thách thức trong việc tăng trưởng tiền gửi ngân hàng thương mại

Mặc dù có nhiều cơ hội để tăng trưởng tiền gửi, nhưng các ngân hàng thương mại tại Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ yếu tố nội tại của ngân hàng cũng như các yếu tố bên ngoài như chính sách kinh tế vĩ mô.

2.1. Tác động của lãi suất đến tăng trưởng tiền gửi

Lãi suất là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định gửi tiền của khách hàng. Khi lãi suất cao, khách hàng có xu hướng gửi nhiều tiền hơn để nhận lãi suất cao hơn.

2.2. Rủi ro tài chính và sự tin tưởng của khách hàng

Rủi ro tài chính có thể làm giảm lòng tin của khách hàng vào ngân hàng, dẫn đến việc họ không muốn gửi tiền. Sự ổn định và uy tín của ngân hàng là rất quan trọng để thu hút tiền gửi.

III. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu từ các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Các mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và tăng trưởng tiền gửi.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến độc lập

Mô hình hồi quy sẽ bao gồm các biến độc lập như lãi suất, tỷ lệ nợ xấu, và quy mô ngân hàng. Những biến này sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi.

3.2. Phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết

Dữ liệu sẽ được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng và các nguồn dữ liệu đáng tin cậy khác. Các kiểm định giả thuyết sẽ được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như lãi suất, tỷ lệ nợ xấu và quy mô ngân hàng có ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng tiền gửi. Những phát hiện này có thể được áp dụng để cải thiện chiến lược kinh doanh của các ngân hàng thương mại.

4.1. Tác động của lãi suất đến tăng trưởng tiền gửi

Kết quả cho thấy rằng lãi suất cao có mối quan hệ tích cực với tăng trưởng tiền gửi. Ngân hàng cần điều chỉnh lãi suất để thu hút khách hàng gửi tiền.

4.2. Đề xuất chính sách cho các ngân hàng thương mại

Các ngân hàng nên xem xét các chính sách khuyến mãi và dịch vụ khách hàng để tăng cường lòng tin và thu hút tiền gửi từ khách hàng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tăng trưởng tiền gửi

Tăng trưởng tiền gửi của ngân hàng thương mại tại Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của nền kinh tế. Nghiên cứu này đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp để cải thiện tình hình.

5.1. Tóm tắt các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi

Các yếu tố như lãi suất, tỷ lệ nợ xấu và quy mô ngân hàng đã được xác định là những yếu tố chính ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi.

5.2. Triển vọng tương lai cho ngành ngân hàng

Ngành ngân hàng cần tiếp tục cải thiện dịch vụ và chính sách để thu hút tiền gửi, đồng thời đảm bảo tính thanh khoản và khả năng sinh lời.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam" được thực hiện bởi tác giả Trần Ngọc Bảo Trâm dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Văn Dân tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mã số: 7 34 02 01, năm 2023). Nghiên cứu giải quyết bài toán cốt lõi trong hoạt động kinh doanh ngân hàng: xác định và lượng hóa các nhân tố chi phối quy mô huy động vốn tiền gửi tại hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (NHTM CP).

Về bối cảnh thực tiễn, số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho thấy tính đến năm 2022, tổng tài sản của toàn bộ hệ thống ngân hàng tại Việt Nam đạt khoảng 18.903 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 55% tổng tài sản quốc nội, trong đó khối NHTM CP chiếm tỷ trọng chi phối. Trong cơ cấu nguồn vốn, báo cáo tài chính của các ngân hàng lớn phản ánh tiền gửi khách hàng chiếm tỷ trọng áp đảo từ 70% đến 90% tổng tài sản. Tiền gửi đóng vai trò là nguồn vốn huyết mạch tài trợ cho các hoạt động cấp tín dụng và đầu tư, đồng thời quyết định khả năng thanh khoản, biên độ lợi nhuận và mức độ an toàn hệ thống. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam vừa phục hồi sau biến động kinh tế toàn cầu và đại dịch COVID-19, việc duy trì tốc độ tăng trưởng tiền gửi ổn định trở thành bài toán chiến lược của cả cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định các nhân tố tác động đến tăng trưởng tiền gửi của các NHTM CP tại Việt Nam trong giai đoạn 2014 – 2022, từ đó khuyến nghị các giải pháp cải thiện và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố vi mô bên trong ngân hàng và vĩ mô nền kinh tế ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi của các NHTM CP tại Việt Nam.
  2. Đo lường và kiểm định chiều hướng tác động của từng nhân tố đến khả năng tăng trưởng tiền gửi của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu.
  3. Đề xuất các khuyến nghị quản lý nhằm cải tiến tốc độ tăng trưởng tiền gửi, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu sinh lời và an toàn thanh khoản.

Các câu hỏi nghiên cứu tương ứng bao gồm:

1. Những nhân tố nào tác động đến tăng trưởng tiền gửi của NHTM CP tại Việt Nam?
2. Chiều hướng tác động tích cực và tiêu cực của từng nhân tố đến quy mô tăng trưởng tiền gửi diễn ra như thế nào?
3. Những giải pháp nào giúp cải thiện và quản lý sự tăng trưởng tiền gửi nhưng vẫn bảo đảm khả năng sinh lời và tính thanh khoản cho các NHTM CP?

Đối tượng nghiên cứu là các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng tiền gửi của các NHTM CP tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm 23 NHTM CP niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán (HOSE, HNX, UPCoM). Phạm vi nghiên cứu về thời gian kéo dài 9 năm, từ năm 2014 đến năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam cùng các lý thuyết kinh tế - tài chính kinh điển:

• Cơ sở pháp lý: Khoản 3 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 quy định định nghĩa và bản chất hoạt động của NHTM; Luật Ngân hàng năm 2010 quy định về bảo đảm an toàn tiền gửi; Thông tư số 48/2018/TT-NHNN (Điều 6) quy định về các hình thức tiền gửi tiết kiệm (tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn).
• Khung lý thuyết kinh tế: Lý thuyết tiết kiệm phòng ngừa (Precautionary theory of saving), Lý thuyết lãi suất cổ điển (Classical interest rate theory), và Lý thuyết ưa thích thanh khoản (Liquidity preference theory) của Keynes giải thích động cơ tích lũy tiền gửi và phản ứng của người gửi tiền trước lạm phát, cung tiền và thu nhập.

Tiêu chí	Tiền gửi có kỳ hạn	Tiền gửi không kỳ hạn
Lãi suất	Lãi suất cao hơn, ấn định theo kỳ hạn thỏa thuận	Lãi suất thấp hoặc không hưởng lãi
Tính linh hoạt	Cam kết gửi theo kỳ hạn quy định, hạn chế rút trước hạn	Rút tiền hoặc thực hiện thanh toán bất kỳ lúc nào
Tính an toàn	Được bảo đảm theo quy định pháp luật và bảo hiểm tiền gửi	Không ràng buộc thời gian duy trì số dư
Kỳ hạn	Xác định cụ thể (vài tháng đến nhiều năm)	Không xác định kỳ hạn cố định

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu định tính (phân tích, tổng hợp tài liệu học thuật và văn bản pháp luật) và phương pháp định lượng dữ liệu bảng (panel data). Nghiên cứu đo lường tỷ lệ tăng trưởng tiền gửi bằng công thức:

$$\text{DG}{it} = \frac{\text{Tổng tiền gửi của khách hàng}{it}}{\text{Tổng tiền gửi của khách hàng}_{it-1}} - 1$$

Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến đề xuất có dạng:

$$\text{DG}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{CAP}{it} + \beta_3 \text{ROE}{it} + \beta_4 \text{NPL}{it} + \beta_5 \text{LIQ}{it} + \beta_6 \text{M2}{it} + \beta_7 \text{GDP}{it} + \beta_8 \text{INF}{it} + \varepsilon{it}$$

Ký hiệu	Tên biến	Đo lường / Nguồn thu thập	Kỳ vọng
DG	Tăng trưởng tiền gửi	$[(\text{Tổng TG khách hàng})t / (\text{Tổng TG khách hàng}){t-1}] - 1$	Biến phụ thuộc
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản	Dương (+)
CAP	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	Dương (+)
ROE	Lợi nhuận trên vốn CSH	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	Dương (+)
NPL	Tỷ lệ nợ xấu	Nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) / Tổng dư nợ cho vay	Âm (-)
LIQ	Thanh khoản	Tài sản thanh khoản / Nguồn vốn huy động	Dương (+)
M2	Cung tiền mở rộng	Tốc độ tăng trưởng M2 hàng năm (Tổng cục Thống kê)	Dương (+)
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế (Tổng cục Thống kê / WB)	Dương (+)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm (Tổng cục Thống kê / WB)	Dương (+)

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của 23 NHTM CP Việt Nam trong 9 năm (2014 – 2022) qua cơ sở dữ liệu FiinPro Platform và CafeF, kết hợp số liệu vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổng cục Thống kê Việt Nam, tạo thành tập dữ liệu bảng gồm 205 quan sát. Quy trình xử lý thực hiện qua phần mềm Stata 17: xử lý giá trị ngoại lai bằng kỹ thuật Winsorization; thống kê mô tả; phân tích tương quan Pearson; kiểm định đa cộng tuyến (hệ số phóng đại phương sai VIF); ước lượng Pooled OLS, FEM và REM; thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM test, Hausman test); kiểm định khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan (Wooldridge test); khắc phục khuyết tật bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập khung đề dẫn nghiên cứu, chỉ rõ tầm quan trọng sống còn của nghiệp vụ huy động vốn tiền gửi đối với sự phát triển của hệ thống NHTM cổ phần tại Việt Nam. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi không gian (23 NHTM CP) và thời gian (2014 – 2022). Tác giả khái quát phương pháp tiếp cận định lượng dữ liệu bảng, chỉ ra đóng góp học thuật và thực tiễn của đề tài, đồng thời công bố cấu trúc toàn bài gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 phân tích bản chất pháp lý và kinh tế của ngân hàng thương mại, sản phẩm tiền gửi, phân loại tiền gửi tiết kiệm theo Thông tư 48/2018/TT-NHNN, cũng như tầm quan trọng của huy động tiền gửi đối với nền kinh tế, tổ chức tín dụng và người gửi tiền. Tác giả phân tích cơ chế tác động của 5 nhân tố vi mô bên trong ngân hàng (quy mô, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, ROE, nợ xấu, thanh khoản) và 3 nhân tố vĩ mô (cung tiền M2, tăng trưởng GDP, lạm phát). Phần tổng quan nghiên cứu hệ thống hóa các công trình quốc tế (Larbi-Siaw & Lawer, 2015; Mashamba et al., 2014; Ünvan & Yakubu, 2020; Legass et al., 2021) và các nghiên cứu trong nước (Cao Hải Tuấn, 2018; Phan Thị Hằng Thảo & Nguyễn Thị Hồng Đan, 2018; Phạm Hải Nam et al., 2022). Từ đó, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu trong nước trước đây thường tiếp cận qua bảng hỏi khảo sát khách hàng hoặc cỡ mẫu nhỏ, thiếu các phân tích dữ liệu bảng toàn diện kết hợp chỉ số vĩ mô và vi mô trên chuỗi dữ liệu cập nhật sau khủng hoảng tài chính và đại dịch COVID-19.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu thực nghiệm 7 bước (từ hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, chạy các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, kiểm định lựa chọn mô hình, xử lý khuyết tật mô hình đến kết luận chính sách). Tác giả diễn giải 8 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_8$), định nghĩa biến và đơn vị đo lường. Chương này thuyết minh cụ thể tiêu chí chọn mẫu: trong tổng số 27 NHTM CP niêm yết trên 3 sàn HOSE, HNX và UPCoM, tác giả loại ngẫu nhiên 4 ngân hàng (KLB, VAB, ACB, STB) do giới hạn thời gian nghiên cứu, giữ lại 23 ngân hàng với 205 quan sát. Quy trình kiểm định kinh tế lượng trên Stata 17 được thiết lập chặt chẽ nhằm bảo đảm ước lượng không chệch và hiệu quả.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các phát hiện định lượng từ phần mềm Stata 17. Sau khi xử lý ngoại lai (Winsorization) và phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson và kiểm định VIF xác nhận không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng (VIF nằm trong ngưỡng cho phép). Kiểm định F-test và Breusch-Pagan LM test chỉ ra mô hình FEM và REM đều vượt trội hơn Pooled OLS. Kiểm định Hausman cho thấy sự lựa chọn giữa FEM và REM. Tuy nhiên, các kiểm định chẩn đoán phát hiện mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan (kiểm định Wooldridge). Do đó, tác giả áp dụng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để các khuyết tật này, tạo ra mô hình chính thức có độ tin cậy cao. Kết quả phân tích hồi quy chi tiết chiều hướng tác động của từng biến: CAP và SIZE mang dấu âm; ROE, M2 và INF mang dấu dương; NPL, LIQ và GDP không đạt mức ý nghĩa thống kê.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Dựa trên kết quả hồi quy FGLS, Chương 5 đúc kết các phát hiện then chốt và đề xuất hai nhóm hàm ý chính sách thực tiễn:

1. Đối với nhà hoạch định chính sách và Ngân hàng Nhà nước: Điều hành linh hoạt cung tiền M2 và kiềm chế lạm phát nhằm ổn định tâm lý thị trường, tạo môi trường vĩ mô thuận lợi cho người dân duy trì tích lũy tiền gửi vào hệ thống ngân hàng.
2. Đối với các NHTM cổ phần: Tối ưu hóa hiệu quả sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) để củng cố uy tín thương hiệu; quản trị quy mô tài sản hợp lý tránh tình trạng kém linh hoạt trong huy động vốn; điều chỉnh cơ cấu tỷ lệ vốn chủ sở hữu cân bằng giữa an toàn vốn và chi phí vốn; nâng cao năng lực ứng phó trước biến động của chính sách tiền tệ. Chương 5 kết thúc bằng việc thẳng thắn nêu các hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng phát triển đề tài trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

Mô hình hồi quy FGLS xử lý khuyết tật cung cấp bức tranh định lượng rõ nét về các yếu tố chi phối tăng trưởng tiền gửi tại 23 NHTM CP Việt Nam giai đoạn 2014 – 2022:

Biến	Ký hiệu	Tác động thực nghiệm	Ý nghĩa thống kê	Phù hợp giả thuyết
Quy mô ngân hàng	SIZE	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Ngược giả thuyết $H_1$
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	CAP	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Ngược giả thuyết $H_2$
Tỷ suất sinh lời trên VCSH	ROE	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Phù hợp giả thuyết $H_3$
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ giả thuyết $H_4$
Thanh khoản	LIQ	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ giả thuyết $H_5$
Cung tiền mở rộng	M2	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Phù hợp giả thuyết $H_6$
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ giả thuyết $H_7$
Tỷ lệ lạm phát	INF	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Phù hợp giả thuyết $H_8$

Luận giải kết quả thực nghiệm:

• Tác động ngược chiều của SIZE và CAP: Kết quả cho thấy các ngân hàng quy mô tài sản nhỏ hơn lại có tốc độ tăng trưởng tiền gửi cao hơn các ngân hàng quy mô lớn. Điều này giải thích bởi dư địa mở rộng thị phần của ngân hàng nhỏ còn lớn, cùng chính sách cạnh tranh lãi suất linh hoạt hơn. Về biến CAP, tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao phản ánh ngân hàng có nguồn vốn tự có dồi dào, từ đó có thể làm giảm bớt áp lực hoặc nỗ lực huy động tiền gửi từ khách hàng dân cư.
• Tác động cùng chiều của ROE, M2 và INF: ROE tác động dương phản ánh hiệu quả kinh doanh cao giúp gia tăng niềm tin của người gửi tiền vào sự an toàn và phát triển của ngân hàng. Sự mở rộng cung tiền M2 trực tiếp bơm thêm thanh khoản vào hệ thống kinh tế, thúc đẩy dòng tiền gửi tăng trưởng. Biến lạm phát (INF) có tương quan thuận, phù hợp với Lý thuyết tiết kiệm phòng ngừa: khi lạm phát gia tăng, người dân có xu hướng gửi tiền ngân hàng để nhận lãi suất bù đắp mất giá tiền tệ thay vì nắm giữ tiền mặt thuần túy.
• Các biến không có ý nghĩa thống kê: NPL, LIQ và GDP không thể hiện tác động rõ rệt trong mô hình, cho thấy trong giai đoạn nghiên cứu, người gửi tiền tại Việt Nam ít bị chi phối bởi biến động nợ xấu danh nghĩa hay tính thanh khoản kỹ thuật của từng ngân hàng (nhờ sự bảo đảm an toàn hệ thống của NHNN).

Về đóng góp, nghiên cứu đã bổ sung bằng chứng thực nghiệm giá trị vào kho tàng nghiên cứu tài chính ngân hàng tại Việt Nam thông qua bộ dữ liệu bảng 9 năm (2014 – 2022). Đề tài khắc phục hạn chế của các phương pháp định tính hoặc khảo sát chọn mẫu nhỏ trước đây, chứng minh tính phù hợp của mô hình FGLS trong việc loại trừ hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi trên dữ liệu vi mô ngân hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn trong quá trình thực hiện:

• Giới hạn về mẫu quan sát: Do hạn chế về thời gian nghiên cứu, tác giả mới chỉ khảo sát 23 NHTM CP và đã loại ngẫu nhiên 4 ngân hàng (KLB, VAB, ACB, STB) trong tổng số 27 ngân hàng niêm yết trên các sàn chứng khoán. Mẫu chưa bao hàm toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng.
• Số lượng biến giải thích: Khung mô hình tập trung vào 8 biến độc lập chính (5 biến vi mô, 3 biến vĩ mô). Các biến số khác như mặt bằng lãi suất huy động thực tế, mức độ chuyển đổi số ngân hàng, hoặc tác động cụ thể của từng gói chính sách tiền tệ chưa được định lượng hóa riêng biệt.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu dừng lại ở năm 2022, chưa cập nhật các biến động vĩ mô và sự điều chỉnh chính sách lãi suất trong các năm tiếp theo.

Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: mở rộng mẫu nghiên cứu cho toàn bộ các NHTM thương mại (bao gồm cả các NHTM có vốn nhà nước); kéo dài chuỗi thời gian phân tích; bổ sung thêm các biến kiểm soát vi mô về chuyển đổi số, mạng lưới chi nhánh và biến chính sách tiền tệ để tăng cường sức mạnh giải thích của mô hình kinh tế lượng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng: Tài liệu mẫu mực về quy trình thực hiện nghiên cứu kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (panel data). Phần đáng tham khảo nhất là Chương 3 và Chương 4, hướng dẫn chi tiết các bước xử lý dữ liệu ngoại lai bằng Winsorization, ma trận tương quan, kiểm định VIF, các bước lựa chọn mô hình qua F-test, Hausman, Breusch-Pagan LM và phương pháp khắc phục khuyết tật mô hình bằng FGLS trên phần mềm Stata 17.
• Nhà quản trị tại các NHTM cổ phần: Cung cấp cơ sở thực chứng để đánh giá mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng tiền gửi với quy mô tài sản, tỷ lệ an toàn vốn và tỷ suất sinh lời ROE, hỗ trợ công tác cân đối nguồn vốn và kế hoạch huy động định kỳ.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp thêm căn cứ thực tế về mức độ lan tỏa của chỉ tiêu cung tiền M2 và lạm phát đến hành vi gửi tiền của nền kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc tăng trưởng tiền gửi (DG) được đo lường bằng công thức nào trong khóa luận?
Biến tăng trưởng tiền gửi (DG) được tác giả tính toán dựa trên số liệu Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán hàng năm theo công thức:

$$\text{DG}{it} = \frac{\text{Tổng tiền gửi của khách hàng}{it}}{\text{Tổng tiền gửi của khách hàng}_{it-1}} - 1$$

Công thức này phản ánh tốc độ biến động nguồn vốn tiền gửi huy động trực tiếp từ khách hàng qua từng năm.

2. Mẫu nghiên cứu chính thức bao gồm bao nhiêu ngân hàng và bao nhiêu quan sát?
Nghiên cứu thu thập dữ liệu bảng từ 23 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam niêm yết trên các sàn HOSE, HNX và UPCoM trong khoảng thời gian 9 năm (2014 – 2022). Sau khi loại bỏ các giá trị ngoại lai bằng kỹ thuật Winsorization trên Stata 17, tổng số quan sát chính thức đưa vào mô hình hồi quy là 205 quan sát.

3. Vì sao tác giả loại 4 ngân hàng (KLB, VAB, ACB, STB) khỏi mẫu phân tích?
Trong tổng số 27 NHTM CP niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, do điều kiện thời gian nghiên cứu có hạn, tác giả đã quyết định loại ngẫu nhiên 2 ngân hàng trên sàn HOSE và 2 ngân hàng trên sàn UPCoM (bao gồm KLB, VAB, ACB và STB) nhằm đảm bảo tính khả thi trong tiến độ thu thập và xử lý dữ liệu.

4. Mô hình kinh tế lượng nào được chọn làm mô hình ước lượng chính thức và tại sao?
Mô hình ước lượng chính thức là phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS). Ban đầu tác giả so sánh giữa Pooled OLS, FEM và REM bằng các kiểm định F-test, Breusch-Pagan LM test và Hausman test. Tuy nhiên, khi kiểm tra các giả định hồi quy, mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan (kiểm định Wooldridge). Do đó, phương pháp FGLS được lựa chọn để khắc phục hoàn toàn các khuyết tật này, đảm bảo các ước lượng thu được không chệch và có hiệu quả thống kê cao nhất.

5. Những nhân tố nào có tác động có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng tiền gửi trong kết quả cuối cùng?
Theo kết quả hồi quy mô hình FGLS, có 5 nhân tố đạt mức ý nghĩa thống kê:

• Tác động ngược chiều (-): Quy mô ngân hàng (SIZE) và Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP).
• Tác động cùng chiều (+): Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), Cung tiền mở rộng (M2) và Tỷ lệ lạm phát (INF). Các biến Nợ xấu (NPL), Thanh khoản (LIQ) và Tăng trưởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa thống kê.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Ngọc Bảo Trâm đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra thông qua việc lượng hóa tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến tăng trưởng tiền gửi tại 23 NHTM CP Việt Nam giai đoạn 2014 – 2022. Kết quả ước lượng bằng mô hình FGLS khẳng định tác động thúc đẩy của tỷ suất sinh lời ROE, cung tiền M2, lạm phát INF, cùng ảnh hưởng nghịch chiều của quy mô tổng tài sản SIZE và tỷ lệ vốn chủ sở hữu CAP. Các hàm ý chính sách và khuyến nghị quản lý được xây dựng trực tiếp từ cơ sở số liệu thực nghiệm, cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc xây dựng chiến lược huy động vốn ổn định và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH *************** TRẦN NGỌC BẢO TRÂM CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TĂNG TRƢỞNG TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã số: 7 34 02 01 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2023 ii NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH *************** Họ và tên sinh viên: Trần Ngọc Bảo Trâm Mã số sinh viên: 050607190566 Lớp sinh hoạt: HQ7-GE06 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TĂNG TRƢỞNG TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã số: 7 34 02 01 GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN PGS. ĐẶNG VĂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2023 ii i TÓM TẮT Mục tiêu của bài khóa luận là xác định “CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TĂNG TRƢỞNG TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM”. Bài viết thu thập dữ liệu dựa trên 205 quan sát với phạm vi 23 NHTM cổ phần Việt Nam từ năm 2014 đến năm 2022. Số liệu đƣợc thống kê một cách kĩ càng và chọn lọc từ DLTC thu đƣợc từ các BCTC hợp nhất trên chuyên trang uy tín đã đƣợc kiểm toán từ các NHTM, Tổng cục Thống kê và NHTG.

Đề tài tìm hiểu về cơ sở lý thuyết của tăng trƣởng tiền gửi dựa trên cơ sở lý thuyết và DLTC từ các nghiên cứu tƣơng tự. Thông qua đó, tác giả quyết định biến phụ thuộc là tăng trƣởng tiền gửi (DG) và các biến độc lập bao gồm các biến: Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), lạm phát (INF), tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP), quy mô ngân hàng (SIZE), vốn chủ sở hữu (CAP), thanh khoản (LIQ), tăng trƣởng cung tiền (M2) và nợ xấu (NPL). Bằng cách áp dụng phƣơng pháp nghiên cứu FGLS và các loại mô hình để phân tích dữ liệu nhƣ: mô hình bình phƣơng nhỏ nhất tổng hợp (Pooled OLS), mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM), mô hình hồi quy tác động cố định (FEM), kiểm định Hausman Test, F- test và VIF với mục tiêu chính là tìm ra đƣợc mô hình hoàn chỉnh nhất về mặt thống kê và ý nghĩa. Kết quả ƣớc lƣợng mô hình cho thấy các biến bao gồm biến vốn chủ sở hữu (CAP) và quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động ngƣợc chiều và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), cung tiền mở rộng (M2) và lạm phát (INF) có tác động cùng chiều đến quy mô tăng trƣởng tiền gửi của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy biến tỷ lệ nợ xấu (NPL), thanh khoản (LIQ), tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa thống kê. Dựa vào kết quả nghiên cứu đƣa ra một số chính sách và đề xuất cho những nhà quản trị của các ngân hàng để góp phần quản lí rủi ro trong quá trình hoạt động kinh doanh và tăng trƣởng tiền gửi của ngân hàng và góp phần duy trì, ổn định nền kinh tế. ii ABSTRACT The objective of the thesis is to determine "FACTORS AFFECTING DEPOSIT GROWTH OF JOINT-STOCK COMMERCIAL BANKS IN VIETNAM". The article collects data based on 205 observations with the scope of 23 joint-stock commercial banks in Vietnam from 2014 to 2022.

The data is carefully and selectively compiled from the financial data obtained from the consolidated financial statements on the website. Reputable website has been audited from commercial banks, General Statistics Office and World Bank. The topic explores the theoretical basis of deposit growth based on theory and DLTC from similar studies.