Xác Định Nhu Cầu Năng Lượng Cho Duy Trì Và Tăng Khối Lượng Ở Bò Thịt Lai

Chuyên khảo phân tích Luận văn xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng ở bò thịt lai, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Quang Tuấn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nhu Cầu Năng Lượng Cho Bò Thịt Lai: Duy Trì Và Tăng Khối Lượng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục các bảng
• 1.5. Danh mục đồ thị
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Thesis Abstract
• 1.9. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.10. Mục đích của đề tài
• 1.11. Ý nghĩa của đề tài
• 1.11.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.11.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.12. Tổng quan tài liệu
• 1.12.1. Nhu cầu năng lượng cho bò thịt và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.12.1.1. Nhu cầu năng lượng cho duy trì
• 1.12.1.2. Nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng
• 1.12.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu năng lượng cho duy trì
• 1.12.2. Tình hình nghiên cứu nhu cầu năng lượng cho bò thịt trong và ngoài nước
• 1.12.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.12.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.13. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.13.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.13.2. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 1.13.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.13.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.13.4.1. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng của bò thịt lai bằng thực nghiệm
• 1.13.4.2. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả
• 1.14. Kết quả và thảo luận
• 1.14.1. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai
• 1.14.1.1. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai bằng thực nghiệm
• 1.14.1.2. Hiệu chỉnh nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai
• 1.14.1.3. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả
• 1.14.2. Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai
• 1.14.2.1. Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai bằng thực nghiệm
• 1.14.2.2. Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả
• 1.15. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nhu Cầu Năng Lượng Bò Thịt Lai Duy Trì Tăng Trưởng

Chăn nuôi bò thịt lai đang được chú trọng phát triển để cải thiện thu nhập cho người dân. Việc xác định chính xác nhu cầu dinh dưỡng bò thịt lai, đặc biệt là nhu cầu năng lượng, đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa hiệu quả chăn nuôi. Năng lượng cần thiết cho các hoạt động sống cơ bản (duy trì) và cho tăng trưởng khối lượng cơ thể. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố ảnh hưởng và phương pháp xác định nhu cầu năng lượng cho bò thịt lai.

1.1. Tầm quan trọng của năng lượng trong khẩu phần bò thịt lai

Năng lượng là yếu tố quan trọng nhất trong khẩu phần của bò thịt lai. Nó cung cấp nhiên liệu cho mọi hoạt động sống, từ duy trì các chức năng cơ bản đến tăng trưởng và phát triển. Thiếu hụt năng lượng sẽ dẫn đến giảm tăng trọng, giảm hiệu quả sử dụng thức ăn và tăng chi phí chăn nuôi. Ngược lại, cung cấp thừa năng lượng có thể gây lãng phí và ảnh hưởng đến sức khỏe của bò. Do đó, việc cân đối năng lượng trong khẩu phần là vô cùng quan trọng.

1.2. Các dạng năng lượng trong thức ăn cho bò thịt lai

Năng lượng trong thức ăn cho bò thịt lai tồn tại ở nhiều dạng khác nhau, bao gồm năng lượng thô (GE), năng lượng tiêu hóa (DE), năng lượng trao đổi (ME) và năng lượng thuần (NE). Năng lượng thuần là giá trị năng lượng thực tế mà cơ thể bò có thể sử dụng sau khi trừ đi các hao hụt do tiêu hóa, trao đổi chất và nhiệt. Các hệ thống dinh dưỡng khác nhau sử dụng các đơn vị năng lượng khác nhau để biểu thị nhu cầu năng lượng của bò.

1.3. Ảnh hưởng của giống đến nhu cầu năng lượng bò thịt lai

Giống bò có ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu năng lượng. Các giống bò khác nhau có tốc độ tăng trưởng, khả năng tích lũy mỡ và hiệu quả sử dụng thức ăn khác nhau. Ví dụ, các giống bò hướng thịt thường có nhu cầu năng lượng cao hơn so với các giống bò kiêm dụng hoặc bò sữa. Do đó, cần điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp với từng giống bò để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi.

II. Thách Thức Xác Định Nhu Cầu Năng Lượng Chính Xác Cho Bò Lai

Việc xác định chính xác nhu cầu năng lượng cho bò thịt lai là một thách thức lớn do sự khác biệt về giống, giai đoạn sinh trưởng, điều kiện môi trường và thành phần thức ăn. Các tiêu chuẩn dinh dưỡng hiện hành thường được xây dựng dựa trên nghiên cứu ở các giống bò ôn đới, do đó có thể không phù hợp với điều kiện chăn nuôi ở Việt Nam. Cần có các nghiên cứu cụ thể để xác định nhu cầu năng lượng của các giống bò thịt lai phổ biến tại Việt Nam.

2.1. Sự khác biệt về nhu cầu năng lượng giữa các giai đoạn sinh trưởng

Nhu cầu năng lượng của bò thịt lai thay đổi theo giai đoạn sinh trưởng. Bò con cần nhiều năng lượng cho tăng trưởng và phát triển cơ bắp, trong khi bò trưởng thành cần năng lượng chủ yếu cho duy trì các chức năng cơ bản. Giai đoạn vỗ béo đòi hỏi khẩu phần ăn giàu năng lượng để tối đa hóa tăng trọng. Do đó, cần điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi.

2.2. Ảnh hưởng của môi trường đến nhu cầu năng lượng bò thịt lai

Điều kiện môi trường có ảnh hưởng đáng kể đến nhu cầu năng lượng của bò thịt lai. Nhiệt độ cao làm giảm khả năng tiêu thụ thức ăn và tăng nhu cầu năng lượng cho điều hòa thân nhiệt. Ngược lại, nhiệt độ thấp làm tăng nhu cầu năng lượng để duy trì thân nhiệt. Độ ẩm, gió và bức xạ mặt trời cũng ảnh hưởng đến nhu cầu năng lượng của bò. Cần điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp với điều kiện môi trường để đảm bảo sức khỏe và năng suất của bò.

2.3. Sai số trong ước tính nhu cầu năng lượng từ các hệ thống dinh dưỡng

Các hệ thống dinh dưỡng hiện hành có thể không chính xác khi áp dụng cho bò thịt lai ở Việt Nam do sự khác biệt về giống, điều kiện chăn nuôi và thành phần thức ăn. Các hệ thống này thường dựa trên nghiên cứu ở các giống bò ôn đới và có thể không phản ánh chính xác nhu cầu năng lượng của các giống bò thịt lai nhiệt đới. Cần có các nghiên cứu cụ thể để hiệu chỉnh các hệ thống dinh dưỡng hiện hành cho phù hợp với điều kiện Việt Nam.

III. Phương Pháp Xác Định Nhu Cầu Năng Lượng Cho Bò Thịt Lai

Có nhiều phương pháp để xác định nhu cầu năng lượng cho bò thịt lai, bao gồm phương pháp thực nghiệm (đo nhiệt sản xuất trong buồng hô hấp) và phương pháp phân tích số liệu từ các thí nghiệm nuôi dưỡng. Phương pháp thực nghiệm cho kết quả chính xác hơn nhưng tốn kém và phức tạp. Phương pháp phân tích số liệu từ các thí nghiệm nuôi dưỡng đơn giản hơn nhưng độ chính xác có thể thấp hơn. Cần kết hợp cả hai phương pháp để có được kết quả tin cậy.

3.1. Sử dụng buồng hô hấp để đo nhiệt sản xuất và xác định nhu cầu duy trì

Buồng hô hấp là một thiết bị chuyên dụng để đo lượng oxy tiêu thụ và lượng carbon dioxide thải ra của động vật. Từ đó, có thể tính toán được lượng nhiệt sản xuất (HP) và năng lượng trao đổi (ME) của bò. Đo nhiệt sản xuất lúc đói (FHP) cho phép xác định nhu cầu năng lượng duy trì của bò. Phương pháp này cho kết quả chính xác nhưng đòi hỏi thiết bị hiện đại và kỹ thuật viên có kinh nghiệm. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hường (2016), nhu cầu năng lượng duy trì của bò thịt lai Việt Nam là MEm: 0,52 Mj/kgW0,75, NEm: 0,367 Mj/kgW0,75.

3.2. Phân tích số liệu từ các thí nghiệm nuôi dưỡng để xác định nhu cầu tăng trưởng

Các thí nghiệm nuôi dưỡng cho phép theo dõi tăng trọng và hiệu quả sử dụng thức ăn của bò thịt lai ở các mức năng lượng khác nhau. Phân tích số liệu từ các thí nghiệm này cho phép xác định nhu cầu năng lượng cho tăng trưởng. Phương pháp này đơn giản hơn so với phương pháp sử dụng buồng hô hấp nhưng độ chính xác có thể thấp hơn do ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hường (2016), ME cho tăng khối lượng: 27,487 Mj/kg tăng khối lượng.

3.3. Kết hợp các phương pháp để xây dựng tiêu chuẩn dinh dưỡng chính xác

Để xây dựng tiêu chuẩn dinh dưỡng chính xác cho bò thịt lai, cần kết hợp cả phương pháp thực nghiệm và phương pháp phân tích số liệu từ các thí nghiệm nuôi dưỡng. Phương pháp thực nghiệm cho phép xác định nhu cầu năng lượng duy trì một cách chính xác, trong khi phương pháp phân tích số liệu từ các thí nghiệm nuôi dưỡng cho phép đánh giá hiệu quả của các khẩu phần ăn khác nhau. Kết hợp cả hai phương pháp sẽ cho phép xây dựng khẩu phần ăn tối ưu cho bò thịt lai.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Xây Dựng Khẩu Phần Ăn Tối Ưu Cho Bò Lai

Việc xác định chính xác nhu cầu năng lượng cho bò thịt lai là cơ sở để xây dựng khẩu phần ăn tối ưu, giúp tăng hiệu quả chăn nuôi và giảm chi phí thức ăn. Khẩu phần ăn cần đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho duy trì và tăng trưởng, đồng thời cân đối với các chất dinh dưỡng khác như protein, vitamin và khoáng chất. Cần điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng, giống bò và điều kiện môi trường.

4.1. Tính toán khẩu phần ăn dựa trên nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng

Để tính toán khẩu phần ăn cho bò thịt lai, cần xác định nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng khác (protein, vitamin, khoáng chất) của bò. Sau đó, lựa chọn các loại thức ăn phù hợp và tính toán tỷ lệ phối trộn để đảm bảo khẩu phần ăn cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết. Cần sử dụng các phần mềm hoặc công cụ tính toán khẩu phần ăn để đảm bảo độ chính xác.

4.2. Sử dụng thức ăn địa phương để giảm chi phí chăn nuôi bò thịt lai

Để giảm chi phí chăn nuôi bò thịt lai, nên sử dụng các loại thức ăn địa phương có sẵn như cỏ, rơm, rạ, bã mía, bã đậu... Các loại thức ăn này thường có giá thành rẻ hơn so với các loại thức ăn công nghiệp. Tuy nhiên, cần bổ sung thêm các chất dinh dưỡng còn thiếu để đảm bảo khẩu phần ăn cân đối. Cần tìm hiểu kỹ về thành phần dinh dưỡng của các loại thức ăn địa phương để xây dựng khẩu phần ăn phù hợp.

4.3. Quản lý dinh dưỡng theo giai đoạn sinh trưởng để tối ưu hóa tăng trọng

Quản lý dinh dưỡng theo giai đoạn sinh trưởng là một yếu tố quan trọng để tối ưu hóa tăng trọng của bò thịt lai. Bò con cần khẩu phần ăn giàu protein và năng lượng để phát triển cơ bắp. Bò trưởng thành cần khẩu phần ăn cân đối để duy trì sức khỏe. Giai đoạn vỗ béo đòi hỏi khẩu phần ăn giàu năng lượng để tối đa hóa tăng trọng. Cần theo dõi tăng trọng của bò và điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp để đạt được hiệu quả chăn nuôi cao nhất.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Năng Lượng Bò Lai

Việc xác định nhu cầu năng lượng cho bò thịt lai là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nghiên cứu và cập nhật thường xuyên. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định nhu cầu năng lượng của các giống bò thịt lai phổ biến tại Việt Nam, đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường và thức ăn đến nhu cầu năng lượng và phát triển các mô hình dự đoán nhu cầu năng lượng chính xác hơn.

5.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của giống và điều kiện chăn nuôi đến nhu cầu năng lượng

Cần có các nghiên cứu cụ thể để xác định nhu cầu năng lượng của các giống bò thịt lai phổ biến tại Việt Nam trong các điều kiện chăn nuôi khác nhau. Các nghiên cứu này cần đánh giá ảnh hưởng của giống, tuổi, giới tính, giai đoạn sinh trưởng, điều kiện môi trường và thành phần thức ăn đến nhu cầu năng lượng của bò.

5.2. Phát triển các mô hình dự đoán nhu cầu năng lượng chính xác hơn

Cần phát triển các mô hình dự đoán nhu cầu năng lượng chính xác hơn cho bò thịt lai dựa trên các yếu tố như giống, tuổi, giới tính, giai đoạn sinh trưởng, điều kiện môi trường và thành phần thức ăn. Các mô hình này sẽ giúp người chăn nuôi tính toán khẩu phần ăn tối ưu cho bò một cách dễ dàng và chính xác.

5.3. Ứng dụng công nghệ trong quản lý dinh dưỡng bò thịt lai

Cần ứng dụng công nghệ thông tin và các công cụ quản lý dinh dưỡng hiện đại để nâng cao hiệu quả chăn nuôi bò thịt lai. Các công nghệ này có thể giúp người chăn nuôi theo dõi tăng trọng, đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn và điều chỉnh khẩu phần ăn một cách nhanh chóng và chính xác. Ứng dụng công nghệ sẽ giúp giảm chi phí chăn nuôi và tăng lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi bò thịt tại Việt Nam đóng vai trò then chốt trong chiến lược chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn. Theo thống kê của Cục Chăn nuôi, tổng đàn bò cả nước năm 2015 ước đạt khoảng 5,3 triệu con, tuy nhiên tỷ lệ bò lai và bò lai chuyên thịt mới chỉ chiếm khoảng 38% đến 40% tùy theo từng vùng sinh thái. Quyết định số 10/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã đặt mục tiêu phát triển tổng đàn bò thịt đạt khoảng 12,5 triệu con, nâng tỷ lệ bò lai lên trên 50% và sản lượng thịt bò đạt 200.000 tấn, chiếm 4% tổng sản lượng thịt xẻ cả nước.

Trong cơ cấu giá thành chăn nuôi bò thịt thâm canh và bán thâm canh, chi phí thức ăn thường chiếm tới 65% đến 70% tổng chi phí sản xuất. Việc xây dựng khẩu phần ăn cân đối, khoa học phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ hiểu biết về nhu cầu dinh dưỡng của gia súc. Trước đây, ngành chăn nuôi trong nước chủ yếu áp dụng các tiêu chuẩn dinh dưỡng ngoại nhập từ các nước ôn đới như NRC của Mỹ, AFRC của Anh hoặc INRA của Pháp. Những tiêu chuẩn này được xây dựng trên các giống bò ôn đới (Bos taurus) trong điều kiện nuôi dưỡng hàn đới, dẫn đến sự sai lệch đáng kể khi áp dụng cho các giống bò lai nhiệt đới (Bos indicus) tại Việt Nam, gây ra tình trạng lãng phí thức ăn hoặc không khai thác hết tiềm năng tăng trưởng của đàn bò.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định chính xác nhu cầu năng lượng trao đổi (ME) và năng lượng thuần (NE) cho duy trì cũng như cho tăng khối lượng ở bò thịt lai thông qua phương pháp đo trao đổi nhiệt trong buồng hô hấp kết hợp phân tích thực nghiệm nuôi dưỡng. Đề tài được triển khai thực hiện tại Bộ môn Dinh dưỡng thức ăn và Trung tâm Thực nghiệm và Bảo tồn nguồn gen động vật thuộc Viện Chăn nuôi Quốc gia trong giai đoạn từ tháng 6/2015 đến tháng 3/2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp các trang trại tối ưu hóa khẩu phần, giảm 10% đến 15% chi phí năng lượng dư thừa và cải thiện tốc độ tăng trưởng bình quân đạt trên 0,65 kg/con/ngày.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết trao đổi năng lượng sinh học ở động vật nhai lại của Brouwer (1965) cùng các hệ thống đánh giá dinh dưỡng quốc tế kinh điển gồm AFRC (1993), NRC (2000), INRA (1989) và SCA (1990). Các hệ thống này chia tổng nhu cầu năng lượng của gia súc thành hai hợp phần cốt lõi: nhu cầu năng lượng cho duy trì và nhu cầu năng lượng cho sản xuất (tăng khối lượng, tiết sữa, mang thai). Nhu cầu năng lượng cho duy trì chiếm từ 34% đến 59% tổng nhu cầu năng lượng hàng ngày của bò, là lượng năng lượng cần thiết để duy trì trạng thái cơ thể ổn định không tăng giảm khối lượng và không tạo sản phẩm.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm chính:

• Năng lượng thô (GE) và năng lượng tiêu hóa (DE).
• Năng lượng trao đổi (ME) và năng lượng thuần (NE).
• Nhu cầu năng lượng thuần cho duy trì (NEm) và năng lượng trao đổi cho duy trì (MEm).
• Năng lượng trao đổi cho tăng khối lượng (MEg).
• Lượng nhiệt sản xuất khi đói (Fasting Heat Production - FHP) và năng lượng gia nhiệt của khẩu phần (Heat Increment - HI).
• Hệ số hiệu quả sử dụng năng lượng trao đổi cho duy trì (km = FHP/HP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đa phương pháp nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khái quát cao:

• Cỡ mẫu và đối tượng nghiên cứu: Thí nghiệm buồng hô hấp sử dụng 6 bò đực Lai Sind (14-15 tháng tuổi, khối lượng bình quân 145,54 kg). Thí nghiệm kiểm chứng 1 sử dụng 20 bò đực Lai Sind (15-18 tháng tuổi, khối lượng bình quân 157-159 kg) chia thành 4 nghiệm thức bổ sung lá keo dậu (0%, 20%, 25%, 30%). Thí nghiệm kiểm chứng 2 tiến hành trên 8 bò lai Brahman (15 tháng tuổi, khối lượng bình quân 171,24 kg) ăn khẩu phần TMR (14,5% protein thô, 11 MJ ME/kg chất khô). Cơ sở dữ liệu mở rộng tổng hợp thêm 59 cá thể bò thịt lai từ các công trình nghiên cứu uy tín đã công bố, nâng tổng số cá thể phân tích lên 70 con.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hoàn toàn (Completely Randomized Design - CRD), phân tầng theo lứa tuổi và thể trọng nhằm kiểm soát tối đa các biến động sinh lý cá thể.
• Kỹ thuật đo đạc và phân tích: Thí nghiệm trao đổi chất sử dụng buồng hô hấp gián tiếp (Respiration Chamber - Hãng Columbus, Hoa Kỳ) đặt trong phòng khí hậu kiểm soát ổn định ở 25°C. Toàn bộ lượng khí tiêu thụ O2, khí thải CO2, CH4 được đo đạc liên tục qua hệ thống cảm biến quang phổ. Phân và nước tiểu được thu toàn phần trong 12 ngày; giá trị năng lượng thô (GE) của mẫu thức ăn, phân và nước tiểu được phân tích bằng nhiệt lượng kế Bomb Calorimeter IKA C2000 của Đức. Các thành phần hóa học được kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn TCVN và phương pháp Van Soest.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp đo nhiệt lượng gián tiếp trong buồng hô hấp là tiêu chuẩn vàng trong khoa học dinh dưỡng động vật, cho phép xác định chính xác FHP và hệ số km mà các phương pháp cân đo thông thường ngoài chuồng nuôi không thể thực hiện được. Số liệu được phân tích phương sai ANOVA và so sánh cặp số trung bình bằng thuật toán Tukey trên phần mềm Minitab 14.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực nghiệm đo trao đổi đói trong buồng hô hấp trên 6 cá thể bò đực Lai Sind ghi nhận lượng O2 tiêu thụ bình quân đạt 668,7 lít/ngày, lượng CO2 thải ra đạt 650,5 lít/ngày, lượng CH4 phát thải đạt 104,24 lít/ngày và lượng nitơ bài tiết qua nước tiểu đạt 0,85 g N/con/ngày. Lượng nhiệt sản xuất lúc đói (FHP) bình quân đạt 13.911 kJ/ngày, tương đương 0,333 MJ/kgW^0.75. Sau khi cộng thêm 10% chi phí năng lượng vận động theo khuyến cáo chuẩn của NRC, nhu cầu năng lượng thuần cho duy trì (NEm) của bò thịt lai được xác định chính xác là 0,367 MJ/kgW^0.75.

Hệ số hiệu quả sử dụng năng lượng trao đổi cho duy trì (km) đạt giá trị bình quân 0,71 (dao động trong khoảng 0,698 đến 0,720). Từ hệ số km này, nhu cầu năng lượng trao đổi cho duy trì (MEm) của bò thịt lai tại Việt Nam được xác lập ở mức 0,52 MJ/kgW^0.75 (tương đương 520 kJ/kgW^0.75).

Nhu cầu năng lượng trao đổi cho 1 kg tăng khối lượng (MEg) của bò thịt lai được tính toán bình quân là 27,487 MJ/kg tăng khối lượng.

Phân tích tổng hợp bộ số liệu trên 70 cá thể bò thịt lai ghi nhận: với khối lượng ban đầu bình quân 190,98 kg và kết thúc ở 249,09 kg trong chu kỳ nuôi 84 ngày, mức tiêu thụ năng lượng bình quân đạt 47,933 MJ ME/con/ngày, mang lại tốc độ tăng khối lượng bình quân 0,658 kg/con/ngày (biến thiên từ 0,518 đến 0,801 kg/con/ngày). Khi bổ sung lá keo dậu ở mức 20% khẩu phần, tốc độ tăng khối lượng đạt mức cao nhất là 761 g/con/ngày, cao hơn 9,9% so với nghiệm thức đối chứng (692 g/con/ngày).

Thảo luận kết quả

Giá trị nhu cầu MEm xác định trong nghiên cứu này (0,52 MJ/kgW^0.75) tương đồng chặt chẽ với các nghiên cứu trên nhóm bò Bos indicus và bò lai nhiệt đới trên thế giới, dao động từ 0,42 đến 0,61 MJ/kgW^0.75 (như bò Nellore đạt 0,468 MJ/kgW^0.75 theo Chizzotti, bò Brahman Thái Lan đạt 0,483 MJ/kgW^0.75 theo Kawashima). Tuy nhiên, giá trị này thấp hơn đáng kể từ 14% đến 18% so với các giống bò thịt Bos taurus ôn đới (bình quân đạt 0,61 MJ/kgW^0.75 theo các công bố của Viện AFBI Bắc Ailen và hệ thống AFRC).

Sự khác biệt này xuất phát từ yếu tố sinh lý tiến hóa: bò nhiệt đới có tỷ lệ nội tạng so với khối lượng cơ thể thấp hơn, cường độ trao đổi chất cơ bản thấp hơn nhằm hạn chế sinh nhiệt trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm. Việc các hệ thống dinh dưỡng NRC (2000) hay INRA (1989) áp đặt mức chuẩn MEm cố định cho mọi giống bò mà không hiệu chỉnh theo nguồn gốc di truyền đã gây ra sai số lớn trong thực tiễn chăn nuôi tại Đông Nam Á.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tương quan tuyến tính giữa lượng ME ăn vào và mức tích lũy năng lượng, cùng bảng ma trận so sánh nhu cầu ME duy trì và ME tăng trọng giữa 4 hệ thống dinh dưỡng quốc tế với kết quả thực nghiệm tại Việt Nam, làm nổi bật tính ưu việt của bộ chỉ số mới.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng quy chuẩn kỹ thuật dinh dưỡng quốc gia: Đề nghị Cục Chăn nuôi và Viện Chăn nuôi chủ trì biên soạn bộ tiêu chuẩn ăn chuẩn hóa cho bò thịt lai giai đoạn 2026-2030, chính thức áp dụng hai thông số định mức cốt lõi: MEm = 0,52 MJ/kgW^0.75 và MEg = 27,487 MJ/kg tăng trọng trong vòng 12 đến 24 tháng tới.
• Ứng dụng khẩu phần TMR cân bằng năng lượng: Các doanh nghiệp và trang trại chăn nuôi quy mô lớn cần phối hợp khẩu phần TMR với mật độ năng lượng đạt từ 10,5 đến 11,0 MJ ME/kg chất khô, hàm lượng protein thô từ 14% đến 14,5% nhằm mục tiêu thúc đẩy tăng trọng đạt 0,70 đến 0,85 kg/con/ngày trong chu kỳ vỗ béo 80-90 ngày.
• Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ thức ăn giàu tannin: Các hộ chăn nuôi và hợp tác xã khi tận dụng nguồn lá keo dậu khô cần khống chế tỷ lệ phối trộn ở mức tối ưu 19% đến 20% chất khô khẩu phần (tương ứng hàm lượng tannin dưới 0,2%), tuyệt đối không vượt quá 25% để tránh làm giảm tỷ lệ tiêu hóa và suy giảm tốc độ tăng trưởng của đàn bò.
• Triển khai phần mềm tính toán khẩu phần số hóa: Hệ thống Khuyến nông Quốc gia cần tổ chức tập huấn chuyển giao phần mềm lập khẩu phần tối ưu chi phí cho ít nhất 1.000 trang trại và hợp tác xã chăn nuôi trọng điểm trong 6 đến 12 tháng, giúp tiết kiệm 10% đến 12% chi phí thức ăn tinh thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Chăn nuôi - Thú y: Sử dụng tài liệu như một công trình tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu trao đổi chất bằng buồng hô hấp gián tiếp và phân tích năng lượng trao đổi FHP ở gia súc lớn.
• Chuyên gia dinh dưỡng tại các nhà máy sản xuất thức ăn gia súc: Ứng dụng các thông số MEm, NEm và hệ số km = 0,71 để thiết kế các dòng thức ăn đậm đặc, thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh TMR chuyên biệt cho bò thịt lai tại thị trường Đông Nam Á.
• Chủ trang trại, quản lý kỹ thuật tại các doanh nghiệp chăn nuôi bò thịt: Vận dụng công thức tính toán khẩu phần thực tế để kiểm soát chỉ số tiêu tốn thức ăn (FCR), rút ngắn thời gian vỗ béo từ 100 ngày xuống 84 ngày mà vẫn đảm bảo khối lượng xuất chuồng.
• Cán bộ khuyến nông và cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Căn cứ vào các số liệu khoa học để hoạch định các chương trình phát triển chăn nuôi bò thịt thâm canh, chuyển đổi đất trồng cỏ và phụ phẩm nông nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao không nên áp dụng trực tiếp tiêu chuẩn dinh dưỡng NRC hay AFRC cho bò thịt lai tại Việt Nam? Tiêu chuẩn NRC và AFRC được xây dựng trên giống bò Bos taurus ôn đới, có nhu cầu năng lượng duy trì cao hơn bò lai nhiệt đới khoảng 14% đến 19%. Nếu áp dụng nguyên bản, khẩu phần sẽ bị thừa năng lượng duy trì, làm tăng 10% đến 15% chi phí thức ăn không cần thiết hoặc gây tích lũy mỡ sớm thay vì tạo cơ nạc.

Nhu cầu MEm = 0,52 MJ/kgW^0.75 có ý nghĩa thế nào khi tính toán lượng thức ăn hàng ngày? Chỉ số này đại diện cho mức năng lượng tối thiểu để bò duy trì khối lượng sống mà không bị sút cân. Ví dụ, một cá thể bò Lai Sind 200 kg có khối lượng trao đổi là 53,18 kgW^0.75, do đó cần tối thiểu 27,65 MJ ME mỗi ngày riêng cho việc duy trì trước khi nạp thêm năng lượng cho mục đích tăng khối lượng.

Lượng năng lượng cần thiết để bò thịt lai tăng 1 kg khối lượng là bao nhiêu? Nghiên cứu xác định nhu cầu năng lượng trao đổi cho tăng khối lượng (MEg) của bò thịt lai là 27,487 MJ/kg tăng trọng. Khi bò tiêu thụ khẩu phần đạt mức năng lượng bình quân 47,93 MJ ME/ngày, tốc độ tăng khối lượng bình quân thực tế đạt 0,658 kg/con/ngày.

Tại sao tỷ lệ lá keo dậu trong khẩu phần bò vỗ béo chỉ nên ở mức 20%? Thực nghiệm cho thấy bổ sung 20% lá keo dậu khô giúp bò đạt tăng trọng cao nhất (761 g/con/ngày). Khi nâng tỷ lệ lên 25% hoặc 30%, lượng tannin tăng lên 0,3% đến 0,4%, gây ức chế hệ vi sinh vật dạ cỏ và liên kết cản trở tiêu hóa protein, làm tăng trọng sụt giảm xuống còn 572 g/con/ngày.

Phương pháp buồng hô hấp (Respiration Chamber) có ưu thế gì so với phương pháp nuôi dưỡng truyền thống? Buồng hô hấp đo lường chính xác lượng tiêu thụ O2 (668,7 lít/ngày), thải CO2 (650,5 lít/ngày) và phát thải khí CH4 (104,24 lít/ngày) khi nhịn đói, từ đó tính toán nhiệt lượng FHP qua phương trình Brouwer. Phương pháp này tách biệt hoàn toàn năng lượng trao đổi đói và xác định chính xác hệ số km = 0,71 mà không bị nhiễu bởi các yếu tố môi trường.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập hệ thống dữ liệu thực nghiệm đầu tiên tại Việt Nam về nhu cầu năng lượng duy trì của bò thịt lai với NEm đạt 0,367 MJ/kgW^0.75 và MEm đạt 0,52 MJ/kgW^0.75.
• Hệ số hiệu quả sử dụng năng lượng trao đổi cho duy trì (km) của bò thịt lai được xác định chính xác ở mức 0,71.
• Nhu cầu năng lượng trao đổi cho 1 kg tăng khối lượng (MEg) đạt 27,487 MJ/kg tăng trọng, là cơ sở khoa học để thiết lập khẩu phần vỗ béo đạt tăng trọng trên 0,65 kg/con/ngày.
• Phân tích so sánh chứng minh bò lai nhiệt đới tại Việt Nam có nhu cầu MEm thấp hơn 14% đến 18% so với bò ôn đới, khẳng định tính tất yếu phải sử dụng tiêu chuẩn riêng biệt cho chăn nuôi nhiệt đới.
• Đóng góp to lớn của công trình là cung cấp luận cứ khoa học tin cậy giúp ngành chăn nuôi tối ưu hóa chi phí thức ăn và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Kế hoạch trong 12 đến 18 tháng tới cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu định mức năng lượng trên các tổ hợp bò lai chuyên thịt thế hệ mới (BBB x Lai Sind, Angus x Lai Sind) ở các dải khối lượng lớn hơn từ 300 đến 500 kg. Các nhà khoa học, chuyên gia dinh dưỡng và chủ trang trại chăn nuôi hãy chủ động áp dụng các định mức dinh dưỡng từ công trình này vào thực tiễn sản xuất nhằm tối ưu hóa chi phí và phát triển ngành chăn nuôi bò thịt Việt Nam bền vững, hiệu quả cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HƯỜNG XÁC ĐỊNH NHU CẦU NĂNG LƯỢNG CHO DUY TRÌ VÀ TĂNG KHỐI LƯỢNG Ở BÒ THỊT LAI Chuyên ngành: Chăn nuôi Mã số: 60.05 Người hướng dẫn khoa học: 1. Bùi Quang Tuấn NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hường i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS.Vũ Chí Cương và PGS.TS Bùi Quang Tuấn đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Dinh Dưỡng, Khoa Chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hường ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục các bảng. vi Danh mục đồ thị.

vii Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis Abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích của đề tài. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Nhu cầu năng lượng cho bò thịt và các yếu tố ảnh hưởng. Nhu cầu năng lượng cho duy trì. Nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu năng lượng cho duy trì. Tình hình nghiên cứu nhu cầu năng lượng cho bò thịt trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng của bò thịt lai bằng thực nghiệm. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả. Kết quả và thảo luận.

Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai bằng thực nghiệm. Hiệu chỉnh nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai. Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả.

Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai. Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai bằng thực nghiệm. Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai từ các thí nghiệm đã công bố kết quả. Kết luận và kiến nghị.

54 Tài liệu tham khảo. 62 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt ADF Xơ không tan trong môi trường axít Ash Khoáng tổng số (tro) CF Xơ thô CH4 Thể tích khí methane sinh ra (lít) CP Protein thô DE Năng lương tiêu hóa DM Vật chất khô EE Mỡ thô FHP Lượng nhiệt sản xuất ra khi đói GE Năng lượng thô Hệ số km Hệ số sử dụng năng lượng trao đổi cho duy trì HI Năng lượng gia nhiệt của khẩu phần (thức ăn) HP Lượng nhiệt sản xuất ra ME Năng lượng trao đổi MEg năng lượng trao đổi cho tăng khối lượng (Mj/kg tăng khối lượng) MEm Năng lượng trao đổi cho duy trì N Lượng nitơ bài tiết trong nước tiểu (g) NDF Xơ không tan trong môi trường trung tính NE Năng lượng thuần NEm Năng lượng thuần cho duy trì OM Chất hữu cơ P Độ tin cậy R2 Hệ số xác định VCO2 Thể tích CO2 thải ra (lít) VO2 Thể tích ô xy tiêu thụ (lít) v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Phương trình dùng để tính NEm (MJ/d) trong bốn hệ thống dinh dưỡng #. Phương trình sử dụng để tính nhu cầu NE cho tăng trọng#.

Nhu cầu ME cho duy trì của bò thịt từ 4 hệ thống dinh dưỡng và từ các nghiên cứu của AFBI sử dụng số liệu từ buồng hô hấp (Giả sử khối lượng bò là 500kg và km = 0,71). Nhu cầu ME cho duy trì ở bò thịt được công bố trên thế giới từ 1989. Nhu cầu ME cho duy trì ở bò thịt sinh trưởng được công bố trên thế giới từ 1989. Sơ đồ bố trí thí nghiệm 2.

Tóm tắt số liệu của 59 cá thể bò trong các thí nghiệm khác nhau. Kết quả trao đổi đói ở sáu bò thí nghiệm. Kết quả trao đổi đói bình quân ở bò thí nghiệm. Kết quả tính nhu cầu năng lượng duy trì cho bò thịt lai trong thí nghiệm hiệu chỉnh 2.

Kết quả tính nhu cầu năng lượng duy trì cho bò thịt lai trong thí nghiệm hiệu chỉnh 3. Kết quả tính nhu cầu năng lượng duy trì cho bò thịt lai từ số liệu vỗ béo của 59 cá thể bò. Kết quả tính nhu cầu năng lượng duy trì cho bò thịt lai từ số liệu tổng hợp toàn bộ các thí nghiệm. Nhu cầu ME cho tăng khối lượng (Mj ME/kg tăng khối lượng) thí nghiệm2.

Nhu cầu ME cho tăng khối lượng(Mj ME/kg tăng khối lượng) thí nghiệm 3. Nhu cầu năng lượng ME cho tăng khối lượng của bò thịt lai tính từ số liệu vỗ béo của 59 cá thể bò. Nhu cầu năng lượng ME cho tăng khối lượng của bò thịt lai ở tất cả các thí nghiệm nuôi dưỡng. Tổng nhu cầu năng lượng trao đổi (cho duy trì + sản xuất) lý thuyết và tổng nhu cầu năng lượng trao đổi (cho duy trì + sản xuất) từ nghiên cứu này.

Quan hệ giữa tăng khối lượng thực tế và các tổng ME lý thuyết ăn vào, tổng ME tính được trong nghiên cứu này. Quan hệ giữa các tổng ME lý thuyết ăn vào và tổng ME tính được trong nghiên cứu này. 50 vi DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 2. Quan hệ giữa khối lượng bò đực và nhu cầu ME cho duy trì tính theo 4 hệ thống dinh dưỡng.

Quan hệ giữa khối lượng bò đực và MEg – năng lượng trao đổi cho tăng khối lượng (MJ/kg tăng khối lượng) tính từ 4 hệ thống dinh dưỡng. Quan hệ giữa lượng ME ăn vào và cân bằng năng lượng ở bò thịt. Tăng khối lượng tính theo nhu cầu năng lượng của bò Brahman Thái Lan. Tăng khối lượng tính theo nhu cầu năng lượng của bò địa phương Thái Lan.

Tăng khối lượng tính theo nhu cầu năng lượng của bò lai Thái Lan. Tăng khối lượng tính theo nhu cầu năng lượng của bò thịt của NRC,2000. Tăng khối lượng tính theo kết quả nghiên cứu của chúng tôi. Tổng ME lý thuyết tính theo nhu cầu năng lượng của bò Brahman Thái Lan.

Tổng ME lý thuyết tính theo nhu cầu năng lượng của bò địa phương Thái Lan. Tổng ME lý thuyết tính theo nhu cầu năng lượng của bò lai Thái Lan. Tổng ME lý thuyết tính theo nhu cầu năng lượng của bò thịt của NRC, 2000. 52 DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Phòng khí hậu học và bố trí thí ngiệm. 19 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Hường Tên Luận văn: “Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng ở bò thịt lai”. Ngành: Chăn nuôi Mã số: 60.05 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định được nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng ở bò thịt lai bằng phương pháp đo tổng nhiệt sản xuất trong buồng hô hấp và phân tích kết quả của các thí nghiệm về nuôi dưỡng bò thịt lai đã được tiến hành. Phương pháp nghiên cứu Đề tài có hai nội dung chính - Xác định nhu cầu năng lượng cho duy trì của bò thịt lai.

- Xác định nhu cầu năng lượng cho tăng khối lượng của bò thịt lai. Nguyên vật liệu 06 bò đực Lai Sind, khối lượng bình quân 145,54kg, 14-15 tháng tuổi được sử dụng trong nghiên cứu và buồng hô hấp (Respiration chamber – Hãng Columbus – USA). Phương pháp nghiên cứu Phương pháp tiến hành đối với nội dung 1: Để xác định nhu cầu năng lượng duy trì cho bò thịt lai, chúng tôi sử dụng 6 bò đực Lai Sind, khối lượng bình quân 145,54kg, 14-15 tháng tuổi. Thí nghiệm được tiến hành theo 2 giai đoạn.

Giai đoạn 1 là giai đoạn để xác định nhiệt sản xuất ra (HP - Heat production). Giai đoạn 2 là giai đoạn để xác định nhu cầu cho duy trì hay nhiệt sản xuất lúc đói (Fasting heat production – FHP). Ở giai đoạn 2, gia súc thí nghiệm được đo FHP liên tục trong thời gian 2 ngày và giá trị trung bình của các lần đo này là nhu cầu cho duy trì của bò. Phương pháp tiến hành đối với nội dung 2: nội dung này chúng tôi vẫn sử dụng các số liệu ở nội dung 1 để phân tích và tính nhu cầu cho tăng khối lượng ở bò thịt lai.

Kết quả chính và kết luận Nhu cầu năng lượng cho duy trì và tăng khối lượng ở bò thịt lai Việt Nam như sau: MEm: 0,52 Mj/kgW0,75, NEm: 0,367 Mj/kgW0,75 và ME cho tăng khối lượng: 27,487 Mj/kg tăng khối lượng. viii DESERTATION ABSTRACT Master candidate: Nguyen Thi Huong Thesis title: “Determination of energy requirements for maintenance and growth of crossbred beef cattle”. Major: Animal Science Code: 60.05 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives Determination of energy requirements for maintenance and growth of crossbred beef cattle using data from fasting heat production measured in the respiration chamber and data obtained from previous feeding trials.