CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu 1. Bối cảnh nghiên cứu Tây Ninh là một tỉnh miền Đông Nam Bộ, nằm trong vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh phía bắc miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, là tỉnh có đường biên giới phía Tây Nam 240 km giáp với Vương quốc Campuchia; có tổng diện tích tự nhiên là 4.049km2, dân số trung bình năm 2010 (theo Niên giám thống kê) là 1. Giai đoạn 10 năm (2000 - 2010) nông nghiệp tỉnh Tây Ninh phát triển khá toàn diện và đạt được nhiều kết quả - thành tựu rất đáng ghi nhận như: chuyển đổi cơ cấu cây trồng đúng hướng, khai thác hợp lý tài nguyên - điều kiện tự nhiên mang lại hiệu quả cao cả về kinh tế - xã hội và môi trường; giá trị sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp tăng cao; năng suất, sản lượng của tất cả cây trồng đều tăng và một số cây đạt năng suất - sản lượng cao nhất so với 62 tỉnh, thành phố cả nước.
Công tác gây nuôi động vật rừng tạo ra giá trị đóng góp đáng kể vào phát triển nông nghiệp của địa phương. Ngoài giá trị về kinh tế, các loài ĐVR còn có giá trị đáng kể về những giá trị vô hình, giúp ích cho con người trong nghiên cứu y học, bảo tồn nguồn gen, đa dạng sinh học … Trong những năm qua, công tác quản lý đối với họat động gây nuôi ĐVR đạt được một số kết quả nhất định, một số loài nuôi phát triển tốt, bảo tồn nguồn gen, tránh nguy cơ bị tuyệt chủng. Tuy nhiên, thực trạng săn bắt ĐVR, các hộ gây nuôi tự phát, không tuân thủ các quy định về quản lý gây nuôi ĐVR vẫn còn xảy ra, chưa có biện pháp ngăn chặn có hiệu quả cao. Thực trạng gây nuôi ĐVR tại Việt Nam nói chung, trên địa bàn tỉnh Tây Ninh nói riêng đang diễn biến ngày càng phức tạp, tình trạng người dân tự ý gây nuôi, không tuân thủ theo quy định quản lý, gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như có 2 những quy định gây khó khăn, không phù hợp cho các hộ gây nuôi xảy ra rất nhiều trong thời gian qua.
Trên thực tế đã xảy ra rất nhiều vụ vi phạm được các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý. Tuy nhiên tình hình mua bán vẫn diễn ra thường xuyên và gần như không có chiều hướng giảm. Đã có rất nhiều bài nghiên cứu, tham luận thực hiện như báo cáo “Đánh giá thực trạng nuôi động vật hoang dã tại Việt Nam” của Cơ quan quản lý Cites Việt Nam (2013); chuyên đề “Đánh giá năng lực sản xuất của các trại nuôi sinh sản, nhu cầu thị trường và dự báo triển vọng phát triển thị trường đối với một số loài động vật hoang dã là thế mạnh của Việt Nam” của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, Cục kiểm lâm, năm 2007; Báo cáo tư vấn “đánh giá một số tác động về môi trường, kinh tế và xã hội của chính sách về buôn bán động thực vật hoang dã ở Việt Nam” năm 2007 của Cơ quan khoa học Cites Việt Nam – trung tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường, đại học Quốc gia Hà Nội và cơ quan Quản lý Cites Việt Nam – Cục Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam,…đã góp phần đánh giá về tình hình gây nuôi ĐVR trong nước cũng như thực trạng về mua bán ĐVR trái phép, nhưng chưa có nghiên cứu đánh giá từng địa phương cụ thể cũng như nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc tuân thủ các quy định về quản lý gây nuôi ĐVR đối với các hộ nuôi 1. Vấn đề nghiên cứu Tổng số trại gây nuôi động vật rừng trên địa bàn tỉnh Tây Ninh hiện có khoảng 1.301 hộ gây nuôi, phần lớn tập trung chủ yếu trên địa bàn 3 huyện Tân Châu, Tân Biên và Dương Minh Châu (có diện tích nông nghiệp lớn, giáp với hồ Dầu Tiếng, thuận tiện cho công tác gây nuôi), chủ yếu là các loài: rắn ráo trâu, nhím, cá sấu và kỳ đà,.
Tuy nhiên công tác quản lý các cơ sở gây nuôi còn gặp nhiều khó khăn, bất cập, nhiều thủ tục quy định còn gây khó khăn cho người dân, do đó người dân vẫn chưa thực sự chấp hành tốt, đúng theo các quy định về quản lý gây nuôi ĐVR. Bên cạnh đó, vẫn còn những hạn chế, tồn tại đối với công tác quản lý gây nuôi như: việc gây nuôi còn mang tính tự phát, nhỏ lẻ, chạy theo thị trường, buôn bán vận chuyển không theo quy định, vấn đề đảm bảo sinh học, môi trường, thú y chưa được 3 các hộ gây nuôi quan tâm, nhất là các loài có nguy cơ gây bệnh hay lây bệnh cho người nuôi hoặc gây nguy hiểm. Đứng trước tình hình như trên, tác giả đã đề xuất thực hiện đề tài “ Các nhân tố tác động đến việc tuân thủ các quy định đối với các hộ gây nuôi động vật rừng tại tỉnh Tây Ninh” để khảo sát, nghiên cứu đánh giá lại thực trạng của các hộ nuôi cũng như mức độ chấp hành các quy định đối với công tác quản lý gây nuôi động vật rừng; từ đó có những giải pháp phù hợp thuận lợi cho công tác quản lý và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các hộ gây nuôi. Phạm vi nghiên cứu Các số liệu thống kê (thứ cấp) đến năm 2014 Các dữ liệu sơ cấp đến năm 2014 Các hộ chủ yếu ở 3 huyện Tân Châu, Tân Biên và Dương Minh Châu 1.
Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá các nhân tố tác động đến mức độ tuân thủ các quy định đối với các hộ gây nuôi động vật rừng chủ yếu trên địa bàn tỉnh Tây Ninh. Đề xuất các giải pháp chính sách cho cơ quan quản lý nhằm đảm bảo các hộ nuôi tuân thủ theo quy định. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu sẽ dựa trên khảo sát thực tế và bảng câu hỏi phỏng vấn trực tiếp các hộ gây nuôi để xác định mức độ tuân thủ các quy định pháp luật của các hộ gây nuôi đối với công tác quản lý gây nuôi. Phần mềm SPSS để phân tích dữ liệu từ bảng câu hỏi thu thập được.
o Phân tích thống kê mô tả các thông số dữ liệu gây nuôi o Phân tích tương quan, hồi quy giữa các yếu tố ảnh hưởng tới mức độ tuân thủ các quy đinh pháp luật về gây nuôi. Quy trình nghiên cứu Nghiên cứu tài liệu sơ cấp về trại nuôi, công tác quản lý và tình hình vi phạm trên địa bàn tỉnh tây Ninh qua các năm Khảo sát, thu thập số liệu thứ cấp thông qua công tác điều tra trực tiếp các hộ gây nuôi Phân tích, đánh giá Đề xuất các giải pháp phù hợp với địa phương Hình 1.1: Quy trình nghiên cứu 5 CHƯƠNG 2 PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG ĐỘNG VẬT RỪNG Ở TÂY NINH 2. Điều kiện tự nhiên gây nuôi động vật hoang dã tại Tây Ninh 2.1 Vị trí địa lý tỉnh Tây Ninh Tỉnh Tây Ninh ở phía Tây vùng Đông Nam bộ, nằm trong vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam, có diện tích tự nhiên 403.966,0 ha, dân số trung bình năm 2010 (theo Niên giám thống kê) là 1. Ranh giới hành chính của tỉnh Tây Ninh như sau: - Phía Đông giáp tỉnh Bình Dương và Bình Phước; - Phía Nam giáp tỉnh Long An và TP.
Hồ Chí Minh; - Phía Bắc và Tây giáp Vương quốc Campuchia; đường biên giới hai quốc gia thuộc ranh giới hành chính tỉnh Tây Ninh dài 240 km, có hai cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, Xa Mát và các cửa khẩu tiểu ngạch. Đặc biệt, hệ thống đường xuyên Á (QL22) có đoạn đường qua tỉnh Tây Ninh dài 28 km (đi qua 03 huyện: Bến Cầu - Gò Dầu - Trảng Bàng). Từ vị trí địa lý và ranh giới hành chính đã tạo cho nông nghiệp tỉnh Tây Ninh các lợi thế và hạn chế như sau: - Lợi thế: + Tây Ninh là một trong 08 tỉnh - thành phố thuộc vùng KTTĐPN. Dân số của vùng năm 2010 là hơn 1 triệu người, thu nhập bình quân đầu người khoảng 2,5 triệu đồng/người/tháng, cao gấp 1,8 lần cả nước.
Vùng KTTĐPN là thị trường tiêu thụ nông lâm thủy sản, nhất là các loại lương thực thực phẩm lớn nhất cả nước, phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo cơ chế thị trường, 6 nằm trong thị trường lớn được xác định là một lợi thế lớn mà ngành nông nghiệp tỉnh Tây Ninh cần tận dụng triệt để. + Phân bố không gian và điều kiện đất – nước của tỉnh Tây Ninh được đánh giá là đặc điểm lý tưởng cho phát triển các trang trại hoặc doanh nghiệp chăn nuôi - chế biến thực phẩm có quy mô vừa và lớn tìm đến đầu tư. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đào tạo nhân lực lớn của nước ta, lại giáp tỉnh Tây Ninh với hệ thống đường bộ rất thuận lợi. Nông nghiệp Tây Ninh có thể tận dụng các thế mạnh của TP.
Hồ Chí Minh về tiêu thụ nông lâm thủy sản (hiện nay đã và đang tiêu thụ 50% - 70% sản lượng nông thủy sản làm ra ở tỉnh Tây Ninh), tranh thủ về vốn đầu tư, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và khoa học - công nghệ, hợp tác hỗ trợ đào tạo nhân lực, cung ứng giống cây trồng, giống vật nuôi chất lượng cao thông qua hợp tác giữa hai địa phương và với các doanh nghiệp, viện, trường, khu nông nghiệp công nghệ cao,… + Hệ thống công nghiệp chế biến (sản phẩm là “đầu vào và đầu ra” của nông nghiệp) phát triển khá mạnh ở TP. HCM, Đồng Nai, Bình Dương. Trong đó, đáng chú ý là công nghiệp chế biến thực phẩm (thịt, sữa, trứng gia cầm…), công nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi, thủy sản, công nghiệp phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật. Hơn nữa, hệ thống giao thông kết nối liên tỉnh - liên vùng đang tiếp tục được đầu tư sẽ tạo thêm động lực mới đối với phát triển nông nghiệp tỉnh Tây Ninh.
- Hạn chế: + Chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tăng cường thu hút đầu tư,… nên trên địa bàn tỉnh Tây Ninh đã và đang xây dựng thêm các khu - cụm công nghiệp tập trung, khu kinh tế cửa khẩu, khu đô thị và các khu tái định cư,… Vì vậy, đất nông nghiệp sẽ bị giảm theo dự thảo quy hoạch sử dụng đất tỉnh Tây Ninh đến năm 2020 là 22.514,22 ha so với năm 2010 ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông ngư nghiệp. 7 + Đường biên giới nước ta với Vương quốc Campuchia thuộc tỉnh Tây Ninh dài 240 km tạo cơ hội giao thương, nhất là phát triển kinh tế biên mậu.