Chương 1: Giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu Chương 2: Tổng quan lý thuyết nghiên cứu Chương 3: Thực trạng và phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5: Kết luận và gợi ý chính sách 123doc 9 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận về hợp tác xã 2. Khái niệm hợp tác xã nông nghiệp 2. Khái niệm hợp tác xã theo luật pháp Việt Nam a.
Khái niệm hợp tác xã ở một số nước trên thế giới Theo Luật Hợp tác xã 2012 thì khái niệm này đã được thay đổi như sau:"Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã. Liên hiệp hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 04 hợp tác xã tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu chung của hợp tác xã thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý Liên hiệp hợp tác xã". So với Luật Hợp tác xã năm 2003 thì Luật hợp tác xã năm 2012 đã làm rõ được bản chất của HTX là một tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế tập thể thành lập trên tinh thần tự nguyện, nhằm lợi ích chung của các thành viên 2. Đặc điểm của hợp tác xã Ở Việt Nam, Nhà nước đã ban hành Luật HTX tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động liên quan đến HTX, trong đó nêu rõ những đặc điểm cơ bản, đặc thù của HTX Việt Nam.
Cụ thể như sau: Thứ nhất: Là một tổ chức kinh tế tự chủ của những người lao động có nhu cầu, cùng mong muốn tập hợp nhau lại để phát triển sản xuất trên cơ sở tự nguyện cùng góp vốn, góp sức và lập ra một tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp, góp phần cải thiện đời sống kinh tế, làm giàu cho bản thân, gia đình và cho đất nước. Thứ hai: Về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX. HTX đảm phải đảm bảo được năm nguyên tắc: (1) Tự nguyện ra nhập HTX theo quy định của Điều lệ 123doc 10 HTX; (2) Tự nguyện xin ra khỏi HTX khi cảm thấy thực tế tham gia vào HTX không mang lại lợi ích gì hoặc lợi ích đạt được là thấp hơn khi chưa gia nhập HTX theo Điều lệ HTX.; (3) Quản lý dân chủ và bình đẳng, mỗi xã viên đều có quyền ngang nhau trong việc biểu quyết những vấn đề có liên quan tới HTX và được hưởng lợi cũng như trách nhiệm như nhau; (4) Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi; (5) Chia lãi đảm bảo lợi ích của xã viên với sự phát triển của HTX, cộng đồng. Thứ ba: Khi tham gia HTX, mỗi xã viên bắt buộc phải góp vốn theo quy định của Điều lệ, vốn góp có thể nhiều hơn mức tối thiểu nhưng không được phép vượt quá 30% tổng số vốn góp theo Điều lệ HTX.
Thứ tư: Xã viên của HTX có thể là các cá nhân, hộ gia đình,… không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp và điạ giới hành chính. Thứ năm: Quan hệ giữa HTX và xã viên được xây dựng trên cơ sở quan hệ kinh tế trên cơ sở nhu cầu phát triển sản xuất, tăng thu nhập của thành viên HTX và trên cơ sở đó thúc đẩy sự phát triển của kinh tế HTX phát triển. Thứ sáu: Điều kiện thành lập, hoạt động và giải thể HTX. Khi thành lập HTX phải xây dựng điều lệ, phải có những phương án sản xuất kinh doanh cụ thể có tính khả khi cao, được đại bộ phận xã viên thông qua nhất trí và cơ quan có trách nhiệm phê duyệt.
Thứ bảy: HTX là một tổ chức kinh tế do các thành viên có nhu cầu tự nguyện lập ra. Thực chất HTX là một tổ chức kinh tế hoạt động vì mục tiêu kinh tế chứ không phải là một tổ chức xã hội. Thực hiện công cuộc đổi mới, kinh tế HTX nói chung và kinh tế HTXNN nói riêng ngày càng được đổi mới và phát triển. Từ những tổng kết thực tiễn mô hình HTX kiểu mới, mô hình HTX kiểu mới có một số đặc trưng cơ bản như sau: + Hợp tác xã do các thành viên bao gồm cả thể nhân và pháp nhân (người lao động, hộ gia đình, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa,.) cả người có ít vốn và người có nhiều vốn, có thể góp sức hoặc góp vốn cổ phần xây dựng lên, trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và quản lý dân chủ.
HTX không thủ tiêu tính tự chủ sản xuất, kinh doanh của các thành viên, làm những gì mà mỗi thành 123doc 11 viên không làm được hoặc làm không có hiệu quả để hỗ trợ cho các thành viên phát triển. + Hợp tác xã không tập thể hóa mọi tư liệu sản xuất của các thành viên mà dựa trên sở hữu tập thể và sở hữu của các thành viên. Sở hữu tập thể bao gồm các loại quỹ không chia, tài sản trước đây được giao lại cho tập thể sử dụng làm tài sản không chia, những tài sản do quá trình tích lũy của HTX tạo nên. + Tổ chức và hoạt động của HTX không bị giới hạn bởi quy mô, lĩnh vực và địa bàn trừ một số lĩnh vực có quy định riêng.
HTX hoàn toàn tự chủ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tự chịu trách nhiệm trong cơ chế kinh tế thị trường, liên doanh, liên kết với các đơn vị thuộc mọi thành phần kinh tế. + Phân biệt rõ chức năng quản lý của ban quản trị với chức năng điều hành của chủ nhiệm. Chủ nhiệm có thể là xã viên, hoặc người ngoài HTX do ban quản trị thuê. + Hình thức phân phối trong HTX vừa theo lao động, vừa theo vốn cổ phần và theo mức độ tham gia dịch vụ.
HTX là một tổ chức kinh tế, hoạt động lấy lợi ích kinh tế làm chính, bao gồm lợi ích của các thành viên và lợi ích tập thể đồng thời coi trọng lợi ích xã hội của các thành viên. + Mô hình HTX linh hoạt, đa dạng về hình thức, phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng ngành, với nhiều trình độ phát triển, từ thấp đến cao, từ làm dịch vụ đầu vào, đầu ra phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên (với HTXNN, hộ nông dân, trang trại,.) đến mở mang ngành nghề, vươn lên kinh doanh tổng hợp và hình thành được các doanh nghiệp của HTX, từ HTX phát triển thành liên hiệp HTX. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình hợp tác xã nông nghiệp 2. Khái niệm hợp tác xã nông nghiệp Về cơ bản, hợp tác xã (HTX) là tổ chức kinh tế mang tính xã hội cao, hoạt động không hoàn toàn giống như một doanh nghiệp mà dựa trên các giá trị và nguyên tắc tương trợ, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết, tạo nên sức mạnh trong việc giúp các hộ gia đình, cá thể, tiểu chủ hoạt động kinh doanh có hiệu quả hơn, tăng khả năng cạnh tranh mạnh hơn trên thị trường.
Hơn thế, ở nhiều nước, hợp tác xã còn được coi là một tổ chức để nhà nước có thể thực hiện được các chương 123doc 12 trình quan trọng về phát triển sản xuất và an sinh xã hội như: xoá đói giảm nghèo, ứng dụng công nghệ mới, công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn, khôi phục và phát huy ngành nghề truyền thống, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tham gia bảo đảm an ninh chính trị và xã hội. Sản xuất nông nghiệp là một trong những hoạt động sản xuất sơ khai nhất của con người và còn tiếp tục cùng con người trong suốt chặng đường tiến hóa. Đây cũng là một hoạt động quan trọng tạo ra cơ sở vật chất phục vụ cho cuộc sống của loài người, cho dù nhân loại có đạt được những tiến bộ bao nhiêu chăng nữa. Đặc trưng cơ bản nhất của hoạt động sản xuất nông nghiệp chính là tác động của con người lên đất đai để tạo ra của cải vật chất.
Chính vì vậy, người nông dân, những người sản xuất nông nghiệp thường yếu thế và dễ bị tổn thương nhất. Xã hội càng tiến bước mạnh mẽ vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mức độ cạnh tranh trong tiêu thụ hàng hóa sản xuất ra càng gay gắt thì người sản xuất nông nghiệp lại càng yếm thế và dễ bị tổn thương hơn. Để chống lại tình cảnh đó, họ cần được liên kết lại trong những tổ chức khác nhau nhằm tạo nên sức mạnh cần thiết. Đã có rất nhiều hình thức liên kết của nông dân, nhưng lịch sử đã chứng minh chỉ có hợp tác xã nông nghiệp là hình thức liên kết khả thi nhất, bền vững nhất đối với hoạt động sản xuất của họ Hợp tác xã nông nghiệp là những HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng do đặc điểm nông nghiệp thường gắn liền với nông thôn.
Vì vậy, những hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp không chỉ gói gọn trong lĩnh vực nông nghiệp mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác để phục vụ nhu cầu dân cư trên địa bàn. Đối tượng phục vụ của những hoạt động này cũng chính là xã viên HTX, dân cư trong khu vực. Từ khái niệm trên của Luật Hợp tác xã, có thể khái quát khái niệm về hợp tác xã nông nghiệp như sau: “Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do nông dân, hộ gia đình nông dân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật Hợp tác xã để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.” 123doc 13 Hình thành và phát triển các hợp tác xã nông nghiệp hoạt động có hiệu quả là mong muốn của nhiều quốc gia trên thế giới.