mở đầu nhƣ lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu và bố cục toàn đề tài. Chƣơng 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm Trình bày các cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài, tổng quan các nghiên cứu có cùng đề tài tƣơng tự từ các nguồn trong và ngoài nƣớc. Đồng thời tổng hợp các phƣơng thức, kết quả của nghiên cứu trƣớc làm cơ sở, tiền đề cho chính bài viết này. Chƣơng 3: Phƣơng pháp và mô hình nghiên cứu Dựa vào sự tổng hợp kiến thức từ chƣơng 2, tại chƣơng 3 bài viết sẽ trình bày mô hình nghiên cứu, phƣơng pháp xử lý số liệu, phƣơng pháp định lƣợng đƣợc sử dụng để đo lƣờng mức độ tác động của các nhân tố đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM tại Việt Nam.
Chƣơng 4: Phân tích dữ liệu và kết quả nghiên cứu Nội dung đƣợc trình bày sẽ là kết quả có đƣợc sau khi ƣớc lƣợng. Các kết quả thống kê, kiểm định và mô hình hồi quy sẽ lần lƣợt đƣợc phân tích. Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị Tóm tắt về kết quả nhận đƣợc dựa trên việc đáp ứng đƣợc mục tiêu ban đầu đề ra. Sau đó, thảo luận và gợi ý các chính sách phù hợp đối với các cấp lãnh đạo điều hành nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng TMCP tại Việt Nam.
7 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 Từ cái nhìn tổng quan về tình hình thực tế, tác giả nhận thấy việc tìm hiểu các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM là cấp thiết. Do đó, chƣơng 1 đã tiến hành khái quát tổng quan về đề tài và quyết định đi phân tích 27 NHTM trong phạm vi từ năm 2012 – 2021 bằng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng, thông qua sự hỗ trợ từ phần mềm Stata 16. Chƣơng 2 đề cập đến những cơ sở lý luận liên quan đến hiệu quả hoạt động của các NHTM, đồng thời khảo lƣợc các nghiên cứu trƣớc từ các nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc ở các nền kinh tế khác nhau nhằm tạo nên nền tảng kiến thức cho khóa luận này. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM Chương 2 là phần đề cập đến những lý luận cơ bản liên quan đến đề tài, các lý thuyết về hiệu quả hoạt động, chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động, khái niệm về các nhân tố vĩ mô và vi mô có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM và cuối cùng là khảo lược các nghiên cứu có liên quan ở nội địa và quốc tế.
Khái niệm hiệu quả hoạt động Theo Peter S. Rose (2001) bản chất hiệu quả hoạt động của NHTM tƣơng tự nhƣ mục đích tối đa hóa lợi nhuận ở mức rủi ro có thể chấp nhận đƣợc của một tập đoàn. Sự liên kết hài hòa giữa tăng trƣởng lợi nhuận và hạn chế rủi ro là điều mà các ngân hàng luôn phải duy trì. Hơn hết, yếu tố quyết định sự tồn vong và tăng trƣởng trong tƣơng lai của NHTM là khả năng sinh lời, điều này quan trọng vì thu nhập sẽ giúp bảo toàn nguồn vốn, thúc đẩy khả năng mở rộng thị phần, thu hút nhà đầu tƣ.
Trong cuốn từ điển "Toán kinh tế, Thống kê, kinh tế lƣợng Anh – Việt", của Nguyễn Khắc Minh (2004) hiệu quả hoạt động đƣợc hiểu là "mức độ thành công mà các doanh nghiệp hoặc các ngân hàng đạt đƣợc trong việc phân bố các đầu vào có thể sử dụng và các đầu ra mà họ sản xuất, đáp ứng mục tiêu đã định trƣớc". Nguyễn Việt Hùng (2008), theo lý thuyết hệ thống thì hiệu quả trong hoạt động của NHTM có thể đƣợc khai thác ở hai khía cạnh. Thứ nhất là khả năng chuyển đổi các yếu tố đầu vào thành đầu ra hay khả năng tạo lợi nhuận hoặc tối thiểu chi phí nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh so với các định chế tài chính khác, thứ hai là xác suất vận hành an toàn của NHTM. Hiệu quả hoạt động theo tác giả Đoàn Việt Hùng (2019) trích dẫn từ ngân hàng Trung ƣơng Châu Âu – ECB (European Central Bank) cho rằng đó là khả năng tạo ra lợi nhuận một cách bền vững.
Việc ƣu tiên hàng đầu sau khi thu đƣợc lợi nhuận sẽ dự 9 phòng cho các khoản lỗ không thể dự đoán và nâng cao địa vị về vốn, sau đó dự tính cải thiện lợi nhuận trong tƣơng lai bằng cách đầu tƣ từ các khoản lợi nhuận giữ lại. Tóm lại, có rất nhiều quan điểm về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM, tùy theo các góc độ đƣợc khai thác mà phạm trù này có các khái niệm khác nhau. Nhƣng nhìn chung hiệu quả hoạt động NHTM đƣợc xem nhƣ là kết quả lợi nhuận cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một khoản thời gian nhất định. Phân tích hiệu quả hoạt động chính là phân tích năng lực tạo ra lợi nhuận, năng lực vận hành, năng lực xử lý rủi ro nhằm đảm bảo các hoạt động trong ngân hàng diễn ra đúng theo các chiến lƣợc kinh doanh đã đƣợc đặt ra.
Trên bình diện kinh tế - xã hội rộng hơn, thay thế cho hiệu quả là định nghĩa hiệu năng, cụ thể hơn là những đóng góp lớn lao mà hoạt động ngân hàng mang lại giá trị cho chính ngân hàng và cả xã hội. Trong đó giá trị phúc lợi cộng đồng và đóng góp cho nền kinh tế là giá trị tổng quan nhất. Các chỉ tiêu đo lƣờng hiệu quả hoạt động của NHTM Dựa vào số liệu đã tính toán từ các báo cáo tài chính đƣợc kiểm toán công khai là một phƣơng pháp phổ biến để tiến hành phân tích, chọn lọc chỉ tiêu phù hợp để so sánh tình hình. Các chỉ số tài chính sẽ thể hiện bản chất năng lực của từng ngân hàng, thông qua đó các nhà nghiên cứu, các nhà điều hành sẽ có cái nhìn trực quan hơn về hiệu quả hoạt động của NHTM.
Với yêu cầu phù hợp để đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM, đa số các học giả, điển hình là Nguyễn Văn Dờn và cộng sự (2012) sẽ lựa chọn tỷ suất sinh lợi trên tài sản (ROA – Return on Assets) và tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE – Return on Equity) làm thƣớc đo, cụ thể Judijanto và Khmaladze (2003) đồng thời cho rằng đây là hai chỉ tiêu phổ biến nhất đƣợc yêu thích bởi nhiều cơ quan quản lý. Một số các nhà đầu tƣ thƣờng chú trọng ROE hơn vì nó phản ánh trực tiếp mối quan hệ giữa số vốn bỏ ra với lợi nhuận thu về của nhà đầu tƣ. Tuy nhiên nếu chỉ số ROE cao trong khi chỉ số ROA thấp là điều đáng lo ngại về khả năng sử dụng nợ của một doanh nghiệp. Vậy nên cả hai yếu tố này cần đồng thời đƣợc nghiên cứu để phản ánh đúng hiệu quả kinh doanh.
Tỷ suất sinh lợi trên tài sản (ROA – Return on Assets) ROA là một thƣớc đo bằng cách sử dụng tài sản của ngân hàng để tạo ra lợi nhuận, qua đó thể hiện hiệu suất của trình độ quản lý và sử dụng tài sản. Khi xem xét, chỉ tiêu này cho biết một đơn vị tài sản đƣợc sử dụng trong quá trình hoạt động kinh doanh tạo ra đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận tƣơng ứng. Trị số này càng cao, thể hiện khả năng sử dụng tài sản càng hiệu quả và ngƣợc lại. Bên cạnh đó, chỉ tiêu này còn đƣợc sử dụng để đánh giá tác động của đòn bẩy tài chính phục vụ cho quyết định huy động vốn.
Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE – Return on Equity) ROE là lợi nhuận của các cổ đông có đƣợc trên số vốn chủ sở hữu đƣợc đầu tƣ vào ngân hàng, vậy nên chỉ tiêu này thu hút sự quan tâm của các cổ đông nhất. Mỗi một đơn vị vốn sở hữu đƣợc đầu tƣ thì thu lại bao nhiêu đơn vị lợi nhuận là ý nghĩa của chỉ tiêu này. Đƣợc xem là chỉ tiêu tổng hợp thể hiện hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu dƣới tác động của đòn bẩy tài chính vì ROE liên quan đến chi phí lãi vay, vừa liên quan đến phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Trị số này càng cao, tƣơng đƣơng hiệu quả sử dụng vốn trong đầu tƣ, cho vay càng cao và ngƣợc lại.
Các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 2. Các yếu tố vĩ mô Các yếu tố vĩ mô có sức ảnh hƣởng trực tiếp và gián tiếp tới điều kiện kinh doanh của ngân hàng và rất khó để kiểm soát hoàn toàn tác động của nó. Tuy nhiên, nếu đƣợc theo dõi thƣờng xuyên và dự đoán chính xác thì các nhân tố này sẽ không gây ra trở ngại quá lớn. Theo Kiganda (2014), yếu tố bao gồm tốc độ tăng trƣởng kinh tế, lạm phát là một số yếu tố vĩ mô có tác động đến hiệu quả hoạt động NHTM.
Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP): GDP (Gross Domestic Product) đƣợc biểu thị bằng tổng sản phẩm nội địa hay tổng sản phẩm quốc nội, hoặc cụ thể hơn là giá trị thị trƣờng của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng đƣợc sản xuất ra tại một quốc gia trong một khoản thời nhất định 11 (thông thƣờng sẽ là một năm). Là một chỉ số kinh tế vĩ mô quan trọng có ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Mối quan hệ đối với tăng trƣởng kinh tế đã đƣợc nghiên cứu rất nhiều trong các tài liệu liên quan đến chu kỳ kinh tế và sự ổn định của ngân hàng, có thể đề cập đến nghiên cứu của B Akhtar (2017) và Hesse (2009). Kết quả của nghiên cứu trƣớc thể hiện mối quan hệ cùng chiều giữa tăng trƣởng kinh tế và hiệu quả kinh doanh.
Hơn hết, huy động vốn từ các nguồn nhàn rỗi là một trong những hoạt động chính của ngân hàng, mà tiền gửi lại là chìa khóa cho quá trình tăng trƣởng GDP vì các khoản tiền này khi gửi vào các NHTM sẽ là cơ sở hình thành cầu nối với các khu vực đầu tƣ, cũng tƣơng đƣơng với việc khi nền kinh tế tăng trƣởng thì tiền gửi tại ngân hàng sẽ tăng lên. Điều này khẳng định GDP là nhân tố có ảnh hƣởng đến hoạt động kinh doanh của NHTM. Tỷ lệ lạm phát (INF) Lạm phát là sự tăng mức giá chung một cách liên tục của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian hoặc là sự mất giá trị của một loại tiền tệ.