Luận văn: Hiệu quả hoạt động của các công ty khoáng sản Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty ngành khoáng sản niêm yết, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Thị Thắm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Thị Thúy Anh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Công Ty Ngành Khoáng Sản Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Khái niệm về hiệu quả và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp
• 1.1.2. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động doanh nghiệp
• 1.2. CƠ SỞ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP
• 1.2.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 1.3.1. Các nhân tố thuộc về doanh nghiệp
• 1.3.2. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP
• 2.1. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Xác định các biến của mô hình
• 2.1.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.2. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Xây dựng ma trận hệ số tương quan
• 2.2.3. Lựa chọn biến đưa vào mô hình
• 2.2.4. Ước lượng mô hình ban đầu
• 2.2.5. Kiểm định mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH KHOÁNG SẢN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. NGÀNH KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 3.1.1. Khái niệm ngành khoáng sản
• 3.1.2. Đặc điểm ngành khoáng sản Việt Nam
• 3.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của ngành khoáng sản qua các năm
• 3.2. THỰC TRẠNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 3.2.1. Thực trạng chung về hiệu quả hoạt động doanh nghiệp
• 3.2.2. Mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động và một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động
• 3.3. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG TỪ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Kết quả nghiên cứu
• 3.3.2. Phân tích kết quả nghiên cứu của mô hình lựa chọn
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH RÚT RA TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 4.1.1. Đối với các doanh nghiệp ngành khoáng sản
• 4.1.2. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty ngành khoáng sản tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng. Ngành khoáng sản đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế, chiếm tỷ trọng lớn trong GDP. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong ngành này vẫn chưa đạt được mức tối ưu. Việc tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình hoạt động của doanh nghiệp.

1.1. Tình Hình Ngành Khoáng Sản Tại Việt Nam

Ngành khoáng sản Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các công ty trong ngành cần cải thiện quản lý tài nguyên và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động

Nhiều nhân tố như chiến lược phát triển, quản lý tài nguyên, và công nghệ có thể tác động đến hiệu quả hoạt động của các công ty khoáng sản. Việc phân tích các nhân tố này sẽ giúp xác định hướng đi phù hợp cho doanh nghiệp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Ngành Khoáng Sản

Ngành khoáng sản tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường, khai thác không bền vững và cạnh tranh khốc liệt. Những thách thức này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của các công ty trong ngành. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Và Tác Động Đến Doanh Nghiệp

Ô nhiễm môi trường do khai thác khoáng sản không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các công ty cần đầu tư vào công nghệ sạch để giảm thiểu tác động này.

2.2. Cạnh Tranh Trong Ngành Khoáng Sản

Cạnh tranh giữa các công ty trong ngành khoáng sản ngày càng gia tăng. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp cần có chiến lược phát triển rõ ràng và hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng

Để nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty khoáng sản, cần áp dụng các phương pháp định tính và định lượng. Việc xây dựng mô hình nghiên cứu sẽ giúp xác định rõ ràng các yếu tố tác động.

3.1. Phương Pháp Định Tính Trong Nghiên Cứu

Phương pháp định tính giúp thu thập thông tin từ các chuyên gia trong ngành, từ đó xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

3.2. Phương Pháp Định Lượng Và Mô Hình Nghiên Cứu

Sử dụng mô hình hồi quy để phân tích dữ liệu từ các công ty khoáng sản, từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý trong việc đưa ra quyết định. Việc áp dụng các giải pháp từ nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các công ty khoáng sản.

4.1. Các Giải Pháp Đề Xuất Để Nâng Cao Hiệu Quả

Các công ty cần áp dụng công nghệ mới, cải thiện quản lý tài nguyên và phát triển bền vững để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố như chiến lược phát triển và công nghệ có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các công ty cần chú trọng đến những yếu tố này.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Khoáng Sản

Ngành khoáng sản Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động là cần thiết để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Ngành Khoáng Sản Tại Việt Nam

Ngành khoáng sản cần có những chính sách phát triển bền vững để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và bảo vệ môi trường.

5.2. Các Đề Xuất Chính Sách Để Nâng Cao Hiệu Quả

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước để các công ty trong ngành khoáng sản có thể nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành khoáng sản Việt Nam đóng góp khoảng 10-12% GDP, là ngành kinh tế mũi nhọn trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của các công ty khoáng sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2013 còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng đa dạng và phong phú của ngành. Nghiên cứu tập trung vào 16 công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX, với dữ liệu theo quý trong 5 năm, nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, đo lường qua tỷ suất sinh lời tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE).

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng mô hình định lượng để nhận diện và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố nội bộ như quy mô doanh nghiệp, cơ cấu tài sản, cấu trúc tài chính, khả năng thanh toán, tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp, tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp; cùng các nhân tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát và lãi suất đến hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ nhà quản lý và nhà đầu tư đưa ra quyết định chính sách nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời góp phần phát triển bền vững ngành khoáng sản trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, trong đó hiệu quả được hiểu là mối quan hệ giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra, phản ánh qua các chỉ tiêu ROA và ROE. Phương trình DuPont được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng đến ROA và ROE, bao gồm tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu, hiệu suất sử dụng tài sản và cấu trúc tài chính.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Quy mô doanh nghiệp: Đo lường qua tổng doanh thu/tổng tài sản, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn và thị trường.
• Cơ cấu tài sản: Tỷ trọng tài sản cố định trên tổng tài sản, liên quan đến đầu tư thiết bị và công nghệ.
• Cấu trúc tài chính: Tỷ suất nợ trên tổng nguồn vốn hoặc vốn chủ sở hữu, ảnh hưởng đến chi phí vốn và rủi ro tài chính.
• Khả năng thanh toán: Tỷ lệ tài sản ngắn hạn trên tổng nợ, phản ánh tính thanh khoản.
• Tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp: Tăng trưởng tổng tài sản, liên quan đến khả năng mở rộng và đầu tư.
• Tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp: Tỷ lệ chi phí trên doanh thu, ảnh hưởng đến lợi nhuận.
• Nhân tố vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát và lãi suất, tác động đến môi trường kinh doanh chung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu bảng (panel data) theo quý của 16 công ty ngành khoáng sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2013 được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và các nguồn thống kê quốc gia.

Phân tích dữ liệu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với hai phương pháp chính:

• Mô hình ảnh hưởng cố định (FEM): Xem xét sự khác biệt không quan sát được giữa các doanh nghiệp, phù hợp khi giả định tồn tại tương quan giữa biến giải thích và sai số.
• Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM): Giả định sai số không tương quan với biến giải thích, thích hợp khi mẫu được chọn ngẫu nhiên từ tổng thể lớn.

Kiểm định Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp giữa FEM và REM. Quy trình nghiên cứu gồm thu thập dữ liệu, mã hóa biến, xây dựng ma trận tương quan, lựa chọn biến, ước lượng mô hình và kiểm định mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động: Kết quả hồi quy cho thấy quy mô doanh nghiệp tỷ lệ thuận với ROA và ROE, với mức tăng trung bình ROA khoảng 0.15% và ROE khoảng 0.2% khi quy mô tăng 1 đơn vị, phản ánh lợi thế kinh tế nhờ quy mô.

2. Cơ cấu tài sản có ảnh hưởng phức tạp: Tỷ trọng tài sản cố định có mối quan hệ nghịch chiều với ROA (-0.12%) nhưng thuận chiều với ROE (+0.1%), cho thấy đầu tư tài sản cố định giúp tăng hiệu quả tài chính nhưng có thể làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản do thiết bị cũ và hạn chế công nghệ.

3. Cấu trúc tài chính tác động trái chiều đến ROA và ROE: Tỷ suất nợ có ảnh hưởng tiêu cực đến ROA (-0.18%) nhưng lại có tác động tích cực đến ROE (+0.22%), phù hợp với lý thuyết M&M về đòn bẩy tài chính và rủi ro nợ.

4. Khả năng thanh toán hiện hành có mối quan hệ thuận chiều với hiệu quả hoạt động: Tăng 1 đơn vị khả năng thanh toán làm tăng ROA và ROE lần lượt 0.1% và 0.12%, cho thấy tính thanh khoản cao giúp doanh nghiệp ứng phó tốt với rủi ro tài chính.

5. Tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng GDP đều có ảnh hưởng tích cực: Tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp làm tăng ROA 0.14% và ROE 0.16%, trong khi tốc độ tăng trưởng GDP cũng góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động với mức tăng ROA 0.1% và ROE 0.13%.

6. Tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp có ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt: Mỗi 1% tăng chi phí này làm giảm ROA và ROE lần lượt 0.2% và 0.25%, nhấn mạnh vai trò tiết kiệm chi phí trong nâng cao lợi nhuận.

7. Lạm phát và lãi suất có tác động phức tạp: Lạm phát có mối quan hệ thuận chiều với ROA (+0.08%) nhưng ngược chiều với ROE (-0.07%), trong khi lãi suất có ảnh hưởng tiêu cực đến cả hai chỉ tiêu, làm giảm hiệu quả hoạt động do tăng chi phí vốn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước, đồng thời phản ánh đặc thù ngành khoáng sản Việt Nam với cơ sở vật chất còn hạn chế và phụ thuộc lớn vào vốn vay. Biểu đồ hồi quy thể hiện rõ sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến ROA và ROE, cho thấy hiệu quả tài chính và hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể chịu tác động khác nhau từ cùng một nhân tố.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, quy mô doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng được xác nhận là nhân tố quan trọng nhất, trong khi cấu trúc tài chính và chi phí quản lý là những yếu tố cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh làm giảm hiệu quả. Tác động của các nhân tố vĩ mô như GDP, lạm phát và lãi suất cũng nhấn mạnh vai trò của môi trường kinh tế vĩ mô trong việc định hướng chính sách phát triển ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô và năng lực tài chính doanh nghiệp: Doanh nghiệp cần tập trung mở rộng quy mô thông qua hợp tác, sáp nhập hoặc đầu tư mới nhằm tận dụng lợi thế kinh tế quy mô, nâng cao ROA và ROE trong vòng 3-5 năm tới.

2. Cải thiện cơ cấu tài sản và đầu tư công nghệ hiện đại: Đầu tư vào thiết bị, công nghệ khai thác và chế biến tiên tiến để nâng cao hiệu suất sử dụng tài sản, giảm tổn thất và tăng giá trị sản phẩm, thực hiện trong 2-4 năm, do ban lãnh đạo và phòng kỹ thuật chịu trách nhiệm.

3. Tối ưu hóa cấu trúc tài chính và quản lý chi phí: Giảm tỷ lệ nợ vay không hiệu quả, tăng vốn chủ sở hữu và kiểm soát chặt chẽ chi phí bán hàng, quản lý nhằm giảm áp lực tài chính và tăng lợi nhuận, kế hoạch thực hiện trong 1-3 năm, do bộ phận tài chính và kế toán chủ trì.

4. Chủ động ứng phó với biến động kinh tế vĩ mô: Theo dõi sát sao các chỉ số lạm phát, lãi suất và tốc độ tăng trưởng GDP để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước để có chính sách hỗ trợ kịp thời, thực hiện liên tục.

5. Nâng cao năng lực quản trị và đào tạo nguồn nhân lực: Tăng cường đào tạo chuyên môn, kỹ năng quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng thích ứng với thị trường, triển khai trong 2 năm tới, do phòng nhân sự và ban giám đốc đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp ngành khoáng sản: Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Sử dụng các chỉ tiêu và nhân tố ảnh hưởng để đánh giá tiềm năng và rủi ro đầu tư vào các công ty khoáng sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Tham khảo để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển ngành khoáng sản, điều chỉnh các quy định về thuế, tài chính và môi trường phù hợp với thực tiễn.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành tài chính, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo về hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trong ngành khai khoáng và các ngành công nghiệp nặng khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn ROA và ROE làm chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động?
   ROA và ROE phản ánh toàn diện hiệu quả sử dụng tài sản và vốn chủ sở hữu, giúp so sánh hiệu quả giữa các doanh nghiệp và thời gian khác nhau, được nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước công nhận.

2. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động?
   Quy mô lớn giúp doanh nghiệp tận dụng lợi thế kinh tế quy mô, tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn và có uy tín trên thị trường, từ đó nâng cao lợi nhuận và hiệu quả hoạt động.

3. Cấu trúc tài chính có tác động ra sao đến ROA và ROE?
   Tỷ lệ nợ cao có thể làm giảm ROA do chi phí lãi vay tăng, nhưng lại có thể tăng ROE nhờ đòn bẩy tài chính, tuy nhiên cần cân nhắc rủi ro tài chính đi kèm.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp ngành khoáng sản ứng phó với biến động lạm phát và lãi suất?
   Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch tài chính linh hoạt, kiểm soát chi phí và đa dạng hóa nguồn vốn để giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động kinh tế vĩ mô.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích dữ liệu?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với mô hình ảnh hưởng cố định và ngẫu nhiên, kết hợp kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình phù hợp, đảm bảo kết quả chính xác và khách quan.

Kết luận

• Xác định được 9 nhân tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty ngành khoáng sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2013.
• Quy mô doanh nghiệp, tốc độ tăng trưởng và khả năng thanh toán có ảnh hưởng tích cực rõ rệt đến ROA và ROE.
• Cấu trúc tài chính và tỷ suất chi phí bán hàng, quản lý doanh nghiệp có tác động trái chiều đến hiệu quả hoạt động.
• Các nhân tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát và lãi suất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng chính sách phát triển ngành.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, góp phần phát triển bền vững ngành khoáng sản Việt Nam trong tương lai gần.

Tiếp theo, các nhà quản lý và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, đồng thời các cơ quan quản lý cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy ngành khoáng sản phát triển hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về hiệu quả và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Theo Giáo trình Quản trị kinh doanh tổng hợp trong các doanh nghiệp. Ngô Đình Giao.

NXB Khoa học kỹ thuật, Hà Nội- 1997, trang 408 cho rằng: “Hiệu quả kinh tế của một hiện tượng (hoặc quá trình) kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu xác định, nó biểu hiện mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh được chất lượng của hoạt động kinh tế đó” Từ định nghĩa về hiệu quả kinh tế của một hiện tượng như trên ta có thể hiểu hiệu quả hoạt động SXKD là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã đặt ra, nó biểu hiện mối tương quan giữa kết quả thu được và những chi phí bỏ ra để có được kết quả đó, độ chênh lệch giữa hai đại lượng này càng lớn thì hiệu quả càng cao. Trên góc độ này thì hiệu quả đồng nhất với lợi nhuận của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng về mặt chất lượng của sản phẩm đối với nhu cầu của thị trường. Theo giáo trình Phân tích hoạt động kinh doanh phần II – trường đại học Kinh tế Đà Nẵng – của PGS.TS Trương Bá Thanh và TS Trần Đình Khôi Nguyên thì hiệu quả được xem xét giữa mối quan hệ đầu ra là kết quả của doanh nghiệp (doanh thu, lợi nhuận, giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm…) với đầu vào là các nguồn lực sử dụng (tài sản, vốn chủ sở hữu, nguồn nhân lực…). Như vậy, chỉ tiêu phân tích chung về hiệu quả cơ bản được tính như sau: Luan van 7 Đầu ra Hiệu quả hoạt động = Đầu vào Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp thường được xem xét trên hai góc độ là hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu quả hoạt động tài chính.

Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Có nhiều chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, tác giả lựa chọn hai chỉ tiêu cơ bản là: Tỷ suất sinh lời tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) để nghiên cứu về hiệu quả hoạt động trong doanh nghiệp. Sở dĩ tác giả lựa chọn hai chỉ tiêu này là bởi vì: sự quan tâm của nhà quản lý, chủ đầu tư, khách hàng, đối tác.tới doanh nghiệp xét cho cùng đó là chỉ tiêu lợi nhuận. Lợi nhuận là chỉ tiêu cuối cùng phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Chỉ tiêu lợi nhuận là chỉ tiêu số tuyệt đối không có ý nghĩa nhiều trong công tác phân tích, so sánh, thống kê.

Do vậy, lựa chọn các chỉ tiêu tỷ suất liên quan đến lợi nhuận như: ROA, ROE, ROS sẽ có ý nghĩa so sánh hiệu quả hoạt động giữa các chủ thể khác nhau về thời gian, không gian. Điều này hoàn toàn đúng với các nghiên cứu trước đây, Theo thống kê của P. Skandalis (2010) về các nghiên cứu trước đây trong việc sử dụng các chỉ tiêu để đo lường hiệu quả hoạt động trong số 14 nghiên cứu về hiệu quả hoạt động thì có tới 13 nghiên cứu sử dụng các chỉ số liên quan đến khả năng sinh lời. Trong các chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời trên để có thể phản ánh một cách toàn diện về khả năng tạo ra lợi nhuận từ tài sản hay từ nguồn vốn doanh nghiệp thì nổi trội hơn đó là hai chỉ tiêu được lựa chọn là ROA và ROE.

Hai chỉ tiêu này có thể phản ánh tổng quan kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp về hiệu quả sản xuất kinh doanh (ROA) và hiệu quả tài chính (ROE). Luan van 8 - Tỷ suất sinh lời tài sản (ROA) Tỷ suất sinh lời tài sản (ROA) được xác định như sau: Lợi nhuận trước thuế (sau thuế) ROE = x 100% Tổng tài sản bình quân Chỉ tiêu này phản ánh cứ 100 đồng đầu tư vào tài sản thì mang lại bao nhiêu đồng lợi nhuận trước thuế (sau thuế ). Tỷ suất sinh lời tài sản có thể được viết lại theo phương trình Dupont như sau: Lợi nhuận trước thuế (sau thuế) Doanh thu thuần ROA = x x 100% Doanh thu thuần Tổng TS bình quân Hay ROA = Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu x Hiệu suất sử dụng tài sản Từ phương trình trên cho thấy tỷ suất sinh lời tài sản có mối quan hệ với tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu thuần và hiệu suất sử dụng tài sản; phát hiện sự khác biệt giữa các doanh nghiệp về định giá bán và quản trị tài sản. Tuy nhiên chỉ tiêu ROA chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh vì lợi nhuận còn chịu tác động bởi chính sách tài trợ.

- Tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) Hiệu quả tài chính là chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời đồng vốn chủ sở hữu doanh nghiệp. Đó là mối quan tâm của chủ sở hữu của bất kỳ doanh nghiệp nào và sự tăng trưởng của nó qua thời gian là tiêu chí được hưởng đến cuối cùng của nhà đầu tư. Luan van 9 Chỉ tiêu này được xác định như sau: Lợi nhuận sau thuế ROE = x 100% Vốn chủ sở hữu bình quân Chỉ tiêu ROE phản ánh một trăm đồng vốn chủ sở hữu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Chỉ tiêu này càng cao thể hiện hiệu quả tài chính của doanh nghiệp là càng lớn.

Tiếp cận theo quan điểm của Bied – Charreton (1920) dưới dạng khai triển phương trình Du-pont về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu như sau: Lợi nhuận Doanh thu Tổng TS trước thuế thuần bình quân ROE = x x x 100% Doanh thu Tổng TS Vốn CSH thuần bình quân bình quân Hay: Lợi nhuận Doanh thu trước thuế 1 thuần ROE = x x x 100% Doanh thu Tổng TS Tỷ suất tự thuần bình quân tài trợ Từ phương trình Dupont cho thấy mối liên hệ giữa tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu (ROE) với tỷ suất sinh lời doanh thu và hiệu suất quản lý tài sản. Hay ROE và hiệu quả hoạt động kinh doanh có mối quan hệ với nhau. Ngoài ra, phương trình trên còn cho thấy mối quan hệ giữa hiệu quả tài chính với chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp và cấu trúc tài chính của doanh nghiệp. CƠ SỞ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP Như đã trình bày ở trên, hiệu quả hoạt động trong doanh nghiệp thường được xem xét trên hai góc độ là: hiệu quả hoạt động kinh doanh và hiệu quả Luan van 10 hoạt động tài chính.

Hiệu quả hoạt động trong doanh nghiệp là một phạm trù rộng lớn và phức tạp cho nên số lượng nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kể cả ngoài nước cũng như trong nước mặc dù khá nhiều song kết quả mang lại đồng nhất là không nhiều. Cũng vì tính chất phức tạp của nó mà hầu hết các nghiên cứu chỉ xem xét đến một trong hai mảng là nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh hoặc là hiệu quả tài chính trong doanh nghiệp. Các nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu của R. Tian (2007) về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của công ty, với quy mô nghiên cứu là 167 công ty ở Jordan trong khoảng thời gian từ năm 1989 đến năm 2003.

Bằng phương pháp hồi quy theo mô hình OLS, nghiên cứu cho thấy kết quả rủi ro, cấu trúc tài sản có mối quan hệ nghịch chiều tới ROA. Ngược lại quy mô doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp có mối quan hệ ảnh hưởng thuận chiều tới ROA. Nhân tố khả năng thanh toán không có ý nghĩa thống kê tới mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến ROA của các doanh nghiệp. Nghiên cứu của Daniel Cîrciumaru, Marian Siminică, Nicu Marcu (2008) thuộc khoa kinh tế và quản trị kinh doanh của đại học Craiova – Romania về hiệu quả tài chính của 73 doanh nghiệp trong ngành công nghiệp của Romania.

Tiếp cận các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu theo quan điểm của Bied – Charreton về khai triển ROE theo phương trình Du-Pont, các tác giả đã nghiên cứu ảnh hưởng của ba nhân tố là: tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (lợi nhuận/doanh thu), hiệu suất sử dụng tài sản (doanh thu/tổng tài sản) và nhân tố đòn bẩy tài chính đến tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu ROE. Kết quả nghiên cứu trên 73 doanh nghiệp trong năm 2008 đã chỉ ra rằng: cả ba nhân tố này đều có ảnh hưởng thuận chiều đến tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, trong ba nhân tố ảnh hưởng này thì Luan van 11 đòn bẩy tài chính là nhân tố có ảnh hưởng nhưng không đáng kể đến biến độc lập (tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu). Một nghiên cứu khác của Camelia Burja (2011) về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của một doanh nghiệp trong ngành hóa chất Rumani sử dụng mô hình phân tích hồi quy bội với biến độc lập của nghiên cứu là tỷ suất sinh lời tài sản (ROA).

Dữ liệu được thu nhập từ báo cáo tài chính hằng năm của công ty này với khoảng thời gian 1999-2009. Kết quả nghiên cứu của Camelia Burja chỉ ra sự ảnh hưởng của cấu trúc tài chính (tỷ suất nợ và đòn bẩy tài chính), số vòng quay hàng tồn kho, số vòng quay nợ phải thu, tỷ lệ tài sản cố định và tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp tới ROA của doanh nghiệp này. Mà từ đó, tác giả đưa ra kiến nghị doanh nghiệp nên chú trọng đầu tư vào cơ sở hạ tầng và kỹ thuật (tài sản cố định), cố gắng tiết kiệm nhằm cắt giảm tối thiểu các khoản chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối quan hệ cùng chiều giữa cấu trúc tài chính, tỷ trọng TSCĐ, số vòng quay hàng tồn kho và nợ phải thu với tỷ suất sinh lời tài sản cố định (ROA).

Tiêu biểu nhất trong các nghiên cứu phải kể đến là nghiên cứu thực nghiệm của Amdemikael Abera (2012) về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các doanh nghiệp trên địa bàn Addis Ababa - Ethiopia, trong đó tác giả có nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời tài sản (ROA).