Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là một yếu tố quan… 74 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Trần Thị Kiều Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính mới của đề tài
• 1.2. Mục đích của khóa luận
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp định tính
• 1.4.2. Phương pháp định lượng
• 1.4.2.1. Bước 1: Thống kê mô tả
• 1.4.2.2. Bước 2: Phân tích ma trận hệ số tương quan
• 1.4.2.3. Bước 3: Phân tích hồi quy dữ liệu bảng
• 1.4.2.4. Bước 4: Kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan của mô hình đã chọn
• 1.4.2.5. Bước 5: Chọn mô hình và phân tích, nhận xét
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp đề tài
• 1.7. Bố cục dự kiến của khóa luận
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT
• 2.1. Thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái niệm thanh khoản
• 2.3. Thanh khoản ngân hàng
• 2.4. Cung cầu thanh khoản và trạng thái thanh khoản ròng
• 2.5. Phương pháp đo lường thanh khoản
• 2.6. Phương pháp đo lường khe hở thanh khoản
• 2.7. Phương pháp đo lường tỷ lệ thanh khoản
• 2.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của ngân hàng
• 2.8.1. Nhóm nhân tố bên trong ngân hàng
• 2.8.2. Nhóm nhân tố bên ngoài ngân hàng
• 2.9. Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm
• 2.9.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.9.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.10. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quá trình phân tích
• 3.2. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.2.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp luận
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 3.5. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.5.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.5.2. Mô tả các biến và giả thuyết
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.3. Phân tích tương quan
• 4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5. Kết quả hồi quy của mô hình nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thanh khoản ngân hàng, từ đó đưa ra những giải pháp quản lý hiệu quả. Các yếu tố này bao gồm chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế vĩ mô, và các yếu tố nội tại của ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại

Thanh khoản ngân hàng thương mại được định nghĩa là khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính kịp thời, bao gồm việc rút tiền gửi và giải ngân các khoản tín dụng. Điều này rất quan trọng để duy trì sự tin tưởng của khách hàng và ổn định hệ thống tài chính.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thanh Khoản Trong Ngân Hàng

Thanh khoản không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày của ngân hàng mà còn quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng. Một ngân hàng có thanh khoản tốt sẽ có khả năng phục hồi nhanh chóng trong các tình huống khủng hoảng.

II. Các Nhân Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại

Các yếu tố nội tại như quản lý tài sản, nguồn vốn, và chiến lược kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Việc quản lý hiệu quả các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng duy trì thanh khoản ổn định và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

2.1. Quản Lý Tài Sản Và Nguồn Vốn

Quản lý tài sản và nguồn vốn là yếu tố then chốt trong việc duy trì thanh khoản. Ngân hàng cần phải cân bằng giữa việc cho vay và giữ tiền mặt để đảm bảo khả năng thanh toán kịp thời.

2.2. Chiến Lược Kinh Doanh Của Ngân Hàng

Chiến lược kinh doanh của ngân hàng cũng ảnh hưởng đến thanh khoản. Ngân hàng cần có các chiến lược linh hoạt để thích ứng với biến động của thị trường và nhu cầu của khách hàng.

III. Các Nhân Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại

Tình hình kinh tế vĩ mô, bao gồm lãi suất, lạm phát và chính sách tiền tệ, có tác động lớn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí huy động vốn mà còn đến nhu cầu tín dụng.

3.1. Tác Động Của Lãi Suất Đến Thanh Khoản

Lãi suất cao có thể làm giảm nhu cầu vay mượn, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Ngân hàng cần theo dõi và điều chỉnh lãi suất để duy trì sự cạnh tranh và thanh khoản.

3.2. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Tiền Tệ

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc điều tiết thanh khoản của các NHTM. Các biện pháp như điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh khoản.

IV. Thách Thức Trong Quản Lý Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại

Quản lý thanh khoản trong bối cảnh hiện nay đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự biến động của thị trường tài chính và các yếu tố kinh tế toàn cầu. Ngân hàng cần có các biện pháp ứng phó kịp thời để duy trì thanh khoản.

4.1. Biến Động Thị Trường Tài Chính

Sự biến động của thị trường tài chính có thể gây ra áp lực lớn lên thanh khoản của ngân hàng. Ngân hàng cần có các chiến lược dự phòng để ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

4.2. Tác Động Của Khủng Hoảng Kinh Tế

Khủng hoảng kinh tế có thể làm giảm nhu cầu tín dụng và tăng rủi ro thanh khoản. Ngân hàng cần phải chuẩn bị các kế hoạch ứng phó để giảm thiểu thiệt hại.

V. Giải Pháp Nâng Cao Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Để nâng cao khả năng thanh khoản, các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp như cải thiện quản lý tài sản, tối ưu hóa quy trình cho vay và tăng cường dự trữ tiền mặt. Những giải pháp này sẽ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh cạnh tranh.

5.1. Cải Thiện Quản Lý Tài Sản

Cải thiện quản lý tài sản giúp ngân hàng tối ưu hóa nguồn lực và duy trì thanh khoản. Ngân hàng cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh danh mục đầu tư của mình.

5.2. Tăng Cường Dự Trữ Tiền Mặt

Tăng cường dự trữ tiền mặt là một trong những biện pháp quan trọng để đảm bảo thanh khoản. Ngân hàng cần có kế hoạch dự trữ hợp lý để ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

VI. Kết Luận Về Thanh Khoản Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam là một yếu tố quyết định đến sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng và áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp ngân hàng duy trì thanh khoản tốt trong bối cảnh kinh tế biến động.

6.1. Tương Lai Của Thanh Khoản Ngân Hàng

Tương lai của thanh khoản ngân hàng sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các biến động của thị trường và chính sách tiền tệ. Ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi này.

6.2. Đề Xuất Chính Sách Quản Lý Thanh Khoản

Đề xuất các chính sách quản lý thanh khoản hiệu quả sẽ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững. Các nhà quản lý cần thường xuyên cập nhật và điều chỉnh chính sách để phù hợp với tình hình thực tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khả năng thanh khoản là yếu tố quyết định sự sống còn và an toàn hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM). Biến cố từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã minh chứng rõ nét rằng ngay cả các định chế tài chính có lợi nhuận cao vẫn có thể sụp đổ hoặc đối mặt với nguy cơ phá sản nếu mất khả năng chi trả tức thời, tạo hiệu ứng dây chuyền tiêu cực lên toàn bộ nền kinh tế. Nhằm thiết lập các tiêu chuẩn an toàn vốn và quản trị rủi ro thanh khoản khắt khe hơn, hiệp ước Basel III đã được giới thiệu vào năm 2013. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều văn bản pháp lý định lượng nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản, tiêu biểu là Thông tư số 22/2019/TT-NHNN quy định giới hạn tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) tối đa ở mức 85%, đồng thời từng bước hạ tỷ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn từ 34% (giai đoạn 01/10/2021 đến 30/05/2022) xuống còn 30% kể từ ngày 01/10/2022.

Bối cảnh thực tiễn giai đoạn nghiên cứu ghi nhận nhiều biến động phức tạp: tác động kéo dài của đại dịch COVID-19, sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, xung đột địa chính trị Nga – Ukraine đẩy giá năng lượng và hàng hóa leo thang, lạm phát toàn cầu gia tăng khiến các ngân hàng trung ương lớn đồng loạt nâng lãi suất. Tại thị trường trong nước, tiến trình phục hồi kinh tế hậu đại dịch thúc đẩy tốc độ tăng trưởng tín dụng nóng, dẫn đến tình trạng cạn hạn mức (room) tín dụng tại hàng loạt NHTM vào đầu năm 2022. Trước áp lực vừa phải mở rộng tín dụng sinh lời, vừa phải đảm bảo an toàn thanh khoản theo các chuẩn mực của Basel và quy định của NHNN, đề tài "Các nhân tố ảnh hưởng đến thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định các nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam, từ đó đưa ra giải pháp và kiến nghị nhằm quản lý hiệu quả khả năng thanh khoản của hệ thống NHTM.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố tác động đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
  2. Đo lường và đánh giá hướng tác động của từng nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam.
  3. Đưa ra các đề xuất và kiến nghị nhằm quản lý thanh khoản của các NHTM Việt Nam vừa đảm bảo khả năng thanh khoản vừa đảm bảo khả năng sinh lời.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa bằng 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của các NHTM ở Việt Nam?
2. Mức độ và hướng tác động của các nhân tố này đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam?
3. Những đề xuất nào có thể quản lý thanh khoản của các NHTM Việt Nam để đáp ứng cả thanh khoản và khả năng sinh lời?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố vi mô nội tại của ngân hàng và nhân tố vĩ mô nền kinh tế ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của NHTM.
• Phạm vi không gian: 25 NHTM cổ phần tại Việt Nam niêm yết trên thị trường chứng khoán.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận thanh khoản ngân hàng dựa trên khung lý thuyết của Ủy ban Basel (2008) và Bessis (2012), định nghĩa thanh khoản là khả năng ngân hàng vừa gia tăng tài sản vừa đáp ứng kịp thời các nghĩa vụ nợ khi đến hạn (như chi trả tiền gửi, giải ngân hạn mức tín dụng đã cam kết, thanh toán giao dịch) mà không phải chịu tổn thất chi phí quá mức. Trạng thái thanh khoản ròng phản ánh sự cân bằng giữa cung và cầu thanh khoản tại từng thời điểm.

Về phương pháp đo lường thanh khoản, tác giả căn cứ trên cơ sở lý thuyết của Rose (2004) và Vodova (2011) về phương pháp khe hở thanh khoản và phương pháp tỷ số thanh khoản gồm 4 chỉ tiêu:

• Tỷ lệ L1: Tài sản lưu động trên tổng tài sản (đo lường thanh khoản tuyệt đối).
• Tỷ lệ L2: Tài sản lưu động trên tổng tiền gửi và vốn huy động.
• Tỷ lệ L3: Tổng dư nợ cho vay trên tổng tài sản (đo lường thanh khoản tương đối).
• Tỷ lệ L4: Tổng dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi.

Tác giả quyết định chọn chỉ số L1 làm biến phụ thuộc đại diện cho khả năng thanh khoản của ngân hàng vì chỉ số này bao quát cấu trúc tài sản dự trữ thanh khoản phòng ngừa rủi ro cho cả ngắn hạn lẫn trung - dài hạn, giảm thiểu độ lệch chi phí vay bù đắp thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng hoặc từ người cho vay cuối cùng. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng Lý thuyết tín hiệu (Signal Theory) để lý giải mối quan hệ giữa quy mô tài sản và mức độ duy trì đệm thanh khoản.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính và mô hình hóa định lượng:

• Phương pháp định tính: Tổng hợp, hệ thống hóa các lý luận về thanh khoản; rà soát, so sánh các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (Aspachs et al., 2005; Bunda & Desquilbet, 2008; Shen et al., 2009; Vodova, 2011; Bonfim & Kim, 2012; Moussa, 2015) và trong nước (Trương Quang Thông, 2013; Đặng Văn Dân, 2015; Vũ Thị Hồng, 2015) nhằm xác định các khoảng trống nghiên cứu.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) gồm 25 ngân hàng trong 10 năm (250 quan sát). Quy trình phân tích kinh tế lượng được tiến hành qua phần mềm Microsoft Excel và Stata 16.0 với 5 bước kỹ thuật:
  1. Thống kê mô tả toàn bộ biến nghiên cứu (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất).
  2. Phân tích ma trận hệ số tương quan Pearson nhằm nhận diện mối liên hệ ban đầu và sàng lọc hiện tượng đa cộng tuyến (kết hợp kiểm định hệ số phóng đại phương sai VIF).
  3. Ước lượng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng: Bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
  4. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình tối ưu: Kiểm định F (so sánh Pooled OLS và FEM) và kiểm định Hausman (so sánh FEM và REM).
  5. Kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định Wald sửa đổi (Modified Wald test) kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge kiểm tra hiện tượng tự tương quan bậc một. Khi mô hình vi phạm các giả thiết cổ điển, tác giả sử dụng phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để hiệu chỉnh sai số, đưa ra kết quả ước lượng vững.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu vi mô (báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, báo cáo thường niên của 25 NHTM niêm yết): Thu thập từ VietstockFinance.
• Dữ liệu vĩ mô (tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát CPI hàng năm): Thu thập từ Tổng cục Thống kê (GSO) và Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hệ thống tài chính thế giới và Việt Nam giai đoạn hậu COVID-19 đối mặt với nhiều áp lực vĩ mô. Tác giả chỉ ra tính mới của nghiên cứu: phân tích sự biến đổi của các nhân tố chi phối thanh khoản trong giai đoạn bình thường mới khi các ngân hàng vừa đạt mức tăng trưởng lợi nhuận tốt, vừa phải giải ngân tối đa room tín dụng được NHNN phân bổ. Chương này xác lập mục tiêu nghiên cứu, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát 25 NHTM niêm yết giai đoạn 2012–2021, đóng góp của đề tài về mặt học thuật và thực tiễn, đồng thời khái quát cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Khung lý thuyết

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm cốt lõi: khái niệm thanh khoản tài sản, thanh khoản ngân hàng, quy luật cung cầu thanh khoản, trạng thái thanh khoản ròng và các kỹ thuật đo lường thanh khoản (phương pháp khe hở thanh khoản và 4 tỷ số thanh khoản theo Rose và Vodova). Tác giả phân loại hai nhóm nhân tố tác động:

• Nhóm nhân tố bên trong: Khả năng quản lý rủi ro, quy mô nguồn vốn, kết quả hoạt động tài chính, công tác quản lý tài sản, cơ cấu tiền gửi và hạ tầng thanh toán.
• Nhóm nhân tố bên ngoài: Chu kỳ kinh tế, chính sách tiền tệ và tỷ giá, diễn biến thị trường tài chính, biến động lãi suất và khung khổ pháp lý giám sát an toàn.

Phần tổng quan nghiên cứu thực nghiệm tổng thuật chi tiết các công trình tiêu biểu trên thế giới và tại Việt Nam. Qua đó, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận theo biến phụ thuộc khe hở tài trợ hoặc chưa cập nhật số liệu trong giai đoạn biến động đặc thù (2019–2021), từ đó khẳng định sự cần thiết của việc xây dựng mô hình hồi quy đa biến cập nhật cho giai đoạn 2012–2021.

Chương 3: Mô hình nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu thực nghiệm 7 bước, tiêu chí lựa chọn mẫu và cấu trúc dữ liệu bảng 250 quan sát. Tác giả xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính dạng tổng quát:

$$L1_{it} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{it} + \beta_2 CAP_{it} + \beta_3 LDR_{it} + \beta_4 ROE_{it} + \beta_5 NPL_{it} + \beta_6 GDP_t + \beta_7 INF_t + \epsilon_{it}$$

Trong đó, các biến và giả thuyết nghiên cứu được xác định như sau:

Tên biến	Ký hiệu	Cách thức đo lường	Giả thuyết tác động kỳ vọng
Biến phụ thuộc:
Tỷ số thanh khoản	$L1$	Tài sản lưu động / Tổng tài sản	-
Biến độc lập vi mô:
Quy mô ngân hàng	$SIZE$	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\ln(\text{Tổng tài sản})$)	H1: Tác động tích cực (+)
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	$CAP$	Tổng vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	H2: Tác động tích cực (+)
Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi	$LDR$	Tổng dư nợ cho vay / Tổng nguồn vốn huy động	H3: Tác động tiêu cực (-)
Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu	$ROE$	Thu nhập sau thuế / Tổng vốn chủ sở hữu	H4: Tác động tiêu cực (-)
Tỷ lệ nợ xấu	$NPL$	Nợ xấu (nhóm 3–5) / Tổng dư nợ cho vay	H5: Tác động tích cực (+)
Biến độc lập vĩ mô:
Tăng trưởng kinh tế	$GDP$	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế hàng năm (%)	H6: Tác động tiêu cực (-)
Tỷ lệ lạm phát	$INF$	Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI hàng năm (%)	H7: Tác động tiêu cực (-)

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày chi tiết kết quả xử lý dữ liệu từ Stata 16.0. Kết quả thống kê mô tả cho 250 quan sát giai đoạn 2012–2021 phản ánh bức tranh tài chính của hệ thống NHTM:

Tên biến	Số quan sát	Trung bình (Mean)	Độ lệch chuẩn (Std. Dev)	Nhỏ nhất (Min)	Lớn nhất (Max)
$L1$	250	0,1730 (17,30%)	0,0768 (7,68%)	0,0452 (STB năm 2017)	0,5211 (SSB năm 2012)
$NPL$	250	0,0213 (2,13%)	0,0147 (1,47%)	0,00001 (BID năm 2021)	0,0919 (NAB năm 2021)
$ROE$	250	0,0963 (9,63%)	0,0657 (6,57%)	0,0003 (NVB năm 2020)	0,2639 (VIB năm 2021)
$CAP$	250	0,0900 (9,00%)	0,0361 (3,61%)	0,0406 (BID năm 2017)	0,2419 (SGB năm 2012)
$LDR$	250	0,6663 (66,63%)	-	0,2473 (SSB năm 2012)	0,9845 (SGB năm 2012)
$GDP$	250	0,0559 (5,59%)	-	0,0258 (Năm 2021)	0,0708 (Năm 2018)
$INF$	250	0,0380 (3,80%)	0,0230 (2,30%)	0,0063 (Năm 2015)	0,09095 (Năm 2012)

Đối với biến quy mô ($SIZE$), BID là ngân hàng có tổng tài sản lớn nhất (đạt 1.696 nghìn tỷ đồng năm 2021), trong khi SGB có quy mô nhỏ nhất (14.685 tỷ đồng năm 2013). Ba ngân hàng dẫn đầu về quy mô và tăng trưởng tài sản năm 2021 là BID, VCB và CTG.

Phân tích ma trận tương quan chỉ ra biến $L1$ tương quan nghịch với $SIZE$ (-0,1708), $LDR$ (-0,5572), $ROE$ (-0,0782), $NPL$ (-0,0183), $GDP$ (-0,1268); tương quan thuận với $CAP$ (0,0010) và $INF$ (0,2987). Kiểm định hệ số phóng đại phương sai cho thấy giá trị VIF lớn nhất thuộc về biến $SIZE$ (2,53) và giá trị VIF trung bình của các biến đều nhỏ hơn 10, chứng minh mô hình không vi phạm giả thiết đa cộng tuyến nghiêm trọng.

Quá trình lựa chọn mô hình hồi quy và kiểm định chẩn đoán diễn ra như sau:

• Kiểm định F giữa Pooled OLS và FEM: Thống kê $F(24, 218) = 14,20$ với giá trị $Prob > F = 0,0000 < 0,05$. Bác bỏ giả thuyết $H_0$, mô hình FEM phù hợp hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman giữa FEM và REM: Thống kê $\chi^2(7) = 33,77$ với giá trị $Prob > \chi^2 = 0,0000 < 0,05$. Bác bỏ giả thuyết $H_0$, mô hình FEM được lựa chọn.
• Kiểm định khuyết tật trên mô hình FEM:
  • Kiểm định Modified Wald kiểm tra phương sai thay đổi: Thống kê $\chi^2(25) = 82,16$ với $Prob > \chi^2 = 0,0000 < 0,05$, kết luận có hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các ngân hàng.
  • Kiểm định Wooldridge kiểm tra tự tương quan: Thống kê $F(1, 24) = 55,870$ với $Prob > F = 0,0000 < 0,05$, kết luận tồn tại hiện tượng tự tương quan bậc một.
• Ước lượng mô hình FGLS: Nhằm khắc phục đồng thời phương sai thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng mô hình hồi quy FGLS ($Prob > \chi^2 = 0,0000$). Kết quả hồi quy cuối cùng ghi nhận 3 biến có ý nghĩa thống kê: $LDR$ (hệ số -0,3558, $p < 0,01$), $ROE$ (hệ số +0,1558, $p < 0,05$), $INF$ (hệ số +0,3753, $p < 0,01$). Bốn biến $SIZE$, $CAP$, $NPL$, $GDP$ không đạt mức ý nghĩa thống kê 10%.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu, giải quyết trọn vẹn 3 câu hỏi nghiên cứu được đặt ra ở Chương 1. Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp quản trị thanh khoản thực tế cho các NHTM Việt Nam tập trung vào 3 trụ cột:

1. Nâng cao khả năng tiếp cận vốn: Đa dạng hóa nguồn vốn, chủ động tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu, phát hành trái phiếu chuyển đổi dài hạn, và thực hiện chính sách tích lũy vốn từ nguồn lợi nhuận để lại nhằm củng cố năng lực tài chính tự chủ.
2. Nâng cao chất lượng tín dụng và kiểm soát tốt vốn vay: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về cấp tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo chuẩn mực của NHNN; kiên quyết không hạ thấp tiêu chuẩn cho vay vì áp lực chạy đua doanh số; thiết lập quan hệ tín dụng với các doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh; đa dạng hóa ngành nghề danh mục tín dụng để phân tán rủi ro.
3. Nâng cao hiệu quả hoạt động và quản lý chi phí: Xây dựng các gói sản phẩm tín dụng với cấu trúc lãi suất linh hoạt thích ứng với từng phân khúc khách hàng và chu kỳ kinh tế, nhằm dung hòa mục tiêu sinh lời và đệm dự trữ thanh khoản.

Kết quả và đóng góp

Kết quả ước lượng thực nghiệm từ mô hình Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được tổng hợp cụ thể:

Biến độc lập	Giả thuyết kỳ vọng	Hệ số hồi quy FGLS ($\beta$)	Thống kê $t$	Mức ý nghĩa thống kê ($p$-value)	Kết luận thực nghiệm
Hệ số chặn ($_cons$)	-	0,3273	2,82	$p < 0,01$ (***)	Có ý nghĩa thống kê
Quy mô ngân hàng ($SIZE$)	H1 (+)	0,0026	0,43	Không có ý nghĩa	Tác động dương, không có ý nghĩa thống kê
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($CAP$)	H2 (+)	0,1033	0,67	Không có ý nghĩa	Tác động dương, không có ý nghĩa thống kê
Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi ($LDR$)	H3 (-)	-0,3558	-10,43	$p < 0,01$ (***)	Tác động âm, có ý nghĩa thống kê 1%
Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu ($ROE$)	H4 (-)	0,1558	2,36	$p < 0,05$ (**)	Tác động dương, có ý nghĩa thống kê 5%
Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$)	H5 (+)	-0,0472	-0,33	Không có ý nghĩa	Tác động âm, không có ý nghĩa thống kê
Tăng trưởng kinh tế ($GDP$)	H6 (-)	-0,0321	-0,18	Không có ý nghĩa	Tác động âm, không có ý nghĩa thống kê
Tỷ lệ lạm phát ($INF$)	H7 (-)	0,3753	2,96	$p < 0,01$ (***)	Tác động dương, có ý nghĩa thống kê 1%

Phương trình hồi quy thực nghiệm có ý nghĩa thống kê được viết dưới dạng:

$$L1_{it} = 0,3273 - 0,3558 \cdot LDR_{it} + 0,1558 \cdot ROE_{it} + 0,3753 \cdot INF_t + \epsilon_{it}$$

Phân tích định lượng rút ra các phát hiện cốt lõi:

• Tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi ($LDR$) tác động tiêu cực mạnh nhất đến thanh khoản ngân hàng ở mức ý nghĩa 1% ($t = -10,43$): Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, khi tỷ lệ LDR tăng 1 đơn vị, tỷ lệ thanh khoản $L1$ của ngân hàng giảm 0,3558 đơn vị. Kết quả này phản ánh rằng việc đẩy mạnh tín dụng so với nguồn vốn huy động làm gia tăng tài sản kém thanh khoản và thu hẹp nguồn tài trợ cho tài sản lưu động dự trữ.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($ROE$) có tác động tích cực đến thanh khoản ở mức ý nghĩa 5% ($t = 2,36$): Khi $ROE$ tăng 1 đơn vị, tỷ số thanh khoản $L1$ tăng 0,1558 đơn vị. Mặc dù trái với giả thuyết ban đầu (kỳ vọng đánh đổi giữa sinh lời và thanh khoản), kết quả này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn tại các NHTM Việt Nam: ngân hàng hoạt động có hiệu quả cao sẽ gia tăng uy tín thị trường, thu hút tiền gửi giá rẻ dễ dàng hơn và có tiềm lực tài chính dồi dào để bổ sung đệm thanh khoản.
• Tỷ lệ lạm phát ($INF$) tác động tích cực đến thanh khoản ở mức ý nghĩa 1% ($t = 2,96$): Khi lạm phát tăng 1 đơn vị, tỷ số thanh khoản $L1$ tăng 0,3753 đơn vị. Khi lạm phát gia tăng, các NHTM có xu hướng thắt chặt tín dụng và chủ động tăng cường dự trữ tài sản có tính thanh khoản cao để phòng ngừa rủi ro rút tiền hoặc đáp ứng các biện pháp thắt chặt tiền tệ của NHNN.
• Các biến $SIZE$, $CAP$, $NPL$ và $GDP$ không có ý nghĩa thống kê. Tác giả lý giải: các ngân hàng quy mô lớn có lợi thế tiếp cận vốn liên ngân hàng nên ít duy trì đệm thanh khoản cao hơn các ngân hàng quy mô trung bình; tỷ lệ vốn tối thiểu 3.000 tỷ đồng theo quy định đã tạo bộ đệm an toàn vốn ổn định; và sự can thiệp điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ của NHNN theo từng thời kỳ đã hấp thu bớt tác động từ biến động chu kỳ GDP lên thanh khoản hệ thống.

Về đóng góp thực tiễn và lý thuyết, công trình đã xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm cập nhật giai đoạn 10 năm (2012–2021) bao quát giai đoạn trước và trong đại dịch COVID-19, kiểm định đồng thời các nhân tố tài chính nội tại và biến số vĩ mô. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng định lượng giúp các nhà quản trị NHTM nhận thức rõ mối quan hệ giữa mở rộng tín dụng, nâng cao tỷ suất sinh lời và duy trì dự trữ thanh khoản, hỗ trợ xây dựng chính sách quản trị rủi ro thanh khoản đáp ứng chuẩn mực an toàn vốn Basel.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi và thiết kế nghiên cứu:

• Phạm vi chọn mẫu: Nghiên cứu mới chỉ tiếp cận dữ liệu thứ cấp từ 25 NHTM cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán (chiếm khoảng 25% tổng số định chế ngân hàng tại Việt Nam), chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại chưa niêm yết, ngân hàng liên doanh hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
• Thước đo biến phụ thuộc: Đề tài tập trung sử dụng duy nhất chỉ số thanh khoản tuyệt đối $L1$ (Tài sản lưu động / Tổng tài sản). Văn bản chưa thực hiện so sánh đối chứng đồng thời với các chỉ số thanh khoản tương đối khác ($L2$, $L3$, $L4$) hoặc phương pháp khe hở thanh khoản ròng để kiểm tra tính vững qua nhiều thước đo.
• Biến số mô hình: Nghiên cứu chưa đưa vào mô hình các chỉ tiêu phản ánh chi tiết chính sách tiền tệ và thị trường như mức cung tiền (M2), lãi suất tái cấp vốn, biến động tỷ giá hối đoái hoặc các yếu tố tâm lý thị trường tác động đến hành vi gửi - rút tiền của khách hàng.

Hướng mở rộng được đề xuất: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô mẫu cho toàn bộ hệ thống NHTM Việt Nam, kéo dài chuỗi thời gian phân tích, kết hợp đa dạng các thước đo thanh khoản khác nhau và bổ sung các biến đại diện cho công cụ điều hành chính sách tiền tệ của NHNN.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học, Kế toán – Kiểm toán đang xây dựng đề cương khóa luận, luận văn tốt nghiệp liên quan đến đề tài quản trị rủi ro thanh khoản và an toàn hoạt động ngân hàng.
• Người làm nghiên cứu định lượng ứng dụng: Phần đáng tham khảo nhất là quy trình kiểm định kinh tế lượng dữ liệu bảng 5 bước bài bản trên phần mềm Stata 16.0 (từ Pooled OLS, FEM, REM đến kiểm định Hausman, kiểm định khuyết tật phương sai sai số thay đổi bằng Modified Wald, tự tương quan bằng Wooldridge và xử lý triệt để bằng mô hình FGLS).
• Chuyên viên phân tích tài chính, cán bộ quản trị rủi ro tại các NHTM: Bảng thống kê mô tả chi tiết các chỉ số tài chính ($L1$, $LDR$, $ROE$, $NPL$, $CAP$) của 25 ngân hàng trong 10 năm cung cấp nguồn dữ liệu lịch sử tham chiếu đáng tin cậy.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào để đại diện cho khả năng thanh khoản của ngân hàng và vì sao?

Khóa luận sử dụng chỉ số $L1$ (Tỷ số giữa Tổng tài sản lưu động trên Tổng tài sản) làm biến phụ thuộc đo lường thanh khoản. Tác giả chọn chỉ số này thay vì $L2$, $L3$ hay $L4$ vì $L1$ cung cấp cái nhìn tổng quát nhất về khả năng phòng ngừa rủi ro thanh khoản của ngân hàng trong cả ngắn hạn lẫn trung - dài hạn, phản ánh lượng tài sản có tính thanh khoản cao mà ngân hàng chủ động dự trữ để không rơi vào tình trạng mất khả năng chi trả.

2. Mô hình hồi quy nào được chọn làm kết quả cuối cùng và căn cứ lựa chọn là gì?

Mô hình Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được chọn làm kết quả cuối cùng. Ban đầu, qua kiểm định F ($F = 14,20; p = 0,0000$) và kiểm định Hausman ($\chi^2 = 33,77; p = 0,0000$), mô hình Hiệu ứng cố định (FEM) được xác định là vượt trội hơn Pooled OLS và REM. Tuy nhiên, khi kiểm định khuyết tật trên mô hình FEM, tác giả phát hiện mô hình đồng thời vi phạm giả thiết phương sai sai số thay đổi (Kiểm định Modified Wald có $\chi^2 = 82,16; p = 0,0000$) và hiện tượng tự tương quan (Kiểm định Wooldridge có $F = 55,870; p = 0,0000$). Do đó, mô hình FGLS được sử dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này.

3. Những nhân tố nào có ý nghĩa thống kê tác động đến thanh khoản và hệ số tác động là bao nhiêu?

Trong mô hình FGLS, có 3 nhân tố đạt mức ý nghĩa thống kê:

• Tỷ lệ cho vay trên vốn huy động ($LDR$): Hệ số $\beta = -0,3558$ (ý nghĩa thống kê 1%), tác động nghịch chiều đến thanh khoản.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($ROE$): Hệ số $\beta = 0,1558$ (ý nghĩa thống kê 5%), tác động cùng chiều đến thanh khoản.
• Tỷ lệ lạm phát ($INF$): Hệ số $\beta = 0,3753$ (ý nghĩa thống kê 1%), tác động cùng chiều đến thanh khoản. Các biến Quy mô ($SIZE$), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($CAP$), Nợ xấu ($NPL$) và Tăng trưởng ($GDP$) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình này.

4. Vì sao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) lại tác động cùng chiều với thanh khoản, trái với giả thuyết ban đầu?

Ban đầu tác giả kỳ vọng mối quan hệ nghịch chiều do ngân hàng nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản (vốn có mức sinh lời thấp) sẽ làm giảm lợi nhuận. Tuy nhiên, kết quả thực nghiệm FGLS cho thấy $ROE$ tác động tích cực có ý nghĩa thống kê ở mức 5% ($\beta = 0,1558$). Thực tế hoạt động ngân hàng tại Việt Nam cho thấy, những ngân hàng có khả năng sinh lời tốt ($ROE$ cao) khẳng định được hiệu quả quản trị và uy tín thương hiệu vượt trội, giúp ngân hàng dễ dàng thu hút nguồn vốn tiền gửi với chi phí cạnh tranh từ thị trường, từ đó có điều kiện dồi dào hơn để duy trì và mở rộng đệm tài sản thanh khoản an toàn.

5. Thực trạng tỷ lệ thanh khoản L1 và tỷ lệ cho vay trên huy động LDR của các ngân hàng trong mẫu biến động như thế nào?

Theo số liệu thống kê mô tả 250 quan sát giai đoạn 2012–2021:

• Tỷ số thanh khoản $L1$: Mức trung bình của hệ thống đạt 17,30% với độ lệch chuẩn 7,68%. Ngân hàng có tỷ lệ thanh khoản cao nhất là SSB (đạt 52,11% vào năm 2012), thấp nhất là STB (đạt 4,52% vào năm 2017).
• Tỷ lệ dư nợ trên huy động $LDR$: Mức trung bình toàn hệ thống là 66,63% (nằm trong giới hạn trần 85% do NHNN quy định). Tỷ lệ thấp nhất ghi nhận tại SSB (24,73% năm 2012) và tỷ lệ cao nhất ghi nhận tại SGB (98,45% năm 2012).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Kiều Hạnh đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và giải quyết thành công các câu hỏi nghiên cứu về các nhân tố tác động đến thanh khoản của 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2021. Bằng quy trình ước lượng kinh tế lượng dữ liệu bảng chặt chẽ và mô hình FGLS hiệu chỉnh khuyết tật, nghiên cứu đã chứng minh tỷ lệ cho vay trên vốn huy động ($LDR$) tác động tiêu cực mạnh nhất, trong khi tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($ROE$) và tỷ lệ lạm phát ($INF$) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến thanh khoản. Các kết quả thực nghiệm và hệ thống hàm ý chính sách về quản trị nguồn vốn, nâng cao chất lượng tín dụng được đề xuất là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho công tác quản trị rủi ro thanh khoản trong hệ thống ngân hàng thương mại hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chƣơng này giới thiệu tổng quan về tính cấp thiết của luận án, mục đích và phạm vi nghiên cứu, trình bày các nghiên cứu trong nƣớc và quốc tế, cũng nhƣ sơ lƣợc các phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng. Chương 2: Khung lý thuyết Trình bày các khái niệm cơ bản và lý thuyết cơ bản. Chương 3: Mô hình nghiên cứu Tác giả tập trung trình bày chủ yếu về phƣơng pháp nghiên cứu bao gồm quy trình, giả thuyết, điều kiện và quy trình chọn mẫu, cách thu thập nguồn dữ liệu đầu vào, cách xác định giá trị của dữ liệu, các biến số và phƣơng pháp kiểm định đƣợc sử dụng cho phƣơng pháp nghiên cứu. Chương 4: Phân tích dữ liệu, kết quả và thảo luận Chủ yếu tập trung thảo luận kết quả nghiên cứu thực nghiệm trong chƣơng 3.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị Trình bày ngắn gọn kết quả thu đƣợc từ nghiên cứu. Từ đó đƣa ra kết luận và kiến nghị. TÓM TẮT CHƢƠNG 1 Chƣơng 1 chỉ ra tầm quan trọng của việc phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thanh khoản của các NHTM Việt Nam. Tác giả đƣa ra 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể từ mục tiêu nghiên cứu chung và sẽ đƣợc giải quyết thông qua 3 câu hỏi nghiên cứu tƣơng ứng.

Tiếp theo, đề tài trình bày đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu là 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021. Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính và phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng trên cơ sở kế thừa và mở rộng các nghiên cứu trƣớc để cập nhật các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thanh khoản có thể thay đổi theo thời gian. Cuối 7 cùng, chƣơng này sẽ trình bày cấu trúc của luận án gồm 5 chƣơng và phần tóm tắt nội dung chính của từng chƣơng. 8 CHƢƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT 2.

Thanh khoản của ngân hàng thƣơng mại 2. Khái niệm thanh khoản Thanh khoản là một thuật ngữ dung để chỉ mức độ lƣu động của một tài sản bất kỳ, có thể đƣợc mua hoặc bán trên thị trƣờng mà không gây ảnh hƣởng lớn đến giá thị trƣờng của nó. Hiểu đơn giản, khái niệm này dùng để chỉ khả năng chuyển đổi thành tiền mặt của tài sản một cách nhanh chóng. Nếu tài sản có tính thanh khoản cao, nó dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt với giá thị trƣờng hoặc giá trị mong muốn.

Ngƣợc lại, tính thanh khoản thấp tức là thị trƣờng có rất ít cơ hội mua và bán, dẫn đến khó giao dịch hơn. Đây là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá xếp hạng các tổ chức tín dụng nhƣ công ty tài chính, ngân hàng hợp tác xã, NHTM… Thông qua tính thanh khoản, ta có thể thấy đƣợc mức độ linh hoạt của một công ty trong vấn đề tài chính cũng nhƣ cách giải quyết các chi phí phát sinh của họ. Thanh khoản ngân hàng Thanh khoản ngân hàng là khả năng đáp ứng đƣợc nhu cầu rút tiền và giải ngân những khoản vay tín dụng cam kết một cách tức thời. Tùy thuộc nhu cầu của khách hàng mà thời gian thanh khoản có thể là dài hạn hoặc ngắn hạn.

Theo Basel (2008), định nghĩa về thanh khoản ngân hàng nhƣ sau: “Thanh khoản ngân hàng là khả năng ngân hàng vừa tăng tài sản vừa đáp ứng các nghĩa vụ nợ khi đến hạn mà không phải chịu tổn thất quá mức”. Khi một ngân hàng không thể thực hiện các nghĩa vụ của mình, chẳng hạn nhƣ giải ngân các khoản vay, trả tiền gửi khi đáo hạn, hoặc thực hiện các khoản thanh toán và giao dịch tài chính đầy đủ và đúng hạn, điều đó có nghĩa là ngân hàng đó mất khả năng thanh khoản” (Bessis, 2012). Với các định nghĩa thu thập đƣợc ở trên, tác giả có thể tóm tắt khái niệm thanh khoản ngân hàng, đƣợc thể hiện bằng việc ngân hàng đáp ứng đầy đủ và kịp thời các nghĩa vụ đã cam kết nhƣ trả tiền gửi khi đáo hạn, giải ngân các khoản vay, thanh toán và giao dịch tài chính ở mức hợp lý và thấp. chi phí để tránh gây ra những thiệt hại đáng kể dẫn đến khả năng thanh toán của ngân hàng.

Cung cầu thanh khoản và trạng thái thanh khoản ròng Cung cầu thanh khoản trong ngành ngân hàng đề cập đến sự cân đối giữa khả năng cung cấp thanh khoản từ phía ngân hàng và nhu cầu thanh khoản từ phía khách 9 hàng và thị trƣờng. Nhu cầu thanh khoản của khách hàng bao gồm việc rút tiền mặt, chuyển khoản, vay mƣợn và các giao dịch tài chính khác. Ngân hàng, từ phía mình, cần đảm bảo rằng họ có khả năng cung cấp thanh khoản đủ để đáp ứng các nhu cầu này. Trạng thái thanh khoản ròng là sự so sánh giữa nguồn cung và nhu cầu thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.

Nếu ngân hàng có cung cầu thanh khoản cân đối, tức là nguồn cung thanh khoản đủ đáp ứng nhu cầu từ phía khách hàng và thị trƣờng, trạng thái thanh khoản ròng sẽ đƣợc coi là ổn định. Ngƣợc lại, nếu nhu cầu thanh khoản vƣợt quá nguồn cung, trạng thái thanh khoản ròng sẽ bị thắt chặt, gây khó khăn trong việc thực hiện các giao dịch và gây áp lực lên hệ thống ngân hàng. Khi trạng thái thanh khoản ròng không ổn định, ngân hàng có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu rút tiền và các giao dịch tài chính khác của khách hàng. Điều này có thể dẫn đến sự mất niềm tin của khách hàng và tăng rủi ro cho ngân hàng.

Do đó, quản lý thanh khoản là một khía cạnh quan trọng trong hoạt động ngân hàng để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính và sự tin cậy của khách hàng. Để duy trì trạng thái thanh khoản ròng ổn định, ngân hàng cần quản lý tốt việc phân bổ tài sản và nguồn vốn của mình. Họ cần đảm bảo rằng có đủ tiền mặt và các tài sản dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt để đáp ứng nhu cầu thanh toán của khách hàng. Phƣơng pháp đo lƣờng thanh khoản Vodova (2011) đƣa ra hai phƣơng pháp đo lƣờng thanh khoản: đo lƣờng bằng khe hở thanh khoản và đo lƣờng bằng tỷ số thanh khoản.

Phƣơng pháp đo lƣờng khe hở thanh khoản là phƣơng pháp đo lƣờng chênh lệch giữa vốn và tài sản ở hiện tại và tƣơng lai. Tỷ lệ thanh khoản là một phƣơng pháp tính toán các tỷ lệ khác nhau đƣợc thu thập từ dữ liệu bảng cân đối kế toán, từ đó dự đoán biến động thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng khe hở thanh khoản Khe hở thanh khoản là chênh lệch giữa tổng dƣ nợ cho vay bình quân và tổng vốn huy động bình quân. Khoảng trống thanh khoản thể hiện dấu hiệu cảnh báo rủi ro thanh khoản trong tƣơng lai của ngân hàng.

10 Giả sử khe hở thanh khoản là dƣơng và có giá trị rất lớn. Trong trƣờng hợp đó, ngân hàng buộc phải giảm dự trữ tiền mặt, giảm tài sản lƣu động, hoặc vay thêm tiền trên thị trƣờng tiền tệ, dẫn đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng tăng lên. Phƣơng pháp đo lƣờng khả năng thanh khoản bằng tính toán khe hở thanh khoản là phƣơng pháp thích hợp nhất trong phân tích định lƣợng, chỉ số khe hở thanh khoản phản ánh cơ bản nhất khả năng thanh khoản của ngân hàng. Phƣơng pháp đo lƣờng tỷ lệ thanh khoản Có nhiều cách để đo lƣờng tính thanh khoản của một ngân hàng.

Rose (2004) đã đo lƣờng tính thanh khoản của một ngân hàng bằng phƣơng pháp chỉ số thanh khoản. Phƣơng pháp này đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu áp dụng, tiêu biểu nhƣ Vodova (2011), Bunda & Desquilbet (2008). Phƣơng pháp này bao gồm bốn chỉ số thanh khoản nhƣ sau: Tài sản thanh khoản trong L1 bao gồm tiền mặt, chứng khoán kinh doanh và tiền gửi tại ngân hàng trung ƣơng hoặc các tổ chức tín dụng khác. Tỷ lệ này cho biết trong tổng tài sản có của NHTM có bao nhiêu phần trăm tài sản lƣu động.

Thông thƣờng, chỉ số cao cho thấy vị thế thanh khoản tuyệt vời và rủi ro thanh khoản thấp, nhƣng nó cũng cho thấy ngân hàng đang hoạt động kém hiệu quả do nắm giữ quá nhiều tài sản có khả năng sinh lời thấp hoặc tài sản không sinh lời. Tỷ số thanh khoản L2 cho biết tài sản có tính thanh khoản nhƣ thế nào so với tiền gửi và vốn huy động. Tỷ lệ này giống nhƣ L1; tỷ lệ L2 càng cao (lớn hơn hoặc bằng 100%) thì khả năng thanh khoản của ngân hàng càng tốt. Tỷ lệ này cho biết bao nhiêu phần trăm tổng tài sản của ngân hàng là dƣ nợ.

Tỷ lệ này càng cao thì khả năng thanh khoản của ngân hàng càng thấp dẫn đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng càng cao. 11 Tỉ lệ này tƣơng tự với chỉ số L3. Tỷ lệ này càng cao thì khả năng thanh khoản của ngân hàng càng thấp. L1 và L2 đo lƣờng tính thanh khoản tuyệt đối, trong khi chỉ số L3 và L4 đo lƣờng tính thanh khoản tƣơng đối.

Hầu hết các tác giả đã sử dụng cả bốn tỷ lệ thanh khoản để đánh giá tác động đến khả năng thanh khoản của ngân hàng, chẳng hạn nhƣ Vodova (2011), Aspachs et al. Tuy nhiên, tác giả chỉ chọn chỉ số L1 để đánh giá khả năng thanh khoản của ngân hàng vì chỉ số này cho ta cái nhìn tổng quát nhất về khả năng thanh khoản của ngân hàng cả trong ngắn hạn và trung-dài hạn. Chỉ số L1 cho biết có bao nhiêu phần trăm tổng tài sản của ngân hàng là tài sản lƣu động mà ngân hàng có thể dự trữ để phòng ngừa rủi ro thanh khoản. Trong ngắn hạn, nếu một ngân hàng tại Việt Nam gặp phải tình trạng thiếu hụt thanh khoản đột ngột, ngân hàng đó vẫn có thể vay tiền trên thị trƣờng liên ngân hàng hoặc nhờ sự hỗ trợ từ Ngƣời cho vay cuối cùng để bù đắp thiếu hụt thanh khoản mà không dẫn đến phá sản.

Tuy nhiên, chi phí để bù đắp cho sự thiếu thanh khoản này không hề rẻ; nếu tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hƣởng lớn đến lợi nhuận và hiệu quả hoạt động của ngân hàng, buộc ngân hàng này phải đứng trƣớc bờ vực phá sản hoặc NHNN mua lại với giá 0 đồng Việt Nam. Do đó, chỉ số L1 sẽ vƣợt trội so với các chỉ số khác khi đánh giá tính thanh khoản trong cả ngắn hạn và dài hạn. Các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thanh khoản của ngân hàng 2. Nhóm nhân tố bên trong ngân hàng Nhóm nhân tố bên trong có thể ảnh hƣởng đến khả năng thanh khoản của một ngân hàng gồm có: Khả năng quản lý rủi ro Khả năng quản lý rủi ro của ngân hàng có thể ảnh hƣởng đến khả năng thanh toán và thanh khoản.