Chương 1: Cơ sở lý luận về lạm phát. Chương 2: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến lạm phát tại Việt Nam. Chương 3: Các giải pháp kiềm chế lạm phát tại Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẠM PHÁT 1.
Khái niệm về lạm phát 1. Khái niệm Trong kinh tế học, lạm phát (inflation) là sự tăng lên theo thời gian của mức giá chung của nền kinh tế. Định nghĩa cũng ngụ ý rằng lạm phát không phải là hiện tượng giá của một vài hàng hóa hay nhóm hàng hóa nào đó tăng lên. Và nó cũng không phải là hiện tượng giá cả chung tăng lên một lần.
Nếu sự tăng lên một lần của giá cả thì hiện tượng chỉ dừng lại là một cú sốc về giá chứ chưa phải là lạm phát. Lạm phát là sự tăng giá liên tục theo thời gian. Trong một nền kinh tế, lạm phát là sự mất giá trị của thị trường hay giảm sức mua của đồng tiền. Khi so sánh với các nền kinh tế khác thì lạm phát là sự phá giá tiền tệ của một loại tiền tệ này so với một loại tiền tệ khác.
Thông thường người ta hiểu theo nghĩa đầu tiên là lạm phát của đơn vị tiền tệ trong phạm vi nền kinh tế của một quốc gia, còn hiểu theo nghĩa thứ hai là lạm phát của một loại tiền tệ trong phạm vi thị trường toàn cầu. Phạm vi ảnh hưởng của hai thành phần này vẫn là một vấn đề gây tranh cải giữa các nhà kinh tế học vĩ mô. Như vậy, có thể nhận thấy rằng sự tăng lên của giá cả chính là một trong những biểu hiện của cơ bản của lạm phát. Việc xem xét lạm phát tập trung vào nghiên cứu những biểu hiện của lạm phát, thể hiện qua việc gia tăng của mức giá chung với tốc độ cao và kéo dài theo thời gian.
Về mặt tính toán lạm phát là phần trăm thay đổi của chỉ số giá chung trong nền kinh tế theo từng giai đoạn có có thể là tháng, quý hoặc năm. Để đo lường mức giá chung này trong nền kinh tế, người ta thường sử dụng các khái niệm chỉ số giá. Chỉ số giá bao gồm một số loại như sau: - Chỉ số giá tiêu dùng hay chỉ số giá bán lẻ - CPI – Consumer Price Index đo giá cả của các hàng hóa hay được mua bởi “người tiêu dùng thông thường” một cách có lựa chọn. Trong nhiều quốc gia công nghiệp, những sự thay đổi theo phần TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 trăm hàng năm trong các chỉ số này là con số lạm phát thông thường hay được nhắc tới.
- Chỉ số giá bán buôn – WPI – Wholesale price index đo lường sự thay đổi trong giá cả các hàng hóa bán buôn (thông thường là trước khi có thuế) một cách có lựa chọn. Chỉ số này giống chỉ số giá sản xuất. - Chỉ số giá sản xuất – PPI – Producer price index đo lường mức giá mà các nhà sản xuất nhận được không tính đến giá bổ sung qua đại lý hoặc thuế doanh thu. Nó khác với CPI là sự trợ cấp giá, lợi nhuận và thuế có thể sinh ra một điều là giá trị nhận được bởi các nhà sản xuất là không bằng với những gì người tiêu dùng đã thanh toán.
Và rất nhiều chỉ số khác song thông thường thì người ta dùng chỉ số giá bán lẻ để đo lường mức độ lạm phát và chỉ số giảm phát tổng sản phẩm trong nước. Lý do chính mà thông thường dùng CPI để đo lạm phát là bởi vì CPI giúp theo dõi mức tăng giá của hàng tiêu dùng, các nhóm hàng quan trọng nhất có ảnh hưởng đến đời sống của người dân, mặt khác CPI thường theo rất sát chỉ số giảm phát GDP vì tiêu dùng chiếm một tỷ lệ rất lớn trong GDP. Vì vậy CPI được coi là thước đo của lạm phát. Như vậy, nếu nền kinh tế năm nay có tỷ lệ lạm phát là 10% so với năm trước đó.
Điều đó không có nghĩa là giá cả của tất cả các hàng hóa điều tăng lên cùng một tỷ lệ là 10%, mà những hàng hóa khác nhau sẽ có những tỷ lệ tăng khác nhau và thậm chí có những hàng hóa giảm giá hoặc không đổi. Về bản chất, lạm phát là do khối lượng tiền tệ trong lưu thông vượt quá khối lượng hàng hóa và dịch vụ cung ứng, dẫn đến sự tăng giá đồng loạt, liên tục và ở mức đáng kể. Từ đó, người ta thường lấy chỉ số giá tăng để nói lên mức độ lạm phát. Lạm phát thường đi kèm với tăng trưởng kinh tế, tăng số lượng công ăn việc làm.
Bản chất của lạm phát không xấu, bởi lạm phát ở mức kiểm soát được sẽ kích thích đầu tư, xuất khẩu và cải thiện công ăn việc làm. Song, khi lạm phát tăng quá mức (đến 2 con số trở lên) và ngoài tầm kiểm soát sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế và cuộc sống của người dân. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các nguyên nhân gây ra lạm phát Quá trình hình thành các khái niệm và nhận thức bản chất kinh tế của lạm phát cũng là quá trình phát triển của tư duy đi từ đơn giản đến phức tạp, đi từ hiện tượng bên ngoài đến bản chất bên trong, đến các thuộc tính của lạm phát, là quá trình sàn lọc những hiểu biết sai và đúng, lẫn lộn giữa hiện tượng và bản chất, giữa nguyên nhân và kết quả để phản ánh đúng bản chất quy luật của lạm phát.
Quan điểm thuộc trƣờng phái tiền tệ Theo quan điểm của các nhà kinh tế học thuộc trường phái tiền tệ thì lạm phát là do hiện tượng tiền tệ trong lưu thông tăng lên (chẳng hạn có thể do ngân hàng trung ương mua ngoại tệ để tránh gây mất giá của đồng ngoại tệ so với đồng nội tệ trong nước, hoặc cũng có thể ngân hàng trung ương tăng cung tiền để kích thích nền kinh tế hoặc có thể chi tài trợ thâm hụt ngân sách… làm tăng lượng cung tiền trong lưu thông gây ra lạm phát). Như chúng ta đã biết, khi ngân sách bị thâm hụt có thể do nhu cầu chi tiêu của chính phủ tăng do mục đích chiến tranh hay do suy thoái kinh tế cần kích cầu đầu tư và tài trợ cho thâm hụt ngân sách thông qua phát hành tiền là cách đơn giản nhất. Tuy nhiên, có nhiều cách tài trợ thâm hụt ngân sách khác nhau như: phát hành trái phiếu, vay nợ nước ngoài, … song do ngân sách bị thâm hụt kéo dài làm giảm lòng tin của nhà đầu tư vào khả năng chi trả nợ cho nên họ từ chối mua trái phiếu chính phủ. Điều này làm hạn chế phương án tài trợ thâm hụt ngân sách của chính phủ.
Nhất là các nước đang phát triển có thị trường tài chính chưa phát triển nên chính phủ càng khó khăn hơn trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ cho ngân sách để thực hiện các dự án đầu tư của chính phủ. Vì vậy in tiền là giải pháp mà chính phủ các nước lựa chọn. Hay nói cách khác phần trăm tăng của giá, hay tỷ lệ lạm phát sẽ đúng bằng phần trăm tăng lên của cung tiền trong dài hạn. Kết luận này dẫn đến kết luận rằng lạm phát là một hiện tượng tiền tệ.
Quan điểm thuộc trƣờng phái phi tiền tệ + Lạm phát do chi phí đẩy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Trong hoàn cảnh sản xuất không tăng hoặc tăng ít trong khi chi phí tăng lên (chi phí sản xuất tăng vượt qua mức tăng của năng suất lao động) thì sẽ sinh ra lạm phát do chi phí đẩy. Chi phí sản xuất tăng lên tạo áp lực “đẩy” giá bán sản phẩm tăng lên hay làm giảm mức cung ứng hàng hóa của xã hội, như vậy lạm phát trong trường hợp này là do các yếu tố sản xuất và tiêu thụ hàng hóa gây ra. Chi phí sản xuất tăng lên có thể do những nguyên nhân sau đây: - Mức tăng tiền lương vượt quá mức tăng năng suất lao động: các doanh ngiệp trong nền kinh tế thị trường phải chịu rất nhiều áp lực về vấn đề tiền lương. Trong ngắn hạn chi phí nhân công ổn định do bị hạn chế bởi hợp đồng lao động song trong dài hạn do áp lực từ phía công đoàn, do thuế thu nhập và các yếu tố khác làm cho tiền lương của nhân viên chịu sức ép nâng lên.
Khi lương tăng, giá cả của hàng hóa sẽ tăng. Quy trình này tác động bởi yếu tố hành chính, có nghĩa khi giá cả tăng lên các doanh nghiệp phải tăng giá bán để đảm bảo lợi nhuận. Khi giá cả hàng hóa nói chung và tiêu dùng nói riêng tăng lên thì người tiêu dùng tìm mọi cách để được tăng lương. Khi lương tăng, giá lại tăng.
Đến lượt mình, các doanh nghiệp lại tăng giá bán để đảm bảo lợi ích. - Giá nhập khẩu tăng lên do tác động trực tiếp với giá cả trong nước (nếu là hàng tiêu dùng trực tiếp) hoặc tác động gián tiếp thông qua việc làm tăng chi phí sản xuất (nếu là đầu vào của quá trình sản xuất). Giá hàng nhập khẩu tăng lên có thể do lạm phát của nước ngoài cao làm cho giá nguyên liệu ở nước xuất khẩu tăng, hay do đồng nội tệ bị mất giá so với đồng ngoại tệ của những nước có quan hệ mậu dịch… - Do thuế suất tăng lên làm ảnh hưởng tới mức sinh lời của các nhà đầu tư nên đẩy giá cả tăng lên. Để duy trì mức sinh lời mong muốn, hoặc các doanh nghiệp tăng tỷ lệ lợi nhuận bằng cách tăng giá bán hàng hóa sẽ làm cho giá cả tăng, việc tăng giá cả hàng hóa trong trường hợp này mang tính chất tích cực nhằm duy trì lợi nhuận ở mức mong muốn.
Việc này thường xảy ra trong điều kiện độc quyền. Một số nước gọi là “lạm phát hành chính”. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 + Lạm phát do cầu kéo Lạm phát do cầu kéo hay lạm phát do nhu cầu là lạm phát xảy ra do tổng cầu tăng vượt quá mức cung hàng hóa của xã hội, dẫn đến áp lực làm tăng giá cả. Tổng cầu trong kinh tế bao gồm chi tiêu của chính phủ - G, chi tiêu của hộ gia đình – C, đầu tư trong nền kinh tế - I, nhu cầu hàng hóa xuẩt khẩu – X, lượng hàng hóa nhập khẩu – M.
Nếu gọi tổng cầu là AD thì AD = C+ G + I + X – M (dấu âm trong biểu thức là do hàng hóa nhập khẩu làm tăng thêm hàng hóa trong nước và làm giảm căng thẳng cho tổng cầu).