Đặt vấn đề Bảo hiểm nhân thọ (BHNT) là loại hình bảo hiểm mang tới rất nhiều lợi ích cho cá nhân, gia đình và xã hội, tuy nhiên BHNT xuất hiện tại Việt Nam khá muộn. Dưới góc độ là sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học, nhóm chúng em nhận thấy thị trường bảo hiểm nói chung và thị trường BHNT tại Việt Nam nói riêng là vô cùng tiềm năng và sẽ có tốc độ phát triển mạnh mẽ trong tương lai gần, tuy nhiên tỷ lệ tham gia bảo hiểm tại Việt Nam vẫn đạt ở mức thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Theo số liệu của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam thì tới năm 2021, tỷ lệ người dân tham gia BHNT mới đạt 11% và ước tính đạt 15% tới năm 2025, trong khi đó, tỷ lệ này tại Mỹ là hơn 90%, còn ở các nước phát triển khác như Anh, Nhật cũng ghi nhận tỷ lệ 90%. Ở Đông Nam Á, điển hình ở Singapore và Malaysia tỷ lệ cao ở mức 80% và 50%.
Hiện nay với tình hình mới khi đại dịch toàn cầu là Covid-19 xuất hiện với những diễn biến vô cùng phức tạp với nhiều chủng mới, làm ngưng trệ nền kinh tế cũng như gây ra nhiều bệnh tật, thương vong trên phạm vi toàn cầu nên đã làm nhiều người thay đổi về nhận thức và hành vi đối với việc tham gia BHNT. Đa số đối tượng tham gia BHNT là khách hàng có khả năng độc lập về tài chính, tương đối ổn định về thu nhập do ở độ tuổi lao động, ít bị chi phối bởi yếu tố bên ngoài khi ra những quyết định về quản lý tài chính, riêng đối với nhóm đối tượng ở độ tuổi 25 trở lên thường được đánh giá là có trình độ nhân thức cao, có ý thức bảo vệ sức khỏe và tiết kiệm cho tương lai. Tuy nhiên, theo Giám đốc cấp cao Quản lý sản phẩm của Prudential - ông Lưu Anh Tuấn, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng nếu còn trẻ và có nhiều sức khỏe thì không cần tới các sản phẩm bảo hiểm hoặc bảo hiểm chỉ dành cho người giàu. Đây chính là sự nhận thức sai lầm và là một trong những rào cản lớn cho việc quyết định tham gia BHNT đối với nhóm đối tượng trẻ độ tuổi từ 25 trở lên.
Chính vì nhận thấy những vấn đề cấp thiết đó, đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tham gia bảo hiểm nhân thọ của khách hàng độ tuổi từ 25 trở lên” được nhóm đề xuất để tiến hành nghiên cứu khoa học. Bài nghiên cứu sẽ tập trung vào 5 phần nội dung: (i) Giới thiệu về vấn đề nghiên cứu. (ii) Tổng quan tình hình nghiên cứu, (iii) Phương pháp nghiên cứu, (iv) Báo cáo kết quả và nhận xét đánh giá, (v) Giải pháp và định hướng nghiên cứu trong tương lai. Tổng quan các công trình nghiên cứu Sau thời gian tìm hiểu, một số công trình khoa học đã thực hiện có liên quan đến đề tài này mà nhóm đánh giá cao như: Đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua bảo hiểm nhân thọ của khách hàng cá nhân tại Tp.
Hồ Chí Minh” dựa trên lý thuyết hành vi người tiêu dùng của Sheth và cộng sự (1999) cùng với lý thuyết quá trình ra quyết định của Kotler và Keller (2012) được nhóm tác giả Nguyễn Thị Bình Minh, Khúc Đình Nam và Trần T. Thanh Thuận xuất bản năm 2020 Sử dụng 2 phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính để thu thập dữ liệu, đề tài đã xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến việc đưa ra quyết định khi mua BHNT của khách hàng tại TP. HCM: thương hiệu công ty, nhận thức về giá trị của BHNT, tư vấn viên BHNT, rào cản mua BHNT và động cơ mua BHNT. Đề tài đã đưa ra một số giải pháp nhằm giúp cho việc phát triển thị trường BHNT tại thành phố.
Mặt khác, đề tài: “Nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia bảo hiểm nhân thọ của người dân tại TP. Quảng Ngãi” của nhóm tác giả TS. Phạm Hồng Mạnh và Đỗ Hoàng Anh năm 2019 đề cập tới thuyết hành động hợp lý TRA (Ajzen và Fishbein, 1975) và lý thuyết của Philip Kotler (2000) về quá trình ra quyết định của khách hàng. Nghiên cứu cũng sử dụng hai phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng với 300 bảng hỏi phục vụ việc khảo sát người dân.
Kết quả thu về đó là các yếu tố sự thuận tiện tiếp cận dịch vụ bảo hiểm, thái độ trách nhiệm và đạo lý, uy tín thương hiệu của công ty bảo hiểm, kỳ vọng của khách hàng ảnh hưởng đến quyết định tham gia bảo hiểm nhân thọ của người dân TP. Nghiên cứu cũng đã trình bày khuyến nghị trong việc đưa ra những chính sách kinh doanh phù hợp của các công ty bảo hiểm để phát triển hơn nữa thị trường BHNT. Ngoài ra, Connor Frauendorf với đề tài “Life insurance purchase behavior analysis for retired people” năm 2020 cho thấy nhân tố độ tuổi và trình độ học vấn có ảnh hưởng đến việc mua BHNT. Có rất nhiều yếu tố khác tác động đến quyết định mua BHNT kể đến như số người phụ thuộc, mức thu nhập, và tình trạng hôn nhân, qua đó, tác giả cũng đưa ra khuyến nghị nhằm gợi ý cho các công ty BHNT hiểu hơn về thị trường của họ và tận dụng các phát hiện sao cho phù hợp.
Những nghiên cứu nêu trên đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhiều thang đo đa dạng khác nhau và xây dựng với thang đo đa dạng. Những nhân tố như thu nhập, động cơ hay kỳ vọng của người dân và chuẩn chủ quan đã được chứng minh là có ảnh hưởng tới việc tham gia BHNT. Về nhân tố phản ứng với đại dịch, đến nay chưa có nhiều đề tài nghiên cứu đề cập đến. Đây có thể coi là tính mới trong nghiên cứu này.
Mục tiêu đề tài Đề tài nghiên cứu vận dụng cơ sở lý thuyết cơ bản về BHNT và những chính sách trong BHNT. Thông qua việc tìm hiểu và nghiên cứu mong muốn, nhu cầu của khách hàng đối với BHNT nhằm xác định các nhân tố chính tác động đến hành vi mua BHNT của khách hàng từ 25 tuổi trở lên trong tình hình dịch Covid-19 và mức độ tác động của những nhân tố đã được đề xuất. Ngoài ra, đề tài cũng phân tích những cơ hội và thách thức mà ngành BHNT có thể đối mặt khi đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Thông qua đó đưa ra giải pháp giúp BHNT đến gần hơn với nhiều khách hàng trên cả nước.
Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phương pháp định lượng để nghiên cứu. Từ việc khảo sát các đối tượng khách hàng sau đó sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính để lượng hóa, đo lường, phản ánh và diễn giải mối quan hệ của các nhân tố ảnh hưởng. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Các nhân tố tác động tới hành vi tham gia BHNT của khách hàng. Phạm vi nghiên cứu Các nhân tố tác động đến hành vi tham gia BHNT của khách hàng từ độ tuổi 25 trở lên.
Tóm tắt Đề tài xác định và đo lường các nhân tố tác động tới hành vi tham gia BHNT của khách hàng, thông qua việc khảo sát 201 khách hàng có độ tuổi từ 25. Công cụ SPSS 20.0 được sử dụng trong nghiên cứu nhằm phân tích độ tin cậy của thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA. Kết quả thu được cho thấy các nhân tố có sự tác động sắp xếp theo độ mạnh giảm dần đó là: Phản ứng với đại dịch, thu nhập của khách hàng, nhu cầu của khách hàng và chuẩn chủ quan. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đề xuất một số giải pháp nhằm chất lượng của các sản phẩm BHNT và trải nghiệm của khách hàng được nâng cao hơn nữa thông qua đề xuất cải thiện theo hướng các nhân tố đã được đề xuất và phân tích trong nghiên cứu.
Kết quả có thể giúp cho các doanh nghiệp BHNT nhận thấy được sự quan trọng trong việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tham gia BHNT, và qua đó có những thay đổi trong chiến lược kinh doanh và hành động để phù hợp hơn trong bối cảnh như hiện nay. 1 Phần 1: Giới thiệu vấn đề nghiên cứu 1. Tổng quan về bảo hiểm nhân thọ 1. Khái niệm bảo hiểm nhân thọ Khái niệm bảo hiểm nhân thọ thường được tiếp cận theo 2 khía cạnh: pháp lý và kỹ thuật, theo đó: Về kỹ thuật, BHNT là loại hình bảo hiểm bao hàm những cam kết mà sự hoàn thành những cam kết đó phụ thuộc vào tuổi thọ của con người.
Có hai loại cam kết chính trong BHNT là: cam kết trả tiền của doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH) và cam kết đóng phí bảo hiểm của người mua. Các cam kết này có thể thực hiện nhiều lần mà không chỉ một lần. Do trong hợp đồng BHNT, thời hạn là nhiều năm nên người tham gia bảo hiểm sẽ thỏa thuận với DNBH đóng phí BH nhiều lần. Thông thường, nếu người tham gia bảo hiểm qua đời trước khi đóng đủ phí cho cả hợp đồng thì sẽ kết thúc những cam kết đóng phí còn lại nhưng nghĩa vụ của doanh nghiệp là trả tiền bảo hiểm vẫn được thực hiện theo như thỏa thuận trong hợp đồng.
Như vậy có thể thấy rõ, việc thực hiện cam kết của hai bên đều phụ thuộc vào tuổi thọ của con người (người được bảo hiểm). Về pháp lý: BHNT có các hợp đồng bảo hiểm (HDBH) được ký kết giữa 2 bên tham gia BHNT và DNBH. DNBH nhận được phí bảo hiểm của người tham gia bảo hiểm và cam kết sẽ trả cho những người thụ hưởng bảo hiểm một khoản tiền hoặc những khoản trợ cấp định kỳ trong khi người được bảo hiểm có thể sống đến thời điểm nhất định hoặc tử vong trước một thời điểm nhất định đã được nêu trong HDBH. Như vậy, thông qua hợp đồng BHNT được thỏa thuận giữa các bên sẽ có mối quan hệ ràng buộc lẫn nhau và nhu cầu thỏa mãn khác nhau của 2 bên sẽ được thỏa mãn.
Đối với DNBH, việc ký kết hợp đồng BHNT sẽ giúp cho doanh nghiệp có thêm được hợp đồng, tăng doanh thu và đáp ứng được đòi hỏi về nguyên tắc số đông bù số ít, qua đó giúp DNBH có được hiệu quả trong kinh doanh và việc chi trả bảo hiểm cho khách hàng.