Luận án: Nhân tố ảnh hưởng hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán ERP tại doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các doanh nghiệp… 210 trang · Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh · 2019.

• Tác giả: Lương Đức Thuận
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Sử Dụng Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Tại Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu sử dụng
• Danh mục các sơ đồ, hình sử dụng
• Phần mở đầu
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của nghiên cứu
• Kết cấu của luận án
• 1. Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.1. Các nghiên cứu liên quan sử dụng hệ thống thông tin (HTTT) và ERP
• 1.1.2. Các nghiên cứu liên quan sử dụng hệ thống thông tin kế toán
• 1.1.3. Nhận xét các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.1. Các nghiên cứu liên quan hệ thống thông tin kế toán
• 1.2.2. Các nghiên cứu liên quan hệ thống thông tin và ERP
• 1.2.3. Nhận xét các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3. Xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: Cơ sở lý thuyết
• 2.1. Giới thiệu về hệ thống thông tin và hệ thống thông tin kế toán
• 2.1.1. Hệ thống thông tin
• 2.1.2. Hệ thống thông tin kế toán
• 2.2. Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP)
• 2.2.1. Khái niệm về ERP
• 2.2.2. Cấu trúc của ERP
• 2.2.3. Lợi ích của ERP
• 2.2.4. Hạn chế của ERP
• 2.3. Mối quan hệ giữa HTTTKT và hệ thống ERP
• 2.4. Một số lý thuyết nền sử dụng trong đề tài
• 2.4.1. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM)
• 2.4.2. Mô hình hệ thống thông tin thành công
• 2.4.3. Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức
• 2.5. Các khái niệm sử dụng trong đề tài
• 2.5.1. Chất lượng hệ thống thông tin kế toán
• 2.5.2. Sự hỗ trợ tổ chức
• 2.5.3. Nhận thức tính hữu ích HTTTKT
• 2.5.4. Nhận thức tính dễ sử dụng HTTTKT
• 2.5.5. Hành vi sử dụng HTTTKT
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT và nhận thức tính hữu ích, tính dễ sử dụng HTTTKT
• 3.2.2. Mối quan hệ giữa sự hỗ trợ tổ chức và nhận thức tính hữu ích, tính dễ sử dụng HTTTKT
• 3.2.3. Mối quan hệ giữa nhận thức về tính hữu ích của HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT
• 3.2.4. Mối quan hệ giữa nhận thức về tính dễ sử dụng của HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT
• 3.3. Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu
• 3.4. Thiết kế và phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.1. Mục tiêu nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.2. Phương pháp và nội dung nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.3. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.4.2. Nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.2. Phương pháp và nội dung nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.3. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.1. Mô tả mẫu nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.2. Kết quả kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.1.3. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.1.4. Tổng kết kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.5. Mô hình nghiên cứu hiệu chỉnh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.2.1. Mô tả mẫu nghiên cứu chính thức
• 4.2.2. Kết quả kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.2.3. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.4. Kiểm định mô hình đo lường
• 4.2.5. Kiểm định mô hình lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.5.1. Kiểm định mô hình lý thuyết bằng CB-SEM
• 4.2.5.2. Kiểm định độ tin cậy ước lượng bằng Bootstrap
• 4.2.5.3. Phân tích trung gian của nhận thức tính hữu ích HTTTKT
• 4.2.5.4. Kiểm định mối quan hệ giữa vị trí công việc và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.5. Kiểm định mối quan hệ giữa giới tính và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.6. Kiểm định mối quan hệ giữa tuổi đời và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.7. Kiểm định mối quan hệ giữa kinh nghiệm làm việc và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.8. Kiểm định mối quan hệ giữa trình độ chuyên môn và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. Chương 5: Kết luận và hàm ý nghiên cứu
• 5.1. Hàm ý quản trị
• 5.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. Kết luận chương 5
• Danh mục công trình của tác giả
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• Phụ lục 1: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTT trên thế giới
• Phụ lục 2: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng ERP trên thế giới
• Phụ lục 3: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTTKT trên thế giới
• Phụ lục 4: Tổng kết các nghiên cứu liên quan đến HTTTKT ở Việt Nam
• Phụ lục 5: Tổng kết các nghiên cứu về HTTT và ERP ở Việt Nam
• Phụ lục 6: Phiếu khảo sát hành vi sử dụng HTTTKT trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 7: Danh sách công ty tham gia khảo sát trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 8: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 9: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 10: Kết quả phân tích khám phá EFA trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 11: Phiếu khảo sát hành vi sử dụng HTTTKT trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 12: Danh sách công ty tham gia khảo sát trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 13: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 14: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 15: Kết quả phân tích khám phá EFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 16: Kết quả kiểm định Independent sample t-test cho vị trí công việc
• Phụ lục 17: Kết quả kiểm định Independent sample t-test cho giới tính
• Phụ lục 18: Kết quả kiểm định ANOVA cho tuổi đời
• Phụ lục 19: Kết quả kiểm định ANOVA cho kinh nghiệm làm việc
• Phụ lục 20: Kết quả kiểm định ANOVA cho trình độ chuyên môn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tầm Quan Trọng Hệ Thống Thông Tin Kế Toán

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Chức năng kế toán đóng vai trò quan trọng, và hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) là cấu trúc then chốt để thực hiện hiệu quả chức năng này. Một HTTTKT hữu hiệu hỗ trợ doanh nghiệp đạt được các mục tiêu kinh doanh, cung cấp thông tin hữu ích cho quản lý để hoạch định và kiểm soát. HTTTKT giúp nhà quản lý ra quyết định quản trị kịp thời (Soudani, 2012). HTTTKT chất lượng và kiểm soát nội bộ tốt ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính (Sajady & cộng sự, 2012). HTTTKT tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện chuỗi cung ứng, và hỗ trợ kiểm soát nội bộ (Romney & Steinbart, 2015). Vì vậy, vai trò của HTTTKT là vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo thông tin kế toán chính xác và kịp thời phục vụ cho hoạt động quản lý và ra quyết định. HTTTKT có khả năng nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt khi được hỗ trợ bởi công nghệ thông tin tiên tiến.

1.1. Vai Trò Của HTTTKT Trong Quản Lý Doanh Nghiệp

HTTTKT không chỉ là công cụ ghi chép, mà còn là hệ thống cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và ra quyết định. Nó giúp nhà quản lý nắm bắt tình hình tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động, và đưa ra các quyết định chiến lược. Báo cáo tài chính chính xác và kịp thời là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững. HTTTKT còn hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp luật về kế toán và thuế. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào kế toán giúp tăng cường tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin.

1.2. Thách Thức Với Doanh Nghiệp Việt Nam Khi Triển Khai HTTTKT

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc triển khai HTTTKT hiệu quả tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào phần mềm kế toán, đào tạo nhân viên, và xây dựng quy trình làm việc phù hợp. Văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chấp nhận và sử dụng HTTTKT. Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc tích hợp HTTTKT với các hệ thống khác trong doanh nghiệp, dẫn đến việc khai thác thông tin không hiệu quả. Chi phí sử dụng cũng là một rào cản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

II. Vấn Đề Thách Thức Sử Dụng HTTTKT Trong Doanh Nghiệp

Dù đóng vai trò quan trọng, việc sử dụng HTTTKT hiệu quả vẫn còn nhiều thách thức. HTTTKT là cấu trúc phức tạp gồm yếu tố kỹ thuật và con người (Turban & cộng sự, 2008). Nhân viên sử dụng hệ thống tác động đến công nghệ và quy trình làm việc. Quá trình sử dụng hệ thống ảnh hưởng đến hiệu quả của HTTTKT, giải quyết công việc nhanh chóng, cung cấp thông tin kịp thời. Việc sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP đòi hỏi cao ở hệ thống kế toán (Romney & Steinbart, 2015). Bên cạnh công việc hàng ngày, hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên thể hiện qua mức độ tương tác với hệ thống, tần suất sử dụng và tính tỉ mỉ (DeLone & McLean, 2016). Hiện nay, ứng dụng ERP trong kế toán gặp nhiều khó khăn và trở ngại, theo Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam năm 2018, cả nước có 13% doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP, giảm so với năm 2016. Một trong những nguyên nhân thất bại trong ứng dụng ERP là do người sử dụng và khó khăn trong đào tạo nhân viên. Sự thành công của HTTTKT chịu tác động từ người sử dụng, vai trò sử dụng HTTTKT rất quan trọng, đặc biệt trong môi trường ERP. Chất lượng hệ thống sẽ ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống (DeLone & McLean, 2016).

2.1. Khó Khăn Trong Triển Khai Hệ Thống ERP Tại Việt Nam

Việc triển khai hệ thống ERP tại doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn, từ chi phí đầu tư ban đầu lớn, đến việc tích hợp hệ thống với các quy trình hiện tại. Đào tạo nhân viên là một thách thức lớn, vì nhân viên cần thời gian để làm quen và sử dụng thành thạo hệ thống. Sự hỗ trợ từ cấp trên và sự thay đổi trong văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều doanh nghiệp thất bại trong việc triển khai ERP do thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quản lý dự án hiệu quả. Bảo mật cũng là một yếu tố cần được quan tâm khi triển khai hệ thống ERP.

2.2. Tầm Quan Trọng Của Người Dùng Trong Sử Dụng HTTTKT

Người dùng đóng vai trò then chốt trong việc sử dụng và khai thác hiệu quả HTTTKT. Nếu người dùng không có đủ kiến thức, kỹ năng hoặc không có thái độ tích cực, thì hệ thống dù có hiện đại đến đâu cũng không thể mang lại hiệu quả mong muốn. Kinh nghiệm làm việc, trình độ học vấn và tuổi tác cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sử dụng HTTTKT. Ban quản lý cần tạo điều kiện để nhân viên được đào tạo, hỗ trợ và khuyến khích sử dụng HTTTKT một cách hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý và xã hội đến hành vi sử dụng HTTTKT

Các yếu tố như thái độ, chuẩn mực chủ quan và kiểm soát hành vi nhận thức có ảnh hưởng lớn đến ý định và hành vi sử dụng HTTTKT. Người dùng có thái độ tích cực, tin rằng những người quan trọng xung quanh họ khuyến khích sử dụng, và tin rằng họ có khả năng kiểm soát việc sử dụng hệ thống, sẽ có xu hướng sử dụng HTTTKT nhiều hơn. Áp lực đồng nghiệp và sự hỗ trợ từ cấp trên cũng có thể tác động đến hành vi sử dụng HTTTKT.

III. Mô Hình TAM Cách Tiếp Cận Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT dựa vào mô hình TAM hoặc kết hợp TAM với mô hình HTTT thành công. Các nghiên cứu của Wixom & Todd (2005); Saeed & Abdinnour-Helm (2008) đã hình thành mô hình kết hợp giữa mô hình HTTT thành công và TAM. Uzoka & cộng sự (2008) xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng và sử dụng ERP. Nghiên cứu khác đánh giá tác động của hỗ trợ tổ chức, đặc điểm cá nhân, chất lượng thông tin, chuẩn chủ quan đến hành vi sử dụng ERP (Calisir & cộng sự, 2009); Zhang & cộng sự (2013); Rajan & Baral (2015); Lee & cộng sự (2010). Những nghiên cứu này cho thấy nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT có tầm quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ tập trung vào một số nhân tố tác động đến hành vi sử dụng hệ thống ERP nói chung, chưa đề cập đến một HTTTKT cụ thể, và tại Việt Nam thì nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT chưa được thực hiện.

3.1. Giải Thích Mô Hình Chấp Nhận Công Nghệ TAM Trong HTTTKT

Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) là một trong những mô hình phổ biến nhất để giải thích hành vi sử dụng công nghệ. TAM tập trung vào hai yếu tố chính: tính hữu ích và tính dễ sử dụng. Tính hữu ích đề cập đến mức độ mà người dùng tin rằng việc sử dụng hệ thống sẽ cải thiện hiệu suất công việc của họ. Tính dễ sử dụng đề cập đến mức độ mà người dùng tin rằng việc sử dụng hệ thống là dễ dàng và không đòi hỏi nhiều nỗ lực. Theo TAM, nếu người dùng tin rằng hệ thống là hữu ích và dễ sử dụng, họ sẽ có xu hướng sử dụng hệ thống nhiều hơn.

3.2. Ứng Dụng Mô Hình TAM Để Nghiên Cứu Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Mô hình TAM có thể được ứng dụng để nghiên cứu hành vi sử dụng HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng TAM để đánh giá tác động của tính hữu ích và tính dễ sử dụng đến hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên kế toán. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các doanh nghiệp thiết kế và triển khai HTTTKT sao cho phù hợp với nhu cầu và khả năng của người dùng, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống. Việc đo lường thái độ của người dùng đối với hệ thống là rất quan trọng.

3.3. Mở Rộng Mô Hình TAM Với Các Yếu Tố Khác

Mặc dù TAM là một mô hình mạnh mẽ, nó có thể được mở rộng bằng cách bổ sung thêm các yếu tố khác để giải thích hành vi sử dụng HTTTKT một cách toàn diện hơn. Các yếu tố này có thể bao gồm sự hỗ trợ tổ chức, áp lực đồng nghiệp, kinh nghiệm sử dụng, và tính tương thích của hệ thống với các quy trình hiện tại. Việc kết hợp các yếu tố này vào mô hình nghiên cứu có thể giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam.

IV. Thực Tiễn Nghiên Cứu Hành Vi Sử Dụng HTTTKT Tại Việt Nam

HTTTKT là hệ thống then chốt trong HTTT doanh nghiệp (Gelinas & cộng sự, 2011). HTTTKT ở doanh nghiệp Việt Nam đang phát triển và có nhiều đặc điểm riêng. Những đặc thù riêng đó có thể được xem xét ở các nhiệm vụ của HTTTKT trong quá trình xử lý kế toán liên quan đến các nghiệp vụ các kinh tế, tài chính phát sinh, mà quy trình này thì hoàn toàn khác với một HTTT nói chung trong doanh nghiệp, do đó hành vi sử dụng của nhân viên kế toán tham gia vào quy trình xử lý kế toán này sẽ có những đặc điểm riêng và khác biệt trong lĩnh vực kế toán, những đặc thù trong tổ chức bộ máy kế toán, trong phân chia nhiệm vụ, trong cung cấp thông tin kế toán cho các đối tượng khác nhau gồm: các đối tượng bên ngoài gồm: các cơ quan quản lý nhà nước, khách hàng, các tổ chức khác, các đối tượng bên trong gồm nhà quản lý các cấp và đặc thù riêng trong mức độ ứng dụng CNTT trong kế toán ở các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, đặc biệt việc ứng dụng hệ thống ERP trong kế toán ở các doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều hạn chế (theo Báo cáo thương mại điện tử 2018), vấn đề người dùng HTTTKT trong môi trường ERP thất bại trong việc sử dụng, khai thác các giải pháp của ERP.

4.1. Đặc Điểm Của HTTTKT Trong Doanh Nghiệp Việt Nam

HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt so với các nước khác. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán còn hạn chế, đặc biệt là ở các DNNVV. Quy trình kế toán thường phức tạp và đòi hỏi nhiều thủ công. Chuẩn mực kế toán Việt Nam cũng có những khác biệt so với chuẩn mực quốc tế. Văn hóa doanh nghiệp và môi trường kinh doanh cũng ảnh hưởng đến cách thức HTTTKT được sử dụng và quản lý. Việc nghiên cứu các đặc điểm này là cần thiết để xây dựng các giải pháp HTTTKT phù hợp.

4.2. Hạn Chế Trong Ứng Dụng Hệ Thống ERP Vào Kế Toán Tại Việt Nam

Việc ứng dụng hệ thống ERP vào kế toán tại doanh nghiệp Việt Nam còn gặp nhiều hạn chế. Chi phí đầu tư ban đầu cao, đào tạo nhân viên phức tạp, và khó khăn trong việc tích hợp với các hệ thống hiện có là những rào cản chính. Nhiều doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc thích ứng với các quy trình chuẩn của hệ thống ERP. Bảo mật dữ liệu cũng là một mối quan tâm lớn. Việc nghiên cứu các hạn chế này là cần thiết để tìm ra các giải pháp giúp các doanh nghiệp triển khai hệ thống ERP thành công.

4.3. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng HTTTKT

Để nâng cao hiệu quả sử dụng HTTTKT, cần nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người dùng. Các yếu tố như tính hữu ích, tính dễ sử dụng, sự hỗ trợ tổ chức, kinh nghiệm và thái độ của người dùng có thể ảnh hưởng đến mức độ sử dụng và khai thác HTTTKT. Nghiên cứu này có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý để thiết kế và triển khai HTTTKT hiệu quả hơn.

V. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả HTTTKT Tại Doanh Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần đầu tư vào phần mềm kế toán hiện đại, có khả năng tích hợp với các hệ thống khác. Thứ hai, cần đào tạo nhân viên kế toán để họ có đủ kiến thức và kỹ năng sử dụng hệ thống. Thứ ba, cần xây dựng quy trình làm việc rõ ràng và hiệu quả. Thứ tư, cần tạo ra văn hóa doanh nghiệp khuyến khích việc sử dụng HTTTKT. Thứ năm, cần có sự hỗ trợ từ cấp trên và các bộ phận liên quan. Với những giải pháp này, các doanh nghiệp Việt Nam có thể khai thác tối đa tiềm năng của HTTTKT và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Đầu Tư Vào Phần Mềm Kế Toán Hiện Đại

Việc đầu tư vào phần mềm kế toán hiện đại là một trong những yếu tố quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả HTTTKT. Phần mềm cần có đầy đủ các chức năng cần thiết, dễ sử dụng, và có khả năng tích hợp với các hệ thống khác trong doanh nghiệp. Phần mềm kế toán nên được lựa chọn dựa trên nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp và phải đáp ứng các yêu cầu về bảo mật và an toàn dữ liệu. Việc lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp cần được thực hiện một cách cẩn thận và có sự tham gia của các chuyên gia.

5.2. Đào Tạo Nhân Viên Kế Toán

Đào tạo nhân viên kế toán là yếu tố then chốt để đảm bảo họ có thể sử dụng HTTTKT một cách hiệu quả. Chương trình đào tạo cần bao gồm cả kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành. Nhân viên cần được đào tạo về cách sử dụng phần mềm, cách phân tích dữ liệu, và cách tạo báo cáo. Đào tạo nên được thực hiện thường xuyên để đảm bảo nhân viên luôn cập nhật những kiến thức và kỹ năng mới nhất.

5.3. Xây Dựng Quy Trình Làm Việc Rõ Ràng

Việc xây dựng quy trình làm việc rõ ràng là rất quan trọng để đảm bảo HTTTKT hoạt động một cách trơn tru. Các quy trình cần được thiết kế sao cho đơn giản, dễ hiểu, và hiệu quả. Các quy trình cũng cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh doanh và các quy định pháp luật. Việc xây dựng quy trình làm việc cần có sự tham gia của tất cả các bộ phận liên quan.

VI. Kết Luận Tương Lai Của HTTTKT Trong Doanh Nghiệp Việt

Trong bối cảnh chuyển đổi số, HTTTKT đóng vai trò ngày càng quan trọng trong doanh nghiệp Việt Nam. Việc ứng dụng các công nghệ mới như AI, Big Data, và Cloud Computing sẽ giúp HTTTKT trở nên thông minh hơn, hiệu quả hơn, và linh hoạt hơn. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội và đầu tư vào HTTTKT để nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt được thành công trong tương lai. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT sẽ giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ HTTTKT.

6.1. Xu Hướng Chuyển Đổi Số Trong Kế Toán

Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong lĩnh vực kế toán. Các công nghệ mới như AI, Big Data, và Cloud Computing đang được ứng dụng rộng rãi để tự động hóa các quy trình, nâng cao chất lượng thông tin, và cải thiện hiệu quả ra quyết định. Kế toán trong tương lai sẽ ngày càng trở nên số hóa và thông minh hơn.

6.2. Vai Trò Của AI Và Big Data Trong HTTTKT

AI và Big Data có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu kế toán một cách nhanh chóng và chính xác, phát hiện các gian lận, và dự báo các xu hướng tài chính. AI cũng có thể được sử dụng để tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, giúp nhân viên kế toán tập trung vào các công việc phức tạp hơn. Big Data cung cấp thông tin quan trọng cho quản lý.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Nghiên cứu về hành vi sử dụng HTTTKT là rất quan trọng để giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ HTTTKT. Nghiên cứu có thể cung cấp thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người dùng, giúp các doanh nghiệp thiết kế và triển khai HTTTKT hiệu quả hơn, và đào tạo nhân viên kế toán tốt hơn. Nghiên cứu cũng có thể giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về các thách thức và cơ hội trong việc ứng dụng CNTT vào kế toán.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp trong các doanh nghiệp tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lương Đức Thuận, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Xuân Hưng tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (năm 2019), thuộc chuyên ngành Kế toán, mã số 9340301.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và tác động của công nghệ thông tin (CNTT), hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) giữ vai trò trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu chiến lược thông qua việc cung cấp thông tin kịp thời cho công tác hoạch định, kiểm soát và ra quyết định quản trị (Soudani, 2012; Gelinas và cộng sự, 2011; Sajady và cộng sự, 2012). HTTTKT chất lượng mang lại giá trị gia tăng như giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu lực chuỗi cung ứng và củng cố kiểm soát nội bộ (Romney & Steinbart, 2015).

HTTTKT là cấu trúc tích hợp giữa công nghệ và con người (Turban và cộng sự, 2008). Hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên thể hiện qua mức độ khai thác chức năng, tần suất thao tác và tính tỉ mỉ khi vận hành hệ thống (DeLone & McLean, 2016). Theo Báo cáo chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2018, tính đến hết năm 2017, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) chỉ đạt 13% (giảm so với mức 17% của năm 2016). Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự trở ngại trong triển khai ERP xuất phát từ người sử dụng và công tác đào tạo, huấn luyện nhân viên.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: Các công trình trên thế giới chủ yếu xem xét hành vi sử dụng hệ thống thông tin (HTTT) hoặc ERP tổng quát, chưa đi sâu vào phân hệ HTTTKT cụ thể; trong khi tại Việt Nam, các nghiên cứu về kế toán phần lớn tập trung vào thực trạng tổ chức bộ máy kế toán hoặc các nhân tố tác động đến chất lượng HTTTKT mà chưa kiểm định toàn diện các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP tại các doanh nghiệp ở Việt Nam.

Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm:

1. Kiểm định ảnh hưởng trực tiếp của nhận thức tính hữu ích và nhận thức tính dễ sử dụng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP.
2. Kiểm định ảnh hưởng trực tiếp của chất lượng HTTTKT đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP.
3. Kiểm định ảnh hưởng trực tiếp của sự hỗ trợ tổ chức đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP.
4. Kiểm định vai trò trung gian của nhận thức tính hữu ích lên mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP.
5. Kiểm định vai trò trung gian của nhận thức tính hữu ích lên mối quan hệ giữa sự hỗ trợ tổ chức và hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Có sự tác động của nhận thức tính hữu ích và nhận thức tính dễ sử dụng HTTTKT đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP?
2. Có sự tác động của chất lượng HTTTKT đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP?
3. Có sự tác động của sự hỗ trợ tổ chức đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP?
4. Nhân tố nhận thức tính hữu ích HTTTKT có vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP?
5. Nhân tố nhận thức tính hữu ích HTTTKT có vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa sự hỗ trợ tổ chức đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ứng dụng ERP?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp ở Việt Nam.
• Đối tượng khảo sát: Các cá nhân trực tiếp tham gia sử dụng HTTTKT và nhà quản lý có tham gia sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp đang ứng dụng hệ thống ERP thuộc nhiều loại hình, quy mô và ngành nghề (ngoại trừ các tổ chức tài chính, tín dụng) trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu nghiên cứu sơ bộ được thu thập từ tháng 07/2018 đến tháng 08/2018; dữ liệu nghiên cứu chính thức được thu thập từ tháng 08/2018 đến tháng 09/2018.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung chính:

Các nghiên cứu nước ngoài

1. Nghiên cứu về sử dụng HTTT và hệ thống ERP:

   • Sự tham gia và đào tạo người dùng: Baroudi và cộng sự (1986) khảo sát 200 nhà quản lý sản xuất, chứng minh sự tham gia của người dùng nâng cao mức độ sử dụng và sự hài lòng. Torkzadeh & Dwyer (1994) khảo sát 282 người dùng, xác định công tác đào tạo tác động đến việc sử dụng hệ thống thông qua sự hài lòng và niềm tin.
   • Mô hình thành công và hành vi sử dụng: Gelderman (1998) khảo sát 1024 nhà quản lý tại Hà Lan, phân tích mối quan hệ giữa sự hài lòng, sử dụng HTTT và hiệu suất hoạt động ($r = 0{,}42$). Bajaj & Nidumolu (1998) xây dựng mô hình phản hồi về hành vi sử dụng HTTT. Wixom & Todd (2005) và Saeed & Abdinnour-Helm (2008) tích hợp mô hình TAM với mô hình D&M, chỉ ra chất lượng hệ thống và chất lượng thông tin tác động đến niềm tin hành vi, nhận thức tính hữu ích và thúc đẩy việc sử dụng. Petter và cộng sự (2008) tổng hợp các mối quan hệ giữa chất lượng HTTT, chất lượng thông tin, chất lượng dịch vụ đối với việc sử dụng và lợi ích tổ chức. Dulcic và cộng sự (2012) áp dụng TAM khảo sát 156 công ty tại Croatia về việc sử dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS).
   • Nghiên cứu ứng dụng trong môi trường ERP: Amoako-Gyampah & Salam (2004) đánh giá vai trò của đào tạo, giao tiếp và niềm tin chia sẻ đến nhận thức tính hữu ích, tính dễ sử dụng và hành vi dùng ERP tại Hoa Kỳ. Uzoka và cộng sự (2008) kết hợp TAM và D&M tại Botswana, chỉ ra chất lượng HTTT và thông tin quyết định nhận thức tính hữu ích và tính dễ sử dụng ERP. Calisir và cộng sự (2009) thu thập 75 mẫu tại Thổ Nhĩ Kỳ, nhận thấy chuẩn chủ quan, nhận thức tính hữu ích và trình độ học vấn chi phối ý định dùng ERP. Lee và cộng sự (2010) khảo sát 209 người dùng tại Hàn Quốc qua phân tích SEM. Ling Keong (2012) ứng dụng mô hình UTAUT và TAM. Zhang và cộng sự (2013) khảo sát 127 người dùng ERP tại Trung Quốc, xác nhận hỗ trợ tổ chức, chuẩn chủ quan và chất lượng thông tin đầu ra tác động đến nhận thức tính hữu ích. Elkhani và cộng sự (2014) khảo sát tác động của thay đổi lãnh đạo và tính hiệu quả của ERP. Rajan & Baral (2015) khảo sát tại Ấn Độ, khẳng định sự hỗ trợ tổ chức, đào tạo và khả năng tương thích hệ thống tác động tích cực đến nhận thức tính hữu ích và tính dễ sử dụng ERP.

2. Nghiên cứu liên quan đến HTTTKT:

   • Mndzebele (2013) nghiên cứu việc sử dụng HTTTKT cải thiện kiểm soát nội bộ tại các khách sạn ở Swaziland.
   • Spremic & Jakovic (2012) phân tích tác động của HTTTKT đối với hiệu quả thương mại điện tử qua khảo sát 252 công ty tại Croatia.
   • Ponisciakova và cộng sự (2015) đánh giá vai trò của HTTTKT trong quản trị chi phí và tối ưu hóa thời gian.
   • Abduljalil & Zainuddin (2015) tích hợp TAM và mô hình động lực với 348 mẫu doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).
   • Ramli (2013) khảo sát các khách sạn tại Malaysia bằng kỹ thuật PLS, kết luận kinh nghiệm và chuyên gia nội bộ tác động đến việc sử dụng HTTTKT.

Các nghiên cứu tại Việt Nam

1. Nghiên cứu về HTTTKT:

   • Huỳnh Thị Kim Ngọc (2013), Đào Ngọc Hạnh (2014), Lê Thị Ni (2014), Nguyễn Hữu Bình (2014) nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu và chất lượng HTTTKT tại các DNNVV ở TP.HCM bằng phương pháp hỗn hợp.
   • Phạm Mỹ Nhựt (2017) vận dụng mô hình DeLone & McLean (2003) bổ sung biến văn hóa tổ chức, xác định 5 nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người dùng HTTTKT theo thứ tự: chất lượng thông tin, chất lượng hệ thống, lợi ích cá nhân, chất lượng dịch vụ, văn hóa tổ chức.
   • Võ Thị Hiếu (2017) dựa trên lý thuyết nguồn lực, khảo sát 171 doanh nghiệp lớn để chứng minh định hướng khách hàng và đối thủ cạnh tranh thúc đẩy sử dụng thông tin kế toán quản trị.

2. Nghiên cứu về HTTT và ERP:

   • Ngụy Thị Hiền & Phạm Quốc Trung (2013) xác định các nhân tố ảnh hưởng đến triển khai thành công ERP gồm đặc điểm đội dự án, hỗ trợ của ban lãnh đạo, đặc điểm hệ thống ERP, chất lượng tư vấn, đặc điểm người dùng và doanh nghiệp.
   • Các công trình của Nguyễn Hữu Hoàng Thọ (2012), Trần Đức Quý (2015), Ngô Duy Hinh (2013), Lê Thị Kim Thoa (2011), Trần Thị Hồng Oanh (2015), Nguyễn Thị Hồng Yến (2016) tập trung vào các yếu tố thành công trong giai đoạn triển khai dự án ERP.
   • Các nghiên cứu của Trần Thanh Thúy (2011), Lữ Thị Kim Phụng (2012), Phan Thị Thu Hiền (2015), Trần Thị Thu Hiền (2016) tại Đại học Kinh tế TP.HCM tập trung vào tác động của ERP đến HTTTKT, kiểm soát nội bộ và lợi ích kế toán.
   • Nguyễn Phước Bảo Ấn và cộng sự (2016) kết hợp TAM và mô hình D&M qua phân tích PLS-SEM để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ERP.
   • Nguyễn Bích Liên (2012) tiếp cận mô hình hệ thống hoạt động, đưa ra 12 thành phần nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP.

Nhóm nghiên cứu	Tác giả tiêu biểu	Trọng tâm và khoảng trống chưa giải quyết
HTTT và ERP quốc tế	Wixom & Todd (2005), Saeed & Abdinnour-Helm (2008), Rajan & Baral (2015)	Tập trung vào hệ thống thông tin nói chung hoặc ERP tổng thể ở cấp độ doanh nghiệp, ít phân tích sâu khía cạnh phân hệ kế toán.
HTTTKT quốc tế	Mndzebele (2013), Abduljalil & Zainuddin (2015), Ramli (2013)	Nghiên cứu riêng lẻ từng ngành (khách sạn, DNNVV), chưa đặt trong môi trường tích hợp ERP toàn diện.
HTTTKT tại Việt Nam	Huỳnh Thị Kim Ngọc (2013), Phạm Mỹ Nhựt (2017), Võ Thị Hiếu (2017)	Tập trung vào tổ chức bộ máy, tính hữu hiệu, chất lượng thông tin hoặc sự hài lòng; chưa kiểm định hành vi sử dụng HTTTKT.
ERP tại Việt Nam	Ngụy Thị Hiền & Phạm Quốc Trung (2013), Nguyễn Phước Bảo Ấn và cộng sự (2016)	Tập trung vào sự thành công của dự án triển khai ERP hoặc quyết định lựa chọn phần mềm ERP chung.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án kết hợp mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), mô hình HTTT thành công của DeLone & McLean và lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (POS) để giải thích cơ chế hình thành hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên trong môi trường ERP tại Việt Nam, đồng thời kiểm tra vai trò trung gian của nhận thức tính hữu ích trong các mối quan hệ cấu trúc.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm nghiên cứu

• Lý thuyết nền:

  • Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM - Technology Acceptance Model) của Davis (1989), phát triển từ Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975), giải thích mối quan hệ giữa nhận thức tính hữu ích (PU), nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) và hành vi sử dụng.
  • Mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone & McLean (2003, 2016), cung cấp cơ sở đánh giá chất lượng hệ thống tác động đến việc sử dụng và lợi ích ròng.
  • Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (Organizational Support Theory - POS) của Eisenberger và cộng sự (1986), giải thích mức độ hỗ trợ từ tổ chức tác động đến thái độ và hành vi nhân viên.

• Khái niệm và các thành phần trong mô hình:

  • Hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT): Theo Romney & Steinbart (2015), HTTTKT trên nền máy tính gồm 6 thành phần: (1) Con người/người sử dụng; (2) Các thủ tục và quy định; (3) Dữ liệu; (4) Phần mềm xử lý dữ liệu; (5) Cơ sở hạ tầng CNTT; (6) Kiểm soát nội bộ và biện pháp an ninh.
  • Chất lượng hệ thống thông tin kế toán (ASQ): Đánh giá tính năng kỹ thuật, độ tin cậy, tính tích hợp và khả năng xử lý nghiệp vụ của HTTTKT.
  • Sự hỗ trợ tổ chức: Gồm các yếu tố Đào tạo (TRE), Giao tiếp (CO) và Môi trường làm việc (WE).
  • Nhận thức tính hữu ích (PU) & Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU): Mức độ người dùng tin rằng sử dụng HTTTKT giúp nâng cao hiệu suất công việc và không tốn nhiều nỗ lực thao tác.
  • Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU): Mức độ tương tác thực tế, tần suất và tính tỉ mỉ trong khai thác các chức năng của HTTTKT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế định lượng qua hai giai đoạn:

• Nguồn tư liệu và dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp thu thập thông qua bảng câu hỏi khảo sát gửi trực tiếp đến nhân viên kế toán và nhà quản lý sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM và vùng phụ cận.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến luận án

• Trình bày bức tranh tổng thể về tình hình nghiên cứu sử dụng HTTT, ERP và HTTTKT tại thị trường quốc tế và Việt Nam.
• Đánh giá có hệ thống các kết quả đạt được từ các nghiên cứu trước (về thang đo, mô hình phân tích, phương pháp tiếp cận định lượng).
• Chỉ rõ những điểm còn thiếu sót trong y văn trong nước, từ đó xác lập khe hổng nghiên cứu và luận chứng cho việc thực hiện đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

• Làm rõ bản chất của HTTT, phân hệ HTTTKT, hệ thống ERP cũng như mối quan hệ tương tác giữa HTTTKT và môi trường tích hợp dữ liệu ERP.
• Phân tích 6 thành phần cốt lõi của HTTTKT theo Romney & Steinbart (2015).
• Trình bày hệ thống các lý thuyết nền tảng: Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), Mô hình hệ thống thông tin thành công (DeLone & McLean 2003, 2016), Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (POS) và Lý thuyết hành động hợp lý (TRA).
• Xây dựng định nghĩa thao tác cho 5 nhóm khái niệm nghiên cứu: Chất lượng HTTTKT (ASQ), Sự hỗ trợ tổ chức (TRE, CO, WE), Nhận thức tính hữu ích (PU), Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU), Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

• Thiết lập khung nghiên cứu và xây dựng hệ thống các giả thuyết kiểm định tác động trực tiếp và gián tiếp giữa các cấu trúc biến.
• Cụ thể hóa các biến quan sát trong bảng câu hỏi khảo sát dựa trên các thang đo chuẩn quốc tế đã được hiệu chỉnh cho phù hợp với bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam.
• Thiết kế chi tiết quy trình thực hiện qua hai giai đoạn định lượng sơ bộ ($N = 104$) và định lượng chính thức ($N = 230$), nêu rõ các tiêu chuẩn thống kê áp dụng (hệ số Cronbach's Alpha $\ge 0{,}6$, hệ số tương quan biến - tổng $\ge 0{,}3$, hệ số tải nhân tố EFA $\ge 0{,}5$, chỉ số thích hợp mô hình CFA/SEM gồm CMIN/df, CFI, TLI, RMSEA).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Kết quả sơ bộ ($N = 104$): Kiểm định Cronbach's Alpha và EFA đã sàng lọc các biến quan sát không đạt yêu cầu, hoàn thiện mô hình đo lường hiệu chỉnh cho nghiên cứu chính thức.
• Kết quả chính thức ($N = 230$):
  • Đánh giá mô hình đo lường qua phân tích CFA: Xác nhận thang đo đạt độ tin cậy tổng hợp (CR), phương sai trích (AVE) đạt giá trị hội tụ và giá trị phân biệt theo quy chuẩn thống kê.
  • Phân tích mô hình cấu trúc CB-SEM trên phần mềm AMOS 20: Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, xác định trọng số hồi quy chuẩn hóa của các mối quan hệ trực tiếp.
  • Kiểm định Bootstrap: Đánh giá độ tin cậy và tính ổn định của các ước lượng trong mô hình.
  • Phân tích vai trò trung gian: Kiểm tra tác động gián tiếp của nhận thức tính hữu ích (PU) trong mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT (ASQ), đào tạo (TRE), giao tiếp (CO) với hành vi sử dụng HTTTKT (ASU).
  • Phân tích biến nhân khẩu học: Sử dụng Independent sample t-test và One-way ANOVA để kiểm tra sự khác biệt về hành vi sử dụng HTTTKT theo vị trí công việc, giới tính, độ tuổi, kinh nghiệm làm việc và trình độ chuyên môn.
• Thảo luận chi tiết kết quả nghiên cứu bằng cách so sánh, đối chiếu với các lý thuyết nền và các công trình thực nghiệm trước đây.

Chương 5: Kết luận và hàm ý nghiên cứu

• Tổng kết các kết quả nghiên cứu thực nghiệm đạt được đối với hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP.
• Đề xuất các hàm ý quản trị thiết thực cho doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng HTTTKT, tối ưu hóa công tác đào tạo và truyền thông nội bộ để gia tăng hành vi sử dụng hệ thống của nhân viên.
• Trình bày các giới hạn nghiên cứu về phương pháp chọn mẫu, cỡ mẫu, phạm vi khảo sát và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Củng cố và mở rộng bằng chứng thực nghiệm về việc tích hợp Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM), Mô hình HTTT thành công (DeLone & McLean) và Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (POS) để giải thích hành vi sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP tại một quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
• Khẳng định tính giá trị và độ tin cậy của hệ thống thang đo đo lường các khái niệm: Chất lượng HTTTKT (ASQ), Sự hỗ trợ tổ chức (TRE, CO, WE), Nhận thức tính hữu ích (PU), Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) và Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU) trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.
• Làm rõ cơ chế tác động trực tiếp và vai trò trung gian của nhận thức tính hữu ích (PU) trong việc chuyển hóa chất lượng hệ thống và sự hỗ trợ của tổ chức thành hành vi sử dụng thực tế của nhân viên kế toán.

Đóng góp về mặt thực tiễn và kiến nghị giải pháp

• Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận diện các yếu tố then chốt chi phối hành vi sử dụng hệ thống của nhân viên kế toán trong môi trường ERP; từ đó có căn cứ xây dựng chính sách nâng cấp chất lượng HTTTKT và hoàn thiện quy trình xử lý dữ liệu.
• Cung cấp định hướng cụ thể về việc tăng cường công tác đào tạo (TRE) chuyên sâu và đẩy mạnh cơ chế giao tiếp (CO) nội bộ, tạo điều kiện thuận lợi để nhân viên nhận thức rõ lợi ích của hệ thống và gia tăng mức độ sử dụng thành thạo.
• Cung cấp tài liệu tham khảo cho các đơn vị tư vấn triển khai giải pháp ERP trong việc xây dựng lộ trình chuyển giao công nghệ phù hợp với đặc thù của nhân sự kế toán tại Việt Nam.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật phục vụ việc giảng dạy, biên soạn giáo trình môn học Hệ thống thông tin kế toán và Kế toán quản trị tại các trường đại học khối kinh tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên các nội dung tác giả trình bày trong luận án:

• Hạn chế về phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện và phát triển mầm) với quy mô mẫu chính thức là 230 cá nhân. Phương pháp này làm giảm tính đại diện tổng thể cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp ứng dụng ERP tại Việt Nam.
• Hạn chế về phạm vi không gian và lĩnh vực: Khảo sát tập trung chủ yếu tại khu vực TP.HCM và một số tỉnh lân cận; đồng thời loại trừ nhóm tổ chức tài chính, tín dụng và ngân hàng, nơi có mức độ ứng dụng CNTT và đặc thù xử lý kế toán rất khác biệt.
• Hạn chế về thiết kế nghiên cứu: Sử dụng phương pháp khảo sát cắt ngang (cross-sectional) tại một thời điểm, chưa theo dõi được sự biến đổi hành vi sử dụng HTTTKT theo chuỗi thời gian khi hệ thống ERP vận hành qua các giai đoạn khác nhau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát, áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất và mở rộng phạm vi địa bàn nghiên cứu ra các tỉnh thành miền Bắc, miền Trung.
• Thực hiện các nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal study) để đánh giá hành vi sử dụng HTTTKT qua từng giai đoạn triển khai và sau triển khai ERP.
• Bổ sung thêm các biến số tiềm năng khác vào mô hình nghiên cứu như chất lượng dịch vụ hỗ trợ CNTT, văn hóa tổ chức, đặc điểm cá nhân người dùng hoặc mở rộng khảo sát đối với khối doanh nghiệp tài chính - ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tham khảo cách tiếp cận tích hợp các lý thuyết nền (TAM, D&M IS Success, POS), phương pháp xây dựng thang đo và quy trình phân tích dữ liệu định lượng hai giai đoạn sử dụng CB-SEM trên phần mềm AMOS.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Bổ sung tư liệu cho các môn học Hệ thống thông tin kế toán, ERP trong doanh nghiệp, và Phương pháp nghiên cứu khoa học trong kế toán - kiểm toán.
• Nhà quản trị doanh nghiệp và giám đốc tài chính/kế toán trưởng: Ứng dụng các hàm ý quản trị trong việc lập kế hoạch đào tạo, tối ưu hóa giao tiếp nội bộ và thiết lập chính sách khuyến khích nhân viên kế toán vận hành hiệu quả các phân hệ ERP.
• Các đơn vị tư vấn, triển khai giải pháp ERP: Nắm bắt các rào cản hành vi của người dùng kế toán để hoàn thiện quy trình chuyển giao và đào tạo phần mềm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án này thuộc chuyên ngành nào và sử dụng phương pháp nghiên cứu gì?

Luận án thuộc chuyên ngành Kế toán (Mã số: 9340301), áp dụng phương pháp nghiên cứu định lượng gồm hai giai đoạn: nghiên cứu sơ bộ ($N = 104$, phân tích trên SPSS 22 qua Cronbach's Alpha và EFA) và nghiên cứu chính thức ($N = 230$, phân tích trên AMOS 20 qua CFA, CB-SEM, Bootstrap, Independent sample t-test và ANOVA).

2. Các lý thuyết nền tảng nào được tác giả kết hợp để xây dựng mô hình nghiên cứu?

Tác giả kết hợp ba lý thuyết nền tảng chính: Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989), Mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone & McLean (2003, 2016) và Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (POS) của Eisenberger và cộng sự (1986); cùng với Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975).

3. Quy mô mẫu và thời gian thu thập dữ liệu trong hai giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu?

• Giai đoạn sơ bộ: Mẫu $N = 104$, thu thập từ tháng 07/2018 đến tháng 08/2018.
• Giai đoạn chính thức: Mẫu $N = 230$, thu thập từ tháng 08/2018 đến tháng 09/2018.

4. Các yếu tố đại diện cho sự hỗ trợ tổ chức được xem xét trong luận án là gì?

Sự hỗ trợ của tổ chức trong luận án được xem xét thông qua các nhân tố thành phần bao gồm: Đào tạo (TRE - Training), Giao tiếp (CO - Communication) và Môi trường làm việc (WE - Work Environment).

5. Sáu thành phần cốt lõi của HTTTKT theo Romney & Steinbart (2015) được luận án viện dẫn là gì?

Sáu thành phần gồm: (1) Con người/người sử dụng; (2) Các thủ tục và quy định; (3) Dữ liệu về doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh; (4) Phần mềm xử lý dữ liệu; (5) Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin; (6) Kiểm soát nội bộ và biện pháp an ninh.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lương Đức Thuận là công trình nghiên cứu định lượng kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp ở Việt Nam. Thông qua việc tích hợp mô hình TAM, mô hình hệ thống thông tin thành công của DeLone & McLean và lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (POS), nghiên cứu đã phân tích tác động của chất lượng HTTTKT và sự hỗ trợ của tổ chức đối với nhận thức tính hữu ích, nhận thức tính dễ sử dụng và hành vi sử dụng hệ thống. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm và cơ sở khoa học giúp các doanh nghiệp nâng cao chất lượng hệ thống, tối ưu hóa công tác đào tạo và giao tiếp nhằm gia tăng hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến luận án Tổng kết các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến luận án có vai trò quan trọng trong bất kỳ một đề tài nghiên cứu nào. Quá trình tổng kết nghiên cứu sẽ cho thấy tình hình nghiên cứu về một vấn đề nào đó trên thế giới và ở Việt Nam liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu của đề tài như thế nào. Như đã trình bày, nghiên cứu của tác giả là để kiểm định lý thuyết khoa học dựa trên các lý thuyết nền đã có, do đó có thể có những nghiên cứu liên quan đã được thực hiện nhưng với nhiều khía cạnh và góc nhìn khác nhau ở những môi trường và điều kiện khác nhau. Việc tổng kết nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong định hướng đề tài nghiên cứu của tác giả để không bị trùng lắp với các nghiên cứu đã thực hiện nhưng vẫn có những ý nghĩa nhất định về mặt khoa học và thực tiễn.

Ngoài ra, việc tổng kết nghiên cứu giúp tác giả đánh giá các nghiên cứu đã thực hiện, phân tích ưu điểm, hạn chế của các nghiên cứu và xác định khe hổng nghiên cứu của đề tài. Với những lý do trên, việc tổng kết các nghiên cứu của tác giả được phân loại thành 2 khu vực trong nước và ngoài nước. Đối với các nghiên cứu nước ngoài, tác giả phân thành 2 hướng nghiên cứu chính, gồm: (1) các nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTT và ERP và (2) các nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTTKT. Đối với các nghiên cứu trong nước, tác giả cũng phân thành 2 hướng nghiên cứu chính, gồm: (1) các nghiên cứu liên quan đến HTTT và ERP và (2) các nghiên cứu liên quan đến HTTTKT.

Các nghiên cứu nước ngoài 1. Các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTT và ERP Hiện tại, theo tìm hiểu của tác giả, có một số nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTT và đánh giá các yếu tố sử dụng HTTT đến hiệu suất hoặc lợi ích công ty đạt được, các HTTT trong các nghiên cứu này là những HTTT được xem xét chi tiết trong từng bối cảnh khác nhau, bao gồm các nghiên cứu chính sau đây: (xem phụ lục 1 – trang 1) 13  Liên quan đến đánh giá sự tham gia của người sử dụng đến việc sử dụng hệ thống, theo nghiên cứu của Baroudi & cộng sự (1986) cho rằng sự tham gia của người dùng trong HTTT được xem là cơ chế quan trọng cải thiện chất lượng hệ thống và đảm bảo triển khai hệ thống thành công. Trong nghiên cứu này, dựa trên lý thuyết hành động hợp lý của Fishbein & Ajzen, kết hợp một số lý thuyết khác, đã đưa ra giả thiết là sự tham gia của người dùng sẽ dẫn đến sử dụng hệ thống và, hoặc sự hài lòng về thông tin được kiểm định qua khảo sát 200 nhà quản lý sản xuất trên nhiều hệ thống khác nhau. Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng với các kỹ thuật phân tích hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích hệ số tương quan.

Kết quả chứng minh rằng sự tham gia của người sử dụng trong HTTT sẽ nâng cao việc sử dụng hệ thống và sự hài lòng của người dùng hệ thống. Hơn nữa, nghiên cứu cũng cung cấp bằng chứng cho thấy sự hài lòng của người dùng với hệ thống sẽ dẫn đến sử dụng hệ thống.  Theo Torkzadeh & Dwyer (1994), việc chấp nhận và sử dụng CNTT của nhân viên được cho là cần thiết cho sự thành công của tổ chức. Điều này có thể được tạo điều kiện bằng cách lập kế hoạch và triển khai cẩn thận trong đào tạo cho người dùng máy tính như là một phần của quá trình phát triển hệ thống.

Mặc dù nhiều nghiên cứu đã tập trung vào sự tham gia của người dùng trong việc phát triển các ứng dụng và tác động của sự tham gia này vào sự hài lòng của người dùng và việc sử dụng hệ thống, nhưng ít nghiên cứu đã được thực hiện trên các mối quan hệ giữa đào tạo người dùng và sự tham gia của người dùng, sự hài lòng của người sử dụng hoặc việc sử dụng hệ thống. Mục đích của nghiên cứu này là khám phá mối quan hệ của đào tạo người dùng CNTT với sự tham gia của người dùng, sự hài lòng của người dùng, sự tự tin của người dùng và sử dụng hệ thống. Phương pháp nghiên cứu định lượng với kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc, thu thập dữ liệu từ 282 người dùng HTTT. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác đào tạo người dùng máy tính tác động đến việc sử dụng hệ thống thông qua sự hài lòng của người dùng và niềm tin của người dùng.

Việc xây dựng mô hình nghiên cứu này có liên quan đến mô hình HTTT thành công. 14  Theo Gelderman (1998), nghiên cứu này điều tra tính hợp lệ của hai thang đo thường được sử dụng cho sự thành công của HTTT: sử dụng và sự hài lòng của người sử dụng. Mục tiêu nghiên cứu là xem xét mối quan hệ giữa sự thỏa mãn người sử dụng, sử dụng HTTT và hiệu suất hoạt động. Phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng thông qua bảng câu hỏi khảo sát thu thập từ 1024 nhà quản lý ở Hà Lan đã được sử dụng để đánh giá mối quan hệ lẫn nhau giữa cả hai thang đo và hiệu suất hoạt động.

Các kết quả chỉ ra rằng sự hài lòng của người sử dụng có liên quan tích cực đến hiệu suất hoạt động (r = 0,42). Mối quan hệ giữa việc sử dụng và hiệu suất thì không đáng kể. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho giả định rằng sử dụng và sự hài lòng của người sử dụng là thang đo thích hợp nhất cho thành công của HTTT. Một số hạn chế của nghiên cứu này là: sự hài lòng của người sử dụng gián tiếp ít phù hợp trong đánh giá sự thành công HTTT, nghiên cứu không chỉ rõ người sử dụng là gián tiếp hay trực tiếp HTTT, mối tương quan thấp giữa khái niệm sử dụng và đo lường hiệu suất không nên khái quát hóa cho tất cả các loại hệ thống.

Tuy nhiên, đối với một số HTTT dùng chung thì khái niệm sử dụng vẫn phù hợp để đánh giá sự thành công của HTTT. Ngoài ra, trong nghiên cứu của Bajaj & Nidumolu (1998) xây dựng mô hình phản hồi về hành vi sử dụng HTTT, theo đó nghiên cứu đã xây dựng mô hình nghiên cứu gồm các biến bên ngoài tác động đến nhận thức tính hữu ích, nhận thức tính dễ sử dụng và thái độ đối với việc sử dụng HTTT. Các biến nhận thức tính hữu ích và thái độ sử dụng tác động đến sử dụng HTTT. Phương pháp nghiên cứu định lượng gồm 2 giai đoạn là sơ bộ và chính thức với các kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc để đạt kết quả nghiên cứu.

 Theo Saeed & Abdinnour-Helm (2008), hành vi sử dụng là vấn đề quan trọng trong nghiên cứu HTTT. Các doanh nghiệp đã đầu tư rất nhiều vào HTTT và những lợi ích có thể đạt được từ những hệ thống phụ thuộc vào cách sử dụng của người sử dụng. Các nghiên cứu trước đã kiểm tra các yếu tố ảnh hưởng đến ý định của người dùng tiếp tục sử dụng HTTT. Tuy nhiên, việc hiểu chấp nhận sử dụng là hành vi sử dụng HTTT đã không nhận được nhiều chú ý.

Được xây dựng dựa trên 15 mô hình TAM và mô hình HTTT thành công, nghiên cứu này đề xuất rằng chất lượng thông tin và HTTT tích hợp ảnh hưởng tích cực đến nhận thức tính hữu ích HTTT, sau đó sẽ thúc đẩy việc sử dụng HTTT. Sử dụng HTTT được khái niệm hóa như một khái niệm rộng bao gồm việc sử dụng mở rộng và khám phá sử dụng. Phương pháp nghiên cứu định lượng với các kỹ thuật phân tích CFA và mô hình SEM, dữ liệu thu thập từ 1032 sinh viên để kiểm tra mô hình, trong bối cảnh HTTT dựa trên trang web mà sinh viên sử dụng để quản lý công việc học tập của mình. Kết quả cho thấy rằng trong giai đoạn lựa chọn, nhận thức tính hữu ích của HTTT là một yếu tố dự báo tốt về mức độ sử dụng và sử dụng khám phá.

Tuy nhiên, tính hữu ích HTTT đã giải thích sự biến thiên lớn hơn nhiều trong việc sử dụng khám phá. Chất lượng thông tin và hệ thống tích hợp có ảnh hưởng đến tính hữu ích của HTTT. Chất lượng thông tin cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng mở rộng, trong khi hệ thống tích hợp trực tiếp ảnh hưởng đến việc sử dụng khám phá. Nghiên cứu cũng có một số hạn chế, đó là: đo lường việc khám phá sử dụng chi tiết cho HTTT sinh viên dựa trên nền web, do đó cách tiếp cận này có khả năng ứng dụng hạn chế trong các HTTT khác nhau.

Tuy nhiên, các tính năng có sẵn trong HTTT khác có thể được sử dụng để nắm bắt được các mức độ sử dụng tính năng của HTTT.  Nghiên cứu của Wixom & Todd (2005) liên quan đến xây dựng mô hình tích hợp trong nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT, tác giả đã kết hợp mô hình HTTT thành công và TAM trong nghiên cứu các yếu tố tác động đến hành vi sử dụng HTTT. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của niềm tin đối với thái độ sử dụng HTTT và thái độ sử dụng HTTT tác động đến hành vi sử dụng HTTT. Phương pháp nghiên cứu định lượng được thực hiện và đối tượng khảo sát là cá nhân làm việc trong nhiều vị trí và thuộc nhiều ngành nghề khác nhau.

Mô hình nghiên cứu được kiểm định bằng kỹ thuật phân tích nhân tố và mô hình SEM. Kết quả nghiên cứu thể hiện: mô hình kết hợp cho thấy quan điểm về niềm tin dựa trên đối tượng bao gồm chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin sẽ ảnh hưởng đến niềm tin về hành vi và dẫn đến hành vi sử dụng HTTT. Mô hình kết hợp là cần thiết và hợp lý, 16 giúp xây dựng cầu nối giữa các đặc tính của hệ thống và hành vi sử dụng hệ thống. Sự mở rộng quan trọng mà mô hình tích hợp cung cấp là sự hiểu biết khái niệm về khác biệt giữa niềm tin dựa trên đối tượng, thái độ và hành vi đối với việc sử dụng hệ thống, các khái niệm này chủ yếu đã được xem xét một cách riêng biệt trong lý thuyết HTTT thành công và mô hình TAM.

Tác giả tin rằng mô hình kết hợp đã cung cấp một bước quan trọng để hiểu rõ hơn về các mối quan hệ giữa niềm tin, thái độ và hành vi.