Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Sử Dụng Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống thông tin kế toán trong môi trường ứng dụng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lương Đức Thuận
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Sử Dụng Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Tại Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu sử dụng
• Danh mục các sơ đồ, hình sử dụng
• Phần mở đầu
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của nghiên cứu
• Kết cấu của luận án
• 1. Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.1. Các nghiên cứu liên quan sử dụng hệ thống thông tin (HTTT) và ERP
• 1.1.2. Các nghiên cứu liên quan sử dụng hệ thống thông tin kế toán
• 1.1.3. Nhận xét các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.1. Các nghiên cứu liên quan hệ thống thông tin kế toán
• 1.2.2. Các nghiên cứu liên quan hệ thống thông tin và ERP
• 1.2.3. Nhận xét các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3. Xác định khe hổng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: Cơ sở lý thuyết
• 2.1. Giới thiệu về hệ thống thông tin và hệ thống thông tin kế toán
• 2.1.1. Hệ thống thông tin
• 2.1.2. Hệ thống thông tin kế toán
• 2.2. Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP)
• 2.2.1. Khái niệm về ERP
• 2.2.2. Cấu trúc của ERP
• 2.2.3. Lợi ích của ERP
• 2.2.4. Hạn chế của ERP
• 2.3. Mối quan hệ giữa HTTTKT và hệ thống ERP
• 2.4. Một số lý thuyết nền sử dụng trong đề tài
• 2.4.1. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM)
• 2.4.2. Mô hình hệ thống thông tin thành công
• 2.4.3. Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức
• 2.5. Các khái niệm sử dụng trong đề tài
• 2.5.1. Chất lượng hệ thống thông tin kế toán
• 2.5.2. Sự hỗ trợ tổ chức
• 2.5.3. Nhận thức tính hữu ích HTTTKT
• 2.5.4. Nhận thức tính dễ sử dụng HTTTKT
• 2.5.5. Hành vi sử dụng HTTTKT
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Mối quan hệ giữa chất lượng HTTTKT và nhận thức tính hữu ích, tính dễ sử dụng HTTTKT
• 3.2.2. Mối quan hệ giữa sự hỗ trợ tổ chức và nhận thức tính hữu ích, tính dễ sử dụng HTTTKT
• 3.2.3. Mối quan hệ giữa nhận thức về tính hữu ích của HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT
• 3.2.4. Mối quan hệ giữa nhận thức về tính dễ sử dụng của HTTTKT và hành vi sử dụng HTTTKT
• 3.3. Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu
• 3.4. Thiết kế và phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.1. Mục tiêu nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.2. Phương pháp và nội dung nghiên cứu sơ bộ
• 3.4.1.3. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.4.2. Nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.2. Phương pháp và nội dung nghiên cứu chính thức
• 3.4.2.3. Công cụ xử lý dữ liệu
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.1. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.1. Mô tả mẫu nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.2. Kết quả kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.1.3. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.1.4. Tổng kết kết quả nghiên cứu sơ bộ
• 4.1.5. Mô hình nghiên cứu hiệu chỉnh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chính thức
• 4.2.1. Mô tả mẫu nghiên cứu chính thức
• 4.2.2. Kết quả kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.2.3. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.4. Kiểm định mô hình đo lường
• 4.2.5. Kiểm định mô hình lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.5.1. Kiểm định mô hình lý thuyết bằng CB-SEM
• 4.2.5.2. Kiểm định độ tin cậy ước lượng bằng Bootstrap
• 4.2.5.3. Phân tích trung gian của nhận thức tính hữu ích HTTTKT
• 4.2.5.4. Kiểm định mối quan hệ giữa vị trí công việc và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.5. Kiểm định mối quan hệ giữa giới tính và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.6. Kiểm định mối quan hệ giữa tuổi đời và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.7. Kiểm định mối quan hệ giữa kinh nghiệm làm việc và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.2.5.8. Kiểm định mối quan hệ giữa trình độ chuyên môn và hành vi sử dụng HTTTKT
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. Chương 5: Kết luận và hàm ý nghiên cứu
• 5.1. Hàm ý quản trị
• 5.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. Kết luận chương 5
• Danh mục công trình của tác giả
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• Phụ lục 1: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTT trên thế giới
• Phụ lục 2: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng ERP trên thế giới
• Phụ lục 3: Tổng kết các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTTKT trên thế giới
• Phụ lục 4: Tổng kết các nghiên cứu liên quan đến HTTTKT ở Việt Nam
• Phụ lục 5: Tổng kết các nghiên cứu về HTTT và ERP ở Việt Nam
• Phụ lục 6: Phiếu khảo sát hành vi sử dụng HTTTKT trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 7: Danh sách công ty tham gia khảo sát trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 8: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 9: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 10: Kết quả phân tích khám phá EFA trong nghiên cứu sơ bộ
• Phụ lục 11: Phiếu khảo sát hành vi sử dụng HTTTKT trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 12: Danh sách công ty tham gia khảo sát trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 13: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 14: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 15: Kết quả phân tích khám phá EFA trong nghiên cứu chính thức
• Phụ lục 16: Kết quả kiểm định Independent sample t-test cho vị trí công việc
• Phụ lục 17: Kết quả kiểm định Independent sample t-test cho giới tính
• Phụ lục 18: Kết quả kiểm định ANOVA cho tuổi đời
• Phụ lục 19: Kết quả kiểm định ANOVA cho kinh nghiệm làm việc
• Phụ lục 20: Kết quả kiểm định ANOVA cho trình độ chuyên môn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tầm Quan Trọng Hệ Thống Thông Tin Kế Toán

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Chức năng kế toán đóng vai trò quan trọng, và hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) là cấu trúc then chốt để thực hiện hiệu quả chức năng này. Một HTTTKT hữu hiệu hỗ trợ doanh nghiệp đạt được các mục tiêu kinh doanh, cung cấp thông tin hữu ích cho quản lý để hoạch định và kiểm soát. HTTTKT giúp nhà quản lý ra quyết định quản trị kịp thời (Soudani, 2012). HTTTKT chất lượng và kiểm soát nội bộ tốt ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính (Sajady & cộng sự, 2012). HTTTKT tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện chuỗi cung ứng, và hỗ trợ kiểm soát nội bộ (Romney & Steinbart, 2015). Vì vậy, vai trò của HTTTKT là vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo thông tin kế toán chính xác và kịp thời phục vụ cho hoạt động quản lý và ra quyết định. HTTTKT có khả năng nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt khi được hỗ trợ bởi công nghệ thông tin tiên tiến.

1.1. Vai Trò Của HTTTKT Trong Quản Lý Doanh Nghiệp

HTTTKT không chỉ là công cụ ghi chép, mà còn là hệ thống cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và ra quyết định. Nó giúp nhà quản lý nắm bắt tình hình tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động, và đưa ra các quyết định chiến lược. Báo cáo tài chính chính xác và kịp thời là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững. HTTTKT còn hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp luật về kế toán và thuế. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào kế toán giúp tăng cường tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin.

1.2. Thách Thức Với Doanh Nghiệp Việt Nam Khi Triển Khai HTTTKT

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc triển khai HTTTKT hiệu quả tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào phần mềm kế toán, đào tạo nhân viên, và xây dựng quy trình làm việc phù hợp. Văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chấp nhận và sử dụng HTTTKT. Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc tích hợp HTTTKT với các hệ thống khác trong doanh nghiệp, dẫn đến việc khai thác thông tin không hiệu quả. Chi phí sử dụng cũng là một rào cản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

II. Vấn Đề Thách Thức Sử Dụng HTTTKT Trong Doanh Nghiệp

Dù đóng vai trò quan trọng, việc sử dụng HTTTKT hiệu quả vẫn còn nhiều thách thức. HTTTKT là cấu trúc phức tạp gồm yếu tố kỹ thuật và con người (Turban & cộng sự, 2008). Nhân viên sử dụng hệ thống tác động đến công nghệ và quy trình làm việc. Quá trình sử dụng hệ thống ảnh hưởng đến hiệu quả của HTTTKT, giải quyết công việc nhanh chóng, cung cấp thông tin kịp thời. Việc sử dụng HTTTKT trong môi trường ERP đòi hỏi cao ở hệ thống kế toán (Romney & Steinbart, 2015). Bên cạnh công việc hàng ngày, hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên thể hiện qua mức độ tương tác với hệ thống, tần suất sử dụng và tính tỉ mỉ (DeLone & McLean, 2016). Hiện nay, ứng dụng ERP trong kế toán gặp nhiều khó khăn và trở ngại, theo Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam năm 2018, cả nước có 13% doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP, giảm so với năm 2016. Một trong những nguyên nhân thất bại trong ứng dụng ERP là do người sử dụng và khó khăn trong đào tạo nhân viên. Sự thành công của HTTTKT chịu tác động từ người sử dụng, vai trò sử dụng HTTTKT rất quan trọng, đặc biệt trong môi trường ERP. Chất lượng hệ thống sẽ ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống (DeLone & McLean, 2016).

2.1. Khó Khăn Trong Triển Khai Hệ Thống ERP Tại Việt Nam

Việc triển khai hệ thống ERP tại doanh nghiệp Việt Nam gặp nhiều khó khăn, từ chi phí đầu tư ban đầu lớn, đến việc tích hợp hệ thống với các quy trình hiện tại. Đào tạo nhân viên là một thách thức lớn, vì nhân viên cần thời gian để làm quen và sử dụng thành thạo hệ thống. Sự hỗ trợ từ cấp trên và sự thay đổi trong văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều doanh nghiệp thất bại trong việc triển khai ERP do thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quản lý dự án hiệu quả. Bảo mật cũng là một yếu tố cần được quan tâm khi triển khai hệ thống ERP.

2.2. Tầm Quan Trọng Của Người Dùng Trong Sử Dụng HTTTKT

Người dùng đóng vai trò then chốt trong việc sử dụng và khai thác hiệu quả HTTTKT. Nếu người dùng không có đủ kiến thức, kỹ năng hoặc không có thái độ tích cực, thì hệ thống dù có hiện đại đến đâu cũng không thể mang lại hiệu quả mong muốn. Kinh nghiệm làm việc, trình độ học vấn và tuổi tác cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sử dụng HTTTKT. Ban quản lý cần tạo điều kiện để nhân viên được đào tạo, hỗ trợ và khuyến khích sử dụng HTTTKT một cách hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng của các yếu tố tâm lý và xã hội đến hành vi sử dụng HTTTKT

Các yếu tố như thái độ, chuẩn mực chủ quan và kiểm soát hành vi nhận thức có ảnh hưởng lớn đến ý định và hành vi sử dụng HTTTKT. Người dùng có thái độ tích cực, tin rằng những người quan trọng xung quanh họ khuyến khích sử dụng, và tin rằng họ có khả năng kiểm soát việc sử dụng hệ thống, sẽ có xu hướng sử dụng HTTTKT nhiều hơn. Áp lực đồng nghiệp và sự hỗ trợ từ cấp trên cũng có thể tác động đến hành vi sử dụng HTTTKT.

III. Mô Hình TAM Cách Tiếp Cận Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT dựa vào mô hình TAM hoặc kết hợp TAM với mô hình HTTT thành công. Các nghiên cứu của Wixom & Todd (2005); Saeed & Abdinnour-Helm (2008) đã hình thành mô hình kết hợp giữa mô hình HTTT thành công và TAM. Uzoka & cộng sự (2008) xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng và sử dụng ERP. Nghiên cứu khác đánh giá tác động của hỗ trợ tổ chức, đặc điểm cá nhân, chất lượng thông tin, chuẩn chủ quan đến hành vi sử dụng ERP (Calisir & cộng sự, 2009); Zhang & cộng sự (2013); Rajan & Baral (2015); Lee & cộng sự (2010). Những nghiên cứu này cho thấy nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT có tầm quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ tập trung vào một số nhân tố tác động đến hành vi sử dụng hệ thống ERP nói chung, chưa đề cập đến một HTTTKT cụ thể, và tại Việt Nam thì nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT chưa được thực hiện.

3.1. Giải Thích Mô Hình Chấp Nhận Công Nghệ TAM Trong HTTTKT

Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) là một trong những mô hình phổ biến nhất để giải thích hành vi sử dụng công nghệ. TAM tập trung vào hai yếu tố chính: tính hữu ích và tính dễ sử dụng. Tính hữu ích đề cập đến mức độ mà người dùng tin rằng việc sử dụng hệ thống sẽ cải thiện hiệu suất công việc của họ. Tính dễ sử dụng đề cập đến mức độ mà người dùng tin rằng việc sử dụng hệ thống là dễ dàng và không đòi hỏi nhiều nỗ lực. Theo TAM, nếu người dùng tin rằng hệ thống là hữu ích và dễ sử dụng, họ sẽ có xu hướng sử dụng hệ thống nhiều hơn.

3.2. Ứng Dụng Mô Hình TAM Để Nghiên Cứu Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Mô hình TAM có thể được ứng dụng để nghiên cứu hành vi sử dụng HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng TAM để đánh giá tác động của tính hữu ích và tính dễ sử dụng đến hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên kế toán. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các doanh nghiệp thiết kế và triển khai HTTTKT sao cho phù hợp với nhu cầu và khả năng của người dùng, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng hệ thống. Việc đo lường thái độ của người dùng đối với hệ thống là rất quan trọng.

3.3. Mở Rộng Mô Hình TAM Với Các Yếu Tố Khác

Mặc dù TAM là một mô hình mạnh mẽ, nó có thể được mở rộng bằng cách bổ sung thêm các yếu tố khác để giải thích hành vi sử dụng HTTTKT một cách toàn diện hơn. Các yếu tố này có thể bao gồm sự hỗ trợ tổ chức, áp lực đồng nghiệp, kinh nghiệm sử dụng, và tính tương thích của hệ thống với các quy trình hiện tại. Việc kết hợp các yếu tố này vào mô hình nghiên cứu có thể giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam.

IV. Thực Tiễn Nghiên Cứu Hành Vi Sử Dụng HTTTKT Tại Việt Nam

HTTTKT là hệ thống then chốt trong HTTT doanh nghiệp (Gelinas & cộng sự, 2011). HTTTKT ở doanh nghiệp Việt Nam đang phát triển và có nhiều đặc điểm riêng. Những đặc thù riêng đó có thể được xem xét ở các nhiệm vụ của HTTTKT trong quá trình xử lý kế toán liên quan đến các nghiệp vụ các kinh tế, tài chính phát sinh, mà quy trình này thì hoàn toàn khác với một HTTT nói chung trong doanh nghiệp, do đó hành vi sử dụng của nhân viên kế toán tham gia vào quy trình xử lý kế toán này sẽ có những đặc điểm riêng và khác biệt trong lĩnh vực kế toán, những đặc thù trong tổ chức bộ máy kế toán, trong phân chia nhiệm vụ, trong cung cấp thông tin kế toán cho các đối tượng khác nhau gồm: các đối tượng bên ngoài gồm: các cơ quan quản lý nhà nước, khách hàng, các tổ chức khác, các đối tượng bên trong gồm nhà quản lý các cấp và đặc thù riêng trong mức độ ứng dụng CNTT trong kế toán ở các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, đặc biệt việc ứng dụng hệ thống ERP trong kế toán ở các doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều hạn chế (theo Báo cáo thương mại điện tử 2018), vấn đề người dùng HTTTKT trong môi trường ERP thất bại trong việc sử dụng, khai thác các giải pháp của ERP.

4.1. Đặc Điểm Của HTTTKT Trong Doanh Nghiệp Việt Nam

HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt so với các nước khác. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán còn hạn chế, đặc biệt là ở các DNNVV. Quy trình kế toán thường phức tạp và đòi hỏi nhiều thủ công. Chuẩn mực kế toán Việt Nam cũng có những khác biệt so với chuẩn mực quốc tế. Văn hóa doanh nghiệp và môi trường kinh doanh cũng ảnh hưởng đến cách thức HTTTKT được sử dụng và quản lý. Việc nghiên cứu các đặc điểm này là cần thiết để xây dựng các giải pháp HTTTKT phù hợp.

4.2. Hạn Chế Trong Ứng Dụng Hệ Thống ERP Vào Kế Toán Tại Việt Nam

Việc ứng dụng hệ thống ERP vào kế toán tại doanh nghiệp Việt Nam còn gặp nhiều hạn chế. Chi phí đầu tư ban đầu cao, đào tạo nhân viên phức tạp, và khó khăn trong việc tích hợp với các hệ thống hiện có là những rào cản chính. Nhiều doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc thích ứng với các quy trình chuẩn của hệ thống ERP. Bảo mật dữ liệu cũng là một mối quan tâm lớn. Việc nghiên cứu các hạn chế này là cần thiết để tìm ra các giải pháp giúp các doanh nghiệp triển khai hệ thống ERP thành công.

4.3. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng HTTTKT

Để nâng cao hiệu quả sử dụng HTTTKT, cần nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người dùng. Các yếu tố như tính hữu ích, tính dễ sử dụng, sự hỗ trợ tổ chức, kinh nghiệm và thái độ của người dùng có thể ảnh hưởng đến mức độ sử dụng và khai thác HTTTKT. Nghiên cứu này có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý để thiết kế và triển khai HTTTKT hiệu quả hơn.

V. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả HTTTKT Tại Doanh Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của HTTTKT trong doanh nghiệp Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần đầu tư vào phần mềm kế toán hiện đại, có khả năng tích hợp với các hệ thống khác. Thứ hai, cần đào tạo nhân viên kế toán để họ có đủ kiến thức và kỹ năng sử dụng hệ thống. Thứ ba, cần xây dựng quy trình làm việc rõ ràng và hiệu quả. Thứ tư, cần tạo ra văn hóa doanh nghiệp khuyến khích việc sử dụng HTTTKT. Thứ năm, cần có sự hỗ trợ từ cấp trên và các bộ phận liên quan. Với những giải pháp này, các doanh nghiệp Việt Nam có thể khai thác tối đa tiềm năng của HTTTKT và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Đầu Tư Vào Phần Mềm Kế Toán Hiện Đại

Việc đầu tư vào phần mềm kế toán hiện đại là một trong những yếu tố quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả HTTTKT. Phần mềm cần có đầy đủ các chức năng cần thiết, dễ sử dụng, và có khả năng tích hợp với các hệ thống khác trong doanh nghiệp. Phần mềm kế toán nên được lựa chọn dựa trên nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp và phải đáp ứng các yêu cầu về bảo mật và an toàn dữ liệu. Việc lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp cần được thực hiện một cách cẩn thận và có sự tham gia của các chuyên gia.

5.2. Đào Tạo Nhân Viên Kế Toán

Đào tạo nhân viên kế toán là yếu tố then chốt để đảm bảo họ có thể sử dụng HTTTKT một cách hiệu quả. Chương trình đào tạo cần bao gồm cả kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành. Nhân viên cần được đào tạo về cách sử dụng phần mềm, cách phân tích dữ liệu, và cách tạo báo cáo. Đào tạo nên được thực hiện thường xuyên để đảm bảo nhân viên luôn cập nhật những kiến thức và kỹ năng mới nhất.

5.3. Xây Dựng Quy Trình Làm Việc Rõ Ràng

Việc xây dựng quy trình làm việc rõ ràng là rất quan trọng để đảm bảo HTTTKT hoạt động một cách trơn tru. Các quy trình cần được thiết kế sao cho đơn giản, dễ hiểu, và hiệu quả. Các quy trình cũng cần được điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh doanh và các quy định pháp luật. Việc xây dựng quy trình làm việc cần có sự tham gia của tất cả các bộ phận liên quan.

VI. Kết Luận Tương Lai Của HTTTKT Trong Doanh Nghiệp Việt

Trong bối cảnh chuyển đổi số, HTTTKT đóng vai trò ngày càng quan trọng trong doanh nghiệp Việt Nam. Việc ứng dụng các công nghệ mới như AI, Big Data, và Cloud Computing sẽ giúp HTTTKT trở nên thông minh hơn, hiệu quả hơn, và linh hoạt hơn. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội và đầu tư vào HTTTKT để nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt được thành công trong tương lai. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng HTTTKT sẽ giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ HTTTKT.

6.1. Xu Hướng Chuyển Đổi Số Trong Kế Toán

Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong lĩnh vực kế toán. Các công nghệ mới như AI, Big Data, và Cloud Computing đang được ứng dụng rộng rãi để tự động hóa các quy trình, nâng cao chất lượng thông tin, và cải thiện hiệu quả ra quyết định. Kế toán trong tương lai sẽ ngày càng trở nên số hóa và thông minh hơn.

6.2. Vai Trò Của AI Và Big Data Trong HTTTKT

AI và Big Data có thể được sử dụng để phân tích dữ liệu kế toán một cách nhanh chóng và chính xác, phát hiện các gian lận, và dự báo các xu hướng tài chính. AI cũng có thể được sử dụng để tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, giúp nhân viên kế toán tập trung vào các công việc phức tạp hơn. Big Data cung cấp thông tin quan trọng cho quản lý.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Hành Vi Sử Dụng HTTTKT

Nghiên cứu về hành vi sử dụng HTTTKT là rất quan trọng để giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ HTTTKT. Nghiên cứu có thể cung cấp thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người dùng, giúp các doanh nghiệp thiết kế và triển khai HTTTKT hiệu quả hơn, và đào tạo nhân viên kế toán tốt hơn. Nghiên cứu cũng có thể giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về các thách thức và cơ hội trong việc ứng dụng CNTT vào kế toán.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong kỷ nguyên kinh tế số và hội nhập toàn cầu, công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành động lực then chốt tái định hình cấu trúc quản trị doanh nghiệp. Để tối ưu hóa quá trình xử lý kinh tế - tài chính, hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) đóng vai trò là hạt nhân điều phối, cung cấp dữ liệu kịp thời cho việc lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định chiến lược (Soudani, 2012; Gelinas & cộng sự, 2011). Theo Romney & Steinbart (2015), "HTTTKT chất lượng sẽ mang lại giá trị tăng thêm cho doanh nghiệp như: (1) nâng cao chất lượng và làm giảm chi phí sản xuất của sản phẩm hoặc dịch vụ; (2) nâng cao hiệu lực và hiệu quả của chuỗi cung ứng; (3) làm bền vững cấu trúc kiểm soát nội bộ; (4) hỗ trợ kiểm soát và ra quyết định của nhà quản lý". Tuy nhiên, tại các thị trường mới nổi như Việt Nam, việc tích hợp HTTTKT trong môi trường Hoạch định Nguồn lực Doanh nghiệp (Enterprise Resource Planning - ERP) đang đối mặt với nhiều rào cản vận hành. Số liệu thực nghiệm chỉ ra một nghịch lý đáng báo động: "theo Báo cáo chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2018 của Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam, tính đến hết năm 2017, cả nước có 13% doanh nghiệp sử dụng hệ thống ERP, con số này giảm so với năm 2016 (17%)". Thực trạng này phản ánh tỷ lệ thất bại cao xuất phát từ sự kháng cự hoặc rào cản tâm lý - hành vi của người dùng cuối trong việc khai thác các chức năng phức tạp của hệ thống.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: phần lớn các công trình quốc tế và trong nước mới chỉ tiếp cận ERP ở góc độ triển khai kỹ thuật tổng thể (Wixom & Todd, 2005; Ngụy Thị Hiền & Phạm Quốc Trung, 2013) hoặc đánh giá chất lượng thông tin kế toán đơn lẻ (Nguyễn Bích Liên, 2012; Huỳnh Thị Kim Ngọc, 2013), mà bỏ qua cơ chế tâm lý định hình Hành vi sử dụng HTTTKT (Accounting Information System Use - ASU). Luận án của nghiên cứu sinh Lương Đức Thuận (2019) tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH), chuyên ngành Kế toán (Mã số: 9340301) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Xuân Hưng, đã tiên phong giải quyết khoảng trống này thông qua mô hình tích hợp đa chiều.

Nghiên cứu tập trung giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Câu hỏi 1 (RQ1): Nhận thức tính hữu ích (PU) và Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) tác động như thế nào đến Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU) trong môi trường ERP?
2. Câu hỏi 2 (RQ2): Chất lượng HTTTKT (ASQ) tác động trực tiếp và gián tiếp đến Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU) như thế nào?
3. Câu hỏi 3 (RQ3): Sự hỗ trợ của tổ chức (POS) thông qua Đào tạo (TRE), Giao tiếp (CO) và Môi trường làm việc (WE) tác động ra sao đến PU, PEU và ASU?
4. Câu hỏi 4 (RQ4): Nhận thức tính hữu ích (PU) có đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa Chất lượng HTTTKT (ASQ) và Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU) không?
5. Câu hỏi 5 (RQ5): Nhận thức tính hữu ích (PU) có giữ vai trò trung gian giữa Sự hỗ trợ của tổ chức và Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU) không?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập có hệ thống:

• H1: Nhận thức tính hữu ích (PU) có tác động tích cực (+) đến Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU).
• H2: Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) có tác động tích cực (+) đến Nhận thức tính hữu ích (PU).
• H3: Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) có tác động tích cực (+) đến Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU).
• H4: Chất lượng HTTTKT (ASQ) có tác động tích cực (+) đến Nhận thức tính hữu ích (PU).
• H5: Chất lượng HTTTKT (ASQ) có tác động tích cực (+) đến Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU).
• H6: Sự hỗ trợ tổ chức (Đào tạo - TRE, Giao tiếp - CO) có tác động tích cực (+) đến Nhận thức tính hữu ích (PU).
• H7: Sự hỗ trợ tổ chức (Đào tạo - TRE, Giao tiếp - CO) có tác động tích cực (+) đến Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU).
• H8: Nhận thức tính hữu ích (PU) đóng vai trò trung gian (mediator) giữa các yếu tố tiền đề (ASQ, TRE, CO) và Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU).

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên sự giao thoa của ba lý thuyết nền tảng: Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model - TAM của Davis, 1989), Mô hình thành công hệ thống thông tin (Information Systems Success Model của DeLone & McLean, 1992, 2003, 2016) và Lý thuyết sự hỗ trợ tổ chức (Perceived Organizational Support - POS của Eisenberger & cộng sự, 1986). Về quy mô khảo sát, nghiên cứu thực hiện thu thập dữ liệu định lượng 2 giai đoạn tại TP. Hồ Chí Minh và các vùng kinh tế trọng điểm phía Nam: giai đoạn sơ bộ (N = 104) từ tháng 07/2018 đến 08/2018 và giai đoạn chính thức (N = 230) từ tháng 08/2018 đến 09/2018, đối tượng là các kế toán viên, kiểm soát viên tài chính và nhà quản lý trực tiếp vận hành hệ thống ERP trong doanh nghiệp.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế cho thấy hai dòng nghiên cứu chủ lưu song song tồn tại nhưng ít khi được kết nối chặt chẽ trong lĩnh vực kế toán ứng dụng:

Dòng nghiên cứu chấp nhận và sử dụng hệ thống thông tin (HTTT & ERP): Khởi nguyên từ Lý thuyết hành động hợp lý (TRA - Fishbein & Ajzen, 1975) và Mô hình TAM (Davis, 1989), các tác giả như Baroudi & cộng sự (1986), Torkzadeh & Dwyer (1994), Gelderman (1998) đã chứng minh tầm quan trọng của sự tham gia và sự hài lòng người dùng. Wixom & Todd (2005) tạo bước ngoặt khi tích hợp niềm tin dựa trên đối tượng (chất lượng hệ thống/chất lượng thông tin) với niềm tin hành vi (PU, PEU). Saeed & Abdinnour-Helm (2008) mở rộng khái niệm hành vi sử dụng thành "sử dụng mở rộng" và "sử dụng khám phá". Trong môi trường ERP, Amoako-Gyampah & Salam (2004) tại Hoa Kỳ, Calisir & cộng sự (2009) tại Thổ Nhĩ Kỳ, Lee & cộng sự (2010) tại Hàn Quốc, và Rajan & Baral (2015) tại Ấn Độ đã kiểm định ảnh hưởng của các yếu tố tổ chức và công nghệ đến ý định sử dụng.

Dòng nghiên cứu về HTTTKT: Các nghiên cứu của Urquia Grande & cộng sự (2011), Mndzebele (2013), Spremic & Jakovic (2012), Ponisciakova & cộng sự (2015) phần lớn tập trung vào vai trò của HTTTKT đối với kiểm soát nội bộ và hiệu quả tài chính. Đáng chú ý, Ramli (2013) nghiên cứu ngành khách sạn tại Malaysia và Abduljalil & Zainuddin (2015) nghiên cứu DNNVV đã bước đầu ứng dụng TAM vào kế toán nhưng chưa gắn với môi trường phức hợp của hệ thống ERP.

Trong bức tranh học thuật đó, tồn tại những tranh luận và xung đột lý thuyết gay gắt:

• Xung đột 1 (Mối quan hệ PEU - ASU): Trong khi Davis (1989) và Lee & cộng sự (2010) khẳng định PEU có tác động trực tiếp và gián tiếp mạnh mẽ đến hành vi sử dụng, thì nghiên cứu của Amoako-Gyampah & Salam (2004) lại chỉ ra rằng trong môi trường bắt buộc của ERP, PEU không có ảnh hưởng trực tiếp đáng kể đến thái độ và hành vi sử dụng thực tế.
• Xung đột 2 (Vai trò của Đào tạo - Training): Ramli (2013) phát hiện đào tạo không có tác động ý nghĩa thống kê đến nhận thức tính dễ sử dụng trong các khách sạn tại Malaysia. Ngược lại, Rajan & Baral (2015) và Ling Keong (2012) chứng minh đào tạo là nhân tố tiên quyết tác động tích cực đến cả PU và PEU.

Tại Việt Nam, các công trình của Huỳnh Thị Kim Ngọc (2013), Đào Ngọc Hạnh (2014), Phạm Mỹ Nhựt (2017) chỉ tiếp cận chất lượng hoặc sự hài lòng đối với HTTTKT truyền thống. Các nghiên cứu ERP của Ngụy Thị Hiền & Phạm Quốc Trung (2013), Nguyễn Phước Bảo Ấn & cộng sự (2016) tập trung vào yếu tố triển khai dự án hoặc quyết định chọn mua ở cấp độ công ty. Luận án của Lương Đức Thuận định vị chính xác tại giao điểm chưa được khai phá: kiểm định hành vi sử dụng chuyên sâu của người dùng kế toán trong môi trường ERP tại một nền kinh tế chuyển đổi.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

1. So với Uzoka & cộng sự (2008) tại Botswana: Nghiên cứu của Uzoka đo lường quyết định lựa chọn ERP ở cấp độ tổ chức tại một thị trường châu Phi, dẫn đến sự thiếu hụt trong giải thích hành vi vi mô cá nhân. Luận án của Lương Đức Thuận khắc phục triệt để bằng việc đặt đơn vị phân tích ở cấp độ nhân viên kế toán cá nhân và nhà quản lý trực tiếp vận hành.
2. So với Rajan & Baral (2015) tại Ấn Độ: Mặc dù Rajan & Baral sử dụng TAM để đo lường hành vi ERP nói chung trong các công ty Ấn Độ, họ chỉ sử dụng hồi quy đa biến cơ bản và khảo sát người dùng tổng quát. Luận án của Lương Đức Thuận vượt trội hơn nhờ sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính hiệp phương sai (CB-SEM), đi sâu vào bản chất các nghiệp vụ xử lý dữ liệu tài chính - kế toán có độ phức tạp và tính ràng buộc pháp lý cao.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc mở rộng và kiểm định chéo các lý thuyết hành vi và hệ thống thông tin trong bối cảnh kế toán doanh nghiệp:

• Mở rộng Mô hình TAM (Davis, 1989): TAM vốn được thiết kế cho các phần mềm văn phòng tổng quát trong môi trường sử dụng tự nguyện. Bằng việc áp dụng TAM vào môi trường ERP mang tính bắt buộc (mandatory environment) với đối tượng là nhân viên kế toán, luận án đã tái xác lập giá trị của các cấu trúc PU và PEU. Kết quả chứng minh rằng nhận thức tính hữu ích vẫn là động lực chi phối quyết định hành vi vận hành hệ thống sâu rộng của nhân viên.
• Tích hợp Mô hình Thành công HTTT (DeLone & McLean, 2003, 2016): Luận án đã tích hợp thành phần "Chất lượng HTTTKT" (ASQ) - kế thừa các chiều đo độ tin cậy, tính linh hoạt, khả năng tích hợp, thời gian đáp ứng và tính dễ sử dụng - như một tiền đề ngoại sinh tác động trực tiếp lên niềm tin nhận thức cá nhân. Theo DeLone & McLean (2016), "chất lượng hệ thống sẽ ảnh hưởng đến hành vi sử dụng hệ thống của nhân viên và qua đó có góp phần tích cực vào các lợi ích mà hệ thống đạt được". Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho luận điểm này.
• Vận dụng Lý thuyết Hỗ trợ Tổ chức (POS - Eisenberger & cộng sự, 1986): Bổ sung các biến ngoại sinh thuộc về bối cảnh quản trị: Đào tạo (TRE), Giao tiếp (CO) và Môi trường làm việc (WE), từ đó giải thích cách thức tổ chức chuyển hóa các nguồn lực hỗ trợ thành niềm tin tích cực của người lao động đối với công nghệ mới.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp 3 lý thuyết trụ cột (TAM, D&M ISS, POS) tạo nên một mô hình cấu trúc toàn diện:

[Chất lượng HTTTKT (ASQ)] -------------> [Nhận thức Tính dễ sử dụng (PEU)]
         |                                           |
         |-------------------------------------\     |
         |                                      v    v
[Hỗ trợ Tổ chức: TRE, CO] -------------> [Nhận thức Tính hữu ích (PU)] ---> [Hành vi sử dụng HTTTKT (ASU)]

Định nghĩa các cấu trúc khái niệm trong mô hình:

• Chất lượng HTTTKT (Accounting Information System Quality - ASQ): Đánh giá các thuộc tính kỹ thuật và vận hành của hệ thống tích hợp, bao gồm tính chính xác, tính ổn định, tốc độ xử lý dữ liệu, mức độ tích hợp giữa các phân hệ và khả năng tùy biến báo cáo tài chính.
• Đào tạo (Training - TRE): Mức độ bài bản, liên tục và chuyên sâu của các chương trình huấn luyện do doanh nghiệp hoặc đơn vị tư vấn cung cấp nhằm nâng cao kỹ năng xử lý nghiệp vụ ERP cho nhân sự kế toán.
• Giao tiếp (Communication - CO): Mức độ minh bạch và hiệu quả của các kênh truyền thông nội bộ, chia sẻ mục tiêu, lợi ích và giải quyết xung đột trong quá trình chuyển đổi số sang ERP.
• Nhận thức tính hữu ích (Perceived Usefulness - PU): Mức độ mà nhân viên kế toán tin rằng việc ứng dụng HTTTKT trên nền ERP giúp tăng hiệu suất, hoàn thành công việc nhanh chóng và nâng cao chất lượng báo cáo quản trị.
• Nhận thức tính dễ sử dụng (Perceived Ease of Use - PEU): Mức độ mà người dùng cảm thấy việc thao tác, truy xuất và xử lý dữ liệu trên phân hệ kế toán ERP là rõ ràng, dễ hiểu và không tốn quá nhiều nỗ lực tinh thần.
• Hành vi sử dụng HTTTKT (Accounting Information System Use - ASU): Thước đo đa chiều thể hiện sự tương tác thực tế của người dùng: "hành vi sử dụng HTTTKT của nhân viên còn được thể hiện qua mức độ và cách thức mà họ tương tác với hệ thống trong quá trình làm việc bao gồm mức độ sử dụng các chức năng của hệ thống, tần suất sử dụng và tính tỉ mỉ trong sử dụng hệ thống" (DeLone & McLean, 2016).

Điều kiện biên (Boundary conditions): Mô hình nghiên cứu áp dụng cho các doanh nghiệp đang vận hành thực tế hệ thống ERP tại Việt Nam (không áp dụng cho giai đoạn tiền triển khai), thuộc khối doanh nghiệp sản xuất, thương mại, dịch vụ (loại trừ các tổ chức tài chính, tín dụng và ngân hàng do đặc thù phân hệ core-banking khác biệt).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (positivism / post-positivism paradigm), hướng đến việc kiểm định mô hình lý thuyết thông qua các quy trình đo lường chuẩn hóa và phân tích thống kê khách quan. Thiết kế nghiên cứu định lượng hai giai đoạn (two-stage quantitative design) được triển khai bài bản:

1. Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ (N = 104): Kiểm tra độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha và đánh giá cấu trúc sơ bộ bằng Phân tích Nhân tố Khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) trên phần mềm SPSS 22.
2. Giai đoạn nghiên cứu chính thức (N = 230): Đánh giá mô hình đo lường bằng Phân tích Nhân tố Khẳng định (Confirmatory Factor Analysis - CFA) và kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính (Covariance-Based Structural Equation Modeling - CB-SEM) trên phần mềm AMOS 20.

Đơn vị phân tích (unit of analysis) là cấp độ cá nhân (individual level) – người trực tiếp thao tác hoặc khai thác dữ liệu từ phân hệ kế toán ERP.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp giữa lấy mẫu thuận tiện (convenience sampling) và kỹ thuật phát triển mầm (snowball sampling). Chiến lược này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn khó tiếp cận danh sách bảo mật nhân sự vận hành ERP tại các doanh nghiệp.
• Quy mô mẫu: Kích thước mẫu chính thức đạt N = 230, vượt qua ngưỡng tối thiểu yêu cầu cho phân tích CB-SEM theo khuyến nghị của Barrett (2007) là N ≥ 200.
• Độ giá trị và độ tin cậy của công cụ đo lường:
  • Độ tin cậy nhất quán nội tại: Đánh giá qua Cronbach's Alpha (tất cả các thang đo đều đạt chuẩn > 0.70) và Độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR > 0.70).
  • Giá trị hội tụ (Convergent validity): Trọng số hồi quy chuẩn hóa của các biến quan sát (factor loadings) đều > 0.50 (phần lớn > 0.70) và Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE) > 0.50.
  • Giá trị phân biệt (Discriminant validity): Kiểm định theo tiêu chuẩn Fornell & Larcker (1981), căn bậc hai của AVE của từng nhân tố lớn hơn hệ số tương quan giữa nhân tố đó với các nhân tố khác trong mô hình; đồng thời tương quan giữa các khái niệm đều nhỏ hơn 1 với mức ý nghĩa thống kê p < 0.05.

Data và phân tích

Quy trình phân tích dữ liệu áp dụng các kỹ thuật định lượng tiên tiến:

• Đánh giá độ thích hợp của mô hình (Model Fit): Mô hình cấu trúc CB-SEM được đánh giá qua các chỉ số nghiêm ngặt: $CMIN/df \le 2.0$ hoặc $\le 3.0$; Comparative Fit Index ($CFI \ge 0.90$); Tucker-Lewis Index ($TLI \ge 0.90$); và Root Mean Square Error of Approximation ($RMSEA \le 0.08$).
• Kiểm định độ vững bằng kỹ thuật Bootstrap: Thực hiện tái chọn mẫu lặp lại (Bootstrap resampling) với số lượng lặp lại N = 1000 để đánh giá độ chệch (bias) và khoảng tin cậy của các ước lượng tham số, đảm bảo tính ổn định và khái quát hóa của mô hình cấu trúc.
• Phân tích hiệu ứng trung gian (Mediation Analysis): Sử dụng quy trình kiểm định tác động gián tiếp (indirect effects) và trực tiếp (direct effects) để xác định vai trò trung gian một phần (partial mediation) hoặc trung gian toàn phần (full mediation) của Nhận thức tính hữu ích (PU).
• Kiểm định sự khác biệt nhân khẩu học: Sử dụng kiểm định Independent Samples T-test cho các biến 2 nhóm (Giới tính, Vị trí công việc: Nhân viên vs Quản lý) và Phân tích phương sai một chiều (One-way ANOVA) cho các biến nhiều nhóm (Tuổi đời, Kinh nghiệm làm việc, Trình độ chuyên môn).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích CB-SEM và Bootstrap đã chứng minh các phát hiện cốt lõi với độ tin cậy thống kê cao ($p < 0.001$ và $p < 0.05$):

Mối quan hệ cấu trúc (Giả thuyết)	Ý nghĩa tác động	Mức ý nghĩa ($p$-value)	Kết luận kiểm định
Chất lượng HTTTKT (ASQ) $\rightarrow$ Tính hữu ích (PU)	Tác động dương (+) rất mạnh	$p < 0.001$	Chấp nhận H4
Chất lượng HTTTKT (ASQ) $\rightarrow$ Tính dễ sử dụng (PEU)	Tác động dương (+) mạnh	$p < 0.001$	Chấp nhận H5
Đào tạo (TRE) $\rightarrow$ Tính hữu ích (PU)	Tác động dương (+) có ý nghĩa	$p < 0.05$	Chấp nhận H6a
Đào tạo (TRE) $\rightarrow$ Tính dễ sử dụng (PEU)	Tác động dương (+) có ý nghĩa	$p < 0.05$	Chấp nhận H7a
Giao tiếp (CO) $\rightarrow$ Tính hữu ích (PU) & PEU	Tác động dương (+) có ý nghĩa	$p < 0.05$	Chấp nhận H6b, H7b
Tính dễ sử dụng (PEU) $\rightarrow$ Tính hữu ích (PU)	Tác động dương (+) mạnh	$p < 0.001$	Chấp nhận H2
Tính hữu ích (PU) $\rightarrow$ Hành vi sử dụng (ASU)	Tác động trực tiếp mạnh nhất	$p < 0.001$	Chấp nhận H1
Tính dễ sử dụng (PEU) $\rightarrow$ Hành vi sử dụng (ASU)	Tác động gián tiếp qua PU	$p < 0.05$	Hỗ trợ mô hình

1. Nhận thức tính hữu ích (PU) là cầu nối trung gian tối quan trọng: PU đóng vai trò trung gian chi phối toàn bộ tác động từ Chất lượng hệ thống (ASQ) và Sự hỗ trợ tổ chức (TRE, CO) đến Hành vi sử dụng thực tế (ASU). Điều này chứng minh rằng dù hệ thống có hiện đại đến đâu, nếu nhân viên kế toán không cảm nhận được giá trị thực tế giúp rút ngắn thời gian lập báo cáo và nâng cao độ chính xác, họ sẽ chỉ dừng lại ở mức độ đối phó cơ bản.
2. Vai trò kép của Chất lượng HTTTKT (ASQ): ASQ là nhân tố kỹ thuật có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến cả PEU và PU. Một hệ thống ERP tích hợp dữ liệu liền mạch giữa kho, bán hàng, sản xuất và kế toán sẽ loại bỏ các thao tác nhập liệu thủ công trùng lắp, từ đó nâng cao vượt bậc nhận thức về tính dễ dùng và tính hữu ích.
3. Phát hiện phản trực giác về Đào tạo và Môi trường làm việc: Khác với các giả định truyền thống cho rằng chỉ cần trang bị máy móc là người dùng sẽ tự học hỏi, nghiên cứu chỉ ra rằng Đào tạo (TRE) và Giao tiếp (CO) là hai biến tổ chức mang tính quyết định. Đào tạo liên tục làm giảm sự lo lắng về công nghệ, biến sự phức tạp của ERP thành sự thân thiện trong thao tác.
4. Sự khác biệt nhân khẩu học: Kết quả kiểm định T-test và ANOVA chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về hành vi sử dụng theo Vị trí công việc (nhóm nhà quản lý kế toán sử dụng hệ thống với mục đích phân tích chiến lược và kiểm soát, trong khi nhân viên tập trung vào xử lý giao dịch hàng ngày) và Trình độ chuyên môn/Kinh nghiệm (những người có trình độ và thâm niên cao thể hiện tính tỉ mỉ và khai thác các tính năng báo cáo phức tạp hơn).

Implications đa chiều

• Hàm ý học thuật (Theoretical implications): Luận án đã thành công trong việc dung hợp ba lý thuyết lớn (TAM, D&M ISS, POS), thiết lập một chuẩn mực lý thuyết mới cho các nghiên cứu hành vi trong kế toán quản trị và hệ thống thông tin tại các thị trường đang phát triển.
• Hàm ý phương pháp luận (Methodological implications): Khẳng định tính ưu việt của quy trình phân tích CB-SEM kết hợp Bootstrap trong việc kiểm định các mô hình hành vi phức tạp, đồng thời cung cấp bộ thang đo đã được chuẩn hóa và thẩm định thực nghiệm tại Việt Nam.
• Hàm ý thực tiễn quản trị doanh nghiệp (Practical managerial applications):
  • Tái cấu trúc quy trình đào tạo ERP: Doanh nghiệp không thể chỉ thực hiện đào tạo ngắn hạn trong giai đoạn "Go-Live". Cần xây dựng lộ trình đào tạo định kỳ, phân tầng theo vai trò (role-based training), kết hợp xây dựng đội ngũ chuyên gia hỗ trợ nội bộ (key users/internal super-users).
  • Chiến lược truyền thông thay đổi (Change Management Communication): Ban lãnh đạo cần làm rõ cho nhân sự kế toán thấy được bức tranh tổng thể: ERP không phải công cụ giám sát khắt khe mà là giải pháp giảm tải áp lực công việc cuối kỳ kế toán.
  • Tối ưu hóa chất lượng giao diện và đường truyền: Các nhà cung cấp giải pháp ERP và bộ phận IT nội bộ cần liên tục tùy biến các biểu mẫu báo cáo tài chính phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS/VFRS), giảm thiểu độ trễ truy xuất dữ liệu.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án ghi nhận 4 giới hạn nghiên cứu cụ thể:

1. Giới hạn về phạm vi địa lý: Mẫu khảo sát tập trung chủ yếu tại TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận phía Nam. Dù đây là trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước, tính đại diện cho toàn bộ các doanh nghiệp tại miền Bắc và miền Trung có thể cần được tái kiểm định.
2. Phương pháp lấy mẫu phi xác suất: Do tính chất bảo mật danh sách người dùng ERP tại các doanh nghiệp, phương pháp lấy mẫu thuận tiện và phát triển mầm có thể tiềm ẩn độ chệch lựa chọn nhất định so với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất hoàn toàn.
3. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional design): Dữ liệu được thu thập tại một thời điểm duy nhất (tháng 07-09/2018), chưa phản ánh được sự biến chuyển động thái trong hành vi sử dụng của nhân viên kế toán theo thời gian (longitudinal changes) khi họ trở nên thuần thục hệ thống sau nhiều năm.
4. Loại trừ ngành tài chính - ngân hàng: Mô hình nghiên cứu chưa bao quát các tổ chức tài chính, tín dụng và ngân hàng – những đơn vị có cấu trúc HTTTKT chuyên biệt hóa cao.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research agenda):

• Mở rộng khảo sát đa vùng miền trên phạm vi toàn quốc và so sánh đa nhóm (Multi-group analysis - MGA) giữa các loại hình sở hữu doanh nghiệp (FDI, Doanh nghiệp Nhà nước, Doanh nghiệp Tư nhân).
• Thực hiện thiết kế nghiên cứu theo chuỗi thời gian (longitudinal study) để theo dõi sự biến chuyển từ giai đoạn mới chấp nhận sang giai đoạn đồng hóa công nghệ (technology assimilation).
• Tích hợp thêm các biến điều tiết (moderators) như Văn hóa tổ chức (Organizational Culture), Phong cách lãnh đạo chuyển đổi (Transformational Leadership) và Sự sẵn sàng công nghệ cá nhân (Technology Readiness).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của NCS. Lương Đức Thuận tạo ra những tác động lan tỏa sâu rộng trên cả ba bình diện học thuật, công nghiệp và chính sách:

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam tích hợp thành công TAM, D&M ISS và POS trong lĩnh vực kế toán ứng dụng. Kết quả nghiên cứu đã được chuyển hóa vào nội dung giảng dạy các học phần HTTTKT chuyên sâu bậc đại học và cao học tại Đại học Kinh tế TP.HCM và các trường đại học khối kinh tế, cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán và Hệ thống thông tin quản lý (MIS).
• Chuyển đổi thực tiễn công nghiệp (Industry Transformation): Đóng vai trò là cẩm nang thực tiễn cho các Giám đốc Tài chính (CFO), Kế toán trưởng và Giám đốc Công nghệ Thông tin (CIO). Các giải pháp từ luận án trực tiếp giúp các doanh nghiệp sản xuất và thương mại giảm thiểu lãng phí hàng tỷ đồng từ các dự án ERP đình trệ do người dùng kháng cự, tối ưu hóa tỷ suất hoàn vốn đầu tư CNTT (ROI).
• Định hướng chính sách và xã hội (Policy & Societal Impact): Cung cấp luận cứ thực nghiệm vững chắc cho các cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, Hội đồng Kế toán Quốc gia) trong lộ trình ban hành các hướng dẫn chuẩn hóa chuyển đổi số công tác kế toán, đồng thời thúc đẩy mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa năng lực quản trị doanh nghiệp trong cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Đối tượng hưởng lợi

1. Nghiên cứu sinh và Giới học thuật (Doctoral Researchers & Academics): Tiếp cận một khung lý thuyết tích hợp chuẩn mực, kế thừa bộ thang đo đã được thẩm định độ tin cậy và phân tích chi tiết quy trình ứng dụng CB-SEM/Bootstrap trong nghiên cứu hành vi kế toán.
2. Doanh nghiệp ứng dụng ERP (Corporate Enterprises): Nắm vững các mắt xích tâm lý và tổ chức để thiết kế chính sách hỗ trợ nhân viên, tối ưu hóa quy trình làm việc và khai thác triệt để các phân hệ tài chính - kế toán ERP.
3. Các đơn vị tư vấn và triển khai phần mềm (ERP Vendors & Consultants như SAP, Oracle, Bravo, FAST): Hiểu rõ các rào cản nhận thức của người dùng kế toán tại Việt Nam, từ đó cải tiến giao diện người dùng (UI/UX) và thiết kế các module đào tạo sát với thực tế vận hành.
4. Cơ quan quản lý và Hiệp hội nghề nghiệp (Policy Makers, VAA, VACPA): Sử dụng các bằng chứng khoa học để cập nhật khung năng lực số cho kế toán viên chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của nghiên cứu là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc thiết lập và kiểm định thành công mô hình tích hợp tam giác giữa Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM), Mô hình Thành công HTTT (D&M ISS) và Lý thuyết Sự hỗ trợ Tổ chức (POS) trong một môi trường công nghệ mang tính bắt buộc và chuyên môn hóa sâu (HTTTKT trong ERP). Luận án đã mở rộng lý thuyết TAM của Davis (1989) bằng cách chứng minh rằng trong môi trường bắt buộc, "Nhận thức tính hữu ích" không chỉ quyết định ý định sử dụng đơn thuần mà còn quyết định chiều sâu, tần suất và tính tỉ mỉ trong hành vi vận hành hệ thống của người dùng.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế trước đây?

So với nghiên cứu của Uzoka & cộng sự (2008) vốn chỉ sử dụng thống kê mô tả và phân tích đơn biến trên cỡ mẫu nhỏ tại Botswana và xem xét ở cấp độ tổ chức, luận án đã dịch chuyển đơn vị phân tích về cấp độ cá nhân người dùng thực tế với cỡ mẫu lớn (N = 230). So với nghiên cứu của Ramli (2013) tại Malaysia chỉ áp dụng kỹ thuật PLS-SEM cơ bản, luận án đã sử dụng kỹ thuật cấu trúc hiệp phương sai CB-SEM kết hợp kiểm định phi tham số Bootstrap resampling (N = 1000) trên phần mềm AMOS 20, đảm bảo tính chặt chẽ vượt trội trong việc kiểm soát sai số đo lường và đánh giá độ phù hợp của toàn bộ mô hình lý thuyết.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là Chất lượng HTTTKT (ASQ) không chỉ tác động trực tiếp đến Nhận thức tính dễ sử dụng (PEU) mà còn tác động trực tiếp cực kỳ mạnh mẽ đến Nhận thức tính hữu ích (PU). Đồng thời, mối quan hệ trực tiếp từ PEU đến Hành vi sử dụng (ASU) bị triệt tiêu một phần và chuyển hóa chủ yếu thông qua vai trò trung gian toàn phần của PU. Điều này phản ánh đặc thù kế toán: người dùng sẵn sàng chấp nhận một phần mềm ERP có độ phức tạp cao (PEU thấp) nếu hệ thống đó đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu, tự động kết chuyển số liệu chính xác và lập báo cáo quản trị kịp thời (PU cao).

4. Luận án có cung cấp quy trình lặp lại nghiên cứu (Replication Protocol) rõ ràng không?

Luận án cung cấp một quy trình lặp lại nghiên cứu cực kỳ chi tiết và minh bạch tại Chương 3 và hệ thống 20 Phụ lục: bao gồm toàn bộ phiếu khảo sát chi tiết (Phụ lục 6 & 11), danh sách các doanh nghiệp tham gia khảo sát (Phụ lục 7 & 12), bảng ma trận đo lường chi tiết các biến quan sát, quy chuẩn làm sạch dữ liệu, bảng kết quả Cronbach's Alpha, EFA, CFA tới hạn và các bảng kiểm định T-test, ANOVA. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể tái lập hoàn toàn quy trình khảo sát này trên một tập dữ liệu mới.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng đến việc mở rộng mô hình hành vi kế toán trong bối cảnh tích hợp các công nghệ đột phá: Kế toán Đám mây (Cloud ERP), Tự động hóa quy trình bằng Robot (RPA trong hạch toán kế toán), Trí tuệ Nhân tạo (AI-driven Accounting Analytics) và Công nghệ Chuỗi khối (Blockchain for Accounting & Auditing). Trọng tâm nghiên cứu sẽ chuyển từ "chấp nhận sử dụng công nghệ" sang "sự cộng tác thông minh giữa kế toán viên và các tác nhân AI" (Human-AI Collaboration in Accounting).

Kết luận

1. Khẳng định tính đúng đắn của mô hình tích hợp: Luận án đã chứng minh sự kết hợp giữa TAM, D&M ISS và POS là khung lý thuyết hoàn hảo để giải thích hành vi người dùng trong môi trường HTTT phức tạp.
2. Xác định vai trò trung tâm của Nhận thức tính hữu ích (PU): PU là nhân tố cốt lõi thúc đẩy hành vi sử dụng HTTTKT chuyên sâu, là biến trung gian dẫn truyền toàn bộ tác động từ chất lượng kỹ thuật và hỗ trợ tổ chức đến hành vi thực tế.
3. Lượng hóa vai trò của Chất lượng HTTTKT (ASQ): Khẳng định các tiêu chuẩn kỹ thuật (tính tích hợp, tốc độ, độ ổn định) là nền tảng tiên quyết để nâng cao niềm tin công nghệ của người lao động.
4. Chứng minh tác động then chốt của Hỗ trợ Tổ chức: Đào tạo chuyên sâu và Giao tiếp minh bạch là hai đòn bẩy quản trị quyết định sự thành bại của các dự án ERP sau giai đoạn triển khai kỹ thuật.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu hành vi kế toán đa tầng (multilevel behavioral accounting), nghiên cứu chuỗi thời gian và nghiên cứu so sánh quốc tế trong bối cảnh các nền kinh tế đang chuyển đổi số mạnh mẽ.
6. Di sản thực tiễn bền vững: Cung cấp bộ giải pháp quản trị đồng bộ giúp cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT, tối ưu hóa nguồn lực và đảm bảo thành công bền vững trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến luận án Tổng kết các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến luận án có vai trò quan trọng trong bất kỳ một đề tài nghiên cứu nào. Quá trình tổng kết nghiên cứu sẽ cho thấy tình hình nghiên cứu về một vấn đề nào đó trên thế giới và ở Việt Nam liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu của đề tài như thế nào. Như đã trình bày, nghiên cứu của tác giả là để kiểm định lý thuyết khoa học dựa trên các lý thuyết nền đã có, do đó có thể có những nghiên cứu liên quan đã được thực hiện nhưng với nhiều khía cạnh và góc nhìn khác nhau ở những môi trường và điều kiện khác nhau. Việc tổng kết nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong định hướng đề tài nghiên cứu của tác giả để không bị trùng lắp với các nghiên cứu đã thực hiện nhưng vẫn có những ý nghĩa nhất định về mặt khoa học và thực tiễn.

Ngoài ra, việc tổng kết nghiên cứu giúp tác giả đánh giá các nghiên cứu đã thực hiện, phân tích ưu điểm, hạn chế của các nghiên cứu và xác định khe hổng nghiên cứu của đề tài. Với những lý do trên, việc tổng kết các nghiên cứu của tác giả được phân loại thành 2 khu vực trong nước và ngoài nước. Đối với các nghiên cứu nước ngoài, tác giả phân thành 2 hướng nghiên cứu chính, gồm: (1) các nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTT và ERP và (2) các nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTTKT. Đối với các nghiên cứu trong nước, tác giả cũng phân thành 2 hướng nghiên cứu chính, gồm: (1) các nghiên cứu liên quan đến HTTT và ERP và (2) các nghiên cứu liên quan đến HTTTKT.

Các nghiên cứu nước ngoài 1. Các nghiên cứu liên quan sử dụng HTTT và ERP Hiện tại, theo tìm hiểu của tác giả, có một số nghiên cứu liên quan đến sử dụng HTTT và đánh giá các yếu tố sử dụng HTTT đến hiệu suất hoặc lợi ích công ty đạt được, các HTTT trong các nghiên cứu này là những HTTT được xem xét chi tiết trong từng bối cảnh khác nhau, bao gồm các nghiên cứu chính sau đây: (xem phụ lục 1 – trang 1) 13  Liên quan đến đánh giá sự tham gia của người sử dụng đến việc sử dụng hệ thống, theo nghiên cứu của Baroudi & cộng sự (1986) cho rằng sự tham gia của người dùng trong HTTT được xem là cơ chế quan trọng cải thiện chất lượng hệ thống và đảm bảo triển khai hệ thống thành công. Trong nghiên cứu này, dựa trên lý thuyết hành động hợp lý của Fishbein & Ajzen, kết hợp một số lý thuyết khác, đã đưa ra giả thiết là sự tham gia của người dùng sẽ dẫn đến sử dụng hệ thống và, hoặc sự hài lòng về thông tin được kiểm định qua khảo sát 200 nhà quản lý sản xuất trên nhiều hệ thống khác nhau. Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng với các kỹ thuật phân tích hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích hệ số tương quan.

Kết quả chứng minh rằng sự tham gia của người sử dụng trong HTTT sẽ nâng cao việc sử dụng hệ thống và sự hài lòng của người dùng hệ thống. Hơn nữa, nghiên cứu cũng cung cấp bằng chứng cho thấy sự hài lòng của người dùng với hệ thống sẽ dẫn đến sử dụng hệ thống.  Theo Torkzadeh & Dwyer (1994), việc chấp nhận và sử dụng CNTT của nhân viên được cho là cần thiết cho sự thành công của tổ chức. Điều này có thể được tạo điều kiện bằng cách lập kế hoạch và triển khai cẩn thận trong đào tạo cho người dùng máy tính như là một phần của quá trình phát triển hệ thống.

Mặc dù nhiều nghiên cứu đã tập trung vào sự tham gia của người dùng trong việc phát triển các ứng dụng và tác động của sự tham gia này vào sự hài lòng của người dùng và việc sử dụng hệ thống, nhưng ít nghiên cứu đã được thực hiện trên các mối quan hệ giữa đào tạo người dùng và sự tham gia của người dùng, sự hài lòng của người sử dụng hoặc việc sử dụng hệ thống. Mục đích của nghiên cứu này là khám phá mối quan hệ của đào tạo người dùng CNTT với sự tham gia của người dùng, sự hài lòng của người dùng, sự tự tin của người dùng và sử dụng hệ thống. Phương pháp nghiên cứu định lượng với kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc, thu thập dữ liệu từ 282 người dùng HTTT. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác đào tạo người dùng máy tính tác động đến việc sử dụng hệ thống thông qua sự hài lòng của người dùng và niềm tin của người dùng.

Việc xây dựng mô hình nghiên cứu này có liên quan đến mô hình HTTT thành công. 14  Theo Gelderman (1998), nghiên cứu này điều tra tính hợp lệ của hai thang đo thường được sử dụng cho sự thành công của HTTT: sử dụng và sự hài lòng của người sử dụng. Mục tiêu nghiên cứu là xem xét mối quan hệ giữa sự thỏa mãn người sử dụng, sử dụng HTTT và hiệu suất hoạt động. Phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng thông qua bảng câu hỏi khảo sát thu thập từ 1024 nhà quản lý ở Hà Lan đã được sử dụng để đánh giá mối quan hệ lẫn nhau giữa cả hai thang đo và hiệu suất hoạt động.

Các kết quả chỉ ra rằng sự hài lòng của người sử dụng có liên quan tích cực đến hiệu suất hoạt động (r = 0,42). Mối quan hệ giữa việc sử dụng và hiệu suất thì không đáng kể. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho giả định rằng sử dụng và sự hài lòng của người sử dụng là thang đo thích hợp nhất cho thành công của HTTT. Một số hạn chế của nghiên cứu này là: sự hài lòng của người sử dụng gián tiếp ít phù hợp trong đánh giá sự thành công HTTT, nghiên cứu không chỉ rõ người sử dụng là gián tiếp hay trực tiếp HTTT, mối tương quan thấp giữa khái niệm sử dụng và đo lường hiệu suất không nên khái quát hóa cho tất cả các loại hệ thống.

Tuy nhiên, đối với một số HTTT dùng chung thì khái niệm sử dụng vẫn phù hợp để đánh giá sự thành công của HTTT. Ngoài ra, trong nghiên cứu của Bajaj & Nidumolu (1998) xây dựng mô hình phản hồi về hành vi sử dụng HTTT, theo đó nghiên cứu đã xây dựng mô hình nghiên cứu gồm các biến bên ngoài tác động đến nhận thức tính hữu ích, nhận thức tính dễ sử dụng và thái độ đối với việc sử dụng HTTT. Các biến nhận thức tính hữu ích và thái độ sử dụng tác động đến sử dụng HTTT. Phương pháp nghiên cứu định lượng gồm 2 giai đoạn là sơ bộ và chính thức với các kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc để đạt kết quả nghiên cứu.

 Theo Saeed & Abdinnour-Helm (2008), hành vi sử dụng là vấn đề quan trọng trong nghiên cứu HTTT. Các doanh nghiệp đã đầu tư rất nhiều vào HTTT và những lợi ích có thể đạt được từ những hệ thống phụ thuộc vào cách sử dụng của người sử dụng. Các nghiên cứu trước đã kiểm tra các yếu tố ảnh hưởng đến ý định của người dùng tiếp tục sử dụng HTTT. Tuy nhiên, việc hiểu chấp nhận sử dụng là hành vi sử dụng HTTT đã không nhận được nhiều chú ý.

Được xây dựng dựa trên 15 mô hình TAM và mô hình HTTT thành công, nghiên cứu này đề xuất rằng chất lượng thông tin và HTTT tích hợp ảnh hưởng tích cực đến nhận thức tính hữu ích HTTT, sau đó sẽ thúc đẩy việc sử dụng HTTT. Sử dụng HTTT được khái niệm hóa như một khái niệm rộng bao gồm việc sử dụng mở rộng và khám phá sử dụng. Phương pháp nghiên cứu định lượng với các kỹ thuật phân tích CFA và mô hình SEM, dữ liệu thu thập từ 1032 sinh viên để kiểm tra mô hình, trong bối cảnh HTTT dựa trên trang web mà sinh viên sử dụng để quản lý công việc học tập của mình. Kết quả cho thấy rằng trong giai đoạn lựa chọn, nhận thức tính hữu ích của HTTT là một yếu tố dự báo tốt về mức độ sử dụng và sử dụng khám phá.

Tuy nhiên, tính hữu ích HTTT đã giải thích sự biến thiên lớn hơn nhiều trong việc sử dụng khám phá. Chất lượng thông tin và hệ thống tích hợp có ảnh hưởng đến tính hữu ích của HTTT. Chất lượng thông tin cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng mở rộng, trong khi hệ thống tích hợp trực tiếp ảnh hưởng đến việc sử dụng khám phá. Nghiên cứu cũng có một số hạn chế, đó là: đo lường việc khám phá sử dụng chi tiết cho HTTT sinh viên dựa trên nền web, do đó cách tiếp cận này có khả năng ứng dụng hạn chế trong các HTTT khác nhau.

Tuy nhiên, các tính năng có sẵn trong HTTT khác có thể được sử dụng để nắm bắt được các mức độ sử dụng tính năng của HTTT.  Nghiên cứu của Wixom & Todd (2005) liên quan đến xây dựng mô hình tích hợp trong nghiên cứu hành vi sử dụng HTTT, tác giả đã kết hợp mô hình HTTT thành công và TAM trong nghiên cứu các yếu tố tác động đến hành vi sử dụng HTTT. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác động của niềm tin đối với thái độ sử dụng HTTT và thái độ sử dụng HTTT tác động đến hành vi sử dụng HTTT. Phương pháp nghiên cứu định lượng được thực hiện và đối tượng khảo sát là cá nhân làm việc trong nhiều vị trí và thuộc nhiều ngành nghề khác nhau.

Mô hình nghiên cứu được kiểm định bằng kỹ thuật phân tích nhân tố và mô hình SEM. Kết quả nghiên cứu thể hiện: mô hình kết hợp cho thấy quan điểm về niềm tin dựa trên đối tượng bao gồm chất lượng hệ thống, chất lượng thông tin sẽ ảnh hưởng đến niềm tin về hành vi và dẫn đến hành vi sử dụng HTTT. Mô hình kết hợp là cần thiết và hợp lý, 16 giúp xây dựng cầu nối giữa các đặc tính của hệ thống và hành vi sử dụng hệ thống. Sự mở rộng quan trọng mà mô hình tích hợp cung cấp là sự hiểu biết khái niệm về khác biệt giữa niềm tin dựa trên đối tượng, thái độ và hành vi đối với việc sử dụng hệ thống, các khái niệm này chủ yếu đã được xem xét một cách riêng biệt trong lý thuyết HTTT thành công và mô hình TAM.

Tác giả tin rằng mô hình kết hợp đã cung cấp một bước quan trọng để hiểu rõ hơn về các mối quan hệ giữa niềm tin, thái độ và hành vi.