Đặt vấn đề Vốn là điều kiện không thể thiếu khi tiến hành thành lập doanh nghiệp và tiến hành hoạt động kinh doanh. Ở bất kỳ doanh nghiệp nào, vốn đƣợc đầu tƣ vào quá trình sản xuất kinh doanh nhằm tăng thêm lợi nhuận, tăng thêm giá trị của doanh nghiệp. Việc huy động vốn vừa đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh, nhƣng mặt khác doanh nghiệp có thể gánh chịu những rủi ro về tài chính. Do vậy, để có thể huy động, quản lý và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn của mình, giảm thiểu đƣợc rủi ro tài chính, chi phí sử dụng vốn, doanh nghiệp phải xác định cho mình một cấu trúc vốn hợp lý.
Một cấu trúc vốn phù hợp là quyết định quan trọng với mọi doanh nghiệp không chỉ bởi nhu cầu tối đa lợi ích thu đƣợc từ các cá nhân và tổ chức liên quan tới doanh nghiệp và hoạt động của doanh nghiệp mà còn bởi tác động của quyết định này tới năng lực kinh doanh của doanh nghiệp trong môi trƣờng cạnh tranh. Hiện nay xu hƣớng xây dựng cấu trúc vốn của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn là một vấn đề bỏ ngỏ, đang đƣợc các nhà quản lý điều hành doanh nghiệp rất quan tâm để tìm cách làm tăng giá trị của doanh nghiệp mình lên. Vì thế, đây là một vấn đề mang tính thực tiễn rất cao, giúp điều chỉnh hiệu quả điều hành hoạt động tài chính của doanh nghiệp, tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Ngành công nghiệp khoáng sản là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn trong sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa trong nền kinh tế của Việt Nam trong những năm gần đây.
Để ngành khoáng sản của Việt Nam có thể theo kịp sự phát triển chung của thế giới thì việc xây dựng một cấu trúc tài chính hợp lý nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp là rất quan trọng. Xuất phát từ những quan điểm trên, tôi đã chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp ngành khoáng sản đã niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu. 2 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chính của nghiên cứu này là nghiên cứu các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành khoáng sản trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2010-2014. Cụ thể, đề tài sẽ nhắm đến các mục tiêu sau: + Xác định các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp ngành khoáng sản đã niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.
+ Xác định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp. + Đề xuất các kiến nghị Câu hỏi nghiên cứu Để đạt đƣợc các mục tiêu nghiên cứu nêu trên, đề tài đề ra các câu hỏi sau đây: Câu hỏi 1: Các nhân tố chính tác động đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam nhƣ thế nào? Câu hỏi 2: Các nhận tố ảnh hƣởng nhƣ thế nào, mức độ bao nhiêu đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp? Phƣơng pháp nghiên cứu Để trả lời các câu hỏi nêu trên, nghiên cứu sử dụng các lý thuyết về cấu trúc vốn nhƣ lý thuyết của Modigliani & Miller (MM), lý thuyết chi phí đại diện, lý thuyết đánh đổi trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp, lý thuyết trật tự phân hạng trong tài trợ của doanh nghiệp và các lý thuyết khác để xác định khung lý thuyết các nhân tố ảnh hƣởng đến cấu trúc vốn doanh nghiệp. Tiến hành thu thập số liệu từ các bản báo cáo tài chính đã kiểm toán của bốn mƣơi hai doanh nghiệp ngành khoáng sản trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam, lấy từ trang vietstock.vn trong khoảng thời gian từ năm 2010-2014. Sau đó tiến hành so sánh và chọn mô hình hồi quy phù hợp.
Cuối cùng, từ mô hình hồi quy thảo luận kết quả nghiên cứu, đƣa ra kết luận và 3 kiến nghị giúp hoàn thiện về cấu trúc vốn cho các doanh nghiệp ngành khoáng sản tại Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu: Cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành khoáng sản đã niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Luận văn nghiên cứu 42 doanh nghiệp ngành khoáng sản đã niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam lấy trừ trang Vietstock.vn có đầy đủ báo cáo tài chính. +Về thời gian: Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành khoáng sản trong khoảng thời gian 5 năm, từ năm 2010 – 2014.
Tổng cộng: 210 quan sát. Trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam hiện nay có 75 doanh nghiệp ngành khoáng sản (theo Vietstock cập nhật ngày 10/01/2016), tuy nhiên yêu cầu của bài nghiên cứu từ năm 2010 – 2014 nên chỉ có thể lấy đƣợc 42 doanh nghiệp đạt yêu cầu. Ý nghĩa đề tài nghiên cứu Nghiên cứu cung cấp một cái nhìn tổng quan về cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành khoáng sản Việt Nam và các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn. Điều này giúp ích cho các nhà điều hành doanh nghiệp khoáng sản trong việc phân tích và đánh giá lợi ích và sự tƣơng quan giữa các yếu tố trên, từ đó lựa chọn một cấu trúc vốn hiệu quả cho doanh nghiệp mình.
Hạn chế những rủi ro về giá chứng khoán hay lãi suất, các doanh nghiệp có thể xem xét sự ảnh hƣởng của cấu trúc vốn để xây dựng cấu trúc vốn hợp lý, tự tạo ra sự chủ động về tài chính bằng chính doanh nghiệp mình. Bố cục đề tài Đề tài nghiên cứu gồm năm chƣơng. 4 Chƣơng 1: Tổng quan đề tài nghiên cứu Giới thiệu về các nghiên cứu trƣớc của đề tài trong nƣớc và ngoài nƣớc. Chƣơng 2: Cơ sở lý luận Khái niệm, của cấu trúc vốn, các lý thuyết về cấu trúc vốn.
Chƣơng 3: Mô hình nghiên cứu Mô hình nghiên cứu, mô tả dữ liệu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu Kết quả nghiên cứu thu đƣợc từ quá trình phân tích số liệu. Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị. Tổng kết đề tài nghiên cứu, kết luận, kiến nghị và xem xét những hạn chế của nghiên cứu. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.
Tình hình nghiên cứu trong nƣớc. Nghiên cứu của Lê Ngọc Trâm (2010) Lê Ngọc Trâm (2010) nghiên cứu các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán của Việt Nam là Sở giao dịch chứng khoán thành Phố Hồ Chí Minh và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội; không bao gồm ngân hàng, các doanh nghiệp bảo hiểm, các doanh nghiệp chứng khoán và quỹ đầu tƣ. Mẫu nghiên cứu bao gồm 177 doanh nghiệp trong bốn năm, từ năm 2005 đến hết năm 2008. Tác giả xem xét các nhân tố ảnh hƣởng đến cấu trúc vốn gồm : Tỷ trọng tài sản cố định hữu hình trong tổng tài sản, tốc độ tăng trƣởng của doanh nghiệp, khả năng thanh toán hiện hành, tỷ suất sinh lợi của doanh nghiệp, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu của nhà nƣớc, tỷ trọng tài sản cố định hữu hình, thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp, đặc điểm riêng của sản phẩm, rủi ro kinh doanh.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ nợ của các doanh nghiệp Việt Nam không có mối tƣơng quan với tốc độ tăng trƣởng và rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp; tỷ lệ nợ tỷ lệ nghịch (-) với thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp; đặc điểm riêng của sản phẩm và tỷ trọng tài sản hữu hình không ảnh hƣởng một cách thống nhất đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp Việt Nam, tỷ trọng tài sản cố định hữu hình và đặc điểm riêng của sản phẩm tác động nghịch chiều đối với nợ ngắn hạn và cùng chiều đối với nợ dài hạn; khả năng thanh toán hiện hành và tỷ suất sinh lợi tỷ lệ nghịch (-) với tỷ lệ nợ; Quy mô doanh nghiệp có tƣơng quan dƣơng đến tỷ lệ nợ; doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu của nhà nƣớc nhiều hơn 50% có xu hƣớng sử dụng các khoản vay nợ dài hạn nhiều hơn. Ngoài ra, cấu trúc vốn nghiêng nhiều về vốn cổ phần và nợ ngắn hạn đƣợc sử dụng nhiều hơn. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy Hằng (2013) Tác giả nghiên cứu các công ty may tại Đà Nẵng. Đề tài thu thập dữ liệu của 35 công ty may, số liệu đƣợc thu thập 4 quý/năm từ năm 2007 đến năm 2011, tổng cộng có 590 quan sát.
6 Cấu trúc tài chính trong nghiên cứu này đƣợc cụ thể hóa bằng cách đo giữa tỷ lệ nợ phải trả và tổng tài sản. Nghiên cứu tác động của các nhân tố nhƣ: quy mô doanh nghiệp, tỷ trọng tài sản dài hạn trên tổng tài sản, hiệu quả kinh doanh (ROA, ROE), thời gian hoạt động của doanh nghiệp, khả năng thanh khoản. Kết quả cho thấy cấu trúc tài chính có quan hệ cùng chiều với quy mô doanh nghiệp, thời gian hoạt động của doanh nghiệp, khả năng thanh khoản của doanh nghiệp; cấu trúc tài chính có quan hệ nghịch chiều với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và tỷ trọng tài sản dài hạn. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Nga (2010) Nghiên cứu cấu trúc vốn của 45 công ty cổ phần niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2010.
Tác giả xem xét cá nhân tố tác động đến cơ cấu vốn của các công ty đang niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán thanh phố Hồ Chí Minh gồm các nhân tố: lợi nhuận trên tổng tài sản, Thuế, Quy mô doanh nghiệp, cơ hội tăng trƣởng, đặc điểm riêng của tài sản, tính thanh khoản, tỷ trọng tài sản cố định hữu hình. Kết quả: - Tốc độ tăng trƣởng của doanh nghiệp có tác động mạnh nhất đối với tỷ lệ nợ ngắn hạn trên tổng tài sản và tác động dƣơng đến tỷ lệ nợ - Tính thanh khoản có tác động trái chiều với đòn bẩy tài chính, khi công ty có dồi dào tài chính, công ty có khuynh hƣớng giảm nợ vay và tăng vốn. - Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản của công ty càng cao, các công ty càng giảm các khoản nợ, khoản lợi nhuận cao có thể đủ để công ty hoạt động mà không cần vay thêm. - Tỷ lệ tài sản cố định hữu hình trên tổng tài sản có tác động tỷ lệ thuận với đòn bẩy tài chính, khi cần tăng tài sản cố định hữu hình các công ty sẽ đi vay để tài trợ cho khoản đầu tƣ này.
- Với doanh nghiệp có quy mô lớn, độ rủi ro sẽ giảm, các ngân hàng hoặc nhà cung cấp sẽ yên tâm để cho doanh nghiệp vay 7 - Số thuế phải nộp nghịch chiều với tỷ lệ nợ.
