Chương I: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tố tụng hành chính Chương II: Cơ sở pháp lý và thực tiễn thực hiện nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong t6 tụng hành chính Chương III: Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thiện nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tố tụng hành chính CHUONG 1: NHUNG VAN DE Li LUAN VE NGUYEN TAC TUAN THU PHAP LUAT TRONG TO TUNG HANH CHINH 1. Khai niệm nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tổ tung hành chính Mục đích của xét xử vụ án hành chính là bảo đảm sự tuân thủ các quy định của pháp luật tố tụng hành chính và các quy định pháp luật có liên quan trong quá trình giải quyết các vụ việc thuộc thâm quyên giải quyét của Tòa án 7 về vụ án hành chính. Thông qua hoạt động xét xử của mình, Tòa án bảo vệ kip thời lợi ích nhà nước, các quyền va lợi ích hợp pháp của cá nhân, tô chức bi xâm phạm bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính theo yêu cầu khởi kiện của các tô chức, cá nhân được pháp luật tố tụng hành chính quy định, góp phần bảo đảm pháp chế trong quá trình quản lý hành chính nhà nước. Trước hết, có thé hiểu nguyên tắc trong hoạt động của đời sống xã hội, có thé quan niệm về nguyên tắc ở những góc độ, lĩnh vực khác nhau (như lĩnh vực khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, khi ứng dụng ở một lĩnh vực cụ thê như lĩnh vực tài chính — kế toán, lĩnh vực y học, lĩnh vực xây dựng.) mà có những quan niệm khác nhau về nguyên tắc.
Tuy nhiên, dù tiếp cận từ phương diện, góc độ khác nhau thì nguyên tắc đều được hiểu đó là những điều, những tư tương chỉ đạo, những quy tắc có tính bắt buộc phải tuân theo trong hoạt động của xã hội. Theo từ điển tiếng việt thì nguyên tac được hiểu là “điều cơ bản định ra, làm cơ sơ cho các mối quan hệ xã hội thực hiện đúng nguyên tac”. Nhu vay, nguyên tắc được hiểu với nghĩa là tư tưởng chỉ đạo, qui tắc cơ bản của một hoạt động nào đó. Hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật là những hoạt động thực tiễn có tính khoa học, nên cũng phải tuân theo các nguyên tắc pháp luật nhất định.
Đó là những tư tưởng chỉ đạo cơ bản, mang tính xuất phát điểm, định hướng, xuyên suốt toàn bộ hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật. Tố tụng hành chính là toàn bộ hoạt động của cơ quan tiễn hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và cá nhân, co quan nhà nước, tổ chức khác nhằm giải quyết vụ án hành chính một cách nhanh chóng, kịp thời và đúng pháp luật, qua đó bảo vệ lợi ích của nhà nước, tập thé, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Quá trình Tố tụng hành chính là quá trình hoạt động thực hiện pháp luật (quá trình giải quyết vụ án hành chính) luôn phải tuân theo nguyên tắc, trình tự, thủ tục do pháp luật Tố tụng hành chính quy định. Do vậy, thực hiện nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tố tụng hành chính là một trong những nguyên tắc quan trọng của hoạt động tố tụng hành 8 chính.
Nguyên tac nay là sự tiếp tục cụ thé hóa nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa được quy định tại Khoản 1 Điều 8 Hiến pháp năm 2013 đó là: “Nha nước được tô chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”. Trong hoạt động tố tụng hành chính, nguyên tắc tuân theo pháp luật được Điều 4 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định: “Moi hoạt động tố tung hành chính của cơ quan tiến hành tô tụng, người tiễn hành tố tụng, người tham gia tố tụng và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải tuân theo quy định của Luật này”. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng không chỉ quy định về trách nhiệm của các chủ thé tiễn hành tố tụng hành chính ( Tòa án, Viện kiểm sát, Chánh án Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát, Thâm phán, Thư ký, Kiểm sát viên.) khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan và nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng hành chính mà còn là nghĩa vụ của các chủ thé tham gia tố tụng hành chính (Người khởi kiện, người bị kiện, người có quyên lợi, nghĩa vụ có liên quan.) hay người tham gia t6 tụng hành chính khác (như người làm chứng, người phiên dịch, người giám định) để việc giải quyết vụ án hành chính được nhanh chong, kip thời, chính xác và đúng pháp luật. Cùng với quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân và tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chiến lược cải cách tư pháp hiện nay, tuân thủ pháp luật nói chung và tuân thủ nguyên tắc tuân thủ theo pháp luật trong tố tụng hành chính có vai trò rất quan trọng.
Do đó, phải nhận thức đúng và xác định đây là nguyên tắc có tính định hướng, chủ đạo và chi phối toàn bộ các nguyên tac trong hoạt động tô tụng hành chính, nên yêu cầu tiên quyết phải là xây dựng một hệ thống các quy phạm pháp luật tô tụng hành chính day đủ, thống nhất, đồng bộ tạo cơ sở pháp lý cần thiết bảo đảm việc giải quyết vụ việc thuộc thấm quyền của tòa án một cách khách quan, kip thời, đúng pháp luật. Trong đó, việc tuân thủ pháp luật không chi đặt ra đối với các chủ thể tiến hành t6 tụng hành chính mà nó còn được đặt ra đối với các chủ thé tham gia tố tụng hành chính và các cơ quan, tô chức có liên quan phải tuân thủ nghiêm chỉnh và triệt để các quy phạm pháp luật tô tụng hành chính. 9 Xuất phát từ thực tiễn hoạt động xét xử các vụ án hành chính, việc tuân thủ các quy định của pháp luật đối với các chủ thể của pháp luật tố tụng hành chính là rất quan trọng, thông qua các quy định của pháp luật, néu các bên chủ thể tham gia nhận thức đầy đủ để áp dụng (đối với chủ thể tiến hành tố tụng hành chính) và chấp hành (đối với chủ thé tham gia tố tụng hành chính và sự phối hợp hoặc tham gia của các cơ quan, tô chức, có liên quan) thì ban án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính sẽ bảo đảm chất lượng, hiệu quả khi có hiệu lực thi hành và cá nhân, tô chức cũng tích cực thực hiện quyên, nghĩa vụ của mình, bảo vệ tốt các quyền, lợi ích hợp pháp của mình thông qua hoạt động tư pháp của các chủ thể được nhà nước trao quyên. Luật Tố tụng hành chính Việt Nam năm 2015 có quy định cụ thé các nguyên tắc trong hoạt động tố tụng (ở các giai đoạn tố tụng hành chính) mà các chủ thé phải tuân thủ trong quá trình tham gia.
Tuy nhiên, cũng có khá nhiều quy định tuy không phải là nguyên tắc nhưng dé bảo đảm quy định của pháp luật như nguyên tắc Tòa án xét xử kịp thời, công bằng, công khai; Bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự; Bảo đảm tranh tụng trong xét xử;. và cũng có những quy định thé hiện về nội dung quyên, nghĩa vu của các đương sự hay trách nhiệm của cơ quan, tổ chức có liên quan đối với quá trình giải quyết vụ án hành chính của Tòa án. Song nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tô tụng hành chính đã thé hiện sự bao trùm, xuyên suốt trong các giai đoạn của tô tụng hành chính (từ khởi kiện, tụ lý, chuẩn bị xét xử, xét xử sơ thâm, phúc thâm. thi hành án hành chính), với yêu cầu đặt ra là mọi chủ thé phải triệt để tuân thủ quy định của pháp luật tố tụng hành chính khi tham gia các quan hệ mà pháp luật tố tụng hành chính điều chỉnh.
Tóm lại, nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tô tụng hành chính là tong thé các quy phạm pháp luật tô tụng hành chính có nội dung là những tư tưởng chủ đạo, những quy định làm cơ sở (căn cứ) pháp lý để các chủ thể của quan hệ pháp luật tổ tụng hành chính khi tham gia thực hiện quyên hạn, nhiệm vụ, quyén và nghĩa vụ cũng như trách nhiệm của mình theo quy định của pháp luật t6 tung hành chính và các quy định pháp luật khác có liên quan. Nội dung của nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong tố tụng hành chính Nội dung của nguyên tắc này là trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, các cá nhân, tô chức có liên quan phải tuân thủ nghiêm chỉnh và triệt để các quy định pháp luật tố tụng hành chính. Tuy thuộc vào tư cách tham gia của các cá nhân, tô chức trong các giải đoạn khác nhau của tố tụng hành chính mà việc tuânt thủ nguyê tắc này có những biểu hiện cụ thé như sau: Thứ nhất, các cơ quan, người tiễn hành to tụng hành chính phải tuân thi nghiêm chỉnh và triệt dé các quy định của pháp luật vê thẩm quyên và thủ tục tô tụng hành chính, không được từ chối hay xử sự vượt quá thẩm quyên của mình. Các cơ quan, người tiến hành tố tụng hành chính là những chủ thể nhân danh quyên lực nhà nước dé tiễn hành các công việc cụ thé phát sinh trong quá trình toà án giải quyết vụ án hành chính.
Do vậy, việc các cơ quan, người tiến hành tố tụng hành chính lạm dụng thâm quyên, từ chối thực hiện thâm quyền hay vi phạm thủ tục tố tụng hành chính đều trực tiếp xâm phạm các quyền và lợi ich hợp pháp của những người tham gia tố tụng hành chính, làm hạn chế hiệu qủa giải quyết vụ án hành chính. Thứ hai, những người tham gia tô tụng hành chính phải tuân thủ nghiêm chỉnh và triệt để các quy định về quyên và nghĩa vụ tô tụng hành chính của mình. Những người tham gia tố tụng hành chính, tuy không được sử dụng quyền lực nhà nước như những cơ quan, người tiến hành tố tụng hành chính trong qúa trình toà án giải quyết vụ án hành chính những việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ pháp lý tố tụng hành chính của họ là điều kiện cần thiết dé toà án có thé giải quyết một cách khách quan, nhanh chóng, đúng pháp luật tố tụng hành chính.