Khóa luận tốt nghiệp nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Hòa An
• Người hướng dẫn: ThS. Phan Thanh Dương
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm nguyên tắc đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.2. Khái niệm nguyên tắc trong tố tụng dân sự
• 1.3. Khái niệm nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.4. Cơ sở xây dựng nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.5. Đương sự có quyền tự bảo vệ, ủy quyền cho người khác và quyền nhờ luật sư hay người khác bảo vệ
• 1.6. Quyền bảo vệ của đương sự được bảo đảm trong mọi vụ việc dân sự và trong mọi giai đoạn tố tụng dân sự
• 1.7. Quyền bảo vệ của đương sự gắn liền với trách nhiệm của Tòa án bảo đảm cho đương sự thực hiện quyền đó
• 1.8. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm trợ giúp pháp lý và không ai được hạn chế quyền bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.9. Mối liên hệ giữa nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự với các nguyên tắc khác của tố tụng dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Bảo đảm quyền tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án – Quyền tố tụng của đương sự
• 2.2. Bảo đảm quyền khởi kiện, thay đổi bổ sung yêu cầu, phản tố yêu cầu, yêu cầu độc lập của đương sự
• 2.3. Bảo đảm quyền trong việc cung cấp chứng cứ, được biết, ghi chép, sao chụp chứng cứ do đương sự bên kia cung cấp, yêu cầu Tòa án tiến hành những biện pháp thu thập tài liệu chứng cứ
• 2.4. Quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng
• 2.5. Bảo đảm quyền tham gia hòa giải của đương sự
• 2.6. Đảm bảo quyền tham gia phiên tòa, phiên họp của đương sự
• 2.7. Bảo đảm quyền kháng cáo, khiếu nại; quyền đề nghị kháng nghị của đương sự
• 2.8. Bảo đảm quyền của đương sự được ủy quyền cho người khác đại diện, được hỗ trợ pháp lý
• 2.9. Bảo đảm quyền của đương sự thông qua sự tham gia tố tụng của người đại diện
• 2.10. Quyền của đương sự thông qua sự tham gia tố tụng của người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự
• 2.11. Trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự
• 2.12. Hậu quả pháp lý của việc không thực hiện đúng nguyên tắc bảo đảm quyền, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN, LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.2. Những kết quả đạt được
• 3.3. Những bất cập còn tồn tại
• 3.4. Một số kiến nghị thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.5. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.6. Kiến nghị thực hiện các quy định của nguyên tắc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản, có vai trò quyết định trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Nguyên tắc này không chỉ thể hiện sự công bằng trong hoạt động xét xử mà còn là cơ sở để xây dựng một hệ thống pháp luật dân sự vững mạnh. Việc thực hiện nguyên tắc này giúp đảm bảo rằng mọi đương sự đều có cơ hội bình đẳng trong việc bảo vệ quyền lợi của mình trước Tòa án.

1.1. Khái niệm Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự được hiểu là việc tạo ra các điều kiện cần thiết để đương sự có thể thực hiện quyền lợi hợp pháp của mình. Điều này bao gồm việc Tòa án có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của đương sự và đảm bảo rằng họ có thể tham gia vào quá trình tố tụng một cách hiệu quả.

1.2. Vai trò của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự, tạo ra sự công bằng trong tố tụng dân sự. Nó giúp ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền lợi của đương sự và đảm bảo rằng mọi quyết định của Tòa án đều dựa trên sự công bằng và khách quan.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Mặc dù nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp đã được quy định trong pháp luật, nhưng việc thực hiện nó vẫn gặp nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ nhận thức của các bên liên quan, sự thiếu hụt về nguồn lực, hoặc các quy định pháp luật chưa đầy đủ.

2.1. Nhận Thức Của Các Đương Sự Về Quyền Lợi Hợp Pháp

Nhiều đương sự chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi hợp pháp của mình trong tố tụng dân sự. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách bảo vệ quyền lợi của mình, từ đó làm giảm hiệu quả của nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Hỗ Trợ Pháp Lý

Việc thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ pháp lý, đặc biệt là đối với những đương sự có hoàn cảnh khó khăn, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc không thực hiện được nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo mọi đương sự đều có cơ hội bình đẳng trong tố tụng.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của đương sự, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể trong tố tụng dân sự. Những phương pháp này không chỉ giúp đương sự thực hiện quyền lợi của mình mà còn tạo ra một môi trường tố tụng công bằng.

3.1. Quyền Tự Bảo Vệ Của Đương Sự

Đương sự có quyền tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong tố tụng dân sự. Điều này bao gồm việc đưa ra yêu cầu, cung cấp chứng cứ và tham gia vào các phiên tòa. Quyền này cần được bảo đảm để đương sự có thể thực hiện đầy đủ quyền lợi của mình.

3.2. Hỗ Trợ Pháp Lý Từ Luật Sư

Đương sự có quyền nhờ luật sư hoặc người khác đại diện cho mình trong tố tụng. Sự hỗ trợ này không chỉ giúp đương sự hiểu rõ hơn về quy trình tố tụng mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của họ được bảo vệ một cách tốt nhất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong thực tiễn tố tụng dân sự đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của nguyên tắc này.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn

Nhiều vụ án đã được giải quyết một cách công bằng nhờ vào việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của đương sự mà còn nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

4.2. Những Bất Cập Còn Tồn Tại

Mặc dù đã có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong việc thực hiện nguyên tắc này. Những bất cập này cần được nhận diện và khắc phục để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của đương sự được bảo vệ một cách hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và hiệu quả. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của đương sự mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội và bảo vệ quyền lợi của đương sự.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho các cán bộ tư pháp và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi hợp pháp của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong TTDS là nguyên tắc trọng tâm, quan trọng của tố tụng được hầu hết các nước trên thế giới thừa nhận. Chủ thể thực hiện các quyền tố tụng nhằm bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình là các đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và tòa án là cơ quan bảo đảm cho quá trình thực hiện quyền tố tụng đó của đương sự. Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự là cơ sở để Tòa án xác định phương hướng tiến hành tố tụng, là điều kiện quan trọng để đương sự bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án, là phương tiện quan trọng để Tòa án nhận biết được sự thật vụ án, giải quyết vụ án công minh, có căn cứ và hợp pháp. Dù có vị trí vô cùng quan trọng nhưng nguyên tắc này không tồn tại một cách độc lập, riêng lẻ mà có mối liên hệ mật thiết với các nguyên tắc khác như nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự, nguyên tắc bảo đảm quyền tranh tụng, nguyên tắc bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong TTDS.

15 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 2. Bảo đảm quyền tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án – Quyền tố tụng của đương sự 2. Bảo đảm quyền khởi kiện, thay đổi bổ sung yêu cầu, phản tố yêu cầu, yêu cầu độc lập của đương sự 2. Bảo đảm quyền khởi kiện của đương sự Quyền khởi kiện là quyền cơ bản của công dân và được Nhà nước bảo đảm thực hiện thông qua các cơ chế pháp lý của Nhà nước nhằm khởi động quá trình TTDS tại Tòa án.

Nói cách khác, việc thực hiện quyền khởi kiện là bước đầu quan trọng để Tòa án tiến hành các thủ tục tố tụng tiếp theo để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đương sự. Chính bởi vậy, việc xác định chính xác chủ thể có quyền khởi kiện là một vấn đề quan trọng được đặt ra nhằm đảm bảo cho quá trình giải quyết vụ án dân sự đạt được hiệu quả, đảm bảo pháp luật thực hiện tốt công việc điều tiết xã hội, bảo vệ triệt để quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ TTDS. 9 Quyền khởi kiện vụ án dân sự được quy định tại Điều 14 BLDS 2015, nguyên tắc tại Điều 4 BLTTDS 2015 và được cụ thể hóa tại Điều 69, Điều 186, Điều 187 BLTTDS 2015. Việc thực hiện quyền khởi kiện trong từng quan hệ dân sự cụ thể có mục đích khác nhau.

Về cơ bản đương sự khởi kiện vụ án dân sự nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình. Thông thường, quyền khởi kiện của cá nhân được xuất hiện khi cá nhân sinh ra và mất đi khi cá nhân chết. Quyền khởi kiện của cơ quan, tổ chức xuất hiện khi cơ quan, tổ chức được thành lập và mất đi khi cơ quan, tổ chức đó chấm dứt hoạt động. - Về chủ thể: Điều 186 BLTTDS 2015 quy định về quyền khởi kiện vụ án dân sự như sau: “Cơ quan tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện) tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ 9 Lê Thị Thu Thủy (2017), Quyền khởi kiện và bảo đảm quyền khởi kiện vụ án dân sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.32 16 quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Theo quy định này, chủ thể có quyền khởi kiện được hiểu là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có tranh chấp và chủ thể có quyền đại diện thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự. Tiếp theo đó, Bộ luật này đã cụ thể hóa hơn chủ thể có quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, đồng thời quy định quyền khởi kiện của cơ quan, tổ chức vì lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước tại Điều 187. Có thể chia chủ thể có quyền VADS ra làm 2 nhóm: Nhóm 1: Chủ thể khởi kiện vụ án dân sự là nguyên đơn có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Theo quy định tại Khoản 2 Điều 68 BLTTDS 2015, nguyên đơn trong vụ án dân sự được xác định là người khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của người đó bị xâm phạm.

Như vậy, nguyên đơn trong vụ án dân sự có thể là người trực tiếp thực hiện quyền khởi kiện hoặc là người được chủ thể khác theo quy định pháp luật khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đó có thể là những cá nhân, cơ quan, tổ chức là chủ thể của một quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động thông qua việc gửi đơn khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình khi phát hiện có sự xâm phạm hay tranh chấp với các chủ thể khác. Nhóm 2: Chủ thể khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước. Bên cạnh chủ thể khởi kiện là nguyên đơn – những người có quyền và lợi ích hợp pháp trực tiếp bị xâm phạm, pháp luật còn quy định một số chủ thể có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác.

Đó là chủ thể khởi kiện với tư cách là người đại diện theo pháp luật hay theo ủy quyền của đương sự. Trong một số trường hợp để bảo đảm quyền khởi kiện của người yếu thế, BLTTDS 2015 đã quy định một số chủ thể có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Theo quy định tại Điều 187 BLTTDS 2015 thì các chủ thể khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác bao gồm: Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án về hôn nhân và gia đình theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình; tổ chức đại diện tập thể lao động 17 có quyền khởi kiện vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động hoặc khi được người lao động ủy quyền theo quy định của pháp luật; tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có quyền đại diện cho người tiêu dùng khởi kiện bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc tự mình khởi kiện vì lợi ích công cộng theo quy định của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; cơ quan, tổ chức trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu Tòa án bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách hoặc theo quy định của pháp luật; cá nhân có quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình. - Thời hiệu khởi kiện: BLTTDS 2015 có sự thay đổi cơ bản về quy định thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự so với BLTTDS năm 2004, sửa đổi năm 2011, cụ thể định nghĩa về thời hiệu khởi kiện vụ án không còn được giữ lại mà dẫn chiếu đến quy định tại BLDS 2015: “Thời hạn khởi kiện vụ án dân sự là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; nếu thời hạn đó kết thúc thì mất quyền khởi kiện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.

Điều 184 BLTTDS 2015 quy định: “Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc. Người được hưởng lợi từ việc áp dụng thời hiệu có quyền từ chối áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp với việc từ chối đó nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ”. Đây được coi là một sự thay đổi lớn trong quan điểm lập pháp của Việt Nam, theo đó, thời hiệu khởi kiện không còn do Tòa án mặc nhiên áp dụng để làm căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án dân sự như trước mà việc áp dụng thời hiệu khởi kiện là do các bên đương sự viện dẫn. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên khi tham gia tố tụng, pháp luật đã đưa ra hai điều kiện về áp dụng thời hiệu khởi kiện: (i) Một bên hoặc các bên yêu cầu áp dụng thời hiệu khởi kiện; (ii) Yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.

BLTTDS 2015 đã tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự trong việc cho phép một hoặc các bên được quyền yêu cầu áp dụng thời 18 hiệu thời kiện và loại bỏ quy định về việc Tòa án tự mình được lấy căn cứ thời hiệu khởi kiện đã hết để đình chỉ giải quyết vụ án dân sự. Quy định này đã giúp những đương sự có thể khôi phục lại quyền và lợi ích đã bị xâm phạm dù thời hiệu khởi kiện không có góp phần bảo đảm quyền khởi kiện trên thực tế. Nhằm bảo đảm quyền khởi kiện vụ án cho các chủ thể được thực hiện tốt trên thực tế pháp luật Việt Nam còn quy định những trường hợp liên quan đến việc xác định thời hiệu khởi kiện. Cụ thể: - Các trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện như: Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản; Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp BLDS, luật khác có liên quan quy định khác; Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai; Trường hợp khác do pháp luật quy định.