Khóa luận tốt nghiệp nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Hòa An
• Người hướng dẫn: ThS. Phan Thanh Dương
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm nguyên tắc đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.2. Khái niệm nguyên tắc trong tố tụng dân sự
• 1.3. Khái niệm nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.4. Cơ sở xây dựng nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.5. Đương sự có quyền tự bảo vệ, ủy quyền cho người khác và quyền nhờ luật sư hay người khác bảo vệ
• 1.6. Quyền bảo vệ của đương sự được bảo đảm trong mọi vụ việc dân sự và trong mọi giai đoạn tố tụng dân sự
• 1.7. Quyền bảo vệ của đương sự gắn liền với trách nhiệm của Tòa án bảo đảm cho đương sự thực hiện quyền đó
• 1.8. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm trợ giúp pháp lý và không ai được hạn chế quyền bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự
• 1.9. Mối liên hệ giữa nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự với các nguyên tắc khác của tố tụng dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Bảo đảm quyền tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án – Quyền tố tụng của đương sự
• 2.2. Bảo đảm quyền khởi kiện, thay đổi bổ sung yêu cầu, phản tố yêu cầu, yêu cầu độc lập của đương sự
• 2.3. Bảo đảm quyền trong việc cung cấp chứng cứ, được biết, ghi chép, sao chụp chứng cứ do đương sự bên kia cung cấp, yêu cầu Tòa án tiến hành những biện pháp thu thập tài liệu chứng cứ
• 2.4. Quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng
• 2.5. Bảo đảm quyền tham gia hòa giải của đương sự
• 2.6. Đảm bảo quyền tham gia phiên tòa, phiên họp của đương sự
• 2.7. Bảo đảm quyền kháng cáo, khiếu nại; quyền đề nghị kháng nghị của đương sự
• 2.8. Bảo đảm quyền của đương sự được ủy quyền cho người khác đại diện, được hỗ trợ pháp lý
• 2.9. Bảo đảm quyền của đương sự thông qua sự tham gia tố tụng của người đại diện
• 2.10. Quyền của đương sự thông qua sự tham gia tố tụng của người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự
• 2.11. Trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự
• 2.12. Hậu quả pháp lý của việc không thực hiện đúng nguyên tắc bảo đảm quyền, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN, LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.2. Những kết quả đạt được
• 3.3. Những bất cập còn tồn tại
• 3.4. Một số kiến nghị thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.5. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.6. Kiến nghị thực hiện các quy định của nguyên tắc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản, có vai trò quyết định trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Nguyên tắc này không chỉ thể hiện sự công bằng trong hoạt động xét xử mà còn là cơ sở để xây dựng một hệ thống pháp luật dân sự vững mạnh. Việc thực hiện nguyên tắc này giúp đảm bảo rằng mọi đương sự đều có cơ hội bình đẳng trong việc bảo vệ quyền lợi của mình trước Tòa án.

1.1. Khái niệm Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự được hiểu là việc tạo ra các điều kiện cần thiết để đương sự có thể thực hiện quyền lợi hợp pháp của mình. Điều này bao gồm việc Tòa án có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của đương sự và đảm bảo rằng họ có thể tham gia vào quá trình tố tụng một cách hiệu quả.

1.2. Vai trò của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự, tạo ra sự công bằng trong tố tụng dân sự. Nó giúp ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền lợi của đương sự và đảm bảo rằng mọi quyết định của Tòa án đều dựa trên sự công bằng và khách quan.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Mặc dù nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp đã được quy định trong pháp luật, nhưng việc thực hiện nó vẫn gặp nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ nhận thức của các bên liên quan, sự thiếu hụt về nguồn lực, hoặc các quy định pháp luật chưa đầy đủ.

2.1. Nhận Thức Của Các Đương Sự Về Quyền Lợi Hợp Pháp

Nhiều đương sự chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi hợp pháp của mình trong tố tụng dân sự. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách bảo vệ quyền lợi của mình, từ đó làm giảm hiệu quả của nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Hỗ Trợ Pháp Lý

Việc thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ pháp lý, đặc biệt là đối với những đương sự có hoàn cảnh khó khăn, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc không thực hiện được nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo mọi đương sự đều có cơ hội bình đẳng trong tố tụng.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của đương sự, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể trong tố tụng dân sự. Những phương pháp này không chỉ giúp đương sự thực hiện quyền lợi của mình mà còn tạo ra một môi trường tố tụng công bằng.

3.1. Quyền Tự Bảo Vệ Của Đương Sự

Đương sự có quyền tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong tố tụng dân sự. Điều này bao gồm việc đưa ra yêu cầu, cung cấp chứng cứ và tham gia vào các phiên tòa. Quyền này cần được bảo đảm để đương sự có thể thực hiện đầy đủ quyền lợi của mình.

3.2. Hỗ Trợ Pháp Lý Từ Luật Sư

Đương sự có quyền nhờ luật sư hoặc người khác đại diện cho mình trong tố tụng. Sự hỗ trợ này không chỉ giúp đương sự hiểu rõ hơn về quy trình tố tụng mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của họ được bảo vệ một cách tốt nhất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong thực tiễn tố tụng dân sự đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của nguyên tắc này.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Thực Tiễn

Nhiều vụ án đã được giải quyết một cách công bằng nhờ vào việc áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của đương sự mà còn nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

4.2. Những Bất Cập Còn Tồn Tại

Mặc dù đã có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong việc thực hiện nguyên tắc này. Những bất cập này cần được nhận diện và khắc phục để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của đương sự được bảo vệ một cách hiệu quả hơn.

V. Kết Luận Về Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp Trong Tố Tụng Dân Sự

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong tố tụng dân sự là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và hiệu quả. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của đương sự mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Nguyên Tắc Bảo Đảm Quyền Lợi Hợp Pháp

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội và bảo vệ quyền lợi của đương sự.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền lợi hợp pháp, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho các cán bộ tư pháp và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi hợp pháp của mình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn thực hiện" do sinh viên Nguyễn Thị Hòa An (MSSV: 431546), chuyên ngành Luật Tố tụng Dân sự tại Trường Đại học Luật Hà Nội thực hiện năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Phan Thanh Dương.

Về bối cảnh thực tiễn và lý do chọn đề tài, tác giả chỉ rõ Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 25 tháng 11 năm 2015 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2016 nhằm thể chế chế hóa Hiến pháp năm 2013 và các chủ trương cải cách tư pháp của Đảng về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trong hệ thống các quy định tố tụng dân sự, nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự giữ vị trí then chốt, chi phối toàn bộ kết quả giải quyết vụ việc dân sự. Tuy nhiên, sau gần 07 năm thi hành bộ luật, thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn do nhận thức chưa đầy đủ, thiếu các văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất và đồng bộ, dẫn đến các vướng mắc trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của đương sự trước Tòa án.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là làm rõ các vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự và thực tiễn thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xét xử của Tòa án. Để hiện thực hóa mục đích trên, đề tài xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ cơ sở lý luận về nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn thi hành nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Về phạm vi nghiên cứu, tác giả giới hạn việc phân tích trong khuôn khổ các quy phạm của Bộ luật Tố tụng Dân sự Việt Nam hiện hành, tập trung vào mối quan hệ giữa đương sự, người tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi đương sự và cơ quan tiến hành tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về khung lý thuyết và khái niệm, tác giả tiếp cận khái niệm "nguyên tắc" theo Từ điển Tiếng Việt là điều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc làm. Từ góc độ tố tụng dân sự, nguyên tắc là tư tưởng pháp lý chỉ đạo xuyên suốt quá trình xây dựng và áp dụng pháp luật. Tác giả đưa ra định nghĩa: Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự là tư tưởng pháp lý chỉ đạo, ràng buộc trách nhiệm của Tòa án trong việc bảo đảm cho đương sự chắc chắn thực hiện được các quyền tố tụng dân sự khi có yêu cầu Tòa án bảo vệ; theo đó, đương sự tự mình hoặc ủy quyền cho luật sư, người khác được Tòa án công nhận để thực hiện các quyền tố tụng trong quá trình tham gia giải quyết vụ việc.

Về mặt học thuật, tác giả phân biệt rõ nguyên tắc này với "nguyên tắc tranh tụng". Trong khi một số quan điểm xem hai nguyên tắc này là một, tác giả khẳng định tranh tụng chỉ là phương thức, kỹ thuật tố tụng để đương sự thực hiện quyền bảo vệ. Khái niệm bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp mang nội hàm rộng hơn, không chỉ điều chỉnh quyền biện hộ của đương sự mà còn ấn định nghĩa vụ và cơ chế bảo đảm của Tòa án.

Hệ thống văn bản pháp lý làm căn cứ phân tích bao gồm: Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự năm 2015 (các Điều 14, 47, 136, 137), Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (Điều 4, Điều 9, Điều 10, Điều 17, Điều 25, Điều 55, Điều 56, Điều 68, Điều 69, Điều 70, Điều 71, Điều 72, Điều 73, Điều 75, Điều 76, Điều 83, Điều 84, Điều 85, Điều 184, Điều 186, Điều 187, Điều 200, Điều 205, Điều 217, Điều 219, Điều 244, Điều 260, Điều 261, Điều 273, Điều 299, Điều 305, Điều 331, Điều 338, Điều 354, Điều 500, Điều 502) và Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (Điều 27, Điều 31).

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận nhiều công trình liên quan trong các giai đoạn lập pháp:

• Luận án tiến sĩ luật học của Nguyễn Công Bình (2006), Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam.
• Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Công Bình (1998), Nguyên tắc đảm bảo quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong Tố tụng dân sự Việt Nam.
• Các luận văn thạc sĩ chuyên đề tại Trường Đại học Luật Hà Nội: Lê Thị Thu Thủy (2017) về quyền khởi kiện; Trần Thị Diệu Linh (2017) về quyền của bị đơn và người liên quan; Nguyễn Sơn Tùng (2018) về người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp; Nguyễn Thúy Hằng (2019) về bảo đảm quyền tố tụng; Nguyễn Thanh Tâm (2020) về nguyên tắc tranh tụng; Dương Đức Mạnh (2020) về người đại diện của đương sự.

Phương pháp luận nghiên cứu dựa trên phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được tác giả sử dụng gồm: phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh luật học, phương pháp thống kê và điều tra xã hội học nhằm đối chiếu giữa quy định lý thuyết với thực tiễn thực hiện tại Tòa án. Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu là các văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu tập huấn nghiệp vụ của Tòa án nhân dân tối cao và các công trình khoa học chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận cho toàn bộ đề tài qua ba nội dung lớn: khái niệm, cơ sở xây dựng nguyên tắc và mối liên hệ với các nguyên tắc khác.

Tác giả phân tích 04 cơ sở xây dựng nguyên tắc:

1. Đương sự có quyền tự bảo vệ, ủy quyền cho người khác và quyền nhờ luật sư hay người khác bảo vệ: Do sự phức tạp của trình tự tố tụng và sự chênh lệch về năng lực nhận thức pháp lý, đương sự rất cần sự trợ giúp từ bên ngoài. Người đại diện bù đắp khiếm khuyết về năng lực hành vi hoặc hỗ trợ đương sự không thể trực tiếp tham gia tố tụng. Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (đặc biệt là luật sư) giữ vai trò tư vấn, hỗ trợ thu thập chứng cứ và tham gia tranh tụng bằng quyền tố tụng độc lập của chính họ.
2. Quyền bảo vệ của đương sự được bảo đảm trong mọi vụ việc dân sự và trong mọi giai đoạn tố tụng: Pháp luật tố tụng xác lập khuôn khổ thủ tục từ thụ lý, hòa giải, xét xử sơ thẩm, phúc thẩm đến các thủ tục xem xét lại bản án nhằm ngăn chặn sự lạm quyền và tùy tiện của các chủ thể tiến hành tố tụng.
3. Quyền bảo vệ của đương sự gắn liền với trách nhiệm của Tòa án: Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, có nghĩa vụ chủ động phổ biến quyền, chỉ định người đại diện khi cần thiết, hoặc thu thập tài liệu chứng cứ theo yêu cầu của đương sự để công lý không dừng lại ở sự tuyên bố trên văn bản.
4. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm trợ giúp pháp lý và không ai được hạn chế quyền bảo vệ của đương sự: Căn cứ khoản 3 và khoản 4 Điều 9 BLTTDS năm 2015, Nhà nước đảm bảo trợ giúp pháp lý cho đối tượng chính sách, người yếu thế, đồng thời thiết lập các chế tài xử lý nghiêm minh (kỷ luật, hành chính, dân sự, hình sự) đối với hành vi xâm phạm quyền tố tụng.

Về mối liên hệ hệ thống, chương 1 làm rõ sự tương tác qua lại giữa nguyên tắc này với: nguyên tắc tranh tụng (bảo đảm quyền bảo vệ là tiền đề để tranh tụng diễn ra thực chất); nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự (bảo đảm quyền bảo vệ là phương tiện để đương sự đạt được mục đích định đoạt); nguyên tắc bình đẳng về quyền và nghĩa vụ tố tụng; cùng các nguyên tắc về tiếng nói, chữ viết và nguyên tắc xét xử hai cấp.

Chương 2: Nội dung nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự

Chương 2 phân tích chi tiết hệ thống quy định của BLTTDS năm 2015 về các nhóm quyền tố tụng cụ thể và trách nhiệm bảo đảm của Tòa án:

1. Quyền tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước Tòa án:

• Bảo đảm quyền khởi kiện: Quy định tại Điều 14 BLDS 2015, Điều 4, 69, 186 và 187 BLTTDS 2015. Chủ thể khởi kiện gồm 2 nhóm: nhóm nguyên đơn có quyền lợi trực tiếp bị xâm phạm và nhóm chủ thể khởi kiện để bảo vệ quyền lợi người khác hoặc lợi ích công cộng, nhà nước (cơ quan quản lý gia đình, trẻ em, Hội Liên hiệp Phụ nữ, tổ chức đại diện tập thể lao động, tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng). Về thời hiệu khởi kiện, Điều 184 BLTTDS năm 2015 tạo bước chuyển dịch quan trọng: Tòa án không được mặc nhiên áp dụng thời hiệu để đình chỉ giải quyết mà chỉ áp dụng theo yêu cầu của một bên hoặc các bên đương sự đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định.
• Quyền thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu: Được quy định tại các Điều 70, 71, 217, 219, 244, 299 BLTTDS năm 2015. Đương sự được quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu nhưng tại phiên tòa sơ thẩm không được vượt quá phạm vi yêu cầu ban đầu (Điều 244). Tại cấp phúc thẩm (Điều 299), việc nguyên đơn rút đơn khởi kiện phải được bị đơn đồng ý; tác giả nhận định quy định này hạn chế quyền định đoạt của nguyên đơn và vô tình khuyến khích bị đơn tiếp tục theo kiện.
• Quyền phản tố của bị đơn: Quy định tại khoản 4 Điều 72 và Điều 200 BLTTDS năm 2015. Bị đơn được phản tố trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải thuộc 3 trường hợp luật định. Tác giả chỉ ra mâu thuẫn kỹ thuật lập pháp: Khoản 4 Điều 72 chỉ cho phép phản tố đối với nguyên đơn, trong khi Điều 200 cho phép phản tố cả đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập. Ngoài ra, luật thiếu quy định về quyền của nguyên đơn khi bị phản tố và chưa có tiêu chí định lượng về "sự liên quan" giữa các yêu cầu.
• Quyền yêu cầu độc lập: Căn cứ Điều 73 BLTTDS năm 2015, bảo vệ người liên quan khi đối tượng tranh chấp giữa nguyên đơn và bị đơn xâm phạm đến lợi ích của họ.
• Các quyền tố tụng khác: Quyền cung cấp chứng cứ và sao chụp hồ sơ vụ án; quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng (Điều 55, 56) và người tham gia tố tụng gồm người giám định, người phiên dịch (Điều 83, 84); quyền tham gia hòa giải (Điều 10, 205); quyền tham gia phiên tòa, phiên họp và tranh tụng (Điều 260, 261, 305); quyền kháng cáo (Điều 273), quyền khiếu nại (Điều 500, 502) và quyền đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm (Điều 331, 354).

2. Bảo đảm quyền thông qua người đại diện và người hỗ trợ pháp lý:

• Người đại diện: Gồm đại diện theo pháp luật (cha mẹ với con chưa thành niên, người giám hộ, người do Tòa án chỉ định theo Điều 136 BLDS; người đại diện pháp nhân theo Điều 137 BLDS) và đại diện theo ủy quyền. Điểm mới của BLTTDS 2015 là cho phép pháp nhân làm người đại diện theo ủy quyền.
• Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự: Theo Điều 75 BLTTDS năm 2015, chủ thể gồm luật sư, trợ giúp viên pháp lý (Luật Trợ giúp pháp lý 2017), đại diện tổ chức đại diện tập thể lao động và công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không có tiền án hoặc đã được xóa án tích, không phải cán bộ ngành Tòa án, Kiểm sát, Công an.

Bảng so sánh sau đây tổng hợp sự khác biệt về địa vị pháp lý giữa người đại diện theo ủy quyền và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp được tác giả phân tích trong chương:

Tiêu chí	Người đại diện theo ủy quyền	Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
Căn cứ xác lập	Hợp đồng ủy quyền/văn bản ủy quyền theo ý chí của đương sự	Văn bản cử/nhờ của đương sự và được Tòa án làm thủ tục đăng ký
Tư cách tham gia tố tụng	Thay mặt đương sự, nhân danh quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự	Tham gia độc lập bằng các quyền, nghĩa vụ tố tụng của chính mình
Chủ thể thực hiện	Cá nhân hoặc pháp nhân (điểm mới BLTTDS 2015)	Luật sư, trợ giúp viên pháp lý, đại diện công đoàn, công dân đáp ứng điều kiện
Nội dung hoạt động	Quyết định các hành vi tố tụng trong phạm vi ủy quyền (như đương sự)	Tư vấn, giúp đỡ pháp lý, thu thập chứng cứ, độc lập tranh luận trước Tòa án

3. Trách nhiệm của Tòa án và hậu quả pháp lý: Tòa án có nghĩa vụ hướng dẫn, giải thích quyền, tống đạt văn bản tố tụng, hỗ trợ thu thập tài liệu chứng cứ và tổ chức phiên họp tiếp cận, công khai chứng cứ. Nếu vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dẫn đến xâm hại quyền bảo vệ của đương sự, bản án hoặc quyết định sơ thẩm, phúc thẩm sẽ bị hủy, sửa theo trình tự phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm; người tiến hành tố tụng có hành vi sai phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm theo luật định.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam và một số kiến nghị

Chương 3 tổng kết các kết quả tích cực sau khi áp dụng BLTTDS năm 2015: nhận thức của các cấp Tòa án về quyền tố tụng của đương sự được nâng cao; hoạt động tranh tụng tại phiên tòa diễn ra thực chất hơn; sự tham gia của luật sư và trợ giúp viên pháp lý được tạo điều kiện thuận lợi qua thủ tục đăng ký thay vì cấp giấy chứng nhận như trước đây.

Song song đó, tác giả chỉ ra các bất cập tồn tại:

• Sự mâu thuẫn giữa khoản 4 Điều 72 và Điều 200 BLTTDS năm 2015 về phạm vi bị đơn phản tố đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập.
• Thiếu các tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là "sự liên quan" giữa yêu cầu khởi kiện và yêu cầu phản tố, dẫn đến áp dụng tùy nghi tại các Tòa án địa phương.
• Hạn chế quyền tự định đoạt khi quy định việc rút đơn khởi kiện tại phiên tòa phúc thẩm phụ thuộc hoàn toàn vào sự đồng ý của bị đơn (Điều 299).
• Bất cập trong việc giải thích khái niệm "vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu" tại cấp phúc thẩm.
• Quy định tại Điều 338 BLTTDS năm 2015 chỉ triệu tập đương sự tham gia phiên tòa giám đốc thẩm, tái thẩm "khi xét thấy cần thiết" làm suy giảm quyền tiếp cận công lý và tính công khai, minh bạch trong xét xử.

Từ những bất cập trên, tác giả đề xuất hai nhóm kiến nghị:

• Nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật: Sửa đổi Khoản 4 Điều 72 thống nhất với Điều 200 BLTTDS 2015; ban hành nghị quyết hướng dẫn tiêu chí xác định tính liên quan của yêu cầu phản tố; sửa đổi Điều 299 nhằm đảm bảo quyền tự định đoạt rút đơn khởi kiện của nguyên đơn; hướng dẫn cụ thể về phạm vi thay đổi kháng cáo; sửa đổi quy định triệu tập đương sự tại các phiên giám đốc thẩm, tái thẩm.
• Nhóm kiến nghị về thực hiện quy định: Nâng cao năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của Thẩm phán; tăng cường phổ biến, giải thích pháp luật cho người dân; phát triển đội ngũ luật sư và hệ thống trợ giúp pháp lý đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả phân tích quy phạm và thực tiễn, khóa luận đạt được các kết quả cụ thể:

• Phân định rõ ranh giới học thuật giữa nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự với nguyên tắc tranh tụng, khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ có phạm vi bao trùm hơn về mặt trách nhiệm công quyền của Tòa án.
• Làm rõ bản chất của việc chuyển đổi cơ chế áp dụng thời hiệu khởi kiện theo Điều 184 BLTTDS năm 2015 từ "Tòa án chủ động xem xét" sang "chỉ áp dụng khi đương sự có yêu cầu trước khi ra bản án, quyết định sơ thẩm", qua đó tối ưu hóa quyền tự định đoạt của các bên tranh chấp.
• Chỉ ra 05 điểm nghẽn kỹ thuật lập pháp trong BLTTDS năm 2015 gồm: sự xung đột giữa khoản 4 Điều 72 và Điều 200; khoảng trống pháp lý về quyền của nguyên đơn khi bị phản tố; thiếu tiêu chí định lượng về sự liên quan của yêu cầu phản tố; rào cản rút đơn khởi kiện tại cấp phúc thẩm theo Điều 299; cơ chế tùy nghi triệu tập đương sự tại phiên tòa giám đốc thẩm theo khoản 2 Điều 338.

Về giải pháp đề xuất, tác giả đã thiết kế hệ thống giải pháp kép gồm các đề xuất lập pháp (sửa đổi điều luật, ban hành nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC) và các giải pháp triển khai thực thi (nâng cao trách nhiệm giải thích quyền của Tòa án, phát triển nguồn nhân lực bổ trợ tư pháp).

Về đóng góp so với nghiên cứu trước, khóa luận là công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự sau thời gian áp dụng thực tế BLTTDS năm 2015. Tác giả đã khắc phục được sự phân tán của các nghiên cứu trước đây (vốn chỉ khảo sát đơn lẻ một vài quyền tố tụng cụ thể như quyền khởi kiện, quyền của bị đơn hoặc hoạt động của người đại diện) để khái quát thành bức tranh tổng thể về cơ chế bảo vệ quyền tố tụng dân sự.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thừa nhận hạn chế về phạm vi nghiên cứu khi chỉ tập trung đánh giá nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong phạm vi văn bản và thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 tại Tòa án. Do khuôn khổ của một khóa luận cử nhân luật học, tác giả chưa đi sâu phân tích cơ chế so sánh pháp luật với thủ tục tố tụng dân sự của các hệ thống tư pháp khác trên thế giới (như hệ thống thông luật hay dân luật), đồng thời chưa bao quát toàn diện các thủ tục bảo vệ quyền trong giai đoạn thi hành án dân sự.

Hướng nghiên cứu mở tiếp theo từ đề tài bao gồm việc mở rộng nghiên cứu sang giai đoạn thi hành án dân sự, nghiên cứu cơ chế trợ giúp pháp lý trực tuyến và giải quyết tranh chấp dân sự trên môi trường điện tử (Tòa án điện tử) nhằm bảo đảm quyền tố tụng của đương sự trong bối cảnh chuyển đổi số tư pháp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo học thuật đối với:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Luật học, chuyên ngành Luật Tố tụng Dân sự, Luật Tư pháp người đang nghiên cứu về các nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự, địa vị pháp lý của đương sự và cơ chế bảo vệ quyền công dân trước Tòa án.
• Giảng viên và người nghiên cứu pháp lý làm tài liệu tham khảo bổ trợ cho các học phần Luật Tố tụng Dân sự Việt Nam, kỹ năng tranh tụng và kỹ năng tham gia giải quyết vụ việc dân sự.
• Các luật sư, trợ giúp viên pháp lý và cán bộ Tòa án trong việc nhận diện những xung đột kỹ thuật của BLTTDS 2015 (như mâu thuẫn Điều 72 và Điều 200, các điều kiện chấp nhận phản tố, giới hạn quyền rút yêu cầu tại cấp sơ thẩm và phúc thẩm) để áp dụng thống nhất trong hoạt động thực tiễn.

Nội dung giá trị nhất để tham khảo trong khóa luận là hệ thống luận giải chi tiết tại Chương 2 về các quyền tố tụng cụ thể gắn với các điều khoản đối chiếu trong BLTTDS 2015 và BLDS 2015, cùng phần phân tích các mâu thuẫn kỹ thuật lập pháp tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả luận giải như thế nào về sự khác nhau giữa nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự và nguyên tắc tranh tụng?
Tác giả cho rằng việc đồng nhất hai nguyên tắc này là không hợp lý. Tranh tụng chỉ là một phương thức, một kỹ thuật tố tụng mà các bên sử dụng để đưa ra chứng cứ và lập luận nhằm chứng minh yêu cầu của mình. Trong khi đó, nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự có nội hàm rộng hơn, vừa trao quyền biện hộ cho đương sự, vừa quy định rõ trách nhiệm mang tính quyền lực nhà nước của Tòa án trong việc tạo mọi điều kiện để đương sự thực hiện quyền tố tụng.

2. Điểm mới căn bản của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 về thời hiệu khởi kiện được tác giả phân tích là gì?
Theo quy định tại Điều 184 BLTTDS năm 2015 dẫn chiếu đến BLDS năm 2015, Tòa án không còn được mặc nhiên lấy lý do thời hiệu khởi kiện đã hết để đình chỉ giải quyết vụ án như các bộ luật trước đây. Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khi có yêu cầu của một bên hoặc các bên đương sự và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.

3. Tòa án chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn trong những trường hợp nào theo Điều 200 BLTTDS năm 2015?
Căn cứ khoản 2 Điều 200, yêu cầu phản tố của bị đơn chỉ được Tòa án chấp nhận khi thuộc một trong ba trường hợp: (1) yêu cầu phản tố để bù trừ nghĩa vụ với yêu cầu của nguyên đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập; (2) yêu cầu phản tố được chấp nhận dẫn đến loại trừ việc chấp nhận một phần hoặc toàn bộ yêu cầu của phía đối lập; (3) giữa yêu cầu phản tố và yêu cầu khởi kiện có mối liên quan với nhau và việc giải quyết trong cùng vụ án giúp quá trình giải quyết được chính xác và nhanh chóng hơn.

4. Khóa luận chỉ ra điểm xung đột kỹ thuật lập pháp nào giữa Điều 72 và Điều 200 BLTTDS năm 2015?
Khoản 4 Điều 72 quy định quyền của bị đơn chỉ đề cập đến việc bị đơn đưa ra yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn. Trong khi đó, Điều 200 lại quy định cho phép bị đơn thực hiện quyền phản tố đối với cả yêu cầu của nguyên đơn và yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Sự thiếu nhất quán này là lỗi kỹ thuật lập pháp cần được cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, hướng dẫn cụ thể.

5. Vì sao tác giả nhận định quy định rút đơn khởi kiện tại cấp phúc thẩm (Điều 299) còn mang tính hạn chế?
Theo Điều 299 BLTTDS năm 2015, tại cấp phúc thẩm, nếu nguyên đơn rút đơn khởi kiện thì Hội đồng xét xử phải hỏi ý kiến của bị đơn; chỉ khi bị đơn đồng ý thì mới chấp nhận việc rút đơn, hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án. Tác giả nhận định quy định này tuy nhằm bảo vệ quyền lợi bị đơn nhưng lại vô tình hạn chế quyền tự định đoạt của nguyên đơn và gián tiếp khuyến khích bị đơn tiếp tục theo kiện dù nguyên đơn đã không còn muốn tranh chấp.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Hòa An đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và nội hàm pháp lý của nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự theo Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Công trình phân tích sâu sắc các nhóm quyền tố tụng cụ thể, làm rõ mối quan hệ ràng buộc giữa trách nhiệm xét xử của Tòa án với việc bảo đảm quyền tự bảo vệ và nhờ người khác bảo vệ của đương sự. Bên cạnh việc ghi nhận những chuyển biến tích cực trong thực tiễn xét xử, đề tài đã chỉ ra chính xác các khiếm khuyết kỹ thuật lập pháp còn tồn tại và đưa ra các kiến nghị hoàn thiện có giá trị khoa học thực chứng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong TTDS là nguyên tắc trọng tâm, quan trọng của tố tụng được hầu hết các nước trên thế giới thừa nhận. Chủ thể thực hiện các quyền tố tụng nhằm bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình là các đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và tòa án là cơ quan bảo đảm cho quá trình thực hiện quyền tố tụng đó của đương sự. Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự là cơ sở để Tòa án xác định phương hướng tiến hành tố tụng, là điều kiện quan trọng để đương sự bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án, là phương tiện quan trọng để Tòa án nhận biết được sự thật vụ án, giải quyết vụ án công minh, có căn cứ và hợp pháp. Dù có vị trí vô cùng quan trọng nhưng nguyên tắc này không tồn tại một cách độc lập, riêng lẻ mà có mối liên hệ mật thiết với các nguyên tắc khác như nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự, nguyên tắc bảo đảm quyền tranh tụng, nguyên tắc bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong TTDS.

15 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM QUYỀN BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 2. Bảo đảm quyền tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án – Quyền tố tụng của đương sự 2. Bảo đảm quyền khởi kiện, thay đổi bổ sung yêu cầu, phản tố yêu cầu, yêu cầu độc lập của đương sự 2. Bảo đảm quyền khởi kiện của đương sự Quyền khởi kiện là quyền cơ bản của công dân và được Nhà nước bảo đảm thực hiện thông qua các cơ chế pháp lý của Nhà nước nhằm khởi động quá trình TTDS tại Tòa án.

Nói cách khác, việc thực hiện quyền khởi kiện là bước đầu quan trọng để Tòa án tiến hành các thủ tục tố tụng tiếp theo để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đương sự. Chính bởi vậy, việc xác định chính xác chủ thể có quyền khởi kiện là một vấn đề quan trọng được đặt ra nhằm đảm bảo cho quá trình giải quyết vụ án dân sự đạt được hiệu quả, đảm bảo pháp luật thực hiện tốt công việc điều tiết xã hội, bảo vệ triệt để quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ TTDS. 9 Quyền khởi kiện vụ án dân sự được quy định tại Điều 14 BLDS 2015, nguyên tắc tại Điều 4 BLTTDS 2015 và được cụ thể hóa tại Điều 69, Điều 186, Điều 187 BLTTDS 2015. Việc thực hiện quyền khởi kiện trong từng quan hệ dân sự cụ thể có mục đích khác nhau.

Về cơ bản đương sự khởi kiện vụ án dân sự nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình. Thông thường, quyền khởi kiện của cá nhân được xuất hiện khi cá nhân sinh ra và mất đi khi cá nhân chết. Quyền khởi kiện của cơ quan, tổ chức xuất hiện khi cơ quan, tổ chức được thành lập và mất đi khi cơ quan, tổ chức đó chấm dứt hoạt động. - Về chủ thể: Điều 186 BLTTDS 2015 quy định về quyền khởi kiện vụ án dân sự như sau: “Cơ quan tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện) tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ 9 Lê Thị Thu Thủy (2017), Quyền khởi kiện và bảo đảm quyền khởi kiện vụ án dân sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr.32 16 quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Theo quy định này, chủ thể có quyền khởi kiện được hiểu là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có tranh chấp và chủ thể có quyền đại diện thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự. Tiếp theo đó, Bộ luật này đã cụ thể hóa hơn chủ thể có quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, đồng thời quy định quyền khởi kiện của cơ quan, tổ chức vì lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước tại Điều 187. Có thể chia chủ thể có quyền VADS ra làm 2 nhóm: Nhóm 1: Chủ thể khởi kiện vụ án dân sự là nguyên đơn có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Theo quy định tại Khoản 2 Điều 68 BLTTDS 2015, nguyên đơn trong vụ án dân sự được xác định là người khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của người đó bị xâm phạm.

Như vậy, nguyên đơn trong vụ án dân sự có thể là người trực tiếp thực hiện quyền khởi kiện hoặc là người được chủ thể khác theo quy định pháp luật khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đó có thể là những cá nhân, cơ quan, tổ chức là chủ thể của một quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động thông qua việc gửi đơn khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình khi phát hiện có sự xâm phạm hay tranh chấp với các chủ thể khác. Nhóm 2: Chủ thể khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước. Bên cạnh chủ thể khởi kiện là nguyên đơn – những người có quyền và lợi ích hợp pháp trực tiếp bị xâm phạm, pháp luật còn quy định một số chủ thể có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác.

Đó là chủ thể khởi kiện với tư cách là người đại diện theo pháp luật hay theo ủy quyền của đương sự. Trong một số trường hợp để bảo đảm quyền khởi kiện của người yếu thế, BLTTDS 2015 đã quy định một số chủ thể có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Theo quy định tại Điều 187 BLTTDS 2015 thì các chủ thể khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác bao gồm: Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án về hôn nhân và gia đình theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình; tổ chức đại diện tập thể lao động 17 có quyền khởi kiện vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động hoặc khi được người lao động ủy quyền theo quy định của pháp luật; tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có quyền đại diện cho người tiêu dùng khởi kiện bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc tự mình khởi kiện vì lợi ích công cộng theo quy định của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; cơ quan, tổ chức trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có quyền khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu Tòa án bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách hoặc theo quy định của pháp luật; cá nhân có quyền khởi kiện vụ án hôn nhân và gia đình để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình. - Thời hiệu khởi kiện: BLTTDS 2015 có sự thay đổi cơ bản về quy định thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự so với BLTTDS năm 2004, sửa đổi năm 2011, cụ thể định nghĩa về thời hiệu khởi kiện vụ án không còn được giữ lại mà dẫn chiếu đến quy định tại BLDS 2015: “Thời hạn khởi kiện vụ án dân sự là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; nếu thời hạn đó kết thúc thì mất quyền khởi kiện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.

Điều 184 BLTTDS 2015 quy định: “Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc. Người được hưởng lợi từ việc áp dụng thời hiệu có quyền từ chối áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp với việc từ chối đó nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ”. Đây được coi là một sự thay đổi lớn trong quan điểm lập pháp của Việt Nam, theo đó, thời hiệu khởi kiện không còn do Tòa án mặc nhiên áp dụng để làm căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án dân sự như trước mà việc áp dụng thời hiệu khởi kiện là do các bên đương sự viện dẫn. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên khi tham gia tố tụng, pháp luật đã đưa ra hai điều kiện về áp dụng thời hiệu khởi kiện: (i) Một bên hoặc các bên yêu cầu áp dụng thời hiệu khởi kiện; (ii) Yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.

BLTTDS 2015 đã tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự trong việc cho phép một hoặc các bên được quyền yêu cầu áp dụng thời 18 hiệu thời kiện và loại bỏ quy định về việc Tòa án tự mình được lấy căn cứ thời hiệu khởi kiện đã hết để đình chỉ giải quyết vụ án dân sự. Quy định này đã giúp những đương sự có thể khôi phục lại quyền và lợi ích đã bị xâm phạm dù thời hiệu khởi kiện không có góp phần bảo đảm quyền khởi kiện trên thực tế. Nhằm bảo đảm quyền khởi kiện vụ án cho các chủ thể được thực hiện tốt trên thực tế pháp luật Việt Nam còn quy định những trường hợp liên quan đến việc xác định thời hiệu khởi kiện. Cụ thể: - Các trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện như: Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản; Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp BLDS, luật khác có liên quan quy định khác; Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai; Trường hợp khác do pháp luật quy định.