phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn được cấu trúc thành 03 chương, cụ thể là: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận chung về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục. 5 Chƣơng 2: Thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục trên địa bàn tỉnh Hậu Giang. Chƣơng 3: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục và những vấn đề đặt ra đối với phòng ngừa tình hình các tội này trên địa bàn tỉnh Hậu Giang. 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TÌNH DỤC 1.
Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục 1. Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục Theo từ điển tiếng Việt, nguyên nhân “là nhân tố tạo ra kết quả hoặc nảy sinh sự việc (đang nói đến)” và điều kiện là “cái cần phải có để cho một cái khác có thể xảy ra”. Như vậy, có thể hiểu nguyên nhân là hiện tượng mà tác động của nó gây nên, làm biến đổi hay kéo theo sau nó các hiện tượng khác. Còn điều kiện như là chất xúc tác góp phần thúc đẩy nhanh một kết quả nào đó.
Nguyên nhân và điều kiện là những yếu tố của một hệ thống tác động thống nhất làm sinh ra hậu quả. Có thể thấy nguyên nhân - điều kiện dẫn tới kết quả, kết quả do nguyên nhân gây ra phụ thuộc vào những điều kiện nhất định. Điều kiện tuy không sinh ra kết quả, mà tạo điều kiện, bảo đảm cho hậu quả xảy ra. Về bản chất điều kiện là những sự kiện, hiện tượng, tình huống, hoàn cảnh nhất định.
Nếu tương tác là nguyên nhân cuối cùng thật sự của sự vật thì rõ ràng là trong bất cứ trường hợp nào, suy cho cùng, nguyên nhân bao giờ cũng là tương tác giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây nên những biến đổi nhất định; còn kết quả là những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau của các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau [18, tr.245] Sự tác động lẫn nhau giữa nguyên nhân và kết quả thể hiện ở việc chuyển tải một số lượng vật chất, năng lượng và thông tin nào đó từ nguyên 7 nhân đến hậu quả. Việc chuyển tải thông tin là một thuộc tính đặc trưng trong lĩnh vực quan hệ xã hội. Các tin tức về các hành vi khác nhau của con người, về các quy phạm hành vi, về các hệ thống giá trị, về các sự kiện khác nhau của hiện thực hàng ngày được con người lĩnh hội thông qua các kênh thông tin khác nhau, những tin tức đó tham gia hình thành nên thế giới quan, tâm lý, lối sống bên trong của họ. Theo quy định của Bộ luật hình sự 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 thì tội phạm xâm phạm tình dục bao gồm các tội: Hiếp dâm Điều 111), Hiếp dâm trẻ em Điều 112); Cưỡng dâm Điều 113); Cưỡng dâm trẻ em Điều 114); Giao cấu với trẻ em Điều 115); Dâm ô với trẻ em Điều 116); Mua dâm người chưa thành niên Điều 256).
Các tội này đã xâm phạm vào khách thể là quyền bất khả xâm phạm về tình dục, nhân phẩm, danh dự được biểu hiện ở hành vi khách quan là giao cấu trái pháp luật hoặc dâm ô đối với người khác, người thực hiện tội phạm với lỗi cố ý và đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Như chúng ta đã biết, tình hình tội phạm vốn không phải là một khái niệm pháp lý mà là một phạm trù xã hội học dùng để chỉ một hiện tượng xã hội. Cơ sở để nhận thức được tình hình tội phạm phải là các hành vi phạm tội xảy ra trong thực tiễn xã hội. Tình hình tội phạm XPTD chính là hiện tượng tâm – sinh lý- xã hội tiêu cực, vừa mang tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa mang tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp, được thể hiện thông qua tổng thể các hành vi xâm hại tình dục cùng với chủ thể đã thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định.
Xét theo mối liên hệ nhân – quả, thì quả ở đây là tình hình các tội XPTD, vậy nhân nguyên nhân) của nó là gì? Theo GS.TS Võ Khánh Vinh quan niệm về nguyên nhân và tình hình tội phạm nói chung thì “Nguyên nhân của tình hình tội phạm là 8 những hiện tượng xã hội tiêu cực ở trong mối liên hệ tương tác hai mức độ sinh ra và tái sản xuất ra tình hình tội phạm như là hậu quả tất yếu của mình. Điều kiện của tình hình tội phạm là những hiện tượng xã hội tiêu cực, tự mình không sinh ra tình hình tội phạm và các tội phạm, mà là hỗ trợ, làm dễ dàng và tăng cường cho sự hình thành và hoạt động của các nguyên nhân” [40, tr. Từ quan điểm đó, chúng ta thấy rằng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm đều là những hiện tượng xã hội tiêu cực và mang tính bản chất xã hội, chúng bao giờ cũng nằm trong hệ thống các mâu thuẫn xã hội của xã hội. Trong xã hội tư bản cũng như bất kỳ hình thái kinh tế - xã hội bóc lột nào, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm là những hiện tượng không thể loại bỏ được, bởi vì chúng gắn chặt với các quy luật phát triển cơ bản của xã hội đó.
Các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm trong xã hội và xã hội chủ nghĩa, và chính tình hình tội phạm là có thể khắc phục được, bởi vì chúng mâu thuẫn với các quy luật và nguyên nhân cơ bản của chủ nghĩa xã hội, với bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, khi bàn về nguyên nhân và điều kiện của một tội cụ thể có nhiều cách sử dụng như “Nguyên nhân và điều kiện của tội phạm A”, “Nguyên nhân và điều kiện của tội A”, “Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm A”. Có quan điểm cho rằng chỉ nên đề cập “nguyên nhân của tình trạng phạm tội” mà không nên phân biệt “nguyên nhân và điều kiện của tình trạng phạm tội” với trên thực tế rất khó phân biệt giữa nguyên nhân và điều kiện. Khi nghiên cứu từng loại tội phạm cụ thể thì hoàn toàn có thể phân biệt giữa nguyên nhân và điều kiện của nó.
Ví dụ, tội trộm cắp tài sản, chúng ta hoàn toàn có thể phân biệt nguyên nhân của tội trộm cắp và điều kiện của tội trộm cắp. Như điều kiện của tội trộm cắp tài sản là những sơ hở của chủ tài sản 9 không có ý thức bảo vệ tài sản của chính mình ví dụ không khóa cửa khi đi ra ngoài phòng, ổ khóa không tốt, cửa rào lỏng lẻo… Cũng có quan điểm cho rằng không chỉ phân biệt nguyên nhân và điều kiện của từng loại tội phạm cụ thể mà cần phải phân biệt nguyên nhân và điều kiện của tình trạng phạm tội cũng như cần phân biệt nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm. Nguyên nhân và điều kiện của tình trạng phạm tội là những nguyên nhân của các nhóm và các loại tội phạm. Nguyên nhân của tình hình tội phạm là nguyên nhân chung của toàn bộ tổng số tội phạm tổng số người thực hiện các hành vi phạm tội).
Cũng có ý kiến cho rằng xuất phát từ quan niệm: tội phạm trong tội phạm học phải được hiểu là tổng số người vụ việc) phạm tội tức là tội phạm phải được hiểu là hiện tượng xã hội của tổng số người đã thực hiện hành vi phạm tội), do vậy sử dụng cụm từ nguyên nhân của tội phạm là chính xác nhất chứ không sử dụng nguyên nhân của tình hình tội phạm. Quan điểm của cá nhân người viết thì khái niệm “tình hình tội phạm” là khái niệm cơ bản của tội phạm học và cụm từ “nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm” có một cách hiểu và ý nghĩa riêng của nó. Và trong đề tài nghiên cứu này, có thể hiểu “nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPTD là hệ thống các hiện tượng xã hội tiêu cực và sự tương tác của chúng làm phát sinh tình hình các tội XPTD”. Giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPTD có những phạm vi ảnh hưởng khác nhau.
Để phân định rõ đâu là nguyên nhân và đâu là điều kiện của tình hình các tội XPTD là việc hết sức khó khăn, phức tạp. Điều kiện đưa đến tình hình các tội XPTD cũng là các hiện tượng xã hội tiêu cực, nhưng khác với nguyên nhân ở chỗ nó không làm phát sinh ra tội phạm mà nó chỉ tạo ra các hoàn cảnh thuận lợi cho sự hình thành, tồn tại và phát triển của tình hình các tội XPTD. Trong thực tiễn cũng như trong lý luận giữa nguyên 10 nhân và điều kiện của tình trạng tội phạm trong một số trường hợp đối với hiện tượng tội phạm này là nguyên nhân nhưng đối với hiện tượng tội phạm khác nó lại là điều kiện. Ví dụ, do kinh tế - xã hội khó khăn là nguyên nhân dẫn đến thiếu việc làm, nhiều người thất nghiệp, thiếu thốn nên đã phạm tội xâm phạm sở hữu; nhưng trong trường hợp khác kinh tế - xã hội khó khăn nhiều gia đình mải mê làm ăn, không có thời gian trông coi bảo vệ tài sản của mình là điều kiện thuận lợi cho các tội xâm phạm sở hữu xảy ra.
Giữa nguyên nhân và điều kiện tình hình tội phạm luôn đi liền với nhau không tách rời nhau, chúng có điểm chung là những hiện tượng tiêu cực trong sự tác động qua lại với nhau làm thúc đẩy, phát sinh tội phạm. Cũng chính vì lý do đó mà chúng ta cần tìm ra được các hiện tượng tiêu cực để đưa ra giải pháp phòng ngừa tội phạm thiết thực với mục đích cuối cùng là đấu tranh loại bỏ tội phạm. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm tình dục - Việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPTD là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng ngừa các tội XPTD một cách khoa học và hiệu quả.