CHƯƠNG 1: MOT SỐ VAN BE CHUNG VE MIỄN TRÁCH NHIEM HÌNH SỰ 111. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của miễn trách nhiệm hình sự. LLL hái niệm mién trách nhiệm hình sie Một trong những chế định quan trong trong luật hình sự Việt Nam đó lả chế định miễn trách nhiệm hình sự, chế định nay có quan hệ mất thiết gắn liễn với chế định trách nhiệm hình sự. Dựa trên định ngiãa vé trách nhiệm hình sự thì các nha lâm luật đã đưa ra khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, Vì vậy, việc di sâu vào xem xét định nghĩa của trách nhiệm hình sự sẽ tao tién để cho việc tìm hiểu khái niệm cũng như bản chất pháp lý của mién trách nhiém hình.
sự Cho nên, việc nghiên cứu khải niệm, bản chat pháp lý của chế đính trách: nhiệm hình su trước sẽ góp phân nâng cao nhân thức, tạo cơ sở vững chắc vẻ nuiễn trách nhiệm hình su. ‘Trach nhiệm hình sự từ trước đến nay vẫn còn nhiều ý kiến, quan điểm. ‘Theo hai tác giả Nguyễn Ngọc Hòa và Lê Thị Sơn thi: Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm của người phạm tội phải chịu. những hậu quả pháp lý bat lợi về hành vi pham tôi của mình.
Trách nhiệm hình sự là một dang của trách nhiệm pháp lý bao gồm. nga vụ phải chịu sự tác động của hoạt động truy cứu trách nhiệm hình. sự, chíu bi kết tội, chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự (hình phat, biện pháp tư pháp) va chiu mang án tích" Tác giả Pham Manh Hủng có quan niệm: Trách nhiệm hình sự là một dang trách nhiệm pháp lý, là hêu quả pháp lý bất lợi mà người phạm tội phải génh chịu trước Nha nước do việc người đó thực hiện tội pham va lả kết qua cũa việc áp dụng các quy. "NgyỄn Ngoc Ha và Li Thị Sm (99), an giã tích tuật ngữ hit học ph hột hòn t0, Nhh.
Công Nain din, Bà Nội 136 8 pham pháp luật hình sự, được thể hiện ở ban an kết tội của Tòa án co hiệu lực pháp luật và một số biển pháp cưỡng chế hình sự khác do luật ‘hinh sự quy định” Tác gia Lê Thị Thu Hiển đã định nghĩa trách nhiệm hình sư như sau: “Trách nhiêm hành sự là hâu qua pháp If của việc thee hiện hành vi nguy hiém cho xã hội được quy dinh trong Bộ Iuật Hình sự và được thé hiện bằng. việc áp dung biện pháp cưỡng ché của Nhà nước đo iuật hình sự quy định đốt với người phạm tôi “Ã Khi Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực pháp luật đã ghi nhận trách. nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại thì tác giả Trịnh Tiền Việt đã đưa ra quan điểm như sau: Trách nhiệm hình sự la hau quả pháp lý của việc thực hiện hảnh vi tôi pham bởi cá nhân (một cách độc lập) hoặc bởi cả nhân (trong sự liên đới với pháp nhân) và được thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc nhiều tiện pháp cưỡng chế hình sư do pháp luật hình sự quy đính đổi với chủ thể của trách nhiêm hình sự - cá nhân (trong trường hợp đâu) hoặc cả nhân vả pháp nhân (trong trường hợp sau)" Các quan điểm nêu trên đêu đã thể hiện được bản chất, đặc điểm và ý nghĩa của chế đính trách nhiệm hình sự Tuy nhiên tôi đồng tinh với quan điểm của tác giá Trinh Tiên Viet hon khi đã thể hiện được tính thời sự khi đã đề cập đền việc pháp nhân thương mai cũng phải chịu trách nhiệm hình sự khí pham tôi. Khái niệm nay hoản toan phù hợp với quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 khi đã có một chương riêng quy định trách nhiêm hình sự đối với chủ thé la pháp nhân thương mại phạm tội.
Aman ing G00), ĐỂ an hott dự De dh. PN bản Trật ST 5 Tm đản Q00) Mố nộ gia eh ot hồ vàn hi Mo, rộn ân Thc ssithec, Đụ học Quác ga Hà Nà, E1. yah Thin Vật(chà ban) C031), Trách nhiệm Tô sự và lờnh ple (ido tinh sat đã Woe), Nà, Đại "học Que gà Ha Nội, Hà Nội 4 ° Tổng kết các quan điểm nêu trên cũng như căn cir vào quy định của pháp. uất hiện hành, theo tôi khái niêm trách nhiệm hình sự có thé định ngiấa như sau: Trách nhiệm hình sự là hậu qud pháp i dt lợi đối với cá nhân hoặc bởi pháp nhân thương mat kh tìực hiên hành vi nguy hiém cho xã hội và được thé hiện bằng một hoặc nhiễu biên pháp cưỡng chỗ của Nhà nước do pháp iật hình sự guy định đố với cá nhân phạm tôi và pháp nhân thương mai ‘pha tôi.
Theo đó, trảch nhiém hình sự là hậu quả pháp lý bất lợi cho người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, trách nhiệm hình sự là dang trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất được áp dụng khi có sự viée phạm tội xảy ra. Trach nhiệm hình sự chi được thực hiện trong pham vi bản án kết tôi của Toa án đã có hiệu lực pháp luật bằng cách áp dung một hoặc nhiều biến pháp cưỡng chế của Nhà nước do pháp luật hình sự quy định đổi với người pham tôi Như vậy, trảch nhiệm hình sự chỉ được đất ra đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà Bộ luật Hình sự quy định là tội pham. Tuy nhiên trên thực tế trong một sé trường hợp nhất định người phạm tôi không phải chịu trách nhiệm hình sự do hanh vi minh thực hiên bối pháp luật hình sự đã dé ra một sô điều kiên mã khi đáp ứng đũ yêu cầu họ sẽ được miễn trách nhiệm hình sự. Có thể thay miễn trách nhiệm hình sự lả một trong những nội dung thể hiện chính sách khoan hông, nhên đạo của Đăng va Nha nước ta đổi với người phạm tôi, qua đó động viên, khuyến khích người phạm tôi lập công chuộc tôi, đâm bao được yêu cầu giáo dục người pham tôi để họ tré thảnh người có ích cho xã hội.
Cũng tương tự như trách nhiệm hình sự, đưới góc độ "khoa học luật hình sự, khai niệm miễn trách nhiệm hình sự vẫn tổn tại nhiều. quan điểm khác nhau, cu thể như sau: 10 ‘Tac giả thứ nhất cho rằng: “Miễn trách nhiệm hình sự là không bude phat ch trách nhiệm hình sự về hành vi pham tôi đã thực hiện “” ‘Theo tác giả Lê Thi Thu Hiển “Miễn trách nhiệm hình sự là không buộc một người phải chin hậu quả pháp If đo việc finwc hiên hành vi nguy hiểm cho xã hội bt luật hình sự cẩm mà vẫn đảm bão được yêu cầu đẫm tranh phòng, chồng tôi phạm, ciing nlue công tác giáo dục, cải tao người phạm tội "5, Tác giả Hoang Thi Phương Trang khi nghiên cửu về miễn trách nhiệm. tình sự đã có quan điểm như sau: “Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định nhân đạo của pháp luật hình sue Việt Navn và được thé hiện bằng văn bẩn với nôi chung hập bd hậu quả pháp lý cũa việc thực hiện hành vi nghp: hiễm cho xã hội bị luật hình sự cẩm đổi với người bi cot là có lỗi trong việc thực hiện “hành vi đó, do các cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyển ty thuộc vào giat đoạn tổ tung hình sự tương ứng áp dung ki có Ady đủ căn cứ pháp lý và những điều lện luật định “7; Theo tác gia Hoang Minh Đức: “Miễn trách nhiệm hình sự là ché đinh: thé hiện rỡ chính sách hình sự Rhoan hông. nhân đạo của Đảng và Nhà nước trong việc xử i 61 với người phạm tôi, bằng việc không buộc người phạm tôi phải gánh chịu hậu quả pháp ifs bắt lợi vì đã thực hiện hành vi nguy hiém cho xã hội bị coi là tôi phạm '®: Quan điểm: cũa Tae giã Trịnh Tiễn Viet về niễt trích nhiệm tình sự như sau.
“MIỄn trách nhiễm hình sự là trường hop không buộc một người đáp ting các điều kiện đo Indt định phat gánh chin hậu quả pháp ij bắt lợi do việc. ˆ Ngyễn Ngọc Hoi và Li Thị Sen (999), Từ abn giã Đức thưt ngữ it lọc phẩn hột nh), Ne Công en Nhân din, Hà Nội 78 Le Tủ Tre Hiện 2008), dh i giữa nách nhiều in se và viẾn rách nhiều lò, Tuân văn Thục sfLuithoc,Daihoc Quic gà Hà NGi g 35 “Hoang Trì Haượng Treg C019), Chi dv min mde adn Hind Heo Bộ luke Hinh ni 2015, Tuần ăn Tac i Luậthoc, Đụ hạc Tuệ Hì Nội 7 "ling Mạnh ĐứcCOIS), “Bin về các ch cử mn xích nhiệm hàn sự vọng Bộ bật Hh sein 2015 (gần đi bố spg mm 2017)”, Tap chi Nghề t (09.3 " đã thực liện hành vi phạm tôi, mà vẫn dam bảo yêu cầu đẫm tranh phòng. ngừa và chẳng tôi phạm, cũng như công tác giáo duc, cải tao người đỏ “” ‘Voi các quan điểm về miễn trách nhiệm hình sự nêu trên tôi đồng tình. với quan điểm của các tác giả Tĩnh Tiền Việt, Hoàng Minh Đức, Hoàng Thị Phương Trang khi đã sây dựng khải niêm miễn trách nhiệm hình sự một các logic, toàn điện.
Thể hiện được day đủ ban chất của chế định miễn trách. nhiệm hình sự bên cạnh đó còn nêu lên được những đặc điểm cơ bản của chế định nay. Trên cơ sở tổng kết một số khái niệm của các tác giả nghiên cứu miễn trách nhiệm hình sự nêu trên thi theo tôi khái niệm vẻ miễn trách nhiệm hình. su được định nghĩa như sau: “Miễn trách nhiệm hình sự là việc cơ quam hoặc người có thẩm quyền tiễn hành tổ tung không buộc người thực hién tôi phạm phải chịu hậu qué pháp ij: bat lợi mà vẫn đáp ng được yêu câu đấu tranh phòng chồng tôiphạm cũng niueviée cải tạo, giáo dục người phạm tội 11.
Đặc diém của miễn trách nhiệm hành sự. Từ việc nghiên cứu khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, có thể thấy miễn trách nhiệm hình sự có những đặc điểm sau: ‘Tine nhất, người phạm tội đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội ma ‘hanh vi nay đã câu thành tội phạm. Do đó, da được miễn trách nhiệm hình sự, không phải chịu hậu quả pháp lý bat lợi nhưng Nha nước vẫn thể hiện sự lên. án đôi với những người nay bằng việc họ có thé vẫn phải chịu một hoặc nhiều 'tiện pháp cưỡng chế khác không thuộc ngảnh luật hình sự (như tổ tụng hình.
su, dân sự, hành chính, kỹ luật,.) Thứ hai, mién trách nhiệm hình sự không những thể hiện được chính sách khoan hông, tinh than nhân đạo của Nhà nước mã còn thể hiện được nguyên tắc cả thể hóa trách nhiệm hình sư.