PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài: 1. Trong nước Các văn bản của Đảng và Nhà nước Chỉ thị 34-CT/TW ngày 30/5/1998 của Bộ chính trị (khóa VIII): “Về tăng cường công tác chính trị tư tưởng, củng cố tổ chức Đảng, đoàn thể, quần chúng và công tác phát triển đảng viên trong các trường học”: Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng trong đội ngũ giáo viên, học sinh, sinh viên, và công nhân viên ở các trường học; Xây dựng chi bộ, đảng bộ nhà trường trong sạch, vững mạnh; Tích cực tạo nguồn, làm tốt công tác phát triển đảng viên; Kiện toàn đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt; Tổ chức chỉ đạo thực hiện. Thông báo số 214 – TB/TW ngày 3/5/1999 của Thường vụ Bộ chính trị (khóa VIII) về “Đề án nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập các bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường Đại học, Cao đẳng” nêu ra: Tính toán kỹ số lượng và phạm vi nội dung những bộ môn về chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đưa vào chương trình giảng dạy và học tập tại các trường, bắt buộc phải học đối với cả sinh viên trong nước và nước ngoài học tập tại các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam; Cần có phương án cụ thể chọn lựa đối tượng đào tạo giáo viên và chế độ đãi ngộ cần xem xét.
Nghị quyết 494/QĐ-TTg ngày 24/6/2002 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt đề án “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giảng dạy, học tập các bộ môn Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường Đại học, Cao Đẳng, môn chính trị trong các trường THCN và dạy nghề”; Nâng cao chất lượng chương trình, giáo trình, đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập; đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, chất lượng đội ngũ giảng viên các bộ môn khoa học Mác –Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng, giáo viên Chính trị trong các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề. Ngày 1 tháng 8 năm 2007, Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã thông qua Nghị quyết 16-NQ/TW về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới, đưa ra chủ trương: “Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục lý luận trong hệ thống các trường chính trị, các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong cả nước; khắc phục sự lạc hậu của chương trình, nội dung, phương 1 pháp dạy và học, bảo đảm tính cơ bản, hệ thống, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Tham khảo, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm quốc tế về cải cách giáo dục chính trị. Tăng cường đào tạo, đào tạo lại, nâng cao trình độ khoa học, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ nghiên cứu, giảng dạy các bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”.
Chỉ thị số 05-CT/TW của Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, ngày 15-5-2016, về:“Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Đây là chủ trương lớn của Đảng nhằm tiếp tục phát huy những kết quả đạt được trong quá trình thực hiện Chỉ thị số 23-CT/TW của Ban Bí thư khóa IX, Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị khóa X và Chỉ thị số 03-CT/TW của Bộ Chính trị khóa XI, góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ và sâu rộng hơn nữa ý thức tự giác, rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XII của Đảng. Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ:“Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi; có mặt, có bộ phận còn diễn biến phức tạp hơn”. Nghị quyết số 37-NQ/TW (09/10/2014) về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030, Bộ Chính trị đã đưa ra chủ trương: “Đổi mới nội dung, chương trình giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
Đổi mới hệ thống chương trình, giáo trình, đào tạo, bồi dưỡng giảng viên. Gắn lý luận với thực tiễn, cập nhật kiến thức mới, khắc phục sự trùng lặp, khép kín, thiếu liên thông giữa các chương trình, các cấp học, bậc học” và “giao Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì…, chỉ đạo, định hướng xây dựng hệ thống chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu lý luận giai đoạn 2016 – 2021 và tiếp theo”. Thực hiện chủ trương đó, Ban Tuyên giáo Trung ương đã có hướng dẫn chỉ đạo, môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin được kết cấu lại làm 3 học phần: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học, môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng được thay bằng môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Sách đã xuất bản, tài liệu tham khảo 2 Lê Công Triêm (Chủ biên), Nguyễn Đức Vũ, Trần Thị Tú Anh (2002), “Một số vấn đề hiện nay phương pháp học đại học”, NXBGD, Hà Nội.
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học là xu hướng tất yếu của giáo dục Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và phát triển hiện nay. Đối với các môn lý luận chính trị (LLCT), xuất phát từ đặc thù tri thức của các môn học này, tìm kiếm và áp dụng các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên là yêu cầu cấp bách, góp phần nâng cao chất lượng quá trình dạy học. Và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong đổi mới phương pháp dạy học các môn LLCT. Trần Thị Anh Đào (Chủ biên), (2010), Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Những vấn đề dạy và học trong Lý luận chính trị, và đổi mới phương pháp giáo dục Lý luận chính trị cho sinh viên và các trường đại học khu vực miền trung du, miền núi phía Bắc và phương hướng đổi mới phương pháp dạy. Quỳnh Anh (2008), “Thái độ học tập của sinh viên”, Đại học quốc gia Hà Nội. Nghiên cứu về thái độ học tập của sinh viên trong và ngoài nước. Tìm hiểu chuyên sâu về tâm sinh lý , hoạt động nhận thức,đời sống cảm xúc và phát triển nhân cách của sinh viên.
Các công trình nghiên cứu Có nhiều công trình nghiên cứu về phương pháp dạy và học các môn LLCT tại các trường Đại học và Cao đẳng, nhưng nhóm tác giả đang tập trung nghiên cứu thái độ học tập của sinh viên trong thời đại mới nên khái quát một số công trình về phương pháp dạy và học các môn LLCT tại các trường Đại học và Cao đẳng, đặc biệt là các công trình nghiên cứu về phương pháp cải tiến, đổi mới phù hợp với hiện nay: Đề tài cấp Bộ mã B.TS Ngô Ngọc Thắng (Chủ nhiệm đề tài), 2008, “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào giáo dục lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay”. Hai công trình trên nghiên cứu trên đã khái quát các luận điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về công tác giáo dục lý luận chính trị từ những thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay. Từ đó, đề xuất giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào giáo dục lý luận chính trị hiện nay. Đề tài 10-09B của TS.
Nguyễn Việt Chiến, "Đổi mới phương thức đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”. Đề tài này đã đánh giá thực trạng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trong giảng 3 dạy và nghiên cứu lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay. Từ đó, đưa ra các giải pháp cơ bản để đổi mới phương thức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, của PGS.
TS Hoàng Đình Cúc (Chủ nhiệm đề tài), 2008, "Đào tạo giảng viên các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay”. Nhóm tác giả đã minh chứng luận điểm: chất lượng đào tạo giảng viên các môn lý luận chính trị quyết định chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy môn lý luận chính trị và từ đó chi phối quá trình dạy - học các môn khoa học lý luận trong các trường đại học hiện nay. Đề tài cấp Bộ mã B.TS Trần Thị Anh Đào (Chủ nhiệm đề tài), 2009, “Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay”. Công trình nghiên cứu đã nêu rõ những khái niệm lý luận chính trị và phân tích được vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với sinh viên hiện nay.
Bên cạnh đó, tác giả đã nắm vững được tâm sinh lý của sinh viên, kết hợp lý luận và thực tiễn khảo sát, từ đó, đưa ra phân tích có cơ sở và nhìn thẳng vào bức tranh thực tế: những mặt tốt, mặt xấu của sinh viên để có đánh giá, giải pháp và định hướng nâng cao giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên mang tính khả thi cao. Luận án Tiến sĩ Triết học của Hoàng Anh (2006), “Giáo dục lý luận Mác – Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay”, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Luận án đã khái quát các vấn đề lý luận về giáo dục lý luận Mác – Lênin, sự hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay.