Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam", chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 62.14.05.01), được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trần Văn Hùng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Minh Hùng tại Trường Đại học Vinh vào năm 2017.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ bối cảnh phát triển của hệ thống giáo dục đại học ngoài công lập tại Việt Nam từ đầu thập niên 1990. Đến thời điểm nghiên cứu (năm 2017), cả nước có 60 trường đại học ngoài công lập, trong đó có 52 trường đại học tư thục đang hoạt động, chiếm 25,5% tổng số trường đại học toàn quốc (không tính khối Quốc phòng – An ninh), với quy mô đào tạo 232.367 sinh viên, chiếm 13,25% tổng số sinh viên đại học cả nước. Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ ra rằng chất lượng và hiệu quả giáo dục đại học còn thấp so với yêu cầu, trong đó nguyên nhân cốt lõi là công tác quản lý chất lượng chưa được coi trọng đúng mức ở cả cấp độ vĩ mô (chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo còn thiếu đồng bộ) lẫn vi mô (các trường chưa đầu tư thỏa đáng). Quản lý chất lượng thuần túy mang tính kỹ thuật là điều kiện cần nhưng chưa đủ; việc duy trì và cải tiến liên tục chất lượng đòi hỏi phải hình thành nền văn hóa chất lượng. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: trong khi thế giới đã triển khai nhiều chương trình nghiên cứu và dự án lớn về văn hóa chất lượng trong giáo dục đại học, thì tại Việt Nam, các công trình chuyên sâu về xây dựng văn hóa chất lượng trong khối trường đại học tư thục hoàn toàn chưa được thực hiện.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất hệ thống giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng của các trường đại học tư thục Việt Nam.

Khách thể nghiên cứu được xác định là hoạt động xây dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam; đối tượng nghiên cứu là công tác quản lý xây dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam.

Giả thuyết khoa học của đề tài được phát biểu như sau: Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp tác động đến các yếu tố cơ bản cấu thành văn hóa chất lượng, trong đó tập trung vào việc xây dựng triết lý chất lượng, tầm nhìn chất lượng, hệ giá trị chất lượng, truyền thống về chất lượng, môi trường làm việc vì chất lượng, cho chất lượng cùng với các cơ chế và chính sách về chất lượng dựa trên bản chất của văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục, đặc trưng của trường đại học tư thục Việt Nam và bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay thì có thể hình thành, phát triển văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm 4 nội dung cụ thể:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục.
  2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam.
  3. Đề xuất các giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam.
  4. Thực nghiệm đánh giá hiệu quả một số giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát thực trạng văn hóa chất lượng và công tác xây dựng văn hóa chất lượng được tiến hành tại 10 trường đại học tư thục có thời gian thành lập từ 10 năm trở lên trải đều ở 3 miền Bắc, Trung, Nam. Thăm dò sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất được thực hiện tại 10 trường đại học tư thục nêu trên kết hợp xin ý kiến các chuyên gia giáo dục đại học. Hoạt động thực nghiệm sư phạm đối với giải pháp đề xuất được triển khai tại Trường Đại học Duy Tân (thành phố Đà Nẵng).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề được tác giả hệ thống hóa qua các công trình trong và ngoài nước theo 4 hướng tiếp cận chính:

Hướng tiếp cận văn hóa tổ chức: Các tác giả Ulf-Daniel Ehlers và Dirk Schneckenberg (2009, 2010) xác định văn hóa chất lượng trong giáo dục đại học là một bộ phận của văn hóa tổ chức, cấu thành bởi 4 nhóm yếu tố: yếu tố cấu trúc, yếu tố tạo thuận lợi, yếu tố văn hóa chất lượng và yếu tố kết nối. Mantz Yorke (2000) dựa trên lý thuyết của Chris Argyris (1990), Bernard Burnes (1992) và John Kotter (1996) đề xuất quy trình phát triển văn hóa chất lượng theo các bước chuyển đổi văn hóa tổ chức. James R. Schroeder & Robert Cudeck (2003) và Jacques Lanarès (2008, 2009) cũng nghiên cứu sâu về sự tương thích giữa văn hóa chất lượng và cấu trúc tổ chức đại học.

Hướng tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể (TQM): Tác giả Joseph M. Juran (1988), Lee Harvey & Diana Green (1993), Swapan Saha & Mary Hardie (2005) khẳng định văn hóa chất lượng tạo môi trường làm việc thúc đẩy cải tiến liên tục. Inga Milisiunaite, Romas Adomaitiene & Juozas Galginaitis (2010) nghiên cứu áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tại Đại học Vilnius (Lithuania). David Kruger & Kem Ramdass (2011) đề xuất mô hình 7 bước triển khai TQM trong giáo dục đại học tại Nam Phi. Hairuddin M. Ali & Mohammed B. Musah (2012) tại Malaysia chỉ ra 9 yếu tố phát triển văn hóa chất lượng gắn với hiệu suất nhân lực. Tungkunanon, Leekitchwatana, Pimsarn & Chumnan (2012) xây dựng khung lý thuyết văn hóa chất lượng cho hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại Thái Lan. Dotun Adebanjo & Dennis Kehoe, và Johnson (2001) cũng đưa ra các danh mục yếu tố định hình văn hóa chất lượng dựa trên TQM.

Hướng tiếp cận đảm bảo chất lượng (ĐBCL): Hiệp hội các trường Đại học Châu Âu (EUA) đã thực hiện 3 dự án quy mô lớn: Dự án Văn hóa chất lượng giai đoạn 2002–2006 (134 cơ sở tại 36 quốc gia), Dự án EQC giai đoạn 2009–2012 (122 cơ sở) và Dự án PQC giai đoạn 2012–2013 nhằm thúc đẩy văn hóa chất lượng thông qua hoạt động ĐBCL nội bộ. Tại Châu Phi, Dự án AfriQ'Units do Đại học Alicante (Tây Ban Nha) điều phối phối hợp với Đại học Moi (Kenya), Đại học Mzumbe (Tanzania) và Đại học Makerere (Uganda). Badri N. Koul & Asha Kanwar (2006) nghiên cứu 12 trường đại học mở từ xa trên thế giới. Laura Muresan, Frank Heyworth, Galya Mateva, Mary Rose (2008) triển khai mô hình tự đánh giá và ĐBCL tại Châu Âu. Trường Đại học Aalborg (Đan Mạch) áp dụng ĐBCL phân cấp ở cấp khoa để tránh bệnh quan liêu.

Hướng tiếp cận hệ thống giá trị: Jacques Lanarès mô hình hóa văn hóa chất lượng qua 2 cấp độ: bề mặt (sự tán thành và tham gia) và chiều sâu (thay đổi hành vi). Todorut A. Venera (2010) phân chia hệ giá trị chất lượng thành 3 nhóm: giá trị của người quản lý, giá trị của đội ngũ và giá trị hướng về khách hàng. Dries Berings, Zjef Beerten, Veerle Hulpiau & Piet Verhesschen (2010) phát triển mô hình 3 cặp giá trị tương tranh (sáng tạo – truyền thống, con người – hệ thống, chuyên nghiệp – tập thể) để khảo sát văn hóa chất lượng tại 14 trường đại học ở Flanders (Bỉ).

Các nghiên cứu tại trường đại học tư thục: Stephen Ntim (2014) khảo sát 30 trường đại học tư thục tại Ghana; Sadia Kausar (2014) khảo sát tại 2 trường tư thục và 3 trường công lập tại Pakistan; Nicol Huson (2013) nghiên cứu trường hợp Đại học Công nghệ Đức tại Oman; Đỗ Đình Thái (2015) so sánh mối quan hệ giữa ĐBCL và văn hóa chất lượng giữa đại học công lập và tư thục tại Việt Nam.

Các nghiên cứu trong nước: Tác giả Lê Đức Ngọc (2004, 2010), Lê Đức Ngọc, Trịnh Thị Vũ Lê, Nguyễn Thị Ngọc Xuân (2014), Nguyễn Tiến Hưng (2013), Đỗ Diên (2013) đã bước đầu đề cập đến khái niệm và các môi trường cấu thành văn hóa chất lượng. Đại học Quốc gia Hà Nội đã ban hành quy trình 6 bước xây dựng văn hóa chất lượng từ năm học 2011–2012.

Khoảng trống nghiên cứu luận án tập trung giải quyết: Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào trường công lập, nặng về kỹ thuật quản lý (TQM/ĐBCL) mà chưa gắn kết hài hòa với các giá trị văn hóa; hướng tiếp cận văn hóa tổ chức còn chung chung; chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, xác lập mô hình và quy trình giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng phù hợp với cơ chế quản trị và tự chủ tài chính đặc thù của các trường đại học tư thục Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án dựa trên khung lý thuyết quản lý giáo dục, lý thuyết văn hóa tổ chức của Edgar H. Schein (1992) với cấu trúc 3 cấp độ: các cấu trúc/quá trình hữu hình (Artifacts), những giá trị được tuyên bố (Espoused Beliefs and Values), và những quan niệm nền tảng ngầm định (Underlying Assumptions). Về chất lượng giáo dục, luận án tổng hợp quan điểm của INQAAHE, ENQA, mô hình 5 khía cạnh chất lượng của Lee Harvey & Diana Green (vượt trội, hoàn hảo, phù hợp mục tiêu, đáng giá đồng tiền, sự chuyển đổi), mô hình phân loại khách hàng giáo dục của Edward Sallis (khách hàng bên ngoài thứ nhất, thứ hai, thứ ba và khách hàng bên trong) và mô hình 2 chiến lược định nghĩa chất lượng của Laura Schindler.

Luận án đưa ra định nghĩa: Văn hóa chất lượng trong trường đại học là một dạng văn hóa đặc thù thuộc văn hóa nhà trường (VHCL ⊆ VHNT) bao gồm một hệ thống các triết lý, quan điểm, chuẩn mực, giá trị, truyền thống, cơ chế và chính sách liên quan đến chất lượng được các thành viên trong nhà trường chấp nhận và được thể hiện trong thái độ và hành vi của các thành viên cũng như trong các hình thái vật chất của nhà trường theo hướng đáp ứng tốt nhất nhu cầu của khách hàng nhằm tạo nên lợi thế cạnh tranh, đảm bảo cho sự phát triển bền vững của trường đại học trong bối cảnh toàn cầu hóa giáo dục đại học.

Đồng thời, luận án xác lập 6 đặc trưng của văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam:

  1. Tính hệ thống: Hình thành qua quá trình vận động hữu cơ, tích lũy qua nhiều thế hệ.
  2. Tính nhân văn: Thỏa mãn nhu cầu vật chất, tinh thần của người học, giảng viên, người lao động và cổ đông; xóa bỏ mệnh lệnh hành chính cứng nhắc.
  3. Tính dân chủ và quyền lực: Kết hợp quản lý dưới - trên (phát huy sáng kiến cá nhân) và trên - dưới (quyết định nhanh từ ban lãnh đạo/Hội đồng quản trị).
  4. Tính linh hoạt và đổi mới: Phản ứng nhanh nhạy trước các biến động của thị trường đào tạo và kinh tế - xã hội.
  5. Tính hài hòa lợi ích: Cân bằng lợi ích giữa người học, đội ngũ cán bộ, xã hội và nhà đầu tư/cổ đông.
  6. Tính định hướng lãnh đạo: Mang đậm dấu ấn cá nhân, tư duy và phong cách của người sáng lập, Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Cấu trúc văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục được luận án xác định gồm 5 yếu tố cốt lõi: (1) Triết lý chất lượng; (2) Tầm nhìn chất lượng; (3) Hệ giá trị chất lượng; (4) Truyền thống về chất lượng; (5) Môi trường làm việc vì chất lượng, cho chất lượng (gắn liền với cơ chế, chính sách chất lượng).

Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Luận án quán triệt 6 quan điểm tiếp cận: tiếp cận hệ thống, tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể (chu trình PDCA: Hoạch định - Thực hiện - Kiểm tra - Cải tiến), tiếp cận nội dung, tiếp cận văn hóa, tiếp cận thị trường và tiếp cận thực tiễn.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm:

  • Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết; phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập; phương pháp mô hình hóa.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu từ cán bộ quản lý (CBQL), giảng viên (GV), nhân viên (NV) và sinh viên tại 10 trường đại học tư thục.
    • Phương pháp quan sát, trao đổi, phỏng vấn sâu trực tiếp các nhóm đối tượng.
    • Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia giáo dục đại học và các nhà quản lý.
    • Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn.
    • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm giải pháp nâng cao nhận thức, kiến thức chất lượng tại Trường Đại học Duy Tân (Đà Nẵng).
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý định lượng số liệu điều tra và thực nghiệm qua các đại lượng: điểm trung bình ($X_i$), tần số ($F$), tần suất ($f_i$), và tần suất tích lũy ($f_i^*$).

Nội dung chính theo từng chương

Luận án được kết cấu thành 3 chương chính bên cạnh phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục công trình của tác giả, tài liệu tham khảo và phụ lục.

Chương Tên chương trong văn bản Nội dung và phát hiện trọng tâm
Chương 1 Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu quốc tế và trong nước; xác lập hệ thống khái niệm (Chất lượng, Văn hóa tổ chức, Văn hóa chất lượng); phân tích đặc điểm thể chế trường đại học tư thục theo Luật Giáo dục đại học; chỉ ra 6 đặc trưng và mô hình 5 yếu tố cấu thành văn hóa chất lượng trường đại học tư thục.
Chương 2 Cơ sở thực tiễn về xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam Đánh giá tổng quan sự phát triển của 52 trường đại học tư thục; khảo sát thực trạng nhận thức, triết lý, tầm nhìn, hệ giá trị, môi trường làm việc và các yếu tố ảnh hưởng tại 10 trường đại học tư thục có trên 10 năm hoạt động; chỉ rõ các hạn chế, yếu kém nội tại.
Chương 3 Các giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam Xác định 5 nguyên tắc chỉ đạo; đề xuất hệ thống 6 giải pháp đồng bộ gắn với chu trình PDCA và mô hình hệ thống thông tin quản lý chất lượng; khảo sát tính cấp thiết, tính khả thi; thực nghiệm giải pháp tại Trường Đại học Duy Tân.

Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất lý luận của văn hóa chất lượng trong bối cảnh giáo dục đại học tư thục. Tác giả phân tích sự khác biệt căn bản về cơ cấu tổ chức và thể chế quản trị giữa trường đại học tư thục và trường đại học công lập tại Việt Nam theo Luật Giáo dục đại học năm 2012: trường đại học tư thục có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (cơ quan quản trị cao nhất đại diện cho chủ sở hữu, khác với Hội đồng trường ở đại học công lập), Ban Kiểm soát (3–5 thành viên), và tổ chức Đảng đóng vai trò phối hợp chứ không lãnh đạo toàn diện như trong cơ sở công lập. Về tài chính, trường đại học tư thục tự chủ hoàn toàn, phải nộp thuế doanh nghiệp và có trách nhiệm trích lập tối thiểu 25% phần chênh lệch thu chi để tái đầu tư.

Từ những đặc thù thể chế này, tác giả luận giải sâu sắc 6 đặc trưng của văn hóa chất lượng trường đại học tư thục và thiết lập khung lý thuyết gồm 5 yếu tố cấu thành. Luận án khẳng định xây dựng văn hóa chất lượng là một quá trình quản lý có mục đích, có kế hoạch, bắt đầu từ hoạch định chiến lược, thiết lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, lãnh đạo chỉ đạo đến kiểm tra, đánh giá, đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các công cụ kỹ thuật quản lý và các chuẩn mực giá trị tinh thần.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn về xây dựng văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 10 trường đại học tư thục được thành lập từ 10 năm trở lên đại diện cho 3 miền đất nước. Dữ liệu khảo sát được phân tích qua hệ thống 38 bảng số liệu và 5 biểu đồ, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính:

  1. Thực trạng nhận thức về chất lượng và vai trò của văn hóa chất lượng: Phần lớn đội ngũ CBQL, GV và NV nhận thức được tầm quan trọng của chất lượng nhưng mức độ hiểu biết sâu về văn hóa chất lượng và trách nhiệm cá nhân đối với chất lượng còn không đồng đều; tỷ lệ nhận thức đúng về vai trò của từng thành viên trong chuỗi cung ứng dịch vụ nội bộ chưa cao.
  2. Thực trạng triết lý và tầm nhìn chất lượng: Nhiều trường đã xây dựng sứ mạng và tầm nhìn chung nhưng việc cụ thể hóa thành "triết lý chất lượng" và "tầm nhìn chất lượng" còn mờ nhạt, mang tính hình thức, chưa hướng mạnh mẽ vào người học, đội ngũ và các bên liên quan bên ngoài.
  3. Thực trạng hệ giá trị chất lượng: Hệ thống giá trị cốt lõi chưa được định hình rõ nét; các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và hành vi chất lượng chưa trở thành thói quen tự giác hàng ngày của cán bộ, giảng viên.
  4. Thực trạng môi trường làm việc vì chất lượng, cho chất lượng: Công tác hoạch định, kiểm soát và cải tiến chất lượng theo chu trình PDCA còn phân tán, thiếu tính hệ thống; cơ chế kiểm tra chủ yếu mang tính hành chính đối phó; chính sách đãi ngộ, tôn vinh và chế độ tài chính cho hoạt động chất lượng còn hạn chế.
  5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng: Sự cam kết của lãnh đạo cấp cao (Chủ tịch Hội đồng quản trị, Hiệu trưởng), áp lực cạnh tranh thị trường, nguồn lực tài chính và trình độ của đội ngũ là những nhân tố tác động mạnh nhất đến quá trình xây dựng văn hóa chất lượng.

Đánh giá chung thực trạng cho thấy văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục Việt Nam mới ở giai đoạn đầu hình thành, còn bộc lộ nhiều bất cập, thiếu hụt nền tảng truyền thống và sự thiếu đồng bộ trong cơ chế, chính sách.

Chương 3: Các giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam

Trên cơ sở 5 nguyên tắc đề xuất giải pháp (bảo đảm tính mục tiêu, tính thực tiễn, tính toàn diện, tính khả thi, tính hiệu quả), Chương 3 thiết kế hệ thống 6 giải pháp cụ thể:

  • Giải pháp 1: Thiết lập quy trình xây dựng văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục. Xác lập quy trình quản lý gồm các giai đoạn chuẩn bị, thiết kế, triển khai, đánh giá và củng cố.
  • Giải pháp 2: Nâng cao nhận thức về chất lượng cho cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên trường đại học tư thục. Tổ chức các chương trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng ĐBCL và quản lý chất lượng.
  • Giải pháp 3: Tổ chức xây dựng, tuyên bố triết lý chất lượng và tầm nhìn chất lượng của trường đại học tư thục. Thể chế hóa các định hướng chiến lược thành tuyên bố ngắn gọn, rõ ràng, truyền thông sâu rộng đến các bên liên quan.
  • Giải pháp 4: Chỉ đạo xác lập hệ giá trị chất lượng trong trường đại học tư thục. Xây dựng và ban hành chuẩn mực hành vi, quy tắc ứng xử vì chất lượng cho từng nhóm đối tượng (cán bộ, giảng viên, nhân viên, sinh viên).
  • Giải pháp 5: Thiết lập môi trường làm việc vì chất lượng, cho chất lượng trong trường đại học tư thục. Hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng theo chu trình PDCA; thiết lập hệ thống thông tin quản lý chất lượng; đổi mới chính sách thi đua, khen thưởng và đãi ngộ gắn với kết quả chất lượng.
  • Giải pháp 6: Đánh giá văn hóa chất lượng trong các trường đại học tư thục. Xây dựng bộ công cụ và tiêu chí định lượng nhằm đo lường mức độ trưởng thành của văn hóa chất lượng định kỳ.

Kết quả khảo sát ý kiến CBQL, GV, NV tại 10 trường đại học tư thục và các chuyên gia giáo dục cho thấy cả 6 giải pháp đều được đánh giá cao về mức độ cấp thiết và tính khả thi.

Tác giả đã tổ chức thực nghiệm sư phạm giải pháp “Nâng cao nhận thức về chất lượng cho cán bộ quản lý, giảng viên, nhân viên” tại Trường Đại học Duy Tân (Đà Nẵng). Kết quả kiểm tra kiến thức chất lượng của đội ngũ trước và sau thực nghiệm (thể hiện qua các Bảng 3.5 đến 3.9 và Biểu đồ 3.1, 3.2) cho thấy điểm số trung bình ($X_i$) tăng lên rõ rệt, đường phân bố tần suất tích lũy ($f_i^*$) sau thực nghiệm dịch chuyển sang phía điểm cao so với trước thực nghiệm, khẳng định tính hiệu quả và khả thi của giải pháp.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về văn hóa chất lượng và quản lý xây dựng văn hóa chất lượng trong cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt trong bối cảnh các trường đại học ngoài công lập.
  2. Xây dựng định nghĩa mới về văn hóa chất lượng trong trường đại học; xác định rõ mối quan hệ trực thuộc giữa văn hóa chất lượng và văn hóa nhà trường (VHCL ⊆ VHNT).
  3. Đề xuất và luận giải 6 đặc trưng cơ bản cùng mô hình cấu trúc 5 yếu tố cấu thành văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam, tạo khung lý thuyết chuyên biệt cho loại hình trường tư thục.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng văn hóa chất lượng và hoạt động xây dựng văn hóa chất lượng tại 10 trường đại học tư thục thành lập từ 10 năm trở lên ở Việt Nam.
  2. Thiết kế hệ thống 6 giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cao, gắn kết chặt chẽ giữa quản trị đại học tư thục và các nguyên lý quản lý chất lượng hiện đại.
  3. Xây dựng bộ công cụ đánh giá văn hóa chất lượng dành riêng cho trường đại học tư thục và kiểm chứng thành công tính hiệu quả của giải pháp nâng cao kiến thức chất lượng thông qua thực nghiệm tại Trường Đại học Duy Tân.

Kiến nghị và đề xuất của luận án

  • Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Cần hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa trường công lập và tư thục; ban hành văn bản hướng dẫn và định hướng phát triển văn hóa chất lượng trong các cơ sở giáo dục đại học; tăng cường kiểm định chất lượng độc lập.
  • Đối với Hội đồng quản trị và Ban Giám hiệu các trường đại học tư thục: Cần chuyển dịch tư duy quản trị từ tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn sang phát triển bền vững dựa trên chất lượng; đầu tư thỏa đáng nguồn tài chính cho công tác ĐBCL và phát triển đội ngũ; chủ động triển khai quy trình và các giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng phù hợp với đặc thù của nhà trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do điều kiện thời gian và nguồn lực nghiên cứu, phạm vi khảo sát thực trạng mới chỉ tập trung tại 10 trường đại học tư thục có thời gian hoạt động từ 10 năm trở lên; hoạt động thực nghiệm sư phạm mới chỉ triển khai kiểm chứng đối với 01 giải pháp (nâng cao nhận thức, kiến thức chất lượng) trên quy mô 01 cơ sở là Trường Đại học Duy Tân.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định là mở rộng phạm vi khảo sát sang các trường đại học tư thục có quy mô nhỏ hoặc mới thành lập; triển khai thực nghiệm đồng bộ toàn bộ hệ thống 6 giải pháp và kiểm chứng tính hiệu quả dài hạn của mô hình văn hóa chất lượng trên các nhóm trường tư thục đa dạng hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với nhiều nhóm đối tượng:

  • Cán bộ lãnh đạo, Hội đồng quản trị và Ban Giám hiệu các trường đại học tư thục: Tham khảo trực tiếp mô hình 5 yếu tố cấu thành văn hóa chất lượng và quy trình 6 giải pháp tại Chương 3 để hoạch định chiến lược phát triển, tái cấu trúc quản trị chất lượng và xây dựng bản sắc nhà trường.
  • Cán bộ làm công tác Đảm bảo chất lượng và Khảo thí: Sử dụng bộ công cụ đánh giá văn hóa chất lượng và các tiêu chí đo lường thực trạng tại Chương 2 và Chương 3 để tự đánh giá và cải tiến chất lượng nội bộ.
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo hệ thống tổng quan tài liệu phong phú (các mô hình của EUA, Ehlers, Berings, Juran, Schein) cùng phương pháp thiết kế công cụ khảo sát và xử lý số liệu thống kê.
  • Các nhà hoạch định chính sách giáo dục đại học: Cung cấp luận cứ thực tiễn về cơ chế vận hành, tính tự chủ và các rào cản phát triển của khối đại học tư thục tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa văn hóa chất lượng trong trường đại học như thế nào?

Theo luận án, văn hóa chất lượng trong trường đại học là một dạng văn hóa đặc thù thuộc văn hóa nhà trường (VHCL ⊆ VHNT), bao gồm hệ thống các triết lý, quan điểm, chuẩn mực, giá trị, truyền thống, cơ chế và chính sách liên quan đến chất lượng được các thành viên trong nhà trường chấp nhận, thể hiện qua thái độ, hành vi và các hình thái vật chất nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu khách hàng, tạo lợi thế cạnh tranh và bảo đảm phát triển bền vững.

2. Sáu đặc trưng của văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục Việt Nam gồm những gì?

Sáu đặc trưng gồm: (1) Tính hệ thống; (2) Tính nhân văn; (3) Tính dân chủ và quyền lực; (4) Tính linh hoạt và đổi mới; (5) Tính hài hòa lợi ích (bao gồm lợi ích của người học, người lao động và cổ đông); (6) Tính định hướng lãnh đạo (gắn với vai trò của người sáng lập, Chủ tịch Hội đồng quản trị).

3. Khảo sát thực trạng và thực nghiệm của luận án được tiến hành tại đâu?

Khảo sát thực trạng được tiến hành tại 10 trường đại học tư thục có thời gian thành lập từ 10 năm trở lên thuộc 3 miền Bắc, Trung, Nam. Thực nghiệm giải pháp nâng cao nhận thức, kiến thức chất lượng được thực hiện tại Trường Đại học Duy Tân (thành phố Đà Nẵng).

4. Hệ thống giải pháp của luận án gồm những giải pháp cụ thể nào?

Luận án đề xuất 6 giải pháp: (1) Thiết lập quy trình xây dựng văn hóa chất lượng; (2) Nâng cao nhận thức về chất lượng cho CBQL, GV, NV; (3) Tổ chức xây dựng, tuyên bố triết lý và tầm nhìn chất lượng; (4) Chỉ đạo xác lập hệ giá trị chất lượng; (5) Thiết lập môi trường làm việc vì chất lượng, cho chất lượng (áp dụng chu trình PDCA và mô hình hệ thống thông tin quản lý chất lượng); (6) Đánh giá văn hóa chất lượng trong trường đại học tư thục.

5. Sự khác biệt cơ bản về cơ cấu tổ chức của trường đại học tư thục ảnh hưởng thế nào đến xây dựng văn hóa chất lượng?

Trường đại học tư thục có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (cơ quan quản trị cao nhất đại diện chủ sở hữu), Ban Kiểm soát và tổ chức Đảng đóng vai trò phối hợp (không lãnh đạo toàn diện như trường công lập). Trường tự chủ tài chính hoàn toàn và chịu áp lực sinh tồn thị trường, do đó văn hóa chất lượng mang tính linh hoạt, gắn liền với quyền lực của Hội đồng quản trị và phải bảo đảm hài hòa lợi ích kinh tế của cổ đông với chất lượng đào tạo.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Văn Hùng là công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu về xây dựng văn hóa chất lượng trong khối trường đại học tư thục tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp các cách tiếp cận lý thuyết hiện đại (văn hóa tổ chức, quản lý chất lượng tổng thể, đảm bảo chất lượng, hệ thống giá trị) với dữ liệu khảo sát thực chứng tại 10 trường đại học tư thục và kết quả thực nghiệm tại Trường Đại học Duy Tân, luận án đã làm sáng tỏ các đặc trưng thể chế và xây dựng thành công hệ thống 6 giải pháp khả thi. Công trình đóng góp thiết thực cho khoa học quản lý giáo dục và cung cấp khung tham chiếu hữu ích cho công tác quản trị chất lượng đại học tư thục trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay.