BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TRUONG ẠI HỌC LUẬT HÀ NOI CHU THỊ LAM GIANG LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HA NOI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TRUONG ẠI HỌC LUẬT HÀ NOI CHU THỊ LAM GLANG Chuyên ngành : Luật dân sự và tô tụng dân sự Mã số : 938 01 03 LUẬN ÁN TIEN S( LUẬT HOC Ng°ời h°ớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Hải An HÀ NOI - 2024 LỜI CAM OAN Toi xin cam oan day là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận an là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án ch°a từng °ợc ai công bồ trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIÁ LUẬN ÁN Chu Thị Lam Giang MỤC LỤC Trang MỞ ÀU I TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TAI 7 1. Các công trình nghiên cứu ã °ợc công bồ liên quan ến dé tài luận an 7 1. Một số công trình trong n°ớc 7 1. _ Một số công trình n°ớc ngoài liên quan ến ề tài luận án 12 2.
ánh giá kết quả nghiên cứu các van ề thuộc phạm vi nghiên cứu của ề tài luận án 14 I ánh giá các công trình 14 2.2 Hệ thong các van dé thuộc nội dung nghiên cứu của luận án 16 3. Kién nghi hoan thién cua luan an 17 3. __ ánh giá quy ịnh pháp luật dân sự hiện hành về ại diện 17 3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật 17 Ch°¡ng 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE ẠI DIỆN TRONG QUAN HỆ DÂN SỰ 19 1.
Khái niệm, ặc iểm của ại diện trong quan hệ dân sự 19 1. Khái niệm ại diện trong quan hệ dân sự 19 1. ặc iểm của ại diện trong quan hệ dân sự 33 1. Cac hoc thuyét liên quan dén dai dién trong dan su 36 1.
Hoc thuyét vé su binh dang trong xã hội 36 1. Học thuyết về tự do ý chí 38 1. Học thuyết về nhà n°ớc và pháp luật 4] 1. Déi t°ợng của quan hệ ại diện 43 1.
Xác lập, thực hiện giao dịch dân sự 43 1. Xác lập, thực hiện quan hệ dân sự khác 45 1. Các quan hệ dân sự không °ợc thiết lập thông qua c¡ chế ại diện 46 1. Phan loai dai dién 47 1.
ại diện theo pháp luật va ại diện theo uy quyền 47 1. ại diện cho cá nhân và ại diện cho pháp nhân 50 1. ại diện theo vụ việc và ại diện th°ờng xuyên 51 1. Phân biệt ại iện với một số quan hệ pháp luật dân sự khác 52 15,1, Phân biệt ại diện và chuyên giao quyền yêu cầu/ chuyền giao ngh)a vụ dân sự 52 1.
Phân biệt ại diện và thực hiện công việc không có ủy quyền 54 l5 nh Phân biệt ại diện và ại diện cho ng°ời bị hạn chế nng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện giao dịch dân sự 55 1. Ý ngh)a của ại iện trong quan hệ dân sự 56 1. Y nghia cua dai dién về mặt xã hội 56 1. Y nghia cua dai dién về mặt pháp luật 58 Ch°¡ng 2: THỰC TRẠNG QUY ỊNH PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM VE ẠI DIEN 62 2.
Chủ thé ại diện 62 Zsdels iều kiện của cá nhân, pháp nhân làm ng°ời ại diện 63 2. Xác ịnh ng°ời ại diện theo pháp luật 66 2. Xác ịnh ng°ời ại diện theo ủy quyền 80 2. Những tr°ờng hợp không °ợc xác lập thông qua c¡ chế ại iện 89 2.
Thời hạn và phạm vi ại diện 93 2. Thời hạn ại diện 93 Ddesdes Pham vi ại diện 95 2. Quy ịnh hậu quả pháp lý trong ại diện 100 2. Hậu quả pháp lý giao dịch dân sự do ng°ời ại diện xác lập, thực hiện 100 2.
Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự do ng°ời không có quyền ại diện xác lập, thực hiện 101 2. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự do ng°ời ại diện xác lập, thực hiện v°ợt quá phạm vi ại diện 103 2. Cham dirt dai dién 103 2. Cham dứt ại iện theo ủy quyền 103 2.
Cham dứt ại diện theo pháp luật 112 Ch°¡ng 3: THUC TIEN ÁP DUNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VÈ ẠI DIỆN 115 3. Thực tiễn áp dụng pháp luật dân sự về ại diện 115 3. Thực tiễn áp dụng quy ịnh pháp luật về ại diện theo pháp luật 115 3. Thực tiễn áp dụng quy ịnh pháp luật về ại diện theo ủy quyền 128 Bids Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam về ại diện 148 3.
Kiến nghị hoàn thiện khái niệm ại diện trong dân sự 148 Tu uiễn Không thừa nhận ại diện theo pháp luật của cá nhân ối với ng°ời bị hạn chế nang lực hành vi dân sự là một tr°ờng hợp ại diện 149 3. Hoàn thiện pháp luật về xác ịnh ng°ời ại diện trong quan hệ dân sự 151 3. Hoàn thiện pháp luật về nội dung của hợp ồng ủy quyền 155 3. Hoàn thiện pháp luật về hình thức ủy quyền 156 3.
Pháp luật dân sự cần bổ sung các quy ịnh ể bên tham gia giao dịch có thể xác ịnh thâm quyền và phạm vi ại diện cua ng°ời ại diện của pháp nhân 157 KET LUẬN 159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ Ã CÔNG BO CÓ LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN 161 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 162 PHU LUC DANH MỤC CÁC TU VIET TAT BLDS : Bộ luật Dan sự BLTTDS : Bộ luật Tố tụng dân sự HN&GD : Hôn nhân và gia ình LDN : Luật Doanh nghiệp NCS : Nghiên cứu sinh NLHVDS : Nng lực hành vi dân sự TAND : Tòa án nhân dân MỞ ẦU 1. Tính cấp thiết của ề tài Chế ịnh ại iện °ợc pháp luật ghi nhận từ lâu và ngày càng thê hiện vai trò quan trọng trong xã hội hiện dai. Ở Việt Nam, °ợc quy ịnh tr°ớc tiên trong l)nh vực dân sự, ại diện ã thể hiện tính linh hoạt, mềm dẻo trong cách thức tham gia vào các quan hệ dân sự, ặc biệt là các giao dịch dân sự của các chủ thê. Thông th°ờng các chủ thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự nh°ng cing có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc xác lập, thực hiện giao dịch ó lại cần phải thông qua hành vi của một chủ thể khác.
Chế ịnh ại diện ã h°ớng ến bảo vệ quyền lợi của các chủ thé trong quan hệ dân sự, do khó khn trong nhận thực, làm chủ hành vi; do bi han chế thậm chí là mất nng lực hành vi dân sự (NLHVDS). vẫn có thể thực hiện những quyền lợi chính áng của mình thông qua ng°ời ại diện của mình. Cùng với ó, khi xã hội ngày càng phát triển, dé áp ứng cho nhu cầu cuộc sống cing nh° hoạt ộng sản xuất kinh doanh ngày một cao mà ng°ời này có thể phải cần ến sự thành thạo, chuyên nghiệp của ng°ời khác và ng°ợc lại. Thông qua hoạt ộng của những chủ thê có tính chuyên môn hóa cao này, các giao dịch dân sự nói riêng và các quan hệ dân sự nói chung h°ớng ến những giá trị tốt h¡n mà các bên chủ thể mong muốn ạt °ợc.
Konrad Zweigeirt và Hein Koetz ã ghi nhận: “Ph°¡ng thức ại diện là một sự cần thiết không thể bị vô hiệu trong bất cứ chế ộ phát triển nào mà dựa trên sự phân công lao ộng ối với sản xuất, và phân phối hàng hóa và dich vu’. Có thể nói ại diện là chế ịnh có chức nng xã hội, là một trong những thành quả của trí tuệ pháp lý của loài ng°ời, mang tính nhân vn, nhân dao. Chế ịnh ại diện có ý ngh)a to lớn không thé phủ nhận °ợc, ặc biệt trong l)nh vực dân sự. Tuy nhiên, hiện nay, các quy ịnh về ại diện ch°a thực sự hoàn thiện ể áp ứng những yêu cầu, òi hỏi từ thực tiễn.
Xét trên ph°¡ng 1. Konrad Zweigert and Hein Koetz, An Introduction to Comparative Law, Clarendon Press, Oxford, 1998, p. diện lý luận và thực tiễn, vấn ề ại diện gặp phải những thiếu sót, hạn chế và ang có các tranh luận khác nhau nh°: (i) Việc xác lập, thực hiện quan hệ dân sự thông qua ng°ời ại diện không phải lúc nào cing ảm bảo lợi ích của ng°ời °ợc ại diện, trong một SỐ tr°ờng hợp, ng°ời ại diện lợi dụng t° cách ại diện của mình ể em lại lợi ích cho chính mình mà không h°ớng ến lợi ích của ng°ời °ợc ại diện; ặc biệt khi ng°ời ại diện nắm giữ toàn bộ các thông tin của ng°ời °ợc ại diện và ng°ời thứ ba trong quan hệ ng°ời ại diện tham gia xác lập, thực hiện với ng°ời thứ ba; (1) Pham vi ại diện theo quy ịnh của pháp luật dân sự hiện hành còn bó hẹp. Quy ịnh về ại diện trong Bộ luật Dân sự (BLDS) nm 2005 và BLDS nm 2015 ều h°ớng tới việc ại diện nhm xác lập, thực hiện giao dịch dân sự.
Giao dich dân sự là một trong những quan hệ dân sự phổ biến, có ý ngh)a quan trọng trong ời sống dân sự. Tuy nhiên, ó không phải là tất cả bởi còn rất nhiều những quan hệ dân sự khác nữa cing òi hỏi có sự ại diện của ng°ời ại diện ối với ng°ời °ợc ại diện. Vì vậy, việc quy ịnh chỉ h°ớng tới xác lập, thực hiện giao dịch dân sự nh° pháp luật hiện hành sẽ gây khó khn khi áp dụng chế ịnh ại diện trong các quan hệ dân sự khác; (111) Việc xác ịnh chủ thể ại diện theo pháp luật cho ng°ời ch°a thành niên, ng°ời mất NLHVDS cần phải dựa trên tiêu chí nào khi họ ều áp ứng iều kiện dé dam bảo quyền lợi của ng°ời °ợc ại diện, iều này trên thực tế ã nảy sinh ra các tranh chấp trong việc lựa chọn ng°ời ại diện cho con khi cha mẹ ly hôn, khi ồng thời có cả cha, mẹ và ng°ời giám hộ của con. Bên cạnh ó, trong thực tiễn thi hành và áp dụng các quy ịnh pháp luật dân sự về ại diện vẫn còn tôn tại nhiều bất cập, hạn chế cing nh° những biến t°ớng trong quá trình ng°ời ại diện xác lập, thực hiện t° cách ại diện cho ng°ời °ợc ại diện trong các quan hệ dân sự.
Thực tiễn này òi hỏi phải có những nghiên cứu nhằm ánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về ại diện trong quan hệ dân sự, nhằm °a ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trên thực tiến. Cho ến thời iểm hiện tại, ã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu ở các góc ộ khác nhau liên quan ến ại diện trong quan hệ dân sự.