Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Phần tổng quan tình hình nghiên cứu cung cấp tóm tắt những mối quan tâm chính về đề tài nghiên cứu từ trước đến nay. Tác giả tìm kiếm ban đầu thông qua các từ khóa, như trách nhiệm XH, nhận thức của NTD, hành vi mua của NTD, tác động trách nhiệm XH tới nhận thức của NTD, tác động trách nhiệm XH tới hành vi mua của NTD.1 Tổng quan nghiên cứu về trách nhiệm XH Chủ đề trách nhiệm XH ngay lần đầu tiên được đề cập trên thế giới và trở thành một chủ đề có sức hút lớn ở thế kỷ thứ 21, cụ thể số lượng bài báo công bố tăng mạnh từ 2010 đến nay ở cả 3 nguồn dữ liệu trực tuyến phổ biến Science Direct, Pro Quest và Web of Science (Latapí Agudelo và cộng sự, 2019). Tác giả tổng hợp theo chủ đề trách nhiệm XH, giúp nhìn thấy rõ nét khoảng trống nghiên cứu của đề tài: các yếu tố tác động tới việc thực hành hoạt động trách nhiệm XH DN và tác động của trách nhiệm XH DN trong hoạt động quản lý.1 Tổng quan nghiên cứu các yếu tố tác động tới hoạt động trách nhiệm XH DN Lịch sử trách nhiệm XH được xuất phát từ câu hỏi liệu DN có thực hiện bất kỳ trách nhiệm nào đối với cộng đồng ngoài việc tạo ra lợi nhuận và cung cấp sản phẩm. Các yếu tố bên trong DN có thể kể đến như chiến lược, văn hóa DN, quy mô DN có tác động tới hoạt động trách nhiệm XH.
Theo (Kalyar và cộng sự, 2013), lập kế hoạch chiến lược và văn hóa công ty có tác động tích cực đến hoạt động trách nhiệm XH của DN. Đồng quan điểm đó, theo (Vương Thị Thanh Trì và cộng sự, 2016) ba biến số hoạch định chiến lược, văn hóa DN và thể chế chính trị có tác động tích cực tới thực thi trách nhiệm XH tại các DN dệt may tại Việt Nam. Ở một góc nhìn khác, nhiều tác giả cho rằng quy mô DN ảnh hưởng đến hoạt động trách nhiệm XH của DN (Lepoutre & Heene, 2006; Mankelow & Quazi, 2007), bao gồm đặc điểm tình huống, cá nhân nhà quản trị, nguồn lực hữu hình và vô hình và bối cảnh (điều kiện kinh tế XH). Theo (Trần Hoa & Nguyễn Minh, 2013), bốn yếu tố lợi ích kinh tế, chính sách kinh tế vĩ mô, trách nhiệm đạo đức và định hướng cộng đồng có tác động tới hoạt động trách nhiệm XH của các DN vừa và nhỏ tại Cần Thơ.
Các yếu tố bên ngoài gồm bối cảnh hoặc văn hóa quốc gia được cho rằng có ảnh hưởng đến trách nhiệm XH của DN. Wang & Juslin, 2009), trong bối cảnh Trung Quốc, khái niệm trách nhiệm XH của phương Tây có thể không thích ứng tốt với thị trường Trung Quốc, trong đó, quan điểm mới về trách nhiệm XH tiếp cận hài hòa trí tuệ truyền thống Trung 9 Hoa hướng các DN cải thiện hiệu quả hoạt động trách nhiệm XH. Theo (Lê Thanh Hà, 2009), trong bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO và hội nhập kinh tế quốc tế, nguyên tắc quyền con người trong sử dụng lao động có vai trò thúc đẩy hoạt động trách nhiệm XH.2 Tổng quan nghiên cứu tác động trách nhiệm XH tới hoạt động quản lý DN Các nghiên cứu trong mối quan hệ trách nhiệm XH và hoạt động quản lý cho thấy băn khoăn trước những vấn đề DN có nên tham gia vào các hoạt động trách nhiệm XH hay không? Mối quan hệ giữa trách nhiệm XH và lợi nhuận của DN như thế nào? (Fatma & Rahman, 2015). Và hầu hết các nghiên cứu trên thế giới chỉ ra rằng DN nên tham gia bởi các hoạt động trách nhiệm XH có tác động tới các hoạt động quản lý DN và với kết quả kinh doanh.
a, Tác động trách nhiệm XH tới các hoạt động quản lý DN Ở khía cạnh quản lý nhân sự, các DN được đánh giá có trách nhiệm XH tốt sẽ có khả năng thu hút những nhân viên có năng lực, nguyên nhân vì người lao động bị hấp dẫn bởi những tổ chức có liên quan tích cực về trách nhiệm XH (Albinger & Freeman, 2000; Turban & Greening, 1997). Bên cạnh khía cạnh thu hút nhân lực, kết quả hoạt động XH của DN có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi và thái độ của nhân viên, đặc biệt trong mối liên kết hành động của các nhà lãnh đạo DN, nhận thức của nhân viên về hình ảnh DN và mức độ liên kết của nhân viên với công ty (Burton & Hegarty, 1999; Christine M. Riordan và cộng sự, 1997). Như vậy, DN có kết quả sáng kiến trách nhiệm XH tốt, sẽ mang lại mức độ liên kết giữa nhân viên và DN tốt hơn.
Hơn nữa, sáng kiến trách nhiệm XH có tác động tích cực tới hoạt động marketing trong DN. Có quan điểm cho rằng, DN cần nâng tầm mối quan hệ trách nhiệm XH & chiến lược marketing (J. Bởi vì các hoạt động trách nhiệm XH có tác động lan tỏa tích cực tới các hoạt động như hoạt động tài trợ, thương hiệu (R. Baer và cộng sự, 2006) và giúp củng cố thương hiệu của DN nhờ xác định giá trị với các hoạt động trách nhiệm XH của DN (R.
Baer và cộng sự, 2006). Để làm được điều này, DN cần sử dụng công cụ quảng cáo về các hoạt động trách nhiệm XH của DN, nhằm tác động tới nhận thức của khách hàng và ảnh hưởng tới danh tiếng của công ty (Carmody & Baer, 2008). Như vậy, quảng cáo tích cực về các hoạt động trách nhiệm XH có thể thúc đẩy tích cực hoạt động kinh doanh (Chiesa & Serretti, 2010). Hơn nữa còn có thể tạo ra phản ứng tích cực của NTD đối với 10 thương hiệu (Farooq và cộng sự, 2014).
Thương hiệu của DN sẽ được đảm bảo từ thương hiệu quốc gia cho tới thương hiệu toàn cầu (Siegel và cộng sự, 2009). Khái niệm trách nhiệm XH vào Việt Nam cùng các tập đoàn đa quốc gia và các tổ chức quốc tế, trong các báo cáo hoạt động của các tổ chức này. Trong giáo trình đạo đức kinh doanh và văn hóa công ty (Ahmad và cộng sự, 2019; Burton & Hegarty, 1999; Christine M Riordan và cộng sự, 1997) đã nhấn mạnh các triết lí đạo đức trong kinh doanh và các nghĩa vụ trong trách nhiệm XH của công ty bởi sự chênh lệch giữa lời nói và hành động trong việc thực hiện đạo đức kinh doanh. Trong một nghiên cứu về trách nhiệm XH và hoạt động nhân sự, (Nguyễn Ngọc Thắng, 2010) cho rằng giám đốc nhân sự đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc xác định các lợi ích của người lao động, lợi ích kinh tế và lợi ích của XH và sau đó là kết hợp hài hòa lợi ích của các nhóm có liên quan nhằm tạo ra một hình ảnh DN tốt hơn trong mắt mọi người.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, các DN cần có hướng đi phù hợp cho sự phát triển bền vững của mình. Hoạt động trách nhiệm XH có những tác động nhất định đến liên kết kinh doanh của DN tư nhân Việt Nam bởi theo (Glavas, 2016), trước sự cạnh tranh ngày một khốc liệt trên thị trường, DN tư nhân Việt Nam cần chủ động hơn trong việc tìm đối tác liên kết kinh doanh để xây dựng thương hiệu mạnh cho ngành, nhằm cạnh tranh với các DN nước ngoài và DN FDI. Đối với hoạt động marketing, theo (Đào Thị Minh Thanh & Nguyễn Quang Tuấn, 2019) marketing xanh góp phần thực hiện trách nhiệm XH của DN ở khía cạnh kinh tế thông qua các quyết định marketing mix (sản phẩm, giá, phân phối và truyền thông marketing tích hợp) nhằm đảm bảo lợi ích của DN, lợi ích của khách hàng và lợi ích của XH. Hơn nữa, theo (Anh Hoa, 2023) chiến lược marketing xanh có tác động tích cực đến danh tiếng DN, trách nhiệm XH của DN, và đều có tác động dương đến kết quả kinh doanh.
Việc ứng dụng ứng dụng công nghệ trách nhiệm XH trong xây dựng thương hiệu điển hình Viettel (Lê Thị Thơm, 2012). Hay như (Nguyễn Thị Vân và cộng sự, 2018) chính sách XH của DN tác động đến thương hiệu của DN. Như vậy, các nghiên cứu về trách nhiệm XH đối với các hoạt động quản trị trong DN được nghiên cứu nhiều và rộng rãi cả ở Việt Nam và trên thế giới. Các nghiên cứu đã chỉ trách nhiệm XH tác động đến nhiều nội dung của hoạt động quản trị trong DN, mang lại những tác động tích cực cho DN.
11 b, Tác động của trách nhiệm XH tới kết quả kinh doanh Khi các nghiên cứu về mối liên hệ của trách nhiệm XH và các khía cạnh của hoạt động quản trị trong công ty được công nhận, các nhà nghiên cứu tập trung tìm hiểu mối quan hệ giữa trách nhiệm XH và kết quả kinh doanh (lợi nhuận). Trong phần này nội dung chính DN xem trách nhiệm XH là công cụ để đạt được hiệu quả tài chính dự kiến và tạo giá trị cho DN. Trách nhiệm XH có tác động tích cực tới lợi nhuận của DN phản ánh qua các chỉ số hiệu quả tài chính (Peng và cộng sự, 2009; Shalley & Gilson, 2004; Úbeda-García và cộng sự, 2021; Zientara, 2009). Theo (Cordeiro & Tewari, 2015) các công ty được xếp hạng tốt hơn dự đoán dòng tiền lớn hơn trong tương lai do phản ứng tích cực hơn từ các bên liên quan chính như khách hàng quan tâm đến môi trường, nhân viên, tổ chức phi chính phủ, cơ quan quản lý , và do đó thưởng cho các công ty này bằng việc tăng giá cổ phiếu.
Các hoạt động trách nhiệm XH giúp tăng hiệu quả tài chính nếu các hoạt động và chính sách trách nhiệm XH được truyền thông rõ ràng sẽ tác động đến nhà đầu tư dài hạn trong (Dane & Brummel, 2014; Reitz và cộng sự, 2020). Khi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 – 2009 xảy ra, việc áp dụng các chiến thuật và chiến lược trách nhiệm XH tác động lên hiệu quả tài chính nhằm chống tác động suy thoái (Johnson và cộng sự, 2020). Tại Việt Nam, hầu hết các nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ cùng chiều giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (Aboramadan & Dahleez, 2020), (Park và cộng sự, 2014), (Gu và cộng sự, 2013)., tích cực tới kết quả kinh doanh (Nguyễn Thanh Hùng 2017), và lợi nhuận của các DN niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam (Phan Thị Hải Vân, 2018).3 Tổng quan nghiên cứu tác động trách nhiệm XH tới các bên liên quan Từ những năm 1984, khi Freeman (R. Edward Freeman và cộng sự, 1984) đưa ra quan điểm rằng tổ chức có nghĩa vụ phải đối xử công bằng với các bên liên quan.