phần mở đầu, kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức thực thi Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp tỉnh. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng tổ chức thực thi Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Điện Biên. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Điện Biên. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHƢƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH 1.
Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới 1. Nông thôn mới Theo giáo trình Kinh tế nông nghiệp của Vũ Đình Thắng (2006) “nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn”[22]. Hay theo Sổ tay hƣớng dẫn xây dựng nông thôn mới của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì “nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Uỷ ban nhân dân xã”. Theo Sổ tay hƣớng dẫn xây dựng nông thôn mới của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2011) thì nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; đời sống vật chất, tinh thần đƣợc nâng cao; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững”[1].
Theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/2/2013 của Thủ tƣớng Chính phủ về sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới thì đơn vị nông thôn mới đƣợc phân thành 03 cấp là xã nông thôn mới, huyện nông thôn mới và tỉnh nông thôn mới. Xã Nông thôn mới là xã đáp ứng đƣợc 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, bao gồm tiêu chí về quy hoạch,tiêu chí về giao thông, tiêu chí về thủy lợi, tiêu chí về điện, tiêu chí về trƣờng học, tiêu chí về cơ sở vật chất văn hóa, tiêu chí về chợ nông thôn, tiêu chí về bƣu điện, tiêu chí về nhà ở dân cƣ, tiêu chí về thu nhập, tiêu chí về hộ nghèo, tiêu chí về tỷ lệ lao động có việc làm thƣờng xuyên, tiêu chí về hình thức tổ chức sản xuất, tiêu chí về giáo dục, tiêu chí về y tế, tiêu chí 9 về văn hóa, tiêu chí về môi trƣờng, tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh và tiêu chí an ninh trật tự xã hội nông thôn. Huyện Nông thôn mới là huyện có 75 % số xã trong huyện đạt nông thôn mới. Tỉnh Nông thôn mới là tỉnh có 80 % số huyện trong tỉnh đạt nông thôn mới.
Khái niệm Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Theo Giáo trình Quản lý học của Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân thì “chƣơng trình bao gồm một số các mục đích, chính sách, thủ tục, quy tắc, các nhiệm vụ đƣợc giao, các bƣớc phải tiến hành, các nguồn lực có thể huy động và các yếu tố khác. Chƣơng trình đƣợc hỗ trợ bằng những ngân sách cần thiết”, “chƣơng trình là một bản kế hoạch có tính chất pháp lệnh và phân công cụ thể, trong đó quy định những biện pháp kinh tế - kỹ thuật, nghiên cứu khoa học và tổ chức quản lý gắn với nhau theo các nguồn, theo ngƣời thực hiện và theo thời gian thực hiện. Để thực hiện thành công các chƣơng trình phải có nhiều ngành, nhiều cơ quan, tổ chức kinh tế - xã hội cùng tham gia. Thông qua chƣơng trình có thể tập hợp đƣợc các nguồn lực, chỉ đạo và thi hành cơ chế, chính sách để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong đời sống kinh tế - xã hội trong một khoảng thời gian nhất định” [6].
Từ khái niệm trên có thể định nghĩa Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới là tổng thể các mục tiêu về xây dựng nông thôn mới, các giải pháp và các nguồn lực có thể huy động nhằm thực hiện đƣợc các mục tiêu đã đặt ra. Mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Mục tiêu của Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là nhằm “xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bƣớc hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững; đời 10 sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao; theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa”. Nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới 1. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 01 của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
Giải pháp: -Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ; - Quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trƣờng; phát triển các khu dân cƣ mới và chỉnh trang các khu dân cƣ hiện có trên địa bàn xã. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 và 9 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Giải pháp: - Hoàn thiện đƣờng giao thông đến trụ sở Ủy ban nhân dân xã và hệ thống giao thông trên địa bàn xã (các trục đƣờng xã đƣợc nhựa hóa hoặc bê tông hóa và các trục đƣờng thôn, xóm cơ bản cứng hóa). - Hoàn thiện hệ thống các công trình đảm bảo cung cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất trên địa bàn xã.
- Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động văn hóa thể thao trên địa bàn xã. - Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ việc chuẩn hóa về y tế trên địa bàn xã. - Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ việc chuẩn hóa về giáo dục trên địa bàn xã. - Hoàn chỉnh trụ sở xã và các công trình phụ trợ.
- Cải tạo, xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn xã. Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 10, 11, 12 và 13 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Giải pháp: - Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hƣớng phát triển sản xuất hàng hóa, có hiệu quả kinh tế cao; Tăng cƣờng công tác khuyến nông; đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông - lâm - ngƣ nghiệp; Cơ giới hóa nông nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch trong sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp; Bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống theo phƣơng châm “mỗi làng một sản phẩm”, phát triển ngành nghề theo thế mạnh của địa phƣơng. - Đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn, thúc đẩy đƣa công nghiệp vào nông thôn, giải quyết việc làm và chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn.
- Tiếp tục triển khai Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo; Thực hiện các Chƣơng trình an sinh xã hội. - Phát triển kinh tế hộ, trang trại, hợp tác xã; Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn; Xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các loại hình kinh tế ở nông thôn. Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 14, 15, 16 và 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Giải pháp: - Tiếp tục thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
- Tiếp tục thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia trong lĩnh vực về y tế, đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. - Tiếp tục thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; Thực hiện thông tin và truyền thông nông thôn, đáp ứng yêu cầu Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. 12 - Xây dựng các công trình bảo vệ môi trƣờng nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu thoát nƣớc trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thu gom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh thái trong khu dân cƣ, phát triển cây xanh ở các công trình công cộng,. Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 18 và 19 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
Giải pháp: - Tổ chức đào tạo cán bộ đạt chuẩn theo quy định của Bộ Nội vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới; Ban hành chính sách khuyến khích, thu hút cán bộ trẻ đã đƣợc đào tạo, đủ tiêu chuẩn về công tác ở các xã, đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn để nhanh chóng chuẩn hóa đội ngũ cán bộ ở các vùng này. - Bổ sung chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu xây dựng nông thôn mới. - Ban hành nội quy, quy ƣớc làng xóm về trật tự, an ninh; phòng, chống các tệ nạn xã hội và các hủ tục lạc hậu. - Điều chỉnh và bổ sung chức năng, nhiệm vụ và chính sách tạo điều kiện cho lƣợng lực lƣợng an ninh xã, thôn, xóm hoàn thành nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới.
Tổ chức thực thi Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của UBND tỉnh 1.