Lêi c¶m ¬n Em xin ®îc bµy tá lßng c¶m ¬n s©u s¾c ®Õn c¸c thÇy c« gi¸o khoa S ph¹m Mü thuËt- ¢m nh¹c ®· tËn t×nh d×u d¾t em trong nh÷ng n¨m häc võa qua. §Æc biÖt em xin ch©n thµnh c¶m ¬n Th¹c sÜ Ph¹m §×nh B×nh ®· tËn t×nh híng dÉn em hoµn thµnh bµi tiÓu luËn tèt nghiÖp nµy. Em xin tr©n träng c¶m ¬n. Hµ Néi, th¸ng 5 n¨m 2009 NguyÔn Thanh Tïng MôC LôC A: Më ®Çu………………………………………………………….
4 TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung 1. Môc ®Ých nghiªn cøu, nhiÖm vô nghiªn cøu……………………… 5 3. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu…………………………………. §èi tîng nghiªn cøu………………………………………….
Ph¹m vi nghiªn cøu……………………………………………. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu…………………………………………. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp cña ®Ò tµi………………………………. Bè côc cña tiÓu luËn……………………………………………….
7 Ch¬ng 1: §«i nÐt vÒ ®Æc ®iÓm vïng v¨n hãa T©y Nguyªn …………………………………………………………………………….1: §Æc ®iÓm tù nhiªn- x· héi T©y Nguyªn………………………. VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, khÝ hËu………………………………. Tµi nghuyªn x· h«i m«i tr- êng………………………………. §êi sèng vµ con ng- êi……………………………………….
TÝn ngìng, phong tôc tËp qu¸n…………………………….9 Líp: K55A – Sp Mü thuËt 1 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung 1. Quan niÖm cña ngêi T©y Nguyªn vÒ hai mµu §á- §en…….12 Ch¬ng 2: Mµu §á- §en trong kh«ng gian v¨n hãa nghÖ thuËt T©y Nguyªn……………………………………………….1: Trang trÝ trong kiÕn tróc, t«n gi¸o tÝn ng- ìng……………….2: Trang trÝ trªn ®å gia dông………………………………….3: Trang trÝ trªn trang phôc………………………………….4: Trang trÝ trªn ®iªu kh¾c……………………………………….5: Trang trÝ trong lÔ héi……………………………………………29 C: KÕt luËn………………………………………………………….31 Tµi liÖu tham kh¶o…………………………………………… 34 A: më ®Çu 1.1 – N»m trªn d¶i ®Êt cao nguyªn miÒn Trung- T©y Nguyªn cã nhiÒu d©n téc ®Þnh c sinh sèng. G¾n bã víi nói rõng Trêng S¬n- T©y Nguyªn tõ rÊt xa xa nªn thiªn nhiªn ë vïng Trêng S¬n-T©y Nguyªn ®· ¶nh hëng ®Õn cuéc sèng c tró cña d©n téc nµy. Do ®Þa thÕ vµ ®Þa h×nh vµ ®Ó hßa nhËp víi thiªn nhiªn ngêi T©y Nguyªn ®· h×nh thµnh nh÷ng quan niÖm vµ tÝn ngìng riªng víi phong c¸ch sèng m¹nh mÏ, víi c¸i nh×n thÈm mü ®éc ®¸o kÕt hîp víi së thÝch lµm ®Ñp cña ngêi Thîng ®Ó tõ ®ã s¶n sinh ra nÒn nghÖ thuËt d©n gian ®éc ®¸o mang ®Ëm b¶n s¾c d©n téc.
Nã kh«ng chØ lµ trêng ca cæ, nh÷ng lµn ®iÖu d©n ca mît mµ vµ ®»m th¾m, nh÷ng lÔ héi cång chiªng víi nh÷ng ©m thanh cã søc vang Líp: K55A – Sp Mü thuËt 2 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung déi s©u xa g¾n liÒn víi rÊt nhiÒu lÔ thøc trong ®êi sèng céng ®ång, nh÷ng trang trÝ vµ ®iªu kh¾c, nghÖ thuËt dÖt hoa v¨n còng rÊt ®Æc s¾c, nh÷ng kiÕn tróc nhµ må. §Æc biÖt ®¸ng chó ý lµ truyÒn thèng ®Ïo tîng nhµ må b»ng nh÷ng khóc gç trßn mang nhiÒu gi¸ trÞ nghÖ thuËt vµ ®îc thÓ hiÖn vµo tõng nÕp sèng cña ®êi sèng con ngêi T©y Nguyªn. V× vËy ®èi víi ngêi T©y Nguyªn v¨n hãa nghÖ thuËt lµ mét yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu trong cuéc sèng cña hä.2 - T©y Nguyªn ®îc coi lµ m¸i nhµ cã vÞ trÝ khèng chÕ c¶ vïng Nam §«ng D¬ng víi dßng ch¶y con ngêi t¹o nªn mét khu vùc nh©n v¨n rÊt phong phó, lµ n¬i sinh tô l©u ®êi cña nhiÒu d©n téc thiÓu sè, s¾c chñ nh©n cña nh÷ng nÒn v¨n hãa ®éc ®¸o vµ ®Æc s¾c. §Êt T©y Nguyªn trong kh«ng gian ®Çy ¾p tiÕng cång chiªng víi nh÷ng c¸i n¾m tay nhón nh¶y trong ¸nh löa bËp bïng, ©m nh¹c ®Çy cång chiªng cña lÔ héi.
Trong kho¶ng kh«ng gian bao la Êy dêng nh cã sù hiÖn diÖn cña s¾c mµu huyÒn ¶o §á vµ §en; trong ¸nh löa bËp bïng xua tan ®i mµn ®ªm tèi mµu §á vµ §en lóc Èn lóc hiÖn trªn trang phôc cña c¸c chµng trai, c« g¸i ®ang say sa trong c¸c ®iÖu móa truyÒn thèng. Mµu §á §en lung linh thÊp tho¸ng trªn cét c©y nªu ngµy lÔ vµ rùc rì trªn m¸i nhµ må. Dêng nh chç nµo chóng ta còng thÊy cÆp mµu §á §en Êy. Ph¶i ch¨ng ®©y lµ nÐt ®éc ®¸o, ®Æc trng cho b¶n s¾c d©n téc cña ngêi T©y Nguyªn.3 – Tuy kh«ng ®îc sinh ra còng nh lín lªn t¹i m¶nh ®Êt T©y Nguyªn nhng lµ mét sinh viªn mü thuËt còng nh bao b¹n sinh viªn kh¸c ®Ó t×m hiÓu thªm vÒ ®Êt níc con ngêi ViÖt Nam vÉn lµ kho tµng kiÕn thøc v« cïng réng lín mµ qua phim Líp: K55A – Sp Mü thuËt 3 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung ¶nh, qua s¸ch b¸o…chóng ta ®· lÜnh héi ®îc.
B»ng nh÷ng s¶n phÈm, hiÖn vËt kh¸ phong phó cña ngêi T©y Nguyªn hßa quyÖn víi tÝn ngìng vµ së thÝch víi thÕ giíi mµu s¾c ®îc hiÖn diÖn trong kh«ng gian v¨n hãa nghÖ thuËt trang trÝ cña ngêi T©y Nguyªn. §Ó t×m hiÓu vÎ ®Ñp ®Æc trng Êy ®ã chÝnh lµ lý do t«i chän ®Ò tµi nµy. Môc ®Ých nghiªn cøu, nhiÖm vô nghiªn cøu: T×m hiÓu vÒ ®Æc ®iÓm tù nhiªn – x· héi vïng v¨n hãa T©y Nguyªn. T×m hiÓu mèi quan hÖ vÒ tÝn ngìng víi mµu s¾c, quan niÖm ý nghÜa vÒ mµu s¾c cña T©y Nguyªn.
Quan niÖm vÎ ®Ñp cña mµu ®á- ®en trong nghÖ thuËt trang trÝ T©y Nguyªn. Qua ®Ò tµi thÊy ®îc nÐt ®Ñp cña mµu s¾c riªng trong v¨n hãa nghÖ thuËt trang trÝ T©y Nguyªn. Gãp phÇn gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n hãa d©n téc qua c¸i ®Ñp cña mµu s¾c vµ häa tiÕt. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu: 3.1 §èi tîng nghiªn cøu: Tõ phong tôc tËp qu¸n liªn quan ®Õn vßng ®êi nh sinh ®Î, trëng thµnh, cíi xin tang ma, ®Æc biÖt lµ nghi lÔ liªn quan ®Õn nhµ må vµ quan niÖm hån lóa vïng ®Êt nµy.
Quan niÖm tÝn ngìng víi mµu ®á ®en trong cuéc sèng. Mµu §á - §en trong nghÖ thuËt trang trÝ T©y Nguyªn ®îc thÓ hiÖn qua: _KiÕn tróc _Trang trÝ _ §iªu kh¾c Líp: K55A – Sp Mü thuËt 4 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung _ LÔ héi 3.2: Ph¹m vi nghiªn cøu: T©y Nguyªn bao gåm l·nh thæ cña n¨m tØnh: Gia Rai, Kon Tum, L©m §ång, §¾c L¾c, §¾c N«ng. N»m gän trªn vïng cao nguyªn ®Êt ®á bazan phÝa T©y trung bé. TËp trung gÇn hai m¬i d©n téc anh em Gia Rai, £ §ª, M¹… Víi mµu s¾c §á- §en mang ®Ëm tÝn ngìng T©y Nguyªn ®· hiÖn diÖn trong v¨n hãa nghÖ thuËt.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu: Ph¬ng ph¸p su tÇm tµi liÖu. Ph¬ng ph¸p so s¸nh. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch. Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp cña ®Ò tµi - Gióp sinh viªn mü thuËt tÝch lòy kiÕn thøc vµ hiÓu biÕt thªm vÒ mµu s¾c còng nh c¸ch trang trÝ cña ngêi T©y Nguyªn - Nghiªn cøu , vËn dông vµo viÖc gi¶ng d¹y trong c¸c tr- êng nghÖ thuËt.
Bè côc cña tiÓu luËn Gåm 3 phÇn: A: Më ®Çu B: Néi dung: Ch¬ng 1: §«i nÐt vÒ vïng v¨n hãa T©y Nguyªn Ch¬ng 2: Mµu s¾c §á- §en trong kh«ng gian v¨n ho¸ nghÖ thuËt T©y Nguyªn C: KÕt luËn Líp: K55A – Sp Mü thuËt 5 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung B: Néi dung Ch¬ng 1: §«i nÐt vÒ vïng v¨n hãa T©y Nguyªn 1.1 §Æc ®iÓm tù nhiªn- x· héi 1.11: VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, khÝ hËu: T©y Nguyªn lµ vïng cao nguyªn, gi¸p víi H¹ Lµo vµ §«ng B¾c Campuchia cã con ®êng ®Êt ®á T©y Nguyªn mét thêi huyÒn tho¹i. Thùc chÊt T©y Nguyªn kh«ng ph¶i lµ mét cao nguyªn duy nhÊt mµ lµ mét lo¹t cao nguyªn liÒn kÒ. TÊt c¶ c¸c cao nguyªn nµy ®Òu ®îc bao bäc vÒ phÝa §«ng bëi nh÷ng d·y nói vµ khèi nói cao. T©y Nguyªn cã nhiÒu ®åi nói trËp trïng réng lín víi nh÷ng v¸ch nói treo leo , cã nhiÒu c©y cao, nhiÒu con s«ng réng mªnh m«ng vµ dµi.
Cã thÓ nãi ®Þa h×nh ë ®©y v« cïng hiÓm trë vµ phøc t¹p. KhÝ hËu ë T©y Nguyªn ®îc chia lµm hai mïa: Mïa ma tõ th¸ng 5 ®Õn hÕt th¸ng 10 vµ mïa kh« tõ th¸ng 11 ®Õn thÊng 4, trong ®ã th¸ng 3 vµ th¸ng 4 lµ hai th¸ng nãng vµ kh« nhÊt.12:Tµi nguyªn- x· héi- m«i trêng: So víi c¸c vïng kh¸c trong c¶ níc ®iÒu kiÖn tù nhiªn x· héi T©y Nguyªn cã nhiÒu khã kh¨n nh thiÕu lao ®éng lµnh nghÒ, c¬ së h¹ tÇng kÐm ph¸t triÓn, sù chung ®ông cña nhiÒu s¾c d©n trong mét vïng ®Êt nhá víi møc sèng cßn thÊp. Tuy nhiªn T©y Nguyªn cã diÖn tÝch cµ phª h¬n 290 ngh×n ha, chiªm 4/5 diÖn tÝch cµ phª c¶ níc. Líp: K55A – Sp Mü thuËt 6 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung Tµi nguyªn rõng vµ diÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp ë T©y Nguyªn ®ang ®øng tríc nguy c¬ ngµy cµng suy gi¶m nghiªm träng do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau nh mét phÇn nhá diÖn tÝch rõng s©u cha cã chñ vµ d©n c míi ®Õn lËp nghiÖp x©m lÊn rõng ®Ó ë vµ s¶n xuÊt còng nh n¹n ph¸ rõng, khai th¸c l©m s¶n tr¸i phÐp cha kiÓm so¸t ®îc.Do sù suy gi¶m tµi nguyªn rõng nªn s¶n lîng khai th¸c gç kh«ng ngõng, hiÖn nay chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng ®ang cã thö nghiÖm giao ®Êt, cho thuª ®Êt l©m nghiÖp cho c¸c tæ chøc, hé gia ®×nh, c¸ nh©n sö dông æn ®Þnh, giao rõng kho¸n b¶o vÖ rõng cho hé gia ®×nh vµ céng ®ång ngêi trong bu«n lµng.13: C d©n: NhiÒu d©n téc thiÓu sè chung sèng víi d©n téc ViÖt ë T©y Nguyªn nh Ba Na, Gia Rai, £ ®ª, C¬ Ho, M¹, X¬ §¨ng, Mn«ng…ChÝnh phñ ViÖt Nam céng hßa gäi chung nh÷ng d©n téc nµy lµ “ ®ång bµo s¾c téc” hoÆc “ ngêi Thîng”; “ Thîng” cã nghÜa lµ trªn, “ ngêi Thîng” lµ ngêi ë miÒn cao hay miÒn nói, mét c¸ch gäi ®Æc trng chØ nh÷ng s¾c d©n sinh sèng trªn cao nguyªn miÒn Trung.
Thiªn nhiªn T©y Nguyªn v« cïng kh¾c nghiÖt vµ cã nhiÒu lò quÐt, cã ¶nh hëng lín tíi con ngêi n¬i ®©y. M«i tr- êng ®· t¸c ®éng trùc tiÕp tíi con ngêi T©y Nguyªn t¹o cho con ngêi T©y Nguyªn cã tÝnh c¸ch m¹nh mÏ vµ bèc löa.21: §êi sèng, con ngêi: §êi sèng cña ngêi T©y Nguyªn g¾n chÆt víi thiªn nhiªn, con ngêi kh«ng t¸ch khái thiªn nhiªn, mµ lµ mét bé phËn cña thiªn nhiªn, mäi ho¹t ®éng cña con ngêi ®Òu võa Líp: K55A – Sp Mü thuËt 7 Trêng §¹i häc S ph¹m Hµ Néi TiÓu luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Kim Dung t¸c ®éng lªn thiªn nhiªn, l¹i võa chÞu sù t¸c ®éng trë l¹i cña thiªn nhiªn, mèi quan hÖ cña con ngêi víi thÕ giíi thÇn linh ®ang cai qu¶n thÕ giíi tù nhiªn, ®ã chÝnh lµ c¬ së cña tÝn ngìng. Con ngêi vµ thiªn nhiªn ®· ®îc siªu nhiªn hãa, ®an xen gi÷a hiÖn thùc vµ huyÒn tho¹i, con ngêi sèng gi÷a c©n b»ng vµ æn ®Þnh.