I. Tổng Quan Nghiên Cứu Hỗ Trợ Sinh Kế Ninh Bình Khái Niệm
Phương pháp tiếp cận sinh kế là một trong những phương pháp tiếp cận mới trong phát triển nông thôn. Mục tiêu là nâng cao đời sống hộ gia đình, phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững và hiệu quả. Robert Chambers là người đi đầu về nội dung sinh kế trong những năm 1980. Sau đó, Chambers, Conway và những người khác phát triển và hoàn thiện vào đầu những năm 1990. Một số cơ quan phát triển đã tiếp nhận khái niệm sinh kế và cố gắng đưa vào thực hiện. Phương pháp tiếp cận sinh kế đã được phát triển và hoàn thiện ở các nước phát triển trên thế giới. Dựa trên khuôn khổ cam kết hỗ trợ của Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID) về “Những chính sách và hành động cho việc xúc tiến các loại hình sinh kế bền vững”. Đây là một trong ba mục tiêu mà DFID đã đặt ra trong Sách Trắng năm 1997 nhằm đạt được những mục đích chung về xóa đói giảm nghèo.
1.1. Định Nghĩa Sinh Kế Bền Vững Tiếp Cận DFID
Theo khái niệm của DFID, một sinh kế có thể được mô tả như là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng con người có được. Kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực hiện nhằm để kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ. Theo khái niệm này, sinh kế bao gồm toàn bộ những hoạt động của con người để đạt được mục tiêu. Dựa trên những nguồn lực sẵn có của con người như các nguồn tài nguyên thiên nhiên, các nguồn vốn, lao động, trình độ phát triển của khoa học công nghệ. Tiếp cận sinh kế là cách tư duy về mục tiêu, phạm vi và những ưu tiên cho phát triển nhằm đẩy nhanh tiến độ xóa nghèo.
1.2. Mục Tiêu Của Tiếp Cận Sinh Kế Xóa Đói Giảm Nghèo
Đây là phương pháp tiếp cận sâu rộng với mục đích nắm giữ và cung cấp các phương tiện để tìm hiểu nguyên nhân và các mặt trọng của đói nghèo. Tập trung vào một số yếu tố (như các vấn đề kinh tế, an ninh lương thực). Nó cũng cố gắng phơi bày những mối quan hệ giữa các khía cạnh khác nhau của nghèo đói. Giúp xác lập ưu tiên tốt hơn cho những hoạt động xóa nghèo. Phương pháp tiếp cận sinh kế có mục đích giúp người dân đạt được thành quả lâu dài trong sinh kế. Những kết quả đó được đo bằng các chỉ số do bản thân họ tự xác lập và vì thế họ sẽ không bị đặt ra bên ngoài.
II. Thách Thức Sinh Kế Sau Thảm Họa Đất Ở Ninh Bình Vấn Đề
Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa diễn ra như một quy luật tất yếu khách quan. Đặc biệt dưới tác động của xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra hiện nay. Quá trình phát triển kinh tế đã mang lại nhiều kết quả tốt. Giúp nhiều địa phương có điều kiện phát triển công nghiệp, dịch vụ. Tuy nhiên cùng với đó là việc thu hồi đất sản xuất đã có tác động đến đời sống của hàng ngàn hộ gia đình. Các hộ bị thu hồi đất phần lớn là những hộ sản xuất nông nghiệp. Tỉnh Ninh Bình nằm trong khu vực ảnh hưởng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ. Có vị trí địa lý và giao thông thuận tiện, có nhiều tiềm năng về du lịch và cách Hà Nội không xa. Cho nên có nhiều lợi thế, cơ hội để phát triển.
2.1. Ảnh Hưởng Thu Hồi Đất Đến Sinh Kế Mất Việc Làm
Trong quá trình tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa, việc hình thành các khu công nghiệp, các khu đô thị, đường giao thông là một tất yếu khách quan. Để có tiền đề về vị trí, đất đai xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, đường giao thông này. Chính quyền địa phương đã thực hiện thu hồi khá nhiều diện tích đất, đặc biệt là đất nông nghiệp. Sau khi bị thu hồi đất, có nhiều hộ đã được tạo điều kiện chuyển đổi sang các ngành nghề khác. Nhưng cũng có rất nhiều hộ phải đối mặt với mất việc làm. Hàng năm có khoảng 6 – 8 nghìn ha đất nông nghiệp được chuyển sang mục đích phi nông nghiệp. Tương ứng với khoảng 1.5 lao động/hộ bị mất việc làm.
2.2. Tác Động Thu Hồi Đất Mất Tài Sản Sinh Kế
Việc thu hồi đất không chỉ làm các hộ nông dân mất đi tài sản sinh kế đặc biệt quan trọng là đất đai. Mà còn làm mất đi địa vị, các cơ hội, nguồn thực phẩm, thu nhập của hộ gia đình và cộng đồng. Gây ra sự xáo trộn xã hội. Với trình độ dân trí có hạn, quen lao động chân tay, người nông dân đã xoay xở như thế nào với cuộc sống mới? Có nhiều người phải đổ ra thành thị để kiếm việc làm và đối mặt với rủi ro của cuộc sống nơi đô thị. Một số ít lao động trẻ được tuyển dụng vào làm việc trong khu công nghiệp. Một số lao động tìm kiếm việc làm tại các địa phương khác. Hoăc mở các dịch vụ (mở quán nước, xây dựng nhà ở cho thuê).
III. Giải Pháp Hỗ Trợ Sinh Kế Bền Vững Ninh Bình Cách Tiếp Cận
Bên cạnh đó những nông dân không bị thu hồi đất cũng bị tác động đến sản xuất của mình. Một phần lao động trong gia đình chuyển sang làm việc trong nhà máy hoặc dịch vụ trong khu công nghiệp. Ninh Bình đã có nhiều biện pháp tác động nhằm ổn định đời sống cho người dân sau khi bị thu hồi đất. Như: chính sách định cư, chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề… Mặc dù thế vấn đề sinh kế của người dân mất đất sản xuất nông nghiệp còn gặp rất nhiều khó khăn. Rất cần sự trợ giúp của các cấp, ngành và của địa phương để họ ổn định với cuộc sống mới.
3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Sinh Kế Đào Tạo Nghề
Xuất phát từ ý nghĩa lý luận và thực tiễn của vấn đề, tôi chọn đề tài: “Hỗ trợ sinh kế cho hộ gia đình bị thu hồi đất ở tỉnh Ninh Bình” làm luận văn thạc sĩ của mình. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài là: Ninh Bình đã hỗ trợ sinh kế cho hộ nông dân sau thu hồi đất như thế nào? Những kết quả đạt được? Những hạn chế và nguyên nhân của tình hình là gì? Cần có những giải pháp nào để tăng cường hỗ trợ sinh kế cho hộ nông dân sau thu hồi đất tại Ninh Bình?
3.2. Ứng Xử Của Người Dân Sau Thu Hồi Đất Chuyển Đổi Nghề
Trong những năm gần đây, việc xây dựng các khu công nghiệp diễn ra ngày càng nhiều. Vấn đề giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, đảm bảo sinh kế cho người nông dân. Đặc biệt là những hộ dân bị thu hồi đất nông nghiệp đang là vấn đề bức xúc được các cấp ngành và nhiều người quan tâm. Ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề sinh kế hộ nông dân. Cụ thể là sinh kế của hộ nông dân sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp như: Sinh kế của hộ nông dân sau khi mất đất sản xuất nông nghiệp do xây dựng khu công nghiệp ở xã Nghĩa Hiệp, Yên Mỹ, Hưng Yên.
IV. Nghiên Cứu Sinh Kế Sau Thu Hồi Đất Kinh Nghiệm Thực Tiễn
Nghiên cứu sinh kế của hộ nông dân sau thu hồi đất nông nghiệp tại thôn Thọ Đa, xã Kim Nỗ, huyện Đông Anh, Hà Nội. Sinh kế của người dân ven khu công nghiệp Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh - Thực trạng và giải pháp. Luận văn thạc sỹ, năm 2008, Nguyễn Duy Hoàn. Ảnh hưởng của xây dựng khu công nghiệp đến sinh kế của người dân ven khu công nghiệp Nam Sách - Hải Dương. Luận văn Thạc sỹ, năm 2008, Đỗ Thị Dung. Ảnh hưởng của việc thu hồi đất nông nghiệp đến sản xuất và đời sống của các hộ nông dân xã Tứ Minh – thành phố Hải Phòng. Luận văn Thạc sỹ, năm 2005, Vũ Tiến Quang.
4.1. Ảnh Hưởng Mất Đất Nông Nghiệp Xây Dựng Khu Công Nghiệp
Nghiên cứu ảnh hưởng của mất đất nông nghiệp do xây dựng khu công nghiệp Bắc Phú Cát đến sinh kế của nông dân xã Phú Cát, Quốc Oai, Hà Tây. Nghiên cứu ảnh hưởng của việc thu hồi đất do xây dựng khu công nghiệp tập trung đến đời sống kinh tế - xã hội của nông dân xã Phương Liễu - Quế Võ - Bắc Ninh. Tác động của thu hồi đất nông nghiệp đến sản xuất và đời sống của hộ dân xã Yên Sơn - Quốc Oai – Hà Tây. Luận văn Thạc sỹ, năm 2006, Nguyễn Thị Xuân. Các nghiên cứu này đều tìm hiểu sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp, ứng xử của họ.
4.2. Tác Động Của Khu Công Nghiệp Cơ Hội Việc Làm
Nói lên ảnh hưởng của việc thu hồi đất hay ảnh hưởng của khu công nghiệp đến sinh kế của người dân. Hầu hết các nghiên cứu cho rằng việc thu hồi đất để xây dựng khu công nghiệp có ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Mặc dù nó tạo cơ hội việc làm mới cho nông dân nhưng do trình độ của người dân thấp nên không thể đáp ứng được nhu cầu lao động chất lượng cao của nhà máy, xí nghiệp. Dẫn đến tình trạng thất nghiệp và khả năng kiếm sống của họ bị đe dọa.
V. Mục Tiêu Nghiên Cứu Hỗ Trợ Sinh Kế Ninh Bình Giải Pháp
Nghiên cứu sinh kế của hộ nông dân bị thu hồi đất ở tỉnh Ninh Bình sau khi thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp. Đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo sinh kế cho hộ nông dân xã Ninh Phú - Thành phố Ninh Bình - tỉnh Ninh Bình. Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài là: Làm rõ những vấn đề lý luận về sinh kế của hộ nông dân sau thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp.
5.1. Kinh Nghiệm Về Sinh Kế Thu Hồi Đất Nông Nghiệp
Nghiên cứu một số kinh nghiệm về sinh kế của hộ nông dân sau thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp ở một số tỉnh, thành phố. Nghiên cứu thực trạng giải quyết về sinh kế của hộ nông dân sau thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp trong thời gian qua của tỉnh Ninh Bình nói chung và xã Ninh Phú, Thành phố Ninh Bình nói riêng.
5.2. Đề Xuất Giải Pháp Đảm Bảo Sinh Kế Bền Vững
Đề xuất một số giải pháp giải quyết về sinh kế của hộ nông dân sau thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp của tỉnh Ninh Bình. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những hỗ trợ sinh kế cho hộ nông dân sau thu hồi đất ở Ninh Bình. Những cơ chế, chính sách hỗ trợ sinh kế cho hộ nông dân của nhà nước các cấp là đối tượng nghiên cứu của đề tài.
VI. Phạm Vi Nghiên Cứu Hỗ Trợ Sinh Kế Ninh Bình Không Gian
Nghiên cứu những hoạt động hỗ trợ sinh kế cho hộ nông dân sau thu hồi đất ở Ninh Bình. Đề tài nghiên cứu giai đoạn từ 2011 – 2013. Phương pháp thu thập, xử lý và phân tích tài liệu. Tài liệu thứ cấp là những thông tin có sẵn được thu thập từ các nguồn sách báo, trang Web, các báo cáo tổng kết của Ninh Bình. Tài liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra. Dựa trên nội dung nghiên cứu của đề tài, thiết kế bảng hỏi điều tra. Sau đó tiến hành phỏng vấn các hộ theo tiêu chí đã phân loại hộ.
6.1. Phương Pháp Điều Tra Đánh Giá Nông Thôn
Để tiến hành thu thập số liệu chúng tôi sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA). Nội dung điều tra: Thông tin chung về hộ như tên chủ hộ, địa chỉ, số nhân khẩu, lao động, diện tích đất đai, vốn và tài sản của hộ. Nguồn thu từ sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản), thu từ ngành nghề, dịch vụ. Các khoản chi, chi cho sản xuất nông nghiệp, chi phục vụ đời sống, chi cho giáo dục, văn hóa, xã hội, chữa bệnh.
6.2. Phương Pháp Phỏng Vấn Thu Thập Thông Tin
Phương pháp điều tra: Phỏng vấn chủ hộ trực tiếp dựa trên phiếu điều tra đã được chuẩn bị sẵn, các câu hỏi xung quanh chủ đề kinh tế hộ, sinh kế và thay đổi sinh kế của người dân và của vùng. Sau khi thu thập số liệu điều tra các hộ, tiến hành xử lý số liệu bằng công cụ: Máy tính cá nhân, sử dụng chương trình Microsoft Excel trên máy vi tính. Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để mô tả lại thực trạng sinh kế và thay đổi sinh kế của người dân trong xã. Cũng như các hoạt động trong đời sống kinh tế của người dân trong xã thông qua thu thập tài liệu, thông qua điều tra chọn mẫu.
