Ene En Gaui tere as Bi seee ee eee af eta ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HỖ CHỈ MINH TRƯỜNG BAI HOC SƯ PHAM KHOA NGU VAN. LUẬN VAN TOT NGHIỆP BAI HOC CAU DO VIET NAM - MAY VAN DE NGON NGU HOC NGUŨI HUONG DAN PTS Winding “ng SINH VIÊN THƯC HIẾN Bad Kaen Thay «de ¿an rin chan lrụng ecm ou Heig FOodag fd ‘Ding dé tận tinh hartag dan em hoan ral feegiae oahan neta. Din châm Medals coon on Khoo git asia, ema on ban bệ da gánh de, ding gap ý kiểm the tad trong quad trink Hue hiện luge eda, Người thực hiện Bai Haan Thay «Aa MUC LUC. ae Trang DAN LUAN IL Mục dich, ý nyhia của dé tài 1 II.
Phạm vị nghiên cứu và nguồn din liệu 2 Wi. Lịch sử vấn dé 3 IV. Đáng nên của luận văn 4 V. Phương pháp: nghiền cứu 4 VỊ.
Cau trúc luận vn 4 NỘI DUNG Chương | HÌNH THỨC DIỄN TA CUA CÂU BO 6 I. Cầu dé không vẫn 6 II. Cầu dé có van 7 1. Vinh thức thư ca 7 2.
Logi khăng phái thư 16 Chương, II PHƯƠNG THỨC DIỄN TẢ CÂU ĐỐ 23 A. Can cứ vào mới quan hé giữa vật da và lời dé 23 II. Can cứ vào lai dé 28 B, Da pian tiếp 311 1. [hưng phap so sánh 12 2.
Phương pháp chuyển hoá 49 3. Dã gián tiếp sử dụng lai chơi chữ 45 4. Bố pidn tiếp sử dụng lat giấu dâu hở duôi 50 I. Can cử vào lời de 51 1.
Phạm trù nghịch lý 51 2. Phạm trù quái ej 53 3. Phạm trù cái lục 54 4. Ngoa dụ ¬4 5, Dẫn luận - lập Kieu 55 6 Đối 57 KET LUAN 65 DAM LUA 1.
MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA CUA DE TÀI : l2 âu dé là một loại hình của văn học dan gian. Nếu ca dao, dan ca trữ tinh là “tiếng hát di từ trải tìm lên miệng” thì câu đố là “tiếng cười của trí tuệ thông minh linh heat’. Né là một phương tiện đặt biệt để nhận thức và kiểm tra nhận thức vé các sự vật, sự việc và các hiện tượng trong thé giới khách quan. Tuy câu đố it mang tính chất trữ tình và ý nghĩa xã hội như tục ngữ, ca dao.
nhưng nó cũng có vị tri, vai trò riêng của mình, nhất là trong lĩnh vực đời sống tinh thần của nhân dân. Câu đố là một phương tiện để giải trí trong lúc lao động và vui chơi. Câu đố cũng góp phdn mở mang trí tuệ và có tác dụng giáo dykg đổi với trẻ em. Câu đố rèn luyện óc quan sắt, óc suy luận, khả năng tưởng tượng nhằm mục dich mở mang trí tuệ.
Nó còn là một tư liệu giúp chúng ta tìm hiểu đời sống và thế giới quan của nhản dân lao động trong những thời kỳ lịch sử nhất định, Ngoài ra, câu đố cũng có “ảnh hưởng đến văn học thành văn” ?, Câu đố vẫn còn sức sống lâu bến trong đời sống tỉnh thần của nhân dân, trước hết vì nó được tạo nên bởi nhiều giá trị, nhưng quan trọng nhất vẫn là giá trị nghệ thuật hay nói dang hơn là kỹ thuật " điễn đạt tài tình, Câu đố thể hiện sự giầu có của ngôn ngữ Việt Nam với những cách so sánh, ẩn dụ, lộng ngữ. độc đáo, với những cách chơi chữ hoá búa, tinh vi. Bi sâu vào tim hiểu các hình thức, nghệ thuật diễn dat, các phương pháp sdng lao của câu dé là rất có ý nghĩa.Vì có như thế, chúng ta mới có thể khám phá ra dược những sự quan sal, những cách liên tưởng độc dao và trí thông minh tài tinh của nhân dân lao động qua một “pho cách trí viết bằng phương pháp nghệ thuật đặc biệt" TM này. (1) Hguyễn Văn Trung - Câu dé Việt Nam {tải bản có bd sung) NXB TPHCM - 1991, tr.
172, {21 Minh Viet Giao - Cầu dé Việt Mam - HXE KHXH - 1897. (11 Hguyễn Văn Trung, sdứ, It 17 (4) Ninh Viết Giao, sdd, tr 47, SVTH : Fai! (Fauimn Chụu An Qrang f Lugn adn tốt nghiệp I. PHAM VI NGHIÊN CỨU VÀ NGUON DẪN LIEU: Trong luận văn này, do điêu kiện hạn chế, chúng lôi không nghiền cứu tổng quái về tất cả các thể loại, tất cả các khía cạnh của câu đố. Do đó, chúng tôi không tim hiểu những loại như hát đố, đố Kiểu mà Nguyễn Văn Trưng (“Câu đố Việt Nam”, sdd) cho rằng đây là những thể loại của câu dé.
- Chang khoe chàng lắm văn chương : Đố chang biết cỏ bên đường bao nhiều ? Em về đếm cát bình hương Binh hương bao nhiều cát thì cỏ bên đường bấy nhiêu. Bố; Truyện Kiểu anh đã thuộc nhiễu Đố anh kể được câu Kiểu năm cho ? Đáp : Lam cho cho mệt cho mé Lam cho dan díu @ chế cho coi Đây là những câu được trình bay dưới hình thức hat dé đối dap để thử tai tim hiểu nhau, làm quen tỏ tinh. Nó là một thể loại của dân ca." Va chúng tôi cũng không khảo sát lấi đố nói””, dé mẹo”, đố toanTM. Thực ra, theo chúng tôi, những loại trên là những “hình thức để” chứ không phải là “câu da”.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chỉ nghiên cứu phần lời đố _ di sâu vào các hình thức, phương thức diễn tả, thống kê tan số xuất hiện để hiểu rã hơn về nghệ thuật của câu dé. Tư liệu khản sát luận văn là kho tang câu dé Việt Nam qua các công trình sưu 1am, nghiền cứu với những kí hiệu qui ước sau đây: 1, Cau dé Việt Nam (tải bản bổ sung), Nguyễn Văn Trưng, NXB TPHCM, 1991. Ký hiệu : TL; (5) Kem “Tuc ngữ, ca dao, dẫn ca, Việt Nam", Mũ Neoc Phan. XE KHXH, Ha Hội.
1997, phan DAN CA, (6), (71, (8), Xem “Cau đố Viel Ham”, Neuyén Vain Trung, sửở, tr. SVTH : Paid Quin Clhụu cin Grang 2 Luin odin idl hiệp mg 2. Câu đố Việt Nam, Ninh Viết Giao. Ký hiệu : TL; Chúng tôi tập hợp tất cả những câu đố ở hai tài liệu ấy.
Tài liệu 1 có 1513 câu dé, tai liệu 2 có 1301 cau", Sau khi dối chiếu hai tài liệu, chúng tôi thấy có 643 câu ở TL; trùng với các câu ở TL,, Như vậy, chúng tôi khảo sat 1513 cầu đố ở TL, 458 câu đổ ở TL), tổng cộng là 1971 câu. Tư liệu về câu dé Việt Nam không chỉ có ngắn này. Tuy nhiên, vì thời gian thực hiện dé tài không nhiều và chưa có đủ điều kiện để sưu tắm, tìm hiểu, chúng tôi chỉ sử dụng hai ngudn tài liệu trên vi theo chúng tôi, nó khá day đủ. LICH SỬ VẤN ĐỀ : Cho đến nay, các công trình sưu tim, nghiên cứu về câu đố còn rất ít.
Câu dé chưa được nghiên cứu như một đối tượng nghiên cứu chuyên sâu theo quan điểm, phương pháp của ngành ngôn ngữ học. Các tác pid như Nguyễn Văn Ngọc (Phản phụ tập II. Tục ngữ phong dao, Hà N6i,1928), Nguyễn Văn Xing (Thai ngữ phổ thông, Sài Gon, 1949), Phạm Văn Giao (Câu đố câu thai Hxhb Phạm Văn Tiến, Sài Gon, 1956) chỉ giới thiệu câu dé sưu lắm được chứ không nghiên cứu về nó, Các nhà nghiên cứu văn học dan gian như Bai Văn Nguyên trong “Lich sử văn học Việt Nam" (Văn học dân gian! Mxb Giáa dục, Ha Nội, 1970, từ trang 205 đến trang 219; Dinh Gia Khánh, Chu Xuân Diễn trong “Văn học dan gian Việt Nam” - NXB Bai học và giáo dục chuyên nghiệp, Hà Nội,1977, từ trang 34 đến trang 55; Hoàng Tiến Tye trong “Văn học dân gian Việt Nam" - Nxb Giáo dục,1998, từ trang 145 đến trang 162.cũng nói về câu đố nhưng với tinh chất là một loại hình của văn học dân gian. Tác giả ấy chủ yếu đi sầu vào nội dung, ý nghĩa của câu đố.
Vấn dé nghệ thuật câu dé cũng có để cận nhưng còn sơ lược, khái quái, không có số liệu thống kê. Nhà nghiên cứu Ninh Viết Giao có viết cả cuốn sách về “Câu đố Việt Nam"_ Hà Nội, 1958 (In lẫn thứ 4, có sửa chữa, bổ sung vào năm 1997, Nxb KHXHI nhưng chủ yếu chi giới thiệu những câu dé sưu tắm được. Ở 43 trang giới thiệu dau, tác giả dé cận đến nhiều vấn dé nội dung câu đố. Vấn để về phương pháp sáng tao câu đố được phan tích sâu hơn các tác giả trên nhưng vẫn chưa cụ thể và đầy di.
Riêng Nguyễn Văn Trung trong “Câu đố Việt Nam" (Tái bản có bổ sung)_ Nxb TPHCM,1991 có nghiền cứu kỹ hơn về khiá cạnh của cầu đố: từ xuất xứ, nguén pốc, phân loại, các cấu tao, tấn số đến những lối nhìn, các khiá cạnh văn chương nghệ thuật của cầu đố, svu tầm và giới thiệu các cầu đố. (9) Kể cd các câu bi đánh số sai do lỗi in ở cde trang 56, 214, 342. Và từ cầu 1799 trở di không mim trong dang câu đố chúng tôi khảa sit SVTH : Bat Qin Ghhụu cẩn Grang 3 Nhin chung, chưa có công trình nào đặt vấn dé “câu đố Việt Nam" như một đối tượng độc lập để nghiên cứu dưới góc độ của ngành ngôn ngữ học cũng như chưa có công trình nào nghiên cứu về các hình thức, phương thức sáng tạo câu dé bằng các tư liệu thống kẽ, miêu tả 1 mi, cụ thể. Vi vậy, việc di sâu vào tìm hiểu câu đố là một vấn để đáng quan tâm; nhất là phải làm nổi bat những đặc điểm và giá trị nghệ thuật của câu đố để qua dé, chúng ta có thể tìm hiểu, học tap những phương pháp nhận thức, năng lực tư duy của cha ông.
ĐỒNG GÓP CỦA LUẬN VĂN : Lan đầu tiên, luận văn khảo sát với một số lượng câu đố lớn đến 1971 câu. Trong luận văn này, chúng tôi không có tham vọng đưa ra những vấn để, những nhận định hoàn toàn mới mẻ và sâu sắc. Chúng tôi chỉ đặt nhiệm vụ cho mình cố gắng khảo sát, phân tích một cách tương đối day du, ti ml và chính xác hon hằng những số liệu cụ thể - nghĩa là tất cả déu được lượng hóa - về các hình thức nghệ thuật trên cơ sở tiến thu những kiến thức, những quan niệm của những nhà nghiên cứu di trước mà chúng tôi cho là chưa hợp lý.Tất cả đếu nhằm mục tiêu góp thêm cứ liệu làm nổi bat giá trị nphệ thuật của câu đố - khẳng định vị trí không thể thiếu của cầu đố trong nền văn hóa dân gian Việt Nam. Qua đó, luận văn cũng góp phần bdo vệ và tôn vinh những giá trị tinh than đáng qúi của nhân dân - những giá trị đã được nhần dân sáng tao nên một cách thông minh, tai tinh và hết sức phong phú.