Luận văn thạc sĩ về văn học và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản, Nam Định

Khám phá luận văn thạc sĩ về văn học dân gian và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản, Vụ Bản, Nam Định, với những giá trị văn hóa độc đáo.

• Tác giả: Trần Thị Bích Lê
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Nguyễn Thị Huế
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Nghiên cứu văn học và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản, Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài (Lý do chọn đề tài)
• Tổng quan vấn đề nghiên cứu (Lịch sử vấn đề)
• Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• Đóng góp của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Giới thiệu khái quát về vùng Thiên Bản-Vụ Bản (Nam Định)
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VĂN HỌC DÂN GIAN VÙNG THIÊN BẢN – VỤ BẢN
• 2.1. Khái quát về văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.2. Các thể loại văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.3. Thần thoại Thiên Bản-Vụ Bản (Thần thoại được truyền thuyết hóa)
• 2.4. Truyền thuyết Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.5. Tục ngữ, ca dao Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.6. Dân ca Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.7. Đặc trưng văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VĂN HÓA DÂN GIAN VÙNG THIÊN BẢN – VỤ BẢN
• 3.1. Khái quát văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.2. Một số yếu tố văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.3. Tín ngưỡng và sinh hoạt tín ngưỡng vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.4. Phong tục, tập quán Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.5. Lễ hội Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.6. Di tích Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.7. Đặc trưng văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.8. Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian Thiên Bản-Vụ Bản
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu văn học và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản Vụ Bản

Vùng Thiên Bản-Vụ Bản, thuộc tỉnh Nam Định, là nơi có bề dày lịch sử và văn hóa phong phú. Nơi đây không chỉ nổi bật với văn học dân gian mà còn là trung tâm của nhiều truyền thuyết Nam Định. Việc nghiên cứu văn học và văn hóa dân gian tại đây giúp khẳng định giá trị văn hóa độc đáo của vùng đất này. Các thể loại văn học dân gian như thần thoại, truyền thuyết, tục ngữ, ca dao, và dân ca đều mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương. Nghiên cứu này không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa mà còn tạo ra những giá trị mới cho cộng đồng.

1.1. Giới thiệu khái quát về văn hóa vùng Thiên Bản

Văn hóa vùng Thiên Bản-Vụ Bản được hình thành từ những yếu tố lịch sử, địa lý và xã hội. Nơi đây có nhiều di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt là hệ thống tín ngưỡng dân gian. Các lễ hội truyền thống và phong tục tập quán cũng là những yếu tố quan trọng trong việc hình thành bản sắc văn hóa nơi đây.

1.2. Tình hình nghiên cứu văn học dân gian tại Nam Định

Nghiên cứu về văn học dân gian tại Nam Định đã có nhiều công trình đáng chú ý. Tuy nhiên, việc nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa văn học và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản vẫn còn hạn chế. Các công trình hiện có chủ yếu tập trung vào việc sưu tầm và giới thiệu mà chưa đi sâu vào phân tích và đánh giá.

II. Những thách thức trong nghiên cứu văn học dân gian vùng Thiên Bản Vụ Bản

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc nghiên cứu văn học dân gian tại vùng Thiên Bản-Vụ Bản vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là thiếu tài liệu và nguồn tư liệu đáng tin cậy. Ngoài ra, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian cũng đang gặp khó khăn do sự thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn tư liệu

Nhiều tác phẩm văn học dân gian chưa được ghi chép lại, dẫn đến việc mất mát thông tin quan trọng. Việc thiếu tài liệu cũng làm cho việc nghiên cứu trở nên khó khăn hơn, ảnh hưởng đến chất lượng và độ tin cậy của các công trình nghiên cứu.

2.2. Sự thay đổi của xã hội hiện đại

Sự phát triển của công nghệ và đô thị hóa đã làm thay đổi nhiều phong tục tập quán truyền thống. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến văn hóa dân gian mà còn làm giảm đi sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với các giá trị văn hóa truyền thống.

III. Phương pháp nghiên cứu văn học dân gian vùng Thiên Bản Vụ Bản hiệu quả

Để nghiên cứu hiệu quả về văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Việc kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp làm rõ hơn các đặc điểm của văn học dân gian tại đây. Các phương pháp như điều tra, phỏng vấn và khảo sát thực địa sẽ cung cấp thông tin phong phú và chính xác.

3.1. Phương pháp điều tra và phỏng vấn

Phương pháp điều tra và phỏng vấn giúp thu thập thông tin từ người dân địa phương về các thể loại văn học dân gian. Điều này không chỉ giúp làm phong phú thêm tư liệu mà còn tạo cơ hội cho người dân chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức của họ.

3.2. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa là một phương pháp quan trọng để ghi nhận các phong tục tập quán và lễ hội truyền thống. Việc này giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về văn hóa dân gian và mối quan hệ giữa văn học và văn hóa tại vùng Thiên Bản-Vụ Bản.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu văn học dân gian

Nghiên cứu về văn học dân gian không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian sẽ góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản văn hóa. Đồng thời, các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong giáo dục và phát triển du lịch văn hóa.

4.1. Bảo tồn di sản văn hóa

Việc nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và hoạt động cộng đồng có thể được tổ chức để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa dân gian.

4.2. Phát triển du lịch văn hóa

Nghiên cứu văn học dân gian có thể tạo ra cơ hội phát triển du lịch văn hóa tại vùng Thiên Bản-Vụ Bản. Các lễ hội và hoạt động văn hóa truyền thống có thể thu hút du khách, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu văn học dân gian

Nghiên cứu văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản là một lĩnh vực quan trọng, cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn tạo ra những giá trị mới cho cộng đồng. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, chính quyền và cộng đồng để thực hiện các chương trình bảo tồn hiệu quả.

5.1. Tăng cường hợp tác nghiên cứu

Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương để thu thập và bảo tồn các giá trị văn hóa. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra những giá trị thực tiễn.

5.2. Định hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu văn học dân gian cần được mở rộng hơn nữa, không chỉ tập trung vào các thể loại văn học mà còn xem xét mối quan hệ giữa văn học và các yếu tố văn hóa khác. Điều này sẽ giúp tạo ra cái nhìn toàn diện hơn về văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Thiên Bản-Vụ Bản thuộc tỉnh Nam Định, nằm trong vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ, là một trong những cái nôi sinh ngụ của người Việt cổ với dấu vết cư trú cách đây khoảng 4-5 ngàn năm. Đây là mảnh đất thiêng, trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu lớn nhất cả nước, đồng thời là vùng văn hóa, xã hội và kinh tế được định hình qua lịch sử lâu dài của đất nước. Văn học dân gian và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản mang đậm dấu ấn văn minh đồng bằng sông Hồng nhưng cũng có những sắc thái riêng biệt, truyền thống độc đáo.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa các thể loại văn học dân gian như thần thoại được truyền thuyết hóa, truyền thuyết, tục ngữ, ca dao, dân ca; đồng thời phân tích đặc trưng của từng thể loại và mối quan hệ giữa văn học dân gian với văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vùng Thiên Bản-Vụ Bản, tỉnh Nam Định, với dữ liệu thu thập từ các tư liệu dân gian, địa chí, và khảo sát thực địa trong giai đoạn trước năm 2019.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, góp phần xây dựng cách nhìn đa chiều về vùng đất Thiên Bản-Vụ Bản, đồng thời bổ sung tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy và nghiên cứu văn học dân gian, văn hóa dân gian địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về văn hóa dân gian và văn học dân gian, trong đó:

• Văn hóa dân gian được hiểu là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do nhân dân sáng tạo, bao gồm nghệ thuật ngôn từ dân gian, nghệ thuật tạo hình dân gian và nghệ thuật diễn xướng dân gian.
• Văn học dân gian là bộ phận nghệ thuật ngôn từ dân gian, gồm các loại hình tự sự (thần thoại, truyền thuyết), trữ tình (ca dao, dân ca), luận lý (tục ngữ, câu đố) và kịch-sân khấu dân gian.
• Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian được xem xét qua các khía cạnh: văn học dân gian phản ánh tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lễ hội; đồng thời văn hóa dân gian bảo lưu và phát huy giá trị văn học dân gian.
• Lý thuyết vùng văn hóa giúp xác định Thiên Bản-Vụ Bản thuộc vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ, với đặc điểm địa lý, lịch sử, xã hội và văn hóa đặc thù.

Các lý thuyết này tạo nền tảng để phân tích sâu sắc các thể loại văn học dân gian và mối quan hệ đa chiều với văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, phối hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu so sánh loại hình để phân tích các thể loại văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản so với các vùng khác.
• Phương pháp điều tra, điền dã nhằm thu thập tư liệu thực địa về các thể loại văn học dân gian, tín ngưỡng, phong tục, lễ hội.
• Phương pháp thống kê để tổng hợp, phân loại và đánh giá số lượng, đặc điểm các tác phẩm, câu chuyện dân gian.
• Phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp ngôn ngữ học, văn hóa học, lịch sử và xã hội học nhằm hiểu toàn diện về văn học và văn hóa dân gian.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm tư liệu sưu tầm từ các công trình nghiên cứu trước, địa chí, thần tích, truyền thuyết, tục ngữ, ca dao, dân ca, cùng với khảo sát thực địa tại các xã thuộc huyện Vụ Bản. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hàng trăm tác phẩm, câu chuyện và hiện vật văn hóa dân gian được phân tích kỹ lưỡng. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong nhiều năm trước năm 2019, đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện mạo và đặc trưng văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản
   Văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản phong phú về thể loại với các thể loại chính: thần thoại được truyền thuyết hóa, truyền thuyết, tục ngữ, ca dao, dân ca. Ví dụ, có khoảng 6 truyện truyền kỳ nổi bật, 53 câu tục ngữ và 89 câu ca dao đậm dấu ấn địa phương. Các thể loại này phản ánh đời sống tâm linh, xã hội, lao động sản xuất và tình cảm con người vùng đất này.

2. Thần thoại được truyền thuyết hóa
   Các thần thoại đã được truyền thuyết hóa, chuyển hóa từ các vị thần tự nhiên thành nhân thần với tính cách gần gũi con người. Ví dụ, nhân vật Cường Bạo Đại Vương có sức mạnh phi thường nhưng cũng mang tính cách con người, thể hiện sự mưu trí và dũng cảm. Thần Tam Bành có tính cách trừng phạt kẻ có tội nhưng cũng có lúc quá tay, phản ánh quan niệm đạo đức dân gian.

3. Truyền thuyết lịch sử và văn hóa
   Truyền thuyết về các nhân vật lịch sử như vua Hùng, Hai Bà Trưng, Lý Trần, Lê Nguyễn được lưu truyền rộng rãi, phản ánh lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Truyền thuyết về Thánh Mẫu Liễu Hạnh là một trong những truyền thuyết phong phú và có ảnh hưởng sâu sắc nhất, thể hiện tín ngưỡng thờ Mẫu đặc trưng của vùng.

4. Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian
   Văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản không chỉ phản ánh tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lễ hội mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian. Ví dụ, các truyền thuyết về tổ nghề như nghề rèn Bảo Ngũ, nghề dệt Giáp Ba thể hiện sự gắn bó giữa nghề truyền thống và đời sống cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản vừa mang nét chung của văn học dân gian đồng bằng Bắc Bộ, vừa có những đặc trưng riêng biệt do điều kiện địa lý, lịch sử và văn hóa đặc thù. Việc thần thoại được truyền thuyết hóa phản ánh quá trình tiếp nhận và biến đổi văn hóa dân gian phù hợp với tâm thức và đời sống người dân địa phương.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã đi sâu hơn vào mối quan hệ đa chiều giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian, đồng thời hệ thống hóa các thể loại và đặc trưng vùng miền một cách khoa học. Các số liệu cụ thể về số lượng tác phẩm, câu chuyện, cùng với phân tích chi tiết các truyền thuyết, tục ngữ, ca dao đã minh chứng cho sự phong phú và đa dạng của kho tàng văn học dân gian Thiên Bản-Vụ Bản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân loại thể loại văn học dân gian, bảng thống kê số lượng truyền thuyết theo thời kỳ lịch sử, và sơ đồ mối quan hệ giữa các yếu tố văn hóa dân gian như tín ngưỡng, lễ hội, và văn học dân gian.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác sưu tầm, bảo tồn tư liệu văn học dân gian
   Động từ hành động: Tổ chức các đợt điều tra, thu thập tư liệu tại các xã vùng Thiên Bản-Vụ Bản.
   Target metric: Hoàn thành bộ sưu tập tư liệu văn học dân gian với ít nhất 200 tác phẩm được số hóa trong vòng 2 năm.
   Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, các trường đại học, trung tâm nghiên cứu văn hóa dân gian.

2. Phát triển các chương trình giáo dục, truyền thông về văn hóa dân gian địa phương
   Động từ hành động: Xây dựng chương trình giảng dạy, tổ chức hội thảo, triển lãm văn hóa dân gian.
   Target metric: Tăng 30% số lượng học sinh, sinh viên và cộng đồng tham gia các hoạt động văn hóa dân gian trong 3 năm.
   Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa, các trường học địa phương.

3. Khuyến khích phát triển du lịch văn hóa dựa trên di sản văn học dân gian và tín ngưỡng thờ Mẫu
   Động từ hành động: Xây dựng tour du lịch văn hóa, quảng bá lễ hội Phủ Dầy và các di tích liên quan.
   Target metric: Tăng 20% lượng khách du lịch văn hóa đến Thiên Bản-Vụ Bản trong 2 năm.
   Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch, UBND huyện Vụ Bản, doanh nghiệp du lịch.

4. Hỗ trợ phát triển nghề thủ công truyền thống gắn với văn hóa dân gian
   Động từ hành động: Cung cấp đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và thị trường cho các làng nghề truyền thống.
   Target metric: Tăng 15% thu nhập của các hộ gia đình làm nghề truyền thống trong 3 năm.
   Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các tổ chức nghề nghiệp, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và văn học dân gian
   Luận văn cung cấp hệ thống tư liệu phong phú, phân tích chuyên sâu về các thể loại văn học dân gian và mối quan hệ với văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản, hỗ trợ nghiên cứu chuyên ngành.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ, Văn hóa và Văn học Việt Nam
   Tài liệu tham khảo quý giá cho việc giảng dạy và học tập về văn học dân gian, văn hóa dân gian địa phương, giúp hiểu rõ đặc trưng vùng miền và phát triển nghiên cứu học thuật.

3. Cơ quan quản lý văn hóa và du lịch địa phương
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân gian, phát triển du lịch văn hóa dựa trên di sản truyền thống.

4. Người làm nghề thủ công truyền thống và cộng đồng dân cư địa phương
   Giúp nhận thức rõ hơn về giá trị văn hóa, lịch sử nghề nghiệp, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn và phát triển nghề truyền thống gắn với văn hóa dân gian.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản có những thể loại nào chính?
   Văn học dân gian vùng này gồm các thể loại chính: thần thoại được truyền thuyết hóa, truyền thuyết, tục ngữ, ca dao, dân ca. Mỗi thể loại phản ánh các khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội, tín ngưỡng và lao động sản xuất.

2. Thần thoại được truyền thuyết hóa là gì và có đặc điểm gì?
   Đây là các thần thoại đã được chuyển hóa thành truyền thuyết với các nhân vật thần linh mang tính cách gần gũi con người, có lai lịch rõ ràng và các chiến công phi thường nhưng mang tính nhân văn, dễ tiếp nhận trong đời sống dân gian.

3. Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian được thể hiện như thế nào?
   Văn học dân gian phản ánh tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lễ hội; đồng thời văn hóa dân gian bảo tồn và phát huy giá trị văn học dân gian qua các hình thức diễn xướng, lễ hội và truyền thống thờ cúng.

4. Vai trò của Thánh Mẫu Liễu Hạnh trong văn hóa dân gian Thiên Bản-Vụ Bản là gì?
   Thánh Mẫu Liễu Hạnh là biểu tượng tín ngưỡng thờ Mẫu, hiện thân cho khát vọng về tình yêu, công lý, bình đẳng giới và sự bảo hộ cho cộng đồng, có ảnh hưởng sâu sắc trong đời sống tinh thần người dân vùng Thiên Bản-Vụ Bản.

5. Luận văn có đề xuất gì để bảo tồn và phát huy văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản?
   Luận văn đề xuất sưu tầm tư liệu, phát triển giáo dục và truyền thông, khuyến khích du lịch văn hóa và hỗ trợ phát triển nghề thủ công truyền thống nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc các thể loại văn học dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản, làm rõ đặc trưng và mối quan hệ với văn hóa dân gian.
• Phát hiện quan trọng về sự truyền thuyết hóa thần thoại và vai trò của các truyền thuyết lịch sử, văn hóa trong đời sống tinh thần cộng đồng.
• Đóng góp tài liệu tham khảo quý giá cho nghiên cứu, giảng dạy và bảo tồn văn hóa dân gian địa phương.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân gian và phát triển kinh tế văn hóa vùng Thiên Bản-Vụ Bản trong thời gian tới.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương tiếp tục khai thác, phát huy giá trị văn hóa dân gian để góp phần phát triển bền vững vùng đất thiêng này.

Khởi động các dự án sưu tầm tư liệu, tổ chức hội thảo khoa học và phát triển du lịch văn hóa dựa trên di sản văn hóa dân gian Thiên Bản-Vụ Bản. Để biết thêm chi tiết và hợp tác nghiên cứu, vui lòng liên hệ các cơ sở nghiên cứu văn hóa dân gian tại tỉnh Nam Định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I của cuốn sách “Những truyền thống lịch sử lâu đời về mảnh đất và con người Vụ Bản” đã giới thiệu tới bạn đọc những nét lớn về lịch sử, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội Vụ Bản. Năm 2003, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Uỷ bản nhân dân tỉnh Nam Định đã chỉ đạo biên soạn cuốn Địa chí Nam Định [64]. Đây là công trình nghiên cứu tổng hợp về địa lý, lịch sử, kinh tế, văn hóa Nam Định qua các thời kỳ lịch sử, có giới thiệu khá đầy đủ về vùng đất Thiên Bản-Vụ Bản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Cũng vào năm 2003, trong cuốn Lễ hội cổ truyền ở Nam Định [56], nhà nghiên cứu Hồ Đức Thọ đã đề cập đến quá trình hình thành, phát triển lễ hội ở Nam Định và giới thiệu đến bạn đọc 40 lễ hội tiêu biểu của quê hương trong đó có một số lễ hội chính của Thiên Bản-Vụ Bản như hội Phủ Giầy.

Năm 2010, tác giả Hồ Đức Thọ sưu tầm, biên soạn cuốn Huyền tích Thánh mẫu Liễu Hạnh và di sản văn hóa lễ hội Phủ Giầy [55] giới thiệu khá kĩ về thánh Mẫu Liễu Hạnh và lễ hội Phủ Giầy. Tiếp theo là cuốn Nghề và làng nghề truyền thống ở Nam Định [52]. Công trình này đã cung cấp cho độc giả những tư liệu quý về các nghề và làng nghề truyền thống của tỉnh Nam Định trong đó có vùng Thiên Bản-Vụ Bản. Tác giả Bùi Văn Tam – một nhà nghiên cứu của quê hương Vụ Bản năm 2010 đã xuất bản cuốn Văn hóa làng trên đất Thiên Bản vùng đồng bằng sông Hồng [35].

Như tên sách được đặt, trong tập khảo cứu này, tác giả đi sâu vào văn hóa làng ở một miền quê có lịch sử lâu đời ở phía nam đồng bằng sông Hồng. Đặc biệt là cuốn Địa chí văn hóa huyện Vụ Bản [36] của nhà nghiên cứu Bùi Văn Tam. Đây là một công trình mang tính tổng hợp về tất cả các mặt lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hóa… của huyện Vụ Bản. Trong cuốn sách này, chúng tôi đặc biệt chú ý đến chương VIII vì chương này cung cấp một cái nhìn tổng thể về tình hình văn học nghệ thuật của vùng Thiên Bản-Vụ Bản trong đó có văn học dân gian.

Tuy nhiên, công trình này cũng không phải là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về văn học dân gian của vùng Thiên Bản-Vụ Bản. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu mà chúng tôi đã đề cập ở trên, chủ yếu mới là những công trình sưu tầm, giới thiệu và có những giải thích, nhận định bước đầu về nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm văn học dân gian thuộc các thể loại khác nhau của văn học dân gian Thiên Bản-Vụ Bản. Các công trình kể trên chưa tiếp cận ở các phương diện đặc trưng khái quát mang tính vùng miền, chưa đi sâu chỉ ra đặc điểm của từng thể loại, cũng như chưa xem xét văn học dân gian với tư cách là một bộ phận, một thành tố của văn hóa dân gian, nên chưa chỉ ra được mối quan hệ nhiều chiều giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian vùng Thiên Bản-Vụ Bản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Những vấn đề lí luận liên quan đến đề tài 1. Văn hóa dân gian và văn học dân gian 1. Văn hóa dân gian Văn hóa là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử. Vì vậy, văn hóa mang tính khác biệt và tính đại diện.

Mỗi nền văn hóa đều đại diện cho một cộng đồng. Sự đa dạng của các dân tộc cũng chính là sự đa dạng của văn hóa. Văn học là một bộ phận không thể tách rời của văn hóa. Do đó, việc vận dụng các quan điểm và thành tựu của văn hóa để nghiên cứu, lí giải văn học là một hướng tiếp cận được vận dụng khá phổ biến hiện nay.

Năm 1846, trên một tờ tạp chí về khảo cổ của Anh, Wiliam Thoms-nhà nhân chủng học người Anh, đã dùng khái niệm “folklore”, trong đó “folk” có nghĩa là dân chúng, “lore” là tri thức, sự hiểu biết, “folklore” có nghĩa là trí tuệ của dân chúng, với ý nghĩa dùng để chỉ những di tích của nền văn hóa vật chất và chủ yếu là những di tích của nền văn hóa tinh thần của nhân dân có liên quan tới văn hóa vật chất như phong tục, đạo đức, nghi lễ, lễ hội, ca dao, truyện kể của các thời đại trước. Vào những năm 70, 80 của thế kỉ XX, các nhà nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam đã sử dụng và dịch thuật ngữ folklore ra Tiếng Việt là văn nghệ dân gian hay văn hóa dân gian và cho đến nay chính thức dịch là văn hóa dân gian. Văn hóa dân gian có một ví trí vô cùng quan trọng đối với nền văn hóa dân tộc. Do vậy không thể hiểu bản sắc văn hóa Việt Nam nếu như không hiểu văn hóa dân gian Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu dân gian Việt Nam đã thống nhất quan niệm văn hóa dân gian- folklore gồm 3 bộ phận: Nghệ thuật ngôn từ dân gian, Nghệ thuật tạo hình dân gian, Nghệ thuật diễn xướng dân gian. Ba thành phần này vừa có tính độc lập tương đối vừa có mối liên hệ, ảnh hưởng lẫn nhau. Chính vì vậy, văn học dân gian không chỉ là đối tượng khai thác nghiên cứu của khoa nghiên cứu văn học dân gian mà còn là đối tượng của nhiều khoa học liên quan gần gũi khác như ngôn ngữ, triết học, khảo cổ, âm nhạc, sân khấu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Văn học dân gian Văn học dân gian (nghệ thuật ngôn từ dân gian) là những sáng tác văn học do nhân dân tạo nên và lưu truyền. Văn học dân gian cũng là những sáng tác nghệ thuật ngôn từ như văn học viết, nhưng lại có những đặc điểm riêng về lịch sử ra đời, phát triển, về người sáng tác, cách lưu truyền, nội dung, tư tưởng và thể loại nghệ thuật. Văn học dân gian đã được các nhà folklore Việt Nam thống nhất ở cách phân loại như sau. Về loại hình, gồm có các loại hình tự sự, trữ tình, luận lý, kịch-sân khấu dân gian.

Loại hình tự sự gồm các thể loại thần thoại, truyền thuyết, truyện cười, truyện ngụ ngôn được thể hiện bằng các lối kể. Loại hình trữ tình gồm các thể loại ca dao, dân ca được thể hiện bằng các lối hát. Loại hình luận lí có các thể loại câu đố, tục ngữ được thể hiện bằng hình thức lời nói. Loại hình kịch-sân khấu dân gian trong đó có các trò diễn, chèo, tuồng dân gian được thể hiện bằng phương thức biểu diễn, múa.

Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian Văn học dân gian vừa là một bộ phận của văn học dân tộc, vừa là một bộ phận của văn hoá dân gian, đóng vai trò, vị trí quan trọng trong đó. Vì vậy, khi nghiên cứu về văn học dân gian, cần chú ý tới mối quan hệ tổng hoà giữa tác phẩm văn học dân gian với nghệ thuật biểu diễn, nghệ thuật tạo hình dân gian (vũ đạo, âm nhạc, hội họa…), với những yếu tố thuộc về truyền thống, tinh thần, tâm linh như tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lễ hội… Đặt tác phẩm văn học dân gian vào môi trường diễn xướng tức là đặt tác phẩm văn học dân gian trong văn hoá dân gian vậy. Mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn hóa dân gian được thể hiện ở những khía cạnh sau: Văn học dân gian mang dấu ấn của tín ngưỡng, hoặc phản ánh tín ngưỡng, hoặc thể hiện tín ngưỡng. Văn học dân gian phản ánh hoặc đúc kết phong tục, tập quán vùng miền.

Văn học dân gian có vai trò giải thích cho nguồn gốc lễ hội, làm cho lễ hội có nội dung thêm sinh động, cụ thể. Ngược lại, lễ hội có vai trò bảo lưu, giữ gìn văn học dân gian. Thần tích (và lễ hội) lưu giữ văn học dân gian. Đây là kênh tham khảo giúp bổ sung, mở rộng cho việc tìm hiểu văn học dân gian.

Lý thuyết và khái niệm vùng văn hóa, vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ 1. Vùng văn hóa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Vùng văn hóa là một không gian văn hóa nhất định, được tạo thành bởi các đơn vị dân cư trên một phạm vi địa lý của một hay nhiều tộc người. Họ đã sáng tạo ra một hệ thống các dạng thức văn hóa mang đậm sắc thái tâm lý cộng đồng, thể hiện trong môi trường xã hội nhân văn thông qua các hình thức ứng xử của con người với tự nhiên, xã hội và ứng xử với nhau trên một tiến trình lịch sử phát triển lâu dài, có thể phân biệt với vùng văn hóa khác. Về quan điểm phân vùng văn hóa Việt Nam, hiện nay đang tồn tại những quan điểm không hoàn toàn trùng nhau trong giới khoa học ở Việt Nam.

Quan điểm phân vùng của GS Đinh Gia Khánh và nhà thơ Cù Huy Cận trong công trình Các vùng văn hoá Việt Nam [10] chia vùng văn hoá nước ta thành 9 vùng, đó là: 1.Văn hoá đồng bằng miền Bắc; 2. Văn hoá Việt Bắc; 3. Văn hoá Tây Bắc; 4. Văn hoá Nghệ - Tĩnh; 5.

Văn hoá Thuận Hoá - Phú Xuân; 6. Văn hoá Nam Trung bộ; 7. Văn hoá Tây Nguyên; 8. Văn hoá đồng bằng miền Nam; 9.

Văn hoá Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. GS Trần Quốc Vượng trong công trình Văn hóa học đại cương và cơ sở văn hoá Việt Nam [66] đã chia các vùng văn hoá Việt Nam làm 6 vùng như sau: 1. Vùng văn hoá Tây Bắc; 2. Vùng văn hoá Việt Bắc; 3.

Vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ; 5. Vùng văn hoá Trung Bộ; 6. Vùng văn hoá Tây Nguyên; 7. Vùng văn hoá Nam Bộ.

GS Ngô Đức Thịnh trong công trình Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam [47] chia Việt Nam thành 7 vùng văn hoá khác nhau, đó là: 1. Đồng bằng Bắc bộ; 2. Tây Bắc và miền núi Bắc Trung bộ; 4. Đồng bằng duyên hải Bắc Trung Bộ; 5.

Duyên hải Trung và Nam Trung Bộ; 6. Trường Sơn - Tây Nguyên; 7. Gia Định - Nam Bộ thuộc địa phận các tỉnh Nam Bộ. GS Ngô Đức Thịnh cho rằng trong mỗi vùng có các tiểu vùng, trong vùng văn hóa đồng bằng Bắc Bộ có tám tiểu vùng: Đất Tổ Vĩnh Phú (Xứ Đoài); Kinh Bắc - Xứ Bắc; Thăng Long - Hà Nội; duyên hải Đông Bắc (Xứ Đông); trũng Hà Nam Ninh (Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình ngày nay); Hưng Yên; duyên hải Tiền Hải - Hải Hậu, lưu vực sông Mã.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.