CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE LÝ LUAN VE BẢO HIEM Y TE HO GIA ĐÌNH VÀ SỰ DIEU CHINH CUA PHAP LUAT VE BHYT HO GIA DINH ll. Khaiquatvé bao hiểm y tế hộ gia đình 11. Khái niệm bao hiểm y tế hộ gia đình Rủi ro có thê xuất hiện ở bat ky dau trong đời sóng, kính tê, xã hôi của con người mà chúng ta không thé lường trước được, trong đó những rủi ro về sức khỏe có ảnh hưởng rat lớn đên cá nhén người gặp rủi ro và gia định ho, lúc này người ta vừa bi giảm hoặc xuất di thu nhập do không thé tham gia lao đông, vừa phải chỉ tiên để chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe. Đối với những người không điều kiện kính tế, ho có thê phải di vay mượn, bán tài sản, cắt giảm chi phi sinh hoạt,.
dé chi trả chi phí y tế, nhưng những cách này đều không mang lại hiệu quả. Ngược lại néu tình trang nay xây ra lâu dân khién người dân rơi vào vòng luấn quan của bệnh tật và đới nghèo, ở tâm vĩ mô, no sẽ gây ảnh hưởng đến sự phát triển dn đính về kinh té - xã hội của mỗi quốc gia. Vì thé, từ cuối thê ki XIX các hoạt đông bảo hiểm về chăm sóc sức khỏe đã bắt đầu xuất hiện, đây chính là tiên thân của BHYT. Sự ra đời của bão hiểm.
y té phân nào hỗ trợ kịp thời các bat trắc có thé xảy ra với sức khỏe, đảm bao an sinh xã hội quốc gia BHYT HGD là một bộ phận của BHYT nói chung vì thê dé đưa ra khái niệm BHYT HGD thi cần tìm hiểu khái niém về BHYT BHYT đã xuất hiện từ rất sớm trên thé giới và có lich sử phát triển khá lâu đời với nhiêu mô hình khác nhau. Khái miệm về BHYT cũng được tiệp cân dưới nhiêu góc đô như kinh tê, xã hội và pháp lý. Dưới góc độ kinh tế, Định nghia đầu tiền về BHYT được Hugh the Elder Chamberlen đưa ra năm 1694 như sau: “Báo hiém y tế là hình thức chi trả chỉ phí y tế cho người duoc bảo hiểm tính trên rid ro sức khỏe đã được thỏa thuận khi mua bảo hiểm và số tiền chi trả chi phá y tế phải cân đối với số phí báo hiểm y tế mà những người tham gia bảo hiểm đóng góp”. Theo đó, BHYT được hiểu là bình thức chi trả chi phi y tê trước những rủi ro sức khỏe cho các cá nhân đã có sự hợp nhật kinh tê nhumg số tiên chi trả phải được cân đối giữa thu và chi Dưới góc độ x4 hôi, khái tiệm BHYT được Tô chức y tế thê giới (WHO) đưa ra trong Tuyên bô Alma-Ata năm 1987: “Báo hiém y tế là loại hình bảo hiém không kinh doanh, không vì mục dich lợi nhuận và được tiếp cân chữ yêu dưới góc độ quyền cơn người ”.
Khái niêm này nhân manh vào việc dim bảo cho toàn bộ dân số đều được tiếp cân một cách công bang và toàn điện những dich vụ y té cơ bản thông qua việc xây dụng các chương trình bảo hiểm dua trên nguyên tắc tham gia của cộng đông. Hau hết các quốc gia trên thê giới đều thừa nhận cách tiép cân về BHYT của WHO. Dưới góc độ pháp lý, BHYT dé cấp đến các điều khoản, đều kiện hay quy định cụ thé liên quan đến phạm vi bao hiểm y tế. xác định quyền và nghiia vụ của các bên, cũng như các biện pháp bảo vệ quyền lợi của người tham gia bdo hiểm y tế 2 Bản chất pháp lý của BHYT nhằm đảm bảo các tô chức BHYT tuân thủ các quy đính, cung cap các dich vụ y tế can thiệt và chi trả các chi phi y tế cho người tham gia theo các điều kiện và điều khoản được quy định.
BHYT được ghi nhân trong những van bản pháp lí quốc tế nh công ước của các tổ chức quốc tê, hiệp định giữa các quốc gia,. trong đó có Công ước về quyên. cơn người của Liên Hợp Quốc; Hiên chương của Tổ chức Y tế Thé giới, Công ước số 102 năm 1952 về quy phạm tối thiểu về an sinh xã hồi và Công ước số 130 năm 1969 về chim sóc y tê và trợ cấp ôm đau của ILO3. Trong phạm vi quốc gia, BHYT lại xuất biện dưới nhiêu hình thức và tên goi khác nhau do có sự khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội, chính trị, phong tục tập quan.
giữa các quốc gia trên thé giới. Theo Cơ quan phát triển quốc tê Vương quốc Anh (DFID), “Beio hiểm y tế là một cách dé chi trả một phan hoặc toàn bộ chỉ phủ y tế cho các cá nhân bởi chính ph hoặc các tổ chức BHYT vì muc đích lợi nhuận hoặc không vì muc dich loi nhuận Nó hỗ tro người tham gia bảo hiểm chi trả chi phí khám chữa bệnh khi gặp rid ro sức khỏe và hỗ trợ chỉ phí khám chữa bênh thường xuyên để đâm bdo nhu cau của người mua bảo hiểm “Š G khái niệm này, BHYT vừa có vai trò hỗ trợ tải chính, phòng chống rủi ro sức khöe cho con người thì BHYT còn có thể mang tinh lợi nhuận hoặc không Khái niệm nay đã thể hiển cả ban chất kính tế và bản chất xã hội của BHYT. ?Wftps:/ãvyrw ncbinkn.wh gov/opxc Aarticles/PMC1447684/ + Trường Đai học Luật Hà Nội 2022), Giáo minh Tuất Ansinh xã hộ Neb. Tư pháp, Hà Nội 4 Catherine P Comm, Veronica Walford (2008), An inmochiction to Heath Iusuercnxe for Low Income Cortries, DFID Heath Systems Resource Centre Một quốc gia có hệ thông BHYT lâu đời nhật thé giới nly Đức thi có quan niém: “Bao hiểm y tế là một hệ thông chăm sóc sức khỏe dựa trên tinh than đoàn kết.
tương tơ lẫn nhau, đâm bảo rằng hau hết moi người dan đều được tiếp cân dich vụ chăm sóc sức khỏe “Š. Hệ thông BHYT ở Đức có nguồn gốc từ Bảo hiểm Bệnh tật năm 1883 của Otto von Bismarck, đây cũng được coi là mô hình Bảo hiểm y tê xã hội. Lúc đâu BHYT chỉ được áp dụng với đối tượng là người lao đông trước rủi ro bệnh tật nhưng sau đó, do những lợi ích ma BHYT này mang lại, pham vi đôi tương đã mở rộng ra cho moi thành viên trong xã hội. Mô hinh BHYT Bismarck của Đức dân được lan rộng dén các quốc gia khác như Áo, Thuy Sĩ, Công hòa Séc.
Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đã áp dung mô hình Bao hiém y tê xã hội của Duc, BHYT ở nước ta được hình thành từ đầu nhũng năm 1990 sau khi Nhà nước xây dụng kính tế theo cơ ché thi trường Khái niém về BHYT cũng được tiếp cân dưới nhiều phương điện, theo Từ điền Bách khoa V iệt Nam: “Báo hiểm y tế là loại bảo hiểm do nhà nước tổ chức, quản lí nhằm Ing động sự đồng góp của cá nhân, tập thé và công đồng xã hội dé chăm lo sức khỏe, khám bệnh và chita bệnh cho nhân dân”. Khái niém nay đã thé hiên cả về phương diện xã hội, kinh tê và pháp ly của BHYT. Tùy thuộc vào quan niém và điều kiện kinh tê, xã hội, chính trị của mô: trước, theo tùng thời ky, đối tương tham gia BHYT bao gồm nhiều nhóm khác nhau và mang những nét đắc trưng riêng trong đó có nhóm đối tượng là hô gia đính. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng có những quy đính riêng về tham gia BHYT theo hộ gia đính, vì môi quốc gia có cách phân loại và quy định về đối tượng them gia BHYT khác nhau.
Đa phân các quốc gia đều có quan tiệm vệ hộ gia đính tham gia BHYT bao gom những người có quan hệ hôn nhân, huyệt thông va nuôi đưỡng, cùng có chung chỗ ở và có rang buộc với nhau về mắt vật chất, tinh thân giữa các thành viên trong hô. Những người tham gia BHYT theo đối tương hộ gia đính thường là người phụ thuộc về kinh tế của những lao đông chính thức (đã tham gia BHYT), họ có thé là vơichông, con cái, bô/me,. không có khả năng lao động hoặc có công việc không ` hftps:fRrtvt bindoc Ae /glossardrankenversicherng: * hips: /nww ncbinin.wh govipnx frticles/PMC10207761 én định, thu nhập thâp, không có quan hệ lao động theo hợp đông và họ chưa được tham gia BHYT theo các nhóm đối khác Tom lai, BHYT hộ gia đính có thé được hiểu như sau: Báo hiém y tế hộ gia đình là hình thức bảo hiểm y té dành cho đối tượng là những thành viên trong hỗ gia đình chua tham gia bảo hiểm y tế theo các nhóm đối tượng khác, dé chăm sóc sức khỏe không vì muc đích lợi nhuận và do nhà nước tổ chức thực hiện. Đặc điểm của bảo hiểm y tế hộ gia đình BHYT HGĐ vừa mang các đặc điểm chung của BHYT, vừa có những điểm tiêng biệt so với các chê độ BHYT khác: Thứ nhất, đôi tượng của bão hiém nay là các thành viên trong hộ gia dinh Hộ gia dinh thường là những người có mỗi quan hệ huyệt thông, quan hệ hôn nhân hay cùng sông chung trong một gia định và có phu thuộc hoặc hỗ trợ nhau về mat kinh tê, Mặc dù tiêu chi và tên gọi về BHYT theo hô gia đính có thể khác nhau phu thuộc vào chính sách BHYT từng nước hoặc tổ clưức cụ thể về bảo hiểm y tế, nhưng thường đối tượng của loại BHYT này hướng tới là người phụ thuộc (người ăn theo) của người là lao động chính thức, có thể kế đến như.
vợ, chong, bổ, me, con cái hay các thành viên khác trong gia đính của người lao đông chính thức. Những người phu thuộc nay thường không có khả năng lao đông hoặc thuộc nhóm lao động phi chính thức, được hiéu là những lao động có việc làm bap bênh, thu nhập thap, không được chi trả các chế độ phu câp và các khoản phúc lợi xã hội, chưa được tham gia BHYT”. Do đó, những quốc gia có chế độ riêng vé them gia BHYT theo hộ gia đính đề những thành viên trong hộ chưa tham gia BHYT có cơ hội tiép cận với chế độ chăm sóc y tế, bão vệ sức khỏe cho toàn bô thành viên trong gia đính. Thứ hai, tuức dong BHYT của mỗi thành viên trong hộ gia đính có thé bằng nhau hoặc khác nhau tùy thuộc vào chính sách của mai quốc gia.
Ở phần lớn các nước trên thê giới, khi thực hiện chế độ BHYT đổi với các thành viên trong hộ gia định đều nhận được sự hỗ trợ từ Nhà nước hoặc từ người sử đụng lao đông của các thành. viên khác trong hô gia đính tham gia BHYT.