Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay

Tài liệu nghiên cứu Luận văn hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp ở nước ta hiện nay, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• Đề tài: Hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP
• 1.1. Một số khái niệm về bảo hiểm thất nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm thất nghiệp và ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động
• 1.1.1.1. Khái niệm thất nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• PHẦN MỞ ĐẦU
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về chính sách bảo hiểm thất nghiệp

Chương này tập trung vào việc làm rõ các khái niệm cơ bản liên quan đến chính sách bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm xã hội. Đầu tiên, khái niệm thất nghiệp được định nghĩa theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Bộ Luật Lao động Việt Nam. Thất nghiệp không chỉ là tình trạng không có việc làm mà còn bao gồm những người có nhu cầu làm việc nhưng không thể tìm được việc làm. Ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động và xã hội được phân tích, bao gồm sự suy giảm thu nhập, tăng chi phí xã hội, và các vấn đề chính trị, kinh tế. Bảo hiểm thất nghiệp được xem là một công cụ quan trọng để hỗ trợ người lao động trong thời gian thất nghiệp, giúp họ ổn định cuộc sống và tìm kiếm việc làm mới.

1.1. Khái niệm thất nghiệp và ảnh hưởng

Thất nghiệp được định nghĩa là tình trạng người lao động trong độ tuổi lao động, có khả năng làm việc nhưng không tìm được việc làm. Theo ILO, thất nghiệp bao gồm cả những người đang tích cực tìm kiếm việc làm. Ảnh hưởng của thất nghiệp không chỉ dừng lại ở việc giảm thu nhập cá nhân mà còn tác động đến gia đình và xã hội, gây ra các vấn đề như nghèo đói, tệ nạn xã hội, và bất ổn chính trị.

1.2. Vai trò của bảo hiểm thất nghiệp

Bảo hiểm thất nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người lao động khi họ mất việc làm. Nó không chỉ giúp bù đắp một phần thu nhập mà còn tạo điều kiện để người lao động tìm kiếm việc làm mới thông qua các chương trình đào tạo và hỗ trợ việc làm. Chính sách bảo hiểm thất nghiệp còn góp phần ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế.

II. Thực trạng chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam

Chương này phân tích tình hình bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam từ khi chính sách này được triển khai vào năm 2009. Thực trạng tham gia bảo hiểm thất nghiệp cho thấy sự gia tăng số lượng người lao động tham gia, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận và hưởng lợi từ chính sách này. Thủ tục nhận bảo hiểm thất nghiệp được đánh giá là phức tạp, gây khó khăn cho người lao động. Ngoài ra, mức hưởng trợ cấp và chế độ hỗ trợ còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người lao động.

2.1. Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm thất nghiệp

Bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam được triển khai từ năm 2009, trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn. Chính sách này nhằm bảo vệ người lao động khỏi những rủi ro thất nghiệp và hỗ trợ họ tái hòa nhập thị trường lao động. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc tiếp cận và hưởng lợi từ chính sách.

2.2. Đánh giá thực trạng triển khai

Thực trạng triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp cho thấy nhiều hạn chế, bao gồm thủ tục phức tạp, mức hưởng trợ cấp thấp, và thiếu các chương trình hỗ trợ hiệu quả. Người lao động gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện các thủ tục cần thiết để nhận trợ cấp.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp

Chương này đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam. Các giải pháp bao gồm việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, và đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền. Ngoài ra, cần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo chính sách được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Cải cách chính sách bảo hiểm thất nghiệp cần tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục, tăng mức hưởng trợ cấp, và mở rộng đối tượng tham gia.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong triển khai chính sách. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người lao động.

3.2. Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền

Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền giúp người lao động hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Điều này cũng góp phần nâng cao nhận thức của người lao động và doanh nghiệp về tầm quan trọng của chính sách này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, thất nghiệp là hiện tượng khách quan và là thách thức lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như giảm thu nhập quốc dân, lãng phí nguồn nhân lực và làm gia tăng các vấn đề xã hội tiêu cực. Theo số liệu từ giai đoạn 2011-2014, số lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) tăng từ khoảng 7 triệu lên hơn 9 triệu người, trong khi số người đăng ký thất nghiệp cũng tăng từ hơn 541 nghìn lên hơn 1,3 triệu người. Tuy nhiên, tỷ lệ người hưởng trợ cấp thất nghiệp và được hỗ trợ học nghề còn thấp, chỉ chiếm dưới 5% so với số người đăng ký thất nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách BHTN, đánh giá thực trạng triển khai chính sách tại Hà Nội trong giai đoạn 2011-2014, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chính sách BHTN, góp phần ổn định đời sống người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đối tượng người lao động làm công ăn lương, có hợp đồng lao động và tham gia bảo hiểm xã hội tại thành phố Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về chính sách bảo hiểm thất nghiệp, bao gồm:

• Lý thuyết về thất nghiệp và thị trường lao động: Thất nghiệp được định nghĩa theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là tình trạng người trong độ tuổi lao động có khả năng và mong muốn làm việc nhưng không tìm được việc làm phù hợp. Tại Việt Nam, Bộ luật Lao động quy định rõ các khái niệm về thất nghiệp, người thất nghiệp và các nhóm đối tượng liên quan.

• Lý thuyết về chính sách bảo hiểm thất nghiệp: BHTN là chính sách công nhằm bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi mất việc làm, hỗ trợ học nghề và giới thiệu việc làm. Chính sách này dựa trên nguyên tắc cộng đồng chia sẻ rủi ro, mức đóng và hưởng tương xứng, quản lý quỹ minh bạch và đảm bảo quyền lợi người tham gia.

• Mô hình tổ chức thực hiện BHTN: Mô hình phối hợp giữa các cơ quan bảo hiểm xã hội và lao động trong việc thu, chi quỹ BHTN, tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề cho người lao động thất nghiệp.

Các khái niệm chính bao gồm: thất nghiệp, bảo hiểm thất nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp thất nghiệp, và các nguyên tắc quản lý quỹ BHTN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng duy vật lịch sử làm cơ sở luận lý chung. Dữ liệu thu thập chủ yếu là số liệu thứ cấp từ các nguồn chính thức như Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Cục Việc làm và Tổng cục Thống kê.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước: tổng hợp, thống kê, so sánh và diễn giải số liệu về tình hình tham gia, hưởng trợ cấp và các hoạt động hỗ trợ của chính sách BHTN. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu về người lao động tham gia và hưởng BHTN tại Hà Nội trong giai đoạn 2011-2014. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ dữ liệu có sẵn để đảm bảo tính toàn diện và khách quan.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2014 cho phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp đến năm 2020 nhằm hoàn thiện chính sách BHTN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lao động tham gia BHTN và đăng ký thất nghiệp: Số lao động tham gia BHTN tại Hà Nội tăng từ 957.071 người năm 2011 lên 3.962.000 người năm 2014, tương ứng mức tăng 26,24% so với năm trước. Số người đăng ký thất nghiệp cũng tăng từ 51.675 người năm 2011 lên 95.675 người năm 2014, tăng 22,19%.

2. Tỷ lệ hưởng trợ cấp thất nghiệp còn thấp: Tỷ lệ người hưởng trợ cấp thất nghiệp so với số người đăng ký thất nghiệp chỉ dao động quanh mức 4%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ người đăng ký thất nghiệp. Ví dụ, năm 2014, chỉ có khoảng 54.133 người hưởng trợ cấp trong tổng số hơn 1,3 triệu người đăng ký thất nghiệp.

3. Hỗ trợ học nghề và giới thiệu việc làm chưa đáp ứng nhu cầu: Tỷ lệ người được hỗ trợ học nghề và tư vấn giới thiệu việc làm so với số người đăng ký thất nghiệp chỉ dưới 1%. Năm 2014, chỉ có 13.000 người được hỗ trợ học nghề và gần 1 triệu người được tư vấn giới thiệu việc làm, chiếm tỷ lệ thấp so với tổng số người thất nghiệp.

4. Tình trạng nợ đọng và trốn đóng BHTN vẫn tồn tại: Tính đến cuối năm 2014, số nợ BHTN lên tới 544,4 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp trốn đóng hoặc lách luật bằng cách ký hợp đồng lao động dưới 12 tháng để tránh nghĩa vụ đóng BHTN.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi khủng hoảng kinh tế toàn cầu, dẫn đến tăng tỷ lệ thất nghiệp và giảm nguồn thu quỹ BHTN. Về chủ quan, nhận thức của người lao động và người sử dụng lao động về quyền lợi và nghĩa vụ trong BHTN còn hạn chế, thủ tục hành chính phức tạp, cùng với năng lực quản lý của cán bộ còn nhiều bất cập.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ người hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Việt Nam còn thấp hơn nhiều so với các nước phát triển, phản ánh sự cần thiết phải cải thiện hệ thống tổ chức và chính sách hỗ trợ. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ tăng trưởng số người tham gia, số người hưởng trợ cấp và tỷ lệ hỗ trợ học nghề sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các xu hướng và khoảng cách hiện tại.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ những điểm mạnh và hạn chế trong thực hiện chính sách BHTN, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả chính sách, đảm bảo quyền lợi người lao động và góp phần ổn định xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức

   • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ người lao động và doanh nghiệp hiểu và tham gia đầy đủ BHTN.
   • Thời gian: Triển khai liên tục trong 2 năm tới.
   • Chủ thể: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp.

2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải tiến quy trình chi trả trợ cấp

   • Mục tiêu: Rút ngắn thời gian chi trả trợ cấp thất nghiệp xuống dưới 15 ngày kể từ khi nhận hồ sơ.
   • Thời gian: Thực hiện trong vòng 1 năm.
   • Chủ thể: Cơ quan Bảo hiểm xã hội và Trung tâm Giới thiệu việc làm.

3. Tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm đóng BHTN

   • Mục tiêu: Giảm tỷ lệ nợ đọng BHTN xuống dưới 5% tổng quỹ.
   • Thời gian: Thực hiện trong 3 năm.
   • Chủ thể: Thanh tra Bộ Lao động, các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương.

4. Mở rộng và nâng cao chất lượng các chương trình hỗ trợ học nghề và giới thiệu việc làm

   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ người thất nghiệp được hỗ trợ học nghề lên trên 5% và giới thiệu việc làm trên 80%.
   • Thời gian: Triển khai trong 2 năm.
   • Chủ thể: Trung tâm Giới thiệu việc làm, các cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp.

5. Phát triển hệ thống quản lý và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý BHTN

   • Mục tiêu: Đảm bảo quản lý dữ liệu chính xác, minh bạch và kịp thời.
   • Thời gian: Hoàn thành trong 2 năm.
   • Chủ thể: Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động và an sinh xã hội

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách BHTN phù hợp với thực tiễn.
   • Use case: Xây dựng chương trình quốc gia về việc làm và bảo hiểm thất nghiệp.

2. Các doanh nghiệp và người sử dụng lao động

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ trong việc tham gia BHTN, từ đó nâng cao trách nhiệm xã hội và quản lý nhân sự hiệu quả.
   • Use case: Tối ưu hóa chi phí lao động và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

3. Người lao động và tổ chức công đoàn

   • Lợi ích: Nắm bắt quyền lợi khi tham gia BHTN, biết cách đăng ký và hưởng trợ cấp đúng quy định.
   • Use case: Hỗ trợ người lao động trong việc bảo vệ quyền lợi khi mất việc làm.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế lao động và chính sách xã hội

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích toàn diện về chính sách BHTN tại Việt Nam.
   • Use case: Phát triển các nghiên cứu tiếp theo về thị trường lao động và an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Bảo hiểm thất nghiệp là gì và ai được hưởng?
   BHTN là chính sách hỗ trợ tài chính cho người lao động mất việc không do lỗi cá nhân, giúp họ duy trì thu nhập và tìm việc mới. Đối tượng hưởng là người lao động có hợp đồng lao động, đóng BHTN đủ 12 tháng trong 24 tháng trước khi mất việc.

2. Thời gian và mức hưởng trợ cấp thất nghiệp được quy định như thế nào?
   Mức trợ cấp bằng 60% mức bình quân tiền lương 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Thời gian hưởng tối đa 12 tháng, phụ thuộc vào thời gian đóng BHTN, ví dụ đóng từ 12 đến dưới 36 tháng được hưởng 3 tháng trợ cấp.

3. Người lao động cần làm gì để đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp?
   Người lao động phải đăng ký thất nghiệp tại Trung tâm Giới thiệu việc làm trong vòng 3 tháng kể từ ngày mất việc, nộp hồ sơ đầy đủ và thực hiện thông báo hàng tháng về việc tìm kiếm việc làm.

4. Tại sao tỷ lệ người hưởng trợ cấp thất nghiệp còn thấp so với số người đăng ký thất nghiệp?
   Nguyên nhân gồm thủ tục hành chính phức tạp, người lao động chưa hiểu rõ quyền lợi, doanh nghiệp trốn đóng BHTN và một số người không đăng ký hưởng trợ cấp dù đủ điều kiện.

5. Chính sách BHTN có vai trò gì trong ổn định kinh tế xã hội?
   BHTN giúp ổn định thu nhập người lao động khi mất việc, giảm áp lực xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp và góp phần duy trì sức tiêu dùng, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Kết luận

• Chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực, góp phần đảm bảo an sinh xã hội và hỗ trợ người lao động trong giai đoạn khó khăn.
• Số liệu giai đoạn 2011-2014 cho thấy sự tăng trưởng về số người tham gia BHTN và đăng ký thất nghiệp, tuy nhiên tỷ lệ hưởng trợ cấp và hỗ trợ học nghề còn thấp.
• Các nhân tố khách quan như chu kỳ kinh tế và chủ quan như nhận thức người lao động, năng lực quản lý ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chính sách.
• Cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao công tác quản lý, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường tuyên truyền để phát huy tối đa vai trò của BHTN.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả chính sách BHTN đến năm 2020, góp phần ổn định thị trường lao động và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển. Người lao động được khuyến khích chủ động tìm hiểu và tham gia đầy đủ chính sách bảo hiểm thất nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCHBẢO HIỂM THẤT NGHIỆP 1. Một số khái niệm về bảo hiểm thất nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp 1. Khái niệm thất nghiệp và ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động 1. Khái niệm thất nghiệp Lao động được hình thành và phát triển cùng với xã hội loài người.

Lao động luôn được coi là nhu cầu cơ bản nhất, chính đáng nhất của con người và đồng thời cũng là nghĩa vụ cao cả của mọi công dân. Như vậy, mỗi người chúng ta muốn sống, tồn tại thì đều phải lao động hay nói cách khác là phải có việc làm. Tuy nhiên, ở mọi xã hội không phải lúc nào nhu cầu làm việc của mọi cá nhân đều được đáp ứng đầy đủ. Trong xã hội luôn có một bộ phần người lao động không có việc làm, bị mất việc làm, thiếu việc làm.

Tuy nhiên, tất cả người đó có được coi là thất nghiệp hay không? Có rất nhiều quan điểm về thất nghiệp: Theo Tổ chức Lao động Quốc tế ( ILO ), thất nghiệp là tình trạng tồn tại một số người trong độ tuổi lao động, muốn có việc làm nhưng không thể tìm được việc làm với mức lương phổ biến trong thị trường lao động. Còn người thất nghiệp là người trong đổ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng không có việc làm, muốn làm việc và hiện rất sẵn sàng để làm việc, đang tích cực tìm kiếm việc làm. Tại Việt Nam, Bộ Luật lao động ( sửa đổi năm 2002 ), ngoài việc quy định về việc làm, người có việc làm, người thiếu việc làm, đã quy định về thất nghiệp và người thất nghiệp. Người không có việc làm là người hoàn toàn không làm công việc gì để hưởng lương, tiền công hay lợi nhuận vì nhiều lý do khác nhau như 10 không tìm được việc làm, không muốn làm việc, không có nhu cầu làm việc mặc dù trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động.

Người lao động có việc làm là người trong độ tuổi lao động, đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân, với thời gian làm việc không ít hơn mức chuẩn quy định cho người lao động có việc làm. Tùy theo tình hình kinh tế-xã hội và đặc điểm của từng nhóm ngành nghề, Nhà nước quy định mức thời gian làm việc chuẩn để được coi là có việc làm. Người lao động thiếu việc làm có thời gian làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người có đủ việc làm và có nhu cầu làm việc thêm. Mức thời gian chuẩn tùy thuộc vào ngành nghề và tính chất công việc do Nhà nước quy định cụ thể cho từng thời kỳ.

Hiện tượng thất nghiệp tạm thời thường xảy ra đối với lao động làm việc trong các ngànhnông nghiệp, ngư nghiệp. Thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi có một số người trong lực lượng lao động, có khả năng lao động, muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền lương tối thiểu. Người thất nghiệp là những người từ 15 tuổi đến 60 đối với nam, đến 55 tuổi đối với nữ, làm việc theo hợp đồng lao động, có nhu cầu làm việc, vì những lý do khác nhau không có việc làm và đang tích cực tìm kiếm việc làm. Theo định nghĩa này, ở Việt Nam người được coi là thất nghiệp bao gồm : - Người lao động đang làm việc vị mất việc làm vì các lý do sau: Doanh nghiệp phá sản; Doanh nghiệp sắp xếp lại sản xuất hoặc áp dụng công nghệ mới; Doanh nghiệp giải thể theo quy định của pháp luật; Người lao động bị chấm dứt hợp đông lao động trước thời hạn, bị sa thải, hợp động lao động hết thời hạn mà doanh nghiệp thôi không tiếp tục ký hợp đồng.

- Người lao động mới đến tuổi lao động, học sinh, sinh viên mới tốt 11 nghiệp hoặc thôi học nhưng chưa tìm được việc làm. - Bộ đội xuất ngũ, thanh niên xung phong hết nghĩa vụ quân sự, người lao động đi xuất khẩu lao động về nước chưa có việc làm. - Những đối tượng sau thời gian quản giáo hoặc chữa trị bệnh đang có nhu cầu về việc làm. - Những người nghỉ việc tạm thời, không có thu nhập do tính thời vụ sản xuất.

Những người không bị coi là thất nghiệp bao gồm: - Những người có việc làm nhưng hiện tại không làm việc vì một lý do nào đó như nghỉ phép, nghỉ ốm, tai nạn. - Những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng đang đi học hoặc đang thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước, làm nội trợ hoặc không có nhu cầu về việc làm. Như vậy, không phải tất cả những người không có việc làm đều là người thất nghiệp. Chỉ những người không có việc làm, trong độ tuổi lao động, có nhu cầu tìm việc làm mới được coi là người thất nghiệp.

Người thất nghiệp được quy định trong Bộ Luật lao động của Việt Nam bao gồm cả những người lao động đã từng đi làm và cả những người chưa từng đi làm, có nhu cầu tìm việc nhưng hiện không có việc làm. Ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động Thất nghiệp không những ảnh hưởng trực tiếp tới bản thân người lao động và gia đình họ mà còn tác động mạnh mẽ tới tất cả các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia. - Đối với bản thân người lao động và gia đình : Thất nghiệp làm giảm hoặc cắt đứt nguồn thu nhập của người lao động, đồng thời cắt đứt phương tiện sinh sống của họ và gia đình họ. Do đó, đời sống bản thân người lao động vả gia đình họ sẽ khó khăn, nghèo túng họ không có khả 12 năng thanh toán cho các chi phí thường ngày như: tiền nhà, tiền điện, tiền nước.

Do thất nghiệp mà có khi bỗng chốc có người trở thành vô gia cư (bị đuổi ra khỏi nhà đang thuê). Ngoài những ảnh hưởng về kinh tế thất nghiệp còn gây ra những tổn hại về mặt tinh thần của người lao động như đời sống, sức khỏe họ sẽ giảm sút do thiếu kinh tế để bồi dưỡng, để chăm sóc y tế. Hậu quả là họ từng bước bị rơi sâu vào tình trạng dưới mức sống tiêu chuẩn chung của xã hội, sau đó nếu không có sự trợ giúp nào khác thì phải vay nợ và nếu kéo dài sẽ dẫn đến nợ nần chồng chất. Sự tác động vào thu nhập cho gia đình phụ thuộc vào tiền thất nghiệp của bản thân họ nhận được cũng như thu nhập của những thành viên khác trong gia đình còn việc làm.

Nạn thất nghiệp cũng không chỉ là hậu quả về tài chính mà còn là hậu quả về khả năng nghề nghiệp. Thất nghiệp làm cho người lao động mất đi cơ hội làm việc đúng với trình độ chuyên môn, năng lực của mình. Khi thất nghiệp kéo họ sẽ mất đi khả năng nâng cao trình độ chuyên môn và tay nghề của mình. Mất đi cơ hội học tập, làm việc để nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của bản thân người lao động.

Thất nghiệp còn không tự động xóa bỏ những rào cản đối với những người có việc làm trở lại, hòa nhập với đời sống xã hội chung. Điều này diễn ra đối với những người lao động, đặc biệt đối với người sau khi thất nghiệp, phải xác lập mối quan hệ lao động mới, thường đi liền với điều kiện làm việc và điều kiện tài về tài chính kém hơn việc làm trước đó. - Đối với nền kinh tế : Thất nghiệp chính là sự lãng phí nguồn lực xã hội, là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho nền kinh tế bị đình đốn, chậm phát triển. Vì khi đó có một bộ phận người lao động trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng vì lý do khách quan không có việc làm nên làm sức sản xuất trong nước và thu nhập quốc dân thấp hơn 13 so với khi mọi người đều có việc làm.

Ngoài ra, khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp có mối quan hệ tác động qua lại chặt chẽ với nhau, đôi khi tạo thành vòng luẩn quẩn không thoát được, Bên cạnh đó, thất nghiệp có thể làm cho xã hội bất ổn. Đến lượt nó làm cho kinh tế bị suy thoái, khủng hoảng trầm trọng hơn và có khả năng phục hồi chậm. - Đối với chính trị, xã hội : khi bị thất nghiệp, người lao động luôn ở trong tình trạng hoang mang, lo lắng, căng thẳng và thất vọng. Đặc biệt nếu người lao động là trụ cột, nuôi sống cả gia đình thì áp lực tâm lý càng đè nặng lên người lao động.

Từng cá nhân là tế bào của gia đình, mỗi gia đình là tế bào của xã hội, như vậy thất nghiệp tác động đến cá nhân người lao động có nghĩa là đã tác động đến toàn xã hội. Bởi vì, thất nghiệp sẽ dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực của xã hội, đẩy người thất nghiệp đến chỗ bất chấp kỷ cương, vi phạm pháp luật, hủy hoại đạo đức để kiếm kế sinh nhai, kiếm tiền trang trải cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày như trộm cắp, cờ bạc, mại dâm, ma túy. Thất nghiệp là sự phí phạm nguồn nhân lực, không thúc đẩy kinh tế phát triển, đồng thời dễ dẫn đến những xáo trộn về xã hội, tình hình chính trị trở nên bất ổn, rối loạn nếu không được can thiệp kịp thời. Thất nghiệp gây ra các cuộc biểu tình, đình công, là cơ hội cho các thế lực thù địch tiến hành các hoạt động chống phá nhà nước, chống phá Đảng cầm quyền.

Hiện tượng tiêu cực xã hội cũng phát sinh nhiều lên như trộm cắp, cờ bạc, nghiện hút. Thất nghiệp còn làm cho người lao động giảm lòng tin vào chế độ, giảm lòng tin vào khả năng lãnh đạo của chính phủ cầm quyền. Từ đó, có thể có những xáo trộn về xã hội, thậm chí dẫn đến biến động về chính trị. Bảo hiểm thất nghiệp và vai trò của bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế.

Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp Khái niệm BHTN được tiếp cận dưới rất nhiều góc độ khác nhau nhưng được khái quát một cách rõ ràng, đầy đủ nhất trong Luật việc làm về BHTN: “BHTN là chế độ nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động học nghề, duy trì việc làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp” [1]. Đối tượng được nhận bảo hiểm thất nghiệp là những người bị mất việc không do lỗi của cá nhân họ. Họ vẫn đang cố gắng tìm kiếm việc làm, sẵn sàng nhận công việc mới và luôn nỗ lực nhằm chấm dứt tình trạng thất nghiệp.