CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Thanh toán Thanh toán đơn giản là thuật ngữ ngắn gọn mô tả việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên sang một bên khác 1.2 Thanh toán điện tử (TTĐT) * Theo nguyên nghĩa từ electronic payment (Thanh toán điện tử) Được hiểu là việc thanh toán tiền thông qua các thông điệp điện tử thay cho giao dịch tiền mặt * Theo góc độ tài chính Thanh toán điện tử được hiểu là việc chuyển giao các phương tiện tài chính tử một bên sang một bên khác thông qua sử dụng các thiết bị điện tử. * Theo góc độ viễn thông Thanh toán được hiểu là việc truyền tải các thông tin về phương tiện thanh toán qua đường dây điện thoại qua các mạng truyền thông hoặc qua các phương tiện điện tử khác. * Tiếp cận dưới góc độ CNTT Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng CNTT để xủ lý các thông điệp điện tử, chứng từ điện tử giúp quá trình thanh toán diễn ra nhanh chóng an toàn, hiệu quả. * Tiếp cận dưới góc độ phương tiện sử dụng Thanh toán điện tử được hiểu là việc sử dụng các phương tiện điện tử để thanh toán cho các hành hóa dịch vụ được mua bán.
Khái niệm này rộng hơn bao gồm thanh toán qua điện thoại di động, các thiết bị điệ,n tử cầm tay. * Dưới góc độ tự động hóa Thanh toán điện tử được hiểu là việc ứng dụng công nghệ thông tin để tự động hóa các giao dịch tài chính và các kênh thông tin thanh toán. * Tiếp cận thanh toán điện tử dưới góc độ trực tuyến Thanh toán điện tử được hiểu và việc chi trả cho các hoạt động mua bán dịch vụ trao đổi thông tin trực tiếp trên Internet cùng nhiều dịch vụ thanh toán khác 4 Luan van thông qua sử dụng các phương tiện điện tử.2 Một số vấn đề lý thuyết về thanh toán điện tử 1. Đặc điểm của thanh toán điện tử TTĐT được thực hiện dựa trên cơ sở kỹ thuật số, chúng được xây dựng và phát triển để thực hiện các thanh toán trên mạng internet.
Về bản chất, TTĐT là phiên bản điện tử của TTTT như tiền mặt, séc và các loại thẻ tín dụng. Các đặc điểm của thanh toán điện tử: - Tính độc lập: Hầu như tất cả các phương thức thanh toán điện tử đòi hỏi người bán hàng phải cài đặt phần cứng và phần mềm để có thể thực hiện thanh toán. Yêu cầu hệ thống TTĐT phải có tính độc lập, không phụ thuộc vào phần cứng và phần mềm chuyên dụng. - Tính tương tác và di chuyển: Các hệ thống TTĐT phải được liên kết với nhau và liên kết với hệ thống thanh toán.
Phương thức TTĐT phải phù hợp với hệ thống TMĐT và hạ tầng công nghệ thông tin. - Tính an toàn và bảo mật: An toàn và bảo mật cho các giao dịch tài chính qua mạng mở như internet là hết sức quan trọng vì đây sẽ là mục tiêu tấn công của các loại tội phạm công nghệ cao, ăn cắp hoặc sử dụng thẻ tín dụng trái phép. Do các dịch vụ trên internet hiện nay được cung cấp toàn cầu với mọi tiện ích phụ vụ cho mọi khách hàng, mọi thành phần trong xã hội. Vì vậy, khi áp dụng TTĐT đòi hỏi phải đảm bảo sự an toàn bảo mật chống lại sự tấn công hay đe dọa tính bí mật thông tin cá nhân, thông tin tài chính của các chủ thể tham gia giao dịch.
- Tính ẩn danh: Cac hệ thống TTĐT nếu yêu cầu cung cấp thông tin các nhân, hình ảnh và những đặc điểm nhận dạng thì các thông tin đó phải được giữ kín. Phải đảm bảo không làm lộ thông tin cá nhân của khách hàng. - Tính phân đoạn: Hầu như người bán chấp nhận thẻ tín dụng cho các giao dịch có giá trị giới hạn. Nếu giá trị giao dịch quá nhỏ hoặc quá lớn thẻ tín dụng sẽ không là phương thức thanh toán khả thi.
5 Luan van - Tính dễ sử dụng: Bất kì ai, mọi doanh nghiệp hay khách hàng đều có thể sử dụng. - Tính tiết kiệm: Chi phí cho mỗi giao dịch nên chỉ là một con số rất nhỏ, đặc biệt là với những giao dịch có giá trị thấp. - Tính hoán đổi, chuyển đổi: Có thể chuyển đổi từ hình thức thanh toán này sang hình thức thanh toán khác. - Tính linh hoạt: Có nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi cho mọi đối tượng.2 Ưu nhược điểm của thanh toán điện tử a.
Ưu điểm của thanh toán điện tử - Đối với thương mại điện tử: Hoàn thiện phát triển thương mại điện tử: Xét trên nhiều phương diện, TTĐT là nền tảng của các hệ thống TMĐT. Sự khác biệt cơ bản giữa thương mại điện tử với các ứng dụng khác cung cấp trên internet chính là nhờ khả năng TTTT này. Do vậy, việc phát triển TTTT sẽ hoàn thiện hóa TMĐT, để TMĐT được theo đúng nghĩa của nó – các giao dịch hoàn toàn qua mạng, người mua chỉ cần thao tác trên máy tính cá nhân của mình để mua hàng, các doanh nghiệp có những hệ thống xử lí tiền số tự động. Một khi thanh toán trong TMĐT an toàn, tiện lợi, viêc phát triển TMĐT trên toàn cầu là một điều tất yếu với dân số đông đảo và không ngừng tăng lên của mạng Internet.
Tăng quá trình lưu thông tiền tệ và hàng hóa: Thanh toán trong TMĐT với ưu điểm đẩy mạnh quá trình lưu thông tiền tệ và hàng hóa. Người bán có thể nhận tiền thanh toán qua mạng tức thì, do đó có thể yên tâm tiến hành giao hàng một cách sớm nhất, sớm thu hồi vốn để đầu tư, tiếp tục sản xuất, nhanh, an toàn….TTĐT giúp thực hiện thanh toán nhanh, an toàn, đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia thanh toán, hạn chế rủi ro so với thanh toán bằng tiền mặt, mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt, tạo lập thói quen mới trong dân chúng về thanh toán hiện đại. Hiện đại hóa hệ thống thanh toán: Tiến cao hơn một bước, TTĐT tạo ra một loại tiền mới, tiền số hóa, không chỉ thõa mãn các tài khoản tại ngân hàng mà hoàn toàn có thể dùng để mua hàng hóa 6 Luan van thông thường. Quá trình giao dịch được đơn giản và nhanh chóng, chi phí giao dịch bớt đáng kể và giao dịch sẽ trở nên an toàn hơn.
Tiền số hóa không chiếm một không gian hữu hình nào mà có thể chuyển một nửa vòng trái đất chỉ trong chớp mắt bằng thời gian của anh sang. Đây sẽ là một cơ cấu tiền tệ mới, một mạng tài chính hiện đại gắn liền với mạng Internet. - Đối với ngân hàng: Giảm chi phí, tăng hiệu quả kinh doanh: Giảm chi phí văn phòng do thời gian tác nghiệp được rút ngắn, chuẩn hóa các thủ tục, quy trình, nâng cao hiệu quả tìm kiếm và xử lí chứng từ. Giảm chi phí nhân viên: một máy rút tiền tự động có thể làm việc 24/24 giờ và tương đương một chi nhánh ngân hàng truyền thống.
Cung cấp dịch vụ thuận tiện cho khách hàng: thông qua Internet/web ngân hàng có khả năng cung cấp dịch vụ mới (internet banking) và thu hút thêm nhiều khách hàng giao dịch thường xuyên hơn, giảm chi phí bán hàng và tiếp thị. Mở rộng thị trường thông qua Internet: thay vì mở nhiều chi nhánh ở các nước khác nhau có thể cung cấp dịch vụ Inetrnet banking để mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ. Đa dạng hóa dịch vụ và sản phẩm: “Ngân hàng điện tử” với sự trợ giúp của công nghệ thông tin cho phép tiến hành những giao dịch bán lẻ với tốc độ cao và liên tục. Các ngân hàng có thể cung cấp thêm các dịch vụ mới cho khách hàng như “ phone banking”, “ home banking”, “Internet banking”, chuyển, rút tiền, thanh toán tự động….
Nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nét riêng trong kinh doanh: “Ngân hàng điện tử” giúp các ngân hàng tạo và duy trì một hệ thống khách hàng rộng rãi và bền vững: Thay vì phải xếp hàng rất lâu chờ rút tiền tại chi nhánh một ngân hàng, khách hàng có thể tới một máy rút tiền tự động của một ngân hàng khác và thực hiện giao dịch trong vài phút. Do đó, thế mạnh về dịch vụ ngân hàng điện tử có thể là một đặc điểm để các ngân hàng hiện đại tạo dựng nét riêng của mình. Thực hiện chiến lược toàn cầu hóa: Một lợi ích quan trọng khác mà ngân hàng điện tử mang lại cho ngân hàng, đó là việc ngân hàng có thể thực hiện chiến lược “toàn cần hóa”, chiến lược “bành trướng” mà không cần phải mở thêm chi nhánh. Ngân hàng có thể vừa tiết 7 Luan van kiệm chi phí do không phải thiết lập quá nhiều các trụ sở hoặc văn phòng, nhân sự gọn nhẹ, đồng thời lại có thể phục vụ một khối lượng khách hàng lớn hơn.
Theo cách này các ngân hàng lớn đang vươn cánh tay khổng lồ và dần dần thiết lập cơ sở của mình, thâu tóm nền tài chính toàn cầu. Xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu toàn cầu: Có thể ngân hàng chưa tiến hành các giao dịch tài chính trực tuyến, song bằng cách thiết lệp trang web riêng cho mình với chức năng ban đầu là cung cấp thông tin và giải đáp thắc mắc của khách hàng qua mạng, ngân hàng được coi là đã bước đầu tham gia áp dụng dịch vụ ngân hàng điện tử và hòa mình vào xu thế chung. - Đối với khách hàng: Tiết kiệm chi phí: Phí giao dịch ngân hàng điện tử hiện được đánh giá là ở mức thấp nhất so với các phương tiện giao dịch khác. Điều này hoàn toàn có thể lí giải được bởi một khi các ngân hàng có thể tiết kiệm được chi phí khi triển khai ngân hàng điện tử nhất là với các ngân hàng ảo ( chỉ hoạt động trên Internet mà không cần tới văn phòng, trụ sở), các chi phí mà khách hàng phải trả theo đó mà giảm đi rất nhiều.
Tiết kiệm thời gian: Đối với các giao dịch ngân hàng từ Internet được thực hiện và xử lí một cách nhanh chóng và hết sức chính xác. Khách hàng không cần phải tới tận văn phòng giao dịch của ngân hàng, không phải mất thời gian đi lại hoặc nhiều khi phải xếp hàng chờ đợi tới lượt mình. Giờ đây với dịch vụ ngân hàng điện tử họ có thể tiếp cận với bất cứ một giao dịch nào của ngân hàng vào bất cứ thời điểm nào hoặc ở bất cứ đâu mà họ muốn.