PHẦN MỞ ĐẦU Nghị quyết số 08/NQ-TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về TDTT đến năm 2020 đã nhấn mạnh: “Thực hiện tốt GDTC theo chương trình nội khóa; phát triển mạnh các hoạt động thể thao của học sinh, sinh viên, bảo đảm mục tiêu phát triển thể lực toàn diện và kỹ năng vận động cơ bản của học sinh, sinh viên và góp phần đào tạo năng khiếu và tài năng thể thao” [2] và để công tác GDTC cũng như thể thao trong trường học đạt hiệu quả cần phải “Đổi mới chương trình và phương pháp GDTC, gắn GDTC với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên. Đãi ngộ hợp lý và phát huy năng lực đội ngũ giáo viên thể dục hiện có, mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học; củng cố các cơ sở nghiên cứu khoa học về tâm sinh lý lứa tuổi và thể dục, thể thao trường học” [2]. Vì thế, nâng cao hiệu quả học tập môn GDTC cho học sinh, sinh viên hiện nay là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình đào tạo tại các nhà trường. Điều đó đã được thể hiện trong các văn bản chỉ đạo hàng năm của Bộ Giáo dục và Đào tạo về công tác GDTC trong nhà trường [3], [5], [6].
Đề án tổng thể phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt và ban hành theo Quyết định số 1076/QĐ-TTg ngày 17 tháng 6 năm 2016. Xác định rõ đây là nhiệm vụ quan trọng đối với ngành Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 1611/QĐ-BGDĐT ngày 10/5/2017 về việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 1076/QĐ-TTg. Đồng thời, Bộ cũng đã chỉ đạo xuyên suốt việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong giai đoạn 2016 - 2020 thông qua các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ về công tác giáo dục thể chất, thể thao và y tế trường học hàng năm đối với các Sở Giáo dục và Đào tạo và các cơ sở đào tạo trên toàn quốc [7], [14], [40]. 2 Giờ học GDTC là quá trình sư phạm, giải quyết những nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng nhằm trang bị những kiến thức, kỹ năng, hoàn thiện thể chất, nhân cách, năng lực vận động cho học sinh, sinh viên; đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện trong nhà trường.
Trong thực hiện GDTC trường học, nội dung GDTC có các giờ học lý thuyết và giờ học thực hành. Giờ học lý thuyết là giờ học cơ bản nhằm trang bị kiến thức về TDTT và vệ sinh, sức khỏe cho người học. Những kiến thức đó không chỉ cần thiết đối với họ mà còn là yếu tố văn hoá, là một phần cấu thành của kết quả học tập các môn GDTC của người học. Giờ học thực hành là giờ học đặc trưng của dạy học TDTT, có những đặc điểm chung của hình thức lớp - bài, trong đó giảng viên giữ vai trò chủ đạo, điều khiển và trực tiếp tổ chức hoạt động dạy học.
Sự tác động giữa giảng viên và người học tạo nên điều kiện sư phạm tốt nhất cho quá trình GDTC. Ưu thế của giờ học thực hành còn thể hiện ở chỗ có kế hoạch học tập chặt chẽ theo thời khoá biểu chung; lớp học có số lượng người học ổn định, cùng lứa tuổi, hoạt động chung, đã liên kết thành tập thể. Trường Đại học Ngoại Thương có sứ mạng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài cho toàn xã hội, nhằm thực hiện tốt mục tiêu phát triển toàn diện đức, trí, thể, mỹ, lao động. Ban Giám hiệu, Trung tâm Giáo dục thể chất và Thể thao nhận thức được tầm quan trọng của GDTC trong hoạt động đào tạo, do vậy trong những năm trở lại đây trường Đại học Ngoại Thương có sự quan tâm đầu tư rất lớn cho công tác GDTC và các hoạt động TDTT ngoại khóa, trong đó việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng đào tạo sinh viên là nhiệm vụ chính trị quan trọng và cấp bách nhất của nhà trường nói chung và của các môn học nói riêng, trong đó có nâng cao hiệu quả học tập môn GDTC cho sinh viên.
Để hoàn thành tốt nhiệm vụ đào tạo giảng dạy, nhà trường luôn tiến hành cải tiến chương trình môn học GDTC, cải tiến phương pháp giảng dạy, đề ra các giải pháp đồng bộ từ khâu xây dựng chương trình môn học trong quá trình đào tạo giảng dạy đến khâu tổ chức tập luyện ngoại khoá nhằm phát triển phong 3 trào trong nhà trường. Trong quá trình đào tạo, việc nâng cao hiệu quả học tập môn học GDTC nội khóa, tổ chức tốt hoạt động tập luyện TDTT ngoại khóa, phát triển phong trào tập luyện, thi đấu các môn thể thao cho sinh viên giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng GDTC trong nhà trường. Căn cứ theo hướng dẫn và quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Giáo dục thể chất và Thể thao trường Đại học Ngoại Thương đã xây dựng chương trình giảng dạy áp dụng cho sinh viên hệ đào tạo chính quy, chương trình GDTC được xây dựng theo hai hình thức đó là môn học bắt buộc và môn học tự chọn. Tuy nhiên, hiện nay trong thực tiễn triển khai nội dung, chương trình môn học GDTC, cũng như công tác tổ chức triển khai các hoạt động TDTT đã nảy sinh một số tồn tại nhất định như: sinh viên chưa tích cực, một số sinh viên coi môn học GDTC như một rào cản khó có thể vượt qua.
Qua khảo sát thực tế công tác giảng dạy cho thấy, nguyên nhân là do việc thực hiện chương trình môn học GDTC chưa triệt để; công tác tổ chức giờ học GDTC nội khóa chưa thực sự phù hợp và hiệu quả; các điều kiện cơ sở vật chất chưa đảm bảo; chưa có sự động viên thích hợp đối với cán bộ, giảng viên và sinh viên trong công tác GDTC; phương pháp giảng dạy trong giờ học GDTC nội khóa chưa thực sự phù hợp… Việc giải quyết vấn đề thỏa mãn được học tập theo khả năng, sức khỏe và yêu cầu kiểm tra đánh giá là một trong những yếu tố khích lệ sinh viên đến với môn học với thái độ tích cực. Chương trình GDTC lúc này sẽ trở nên gần gũi, đem lại hiệu quả học tập một cách thật sự trong quá trình đào tạo. Ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác GDTC cho sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả. Trước hết phải kể đến công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Đăng Chiêu (2009) với đề tài: “Thực trạng công tác GDTC ở một số trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh” [15]; tác giả Lê Trường Sơn Chấn Hải (2012) với đề tài: “Đổi mới chương trình giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học sư phạm vùng Trung Bắc theo hướng bồi dưỡng 4 nghiệp vụ tổ chức hoạt động thể dục thể thao trường học” [18]; tác giả Nguyễn Đức Thành (2013) với đề tài: “Xây dựng nội dung và hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa của sinh viên một số trường Đại học ở thành phố Hồ Chí Minh” [34]; tác giả Đỗ Thị Tươi (2018) với đề tài: “Nghiên cứu biện pháp nâng cao hứng thú trong giờ học giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội” [52]; tác giả Nguyễn Việt Hòa (2019) với đề tài: “Biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động học tập môn học giáo dục thể chất cho sinh viên Đại học quốc gia Hà Nội theo hướng tích cực hóa người học” [21]; tác giả Văn Đình Cường (2020) với đề tài: “Nghiên cứu giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho sinh viên các trường Đại học tại thành phố Vinh” [16]… Kết quả nghiên cứu của các tác giả đã đưa ra những mô hình và các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động học tập môn GDTC cho sinh viên.
Có thể nói rằng, các kết quả nghiên cứu nêu trên đều là những tư liệu hết sức đáng quý trong lĩnh vực GDTC, cũng như cách thức tổ chức tập luyện ngoại khoá cho sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng phù hợp với điều kiện thực tế và đáp ứng nhu cầu của sinh viên hiện nay. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng, các công trình và các nghiên cứu của các tác giả nêu trên đã giải quyết nhiều vấn đề mang tính đồng bộ, nhưng để ứng dụng các biện pháp chuyên môn nâng cao hiệu quả học tập môn GDTC cho sinh viên (một hướng tiếp cận nghiên cứu mới) còn cần cụ thể hoá theo các yêu cầu, mục đích đào tạo cũng như điều kiện thực tiễn ở mỗi nhà trường. Xuất phát từ những lý do nêu trên, đề tài luận án: “Nghiên cứu ứng dụng biện pháp nâng cao hiệu quả học tập môn giáo dục thể chất cho sinh viên trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội”. Mục đích nghiên cứu: Thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, cũng như thực trạng công tác GDTC trong nhà trường, luận án tiến hành đề xuất, ứng dụng một số biện pháp nâng cao hiệu quả học tập môn GDTC cho sinh viên trường Đại học 5 Ngoại Thương, từ đó góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác GDTC trong nhà trường hiện nay.
Mục tiêu nghiên cứu: Để giải quyết mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án xác định các mục tiêu nghiên cứu sau: Mục tiêu 1. Đánh giá thực trạng công tác GDTC cho sinh viên trường Đại học Ngoại Thương. Mục tiêu 2: Lựa chọn và ứng dụng biện pháp nâng cao hiệu quả học tập môn GDTC cho sinh viên trường Đại học Ngoại Thương. Giả thuyết khoa học của luận án: Công tác GDTC tại trường Đại học Ngoại Thương nói chung và hiệu quả học tập môn GDTC của sinh viên nói riêng còn tồn tài một số hạn chế nhất định, nếu lựa chọn và áp dụng được các biện pháp phù hợp sẽ có nâng cao được hiệu quả học tập môn học GDTC cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác GDTC trong nhà trường.
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Khái niệm giáo dục thể chất. Có nhiều khái niệm về GDTC.
Theo tác giả Vũ Đức Thu (1995) thì, GDTC là quá trình sư phạm nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ, hoàn thiện về thể chất và nhân cách, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ [35].