Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu tuyến trùng gây nốt sưng meloidogyne sp hại hồ tiêu và khả năng sử dụng một số chế phẩm bảo vệ thực vật trong phòng trừ tại huyện đăk song đăk nông

Nghiên cứu ảnh hưởng của tuyến trùng Meloidogyne sp đến hồ tiêu và hiệu quả của các chế phẩm bảo vệ thực vật tại Đăk Song, Đăk Nông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Lương
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Đức Khánh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne. sp) hại hồ tiêu và khả năng sử dụng một số chế phẩm bảo vệ thực vật trong phòng trừ tại huyện Đăk Song, Đăk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC BẢNG
• 3. DANH MỤC HÌNH
• 4. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 5. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 6. MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 6.1. Mục tiêu
• 6.2. Yêu cầu
• 7. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 7.1. Ý nghĩa khoa học
• 7.2. Ý nghĩa thực tiễn

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tuyến trùng Meloidogyne sp hại hồ tiêu

Nghiên cứu tuyến trùng Meloidogyne sp. hại hồ tiêu là một vấn đề cấp thiết trong nông nghiệp hiện nay. Hồ tiêu (Piper nigrum L.) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, nhưng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ sâu bệnh, trong đó có tuyến trùng Meloidogyne. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và tác hại của chúng là cần thiết để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của tuyến trùng Meloidogyne

Tuyến trùng Meloidogyne là một trong những loài gây hại chính trên hồ tiêu. Chúng gây ra hiện tượng nốt sưng trên rễ, làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây. Nghiên cứu cho thấy, Meloidogyne incognita là loài phổ biến nhất gây hại cho hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông.

1.2. Tình hình nghiên cứu tuyến trùng hại hồ tiêu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tuyến trùng Meloidogyne gây ra thiệt hại lớn cho năng suất hồ tiêu. Các tác giả đã xác định được mối liên hệ giữa mật độ tuyến trùng và hiện tượng vàng lá ở cây hồ tiêu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ tuyến trùng Meloidogyne

Việc phòng trừ tuyến trùng Meloidogyne trên hồ tiêu gặp nhiều khó khăn do sự phát triển nhanh chóng của chúng và khả năng kháng thuốc. Các biện pháp truyền thống không còn hiệu quả, đòi hỏi cần có những giải pháp mới và bền vững.

2.1. Tác hại của Meloidogyne đối với hồ tiêu

Meloidogyne gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng, bao gồm giảm năng suất, làm cây yếu và dễ bị sâu bệnh khác tấn công. Nghiên cứu cho thấy, mật độ tuyến trùng cao có thể dẫn đến thiệt hại lên tới 50% năng suất.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ

Nhiều biện pháp phòng trừ hiện tại không đạt hiệu quả như mong muốn. Việc sử dụng thuốc hóa học có thể gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Do đó, cần tìm kiếm các giải pháp sinh học và bền vững hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu tuyến trùng Meloidogyne hại hồ tiêu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu đất và rễ hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Các phương pháp phân tích hình thái và phân tử được áp dụng để xác định thành phần loài và mức độ gây hại của tuyến trùng.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu và phân tích

Mẫu đất và rễ được thu thập hai lần trong năm. Sử dụng hệ thống lọc Baermann để tách tuyến trùng từ đất và rễ, giúp xác định chính xác mật độ và thành phần loài.

3.2. Phân tích đặc điểm hình thái và phân tử

Các đặc điểm hình thái của tuyến trùng được mô tả dựa trên các tài liệu khoa học. Phân tích DNA được thực hiện để xác định chính xác loài Meloidogyne gây hại trên hồ tiêu.

IV. Giải pháp phòng trừ hiệu quả tuyến trùng Meloidogyne

Để phòng trừ hiệu quả tuyến trùng Meloidogyne, cần áp dụng các biện pháp sinh học và hóa học. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số chế phẩm bảo vệ thực vật có hiệu quả cao trong việc kiểm soát tuyến trùng này.

4.1. Các chế phẩm sinh học hiệu quả

Chế phẩm sinh học như SH-BV1 và Sông Lam 333 đã cho thấy hiệu quả cao trong việc kiểm soát tuyến trùng Meloidogyne. Các thử nghiệm cho thấy hiệu lực lên tới 100% chỉ sau một ngày xử lý.

4.2. Sử dụng thuốc hóa học trong phòng trừ

Một số thuốc hóa học như Marshal 5G cũng cho hiệu quả cao trong điều kiện nhà lưới. Tuy nhiên, cần cân nhắc về tác động lâu dài đến môi trường và sức khỏe con người.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do tuyến trùng Meloidogyne gây ra. Các biện pháp này không chỉ bảo vệ cây hồ tiêu mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

5.1. Kết quả thực nghiệm phòng trừ tuyến trùng

Các thử nghiệm cho thấy chế phẩm sinh học và thuốc hóa học đều có hiệu quả trong việc giảm mật độ tuyến trùng trong đất và rễ hồ tiêu. Điều này mở ra hướng đi mới cho việc quản lý tuyến trùng.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tiễn sản xuất hồ tiêu, giúp nông dân có thêm thông tin và công cụ để quản lý tuyến trùng hiệu quả hơn.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu tuyến trùng

Nghiên cứu tuyến trùng Meloidogyne hại hồ tiêu là một lĩnh vực quan trọng cần được tiếp tục khai thác. Việc phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả sẽ giúp bảo vệ cây hồ tiêu và nâng cao năng suất.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về sinh học và sinh thái của tuyến trùng Meloidogyne, từ đó phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

6.2. Hướng đi mới trong quản lý tuyến trùng

Việc kết hợp giữa các biện pháp sinh học và hóa học sẽ là hướng đi bền vững trong quản lý tuyến trùng Meloidogyne, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất hồ tiêu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hồ tiêu (Piper nigrum L.) là một trong những cây công nghiệp mũi nhọn đem lại giá trị kinh tế vượt trội cho ngành nông nghiệp Việt Nam. Với doanh thu trung bình đạt hơn 14.200 USD trên mỗi hecta, giá trị kinh tế của cây hồ tiêu cao gấp 5 lần so với cà phê, cao su và gấp 8 lần so với cây chè hay điều. Năm 2014, khối lượng xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam đạt 156.396 tấn với tổng kim ngạch 1,210 tỷ USD, chiếm gần 50% thị phần thương mại toàn cầu. Riêng tại tỉnh Đắk Nông, diện tích canh tác hồ tiêu đã tăng trưởng nóng từ 6.544 ha năm 2004 lên tới 20.579 ha vào tháng 9 năm 2016, vượt hơn 105% so với quy hoạch định hướng 10.000 ha của tỉnh đến năm 2020, trong đó huyện Đắk Song chiếm diện tích lớn nhất với 8.000 ha.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về diện tích cùng áp lực thâm canh thiếu bền vững đã dẫn đến sự bùng phát nghiêm trọng của hội chứng vàng lá chết chậm. Tính đến tháng 6 năm 2016, toàn tỉnh Đắk Nông đã có 455,8 ha hồ tiêu bị nhiễm bệnh vàng lá, trong đó có 90,78 ha nhiễm tuyến trùng nặng và 9,57 ha tiêu bị chết hoàn toàn, gây thất thu hàng trăm tỷ đồng cho nông hộ. Tuyến trùng ký sinh vùng rễ không chỉ trực tiếp phá hủy hệ thống rễ tơ mà còn mở đường cho các loài nấm đất độc hại xâm nhập. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Bảo vệ thực vật của tác giả Nguyễn Thị Mai Lương được thực hiện nhằm xác định chính xác thành phần loài tuyến trùng gây hại, làm rõ đặc điểm sinh học, quy luật phát sinh của loài tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne incognita và đánh giá hiệu lực của các chế phẩm bảo vệ thực vật sinh học, hóa học tại huyện Đắk Song trong giai đoạn 2015 - 2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, bảo vệ hệ sinh thái đất và phát triển vùng nguyên liệu hồ tiêu bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bệnh học thực vật phân tử và sinh thái học quần thể tuyến trùng ký sinh thực vật (Plant Parasitic Nematodes). Cơ sở bệnh học xác định tuyến trùng nốt sưng là nhóm sinh vật nội ký sinh cố định (Sedentary endoparasite), khi xâm nhập vào mô rễ sẽ tiết ra các enzyme kích thích tế bào rễ phân chia dị thường tạo thành các tế bào khổng lồ (Giant cells) và hình thành u sưng, làm triệt tiêu khả năng hấp thu dinh dưỡng và nước của cây.

Lý thuyết phức hợp bệnh (Plant Disease Complex) giải thích cơ chế tương tác cộng hưởng giữa vết thương do tuyến trùng tạo ra với các chủng nấm hoại sinh và nấm ký sinh trong đất như Fusarium oxysporum, Pythium spp. và Phytophthora spp., đẩy nhanh tốc độ thối rễ và gây chết cây hàng loạt. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tiếp cận các giải pháp sinh học từ vi sinh vật đối kháng (Trichoderma viride, Bacillus subtilis, Metarhizium anisopliae) và các hợp chất thảo mộc tự nhiên (Azadirachtin, axit Ginkgoic, Nano Chitosan) để ức chế mật độ quần thể dịch hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không phá vỡ cân bằng môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ 5 vườn tiêu thời kỳ kinh doanh đại diện cho vùng chuyên canh tại xã Thuận Hà, huyện Đắk Song. Phương pháp chọn mẫu áp dụng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT: trên mỗi vườn chọn 6 cây đại diện gồm 3 cây khỏe mạnh và 3 cây có biểu hiện vàng lá chết chậm, thu mẫu ở tầng đất sâu 15-20 cm quanh vùng tán rễ với khối lượng 500 g đất và 20-30 g rễ mỗi cây. Đối với theo dõi diễn biến mật độ định kỳ, 3 vườn cố định được lấy mẫu 1 lần mỗi tháng tại 9 điểm theo sơ đồ đường chéo góc.

Tách lọc tuyến trùng trong đất được thực hiện bằng hệ thống phễu lọc Baermann cải tiến với thời gian lọc tĩnh 48 giờ từ 250 g đất; tách lọc tuyến trùng trong rễ bằng phương pháp xay rễ cơ học (5 g rễ) qua hệ thống rây lọc 38 µm. Cấu trúc hình thái được giám định dưới kính hiển vi quang học và kính lúp soi nổi Nikon SMZ1500 dựa trên bản mẫu cutin vùng chậu (perineal pattern) của con cái và chỉ số đo theo de Man. Về mặt phân tử, DNA tuyến trùng được tách chiết theo quy trình chuẩn của Waeyenberge, nhân bản đoạn gen ITS bằng cặp mồi chuyên biệt ITS1 và ITS2 qua chu trình nhiệt PCR 40 chu kỳ, đối chiếu trình tự trên GenBank và xây dựng cây phả hệ bằng phần mềm MEGA 6. Thử nghiệm hiệu lực phòng trừ gồm 6 công thức trong phòng thí nghiệm (tính theo công thức Abbott) và 4 công thức trong nhà lưới trên cây chỉ thị (tính theo công thức Henderson - Tilton), toàn bộ dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm SAS 9.1 và Excel trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 2015 đến tháng 12 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã giám định được 7 loài tuyến trùng ký sinh thuộc 6 họ và 3 bộ trên cây hồ tiêu tại Đắk Song. Trong đó, loài tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita thuộc họ Heteroderidae là loài gây hại quan trọng nhất, xuất hiện với tần suất áp đảo đạt 88,5% trong các mẫu đất (mật độ trung bình 560,6 cá thể/100 g đất, dao động cực đại lên tới 2.107 cá thể) và 62,8% trong các mẫu rễ (mật độ trung bình 81,6 cá thể/5 g rễ, cực đại 1.240 cá thể). Loài đứng thứ hai là Rotylenchulus reniformis xuất hiện ở 30,5% mẫu đất với mật độ 229,1 cá thể/100 g đất. Đề tài cũng ghi nhận sự xuất hiện mới của loài Pratylenchus sp. với tần suất 5,6% trong đất.

Thứ hai, kết quả phân tích chu kỳ phát sinh cho thấy Meloidogyne incognita hiện diện và gây hại quanh năm trên đồng ruộng với quy luật biến động mật độ rõ rệt giữa hai mùa. Mật độ tuyến trùng trong đất giảm thấp trong các tháng mùa khô (tháng 2 đến tháng 4 chỉ khoảng 120-180 cá thể/100 g đất) nhưng tăng vọt lên đỉnh cao vào đầu và giữa mùa mưa (tháng 5 đến tháng 8 đạt từ 650 đến hơn 1.100 cá thể/100 g đất). Ngược lại, mật độ tuyến trùng và ổ trứng trong mô rễ lại tích lũy đạt đỉnh cao nhất vào mùa khô do ấu trùng xâm nhiễm mạnh mẽ và cư trú cố định trong mô rễ khi độ ẩm đất suy giảm.

Thứ ba, thử nghiệm hiệu lực của các chế phẩm bảo vệ thực vật cho thấy kết quả khả quan ở cả nhóm sinh học và hóa học. Trong điều kiện phòng thí nghiệm, các chế phẩm SH-BV1, Sông Lam 333 50ND, AH No6 và thuốc hóa học Marshal 5G đều đạt tỷ lệ diệt trừ 100% ấu trùng tuổi 2 sau 24 giờ xử lý. Trong điều kiện nhà lưới sau 30 ngày, thuốc hóa học Marshal 5G cho hiệu lực cao nhất đạt 75,01% trong đất và 47,53% trong rễ. Đáng chú ý, chế phẩm vi sinh sinh học SH-BV1 thể hiện khả năng kiểm soát ấn tượng với hiệu lực đạt 61,57% đối với tuyến trùng trong đất và 41,90% đối với tuyến trùng trong mô rễ.

Thứ tư, các biện pháp kỹ thuật canh tác sinh thái mang lại hiệu quả suy giảm mật độ tuyến trùng rất lớn. Thí nghiệm gián đoạn nguồn thức ăn cho thấy việc bỏ hoang đất trong 9 tháng làm suy giảm tới 96,28% mật độ Meloidogyne incognita trong đất. Việc bón phân hữu cơ vi sinh định kỳ giúp mật độ tuyến trùng giảm từ 35% đến 50% so với các vườn chỉ bón phân khoáng vô cơ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự chiếm ưu thế tuyệt đối của loài Meloidogyne incognita tại Đắk Song bắt nguồn từ điều kiện đất đỏ bazan tơi xốp, tầng canh tác dày kết hợp với tập quán bón phân thừa đạm và xới đất làm đứt rễ cơ học trong mùa mưa của người dân. Độ ẩm cao ở đầu mùa mưa kích thích bọc trứng nở ồ ạt, ấu trùng tuổi 2 di chuyển tự do trong nước đất tìm kiếm đỉnh sinh trưởng của rễ non để xâm nhiễm. Khi bước vào mùa khô, ấu trùng phát triển thành con cái thành thục, đẻ từ 200 đến hơn 500 trứng vào túi gelatin bám chặt vào mô rễ, giải thích vì sao mật độ trong rễ lại tăng vọt trong giai đoạn này.

So sánh với các nghiên cứu trước đây của Viện Bảo vệ thực vật tại Tây Nguyên từng ghi nhận 19 loài tuyến trùng ký sinh trên hồ tiêu và cà phê, kết quả này khẳng định rõ Meloidogyne incognita chính là tác nhân sơ cấp tạo tiền đề cho nấm Fusarium xâm nhập gây chết chậm. Về mặt trực quan hóa, toàn bộ diễn biến mật độ quần thể có thể được mô tả bằng biểu đồ đường kết hợp cột (Clustered Column - Line Chart), trong đó trục hoành thể hiện 12 tháng điều tra, trục tung bên trái biểu diễn mật độ tuyến trùng trong đất và rễ, trục tung bên phải biểu diễn lượng mưa và nhiệt độ trung bình tháng. Hiệu lực giữa các chế phẩm bảo vệ thực vật có thể được trực quan hóa qua bảng ma trận đa chiều, giúp người canh tác dễ dàng so sánh hiệu quả kinh tế và mức độ an toàn sinh thái giữa nhóm thuốc hóa học tổng hợp và chế phẩm vi sinh thảo mộc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, triển khai ứng dụng chế phẩm sinh học vi sinh SH-BV1 kết hợp chế phẩm thảo mộc Sông Lam 333 50ND nhằm thay thế dần thuốc hóa học độc hại. Các nông hộ và trang trại cần thực hiện tưới gốc định kỳ 2 đến 3 lần mỗi năm vào thời điểm chuyển giao mùa khô sang mùa mưa (tháng 5) và giữa mùa mưa (tháng 8 - tháng 9) với liều lượng khuyến cáo, hướng đến mục tiêu kiểm soát mật độ tuyến trùng trong đất duy trì dưới mức 50 cá thể/100 g đất, tương đương tỷ lệ giảm thiểu mật độ gây hại trên 60%.

Thứ hai, tăng cường bón phân hữu cơ sinh học hoai mục có bổ sung nấm đối kháng Trichoderma viride và vi khuẩn Bacillus subtilis với khối lượng từ 5 đến 10 kg cho mỗi gốc tiêu hàng năm. Thực hiện bón vào đầu mùa mưa sau các đợt thu hoạch nhằm cải tạo cấu trúc lý hóa của đất, nâng cao độ đệm pH từ 5,5 đến 6,5 và kích thích hệ vi sinh vật bản địa cạnh tranh nguồn sống, ức chế sự nở của trứng tuyến trùng.

Thứ ba, áp dụng biện pháp canh tác luân canh và trồng xen thực vật xua đuổi. Khuyến khích người trồng tiêu gieo cúc vạn thọ (Tagetes erecta) hoặc cây thì là xung quanh bồn tiêu trong mùa mưa nhằm tiết ra các hoạt chất rễ gây ức chế tuyến trùng; đồng thời thực hiện bỏ ải hoặc luân canh cây họ đậu từ 6 đến 9 tháng đối với các diện tích tiêu già cỗi trước khi tiến hành trồng tái canh để triệt tiêu trên 95% mầm mống dịch hại tích lũy.

Thứ tư, xây dựng hệ thống quan trắc dịch tễ định kỳ do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Nông phối hợp cùng Trạm Khuyến nông huyện Đắk Song chủ trì. Cần thiết lập mạng lưới lấy mẫu giám định mật độ tuyến trùng định kỳ 6 tháng một lần tại các vùng trồng trọng điểm trong giai đoạn 2016 - 2020, kết hợp tổ chức các lớp tập huấn đầu bờ hướng dẫn nông dân nhận biết sớm triệu chứng nốt sưng rễ để xử lý kịp thời trước khi triệu chứng vàng lá biểu hiện trên tán cây.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học và Khoa học đất. Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu phân loại học chi tiết, công thức số đo hình thái chuẩn theo de Man, cùng quy trình tách chiết DNA và điện di PCR phân tích gen ITS của loài Meloidogyne incognita.

Nhóm 2: Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp, khuyến nông viên tại các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Tài liệu này đóng vai trò như cuốn cẩm nang thực địa giúp chẩn đoán phân biệt hội chứng vàng lá chết chậm, xác định chính xác quy luật phát sinh mật độ tuyến trùng theo điều kiện thời tiết để ban hành lịch khuyến cáo phòng trừ chính xác.

Nhóm 3: Các chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân canh tác hồ tiêu quy mô lớn. Người trực tiếp sản xuất có thể khai thác các quy trình ứng dụng chế phẩm sinh học vi sinh và kỹ thuật bón phân hữu cơ hoai mục để phục hồi vườn tiêu suy thoái, giảm thiểu chi phí thuốc trừ sâu hóa học và nâng cao năng suất hạt tiêu thương phẩm đạt trên 25 tấn tươi/ha.

Nhóm 4: Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hữu cơ vi sinh. Kết quả thử nghiệm hiệu lực in vitro và trong nhà lưới của các hoạt chất chiết xuất thảo mộc, Neem, Chitosan là cơ sở khoa học quan trọng để nghiên cứu, đăng ký lưu hành và thương mại hóa các dòng sản phẩm trừ tuyến trùng sinh học thân thiện với môi trường xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Cơ chế gây hại chính của loài tuyến trùng Meloidogyne incognita trên cây hồ tiêu là gì? Tuyến trùng nốt sưng xâm nhập vào chóp rễ non, tiết enzyme làm biến đổi mô thực vật thành các u sưng dị hình, làm tắc nghẽn mạch dẫn khiến cây không hút được nước và khoáng chất. Vết thương hở do tuyến trùng tạo ra còn là cửa ngõ cho nấm Fusarium oxysporum xâm nhập gây thối đen rễ và vàng lá nhanh chóng.

Tại sao mật độ tuyến trùng trong đất và trong rễ lại diễn biến trái ngược nhau giữa hai mùa? Vào mùa mưa, độ ẩm đất cao kích thích ấu trùng tuổi 2 nở ra khỏi bọc trứng và di chuyển tự do trong đất tìm rễ mới, làm mật độ trong đất tăng cao. Đến mùa khô, phần lớn tuyến trùng đã chui sâu vào trong mô rễ để ký sinh cố định và tạo bọc trứng bảo vệ, khiến mật độ trong mô rễ tăng vọt.

Chế phẩm vi sinh SH-BV1 có khả năng thay thế hoàn toàn thuốc hóa học trong vườn tiêu không? Chế phẩm SH-BV1 đạt hiệu lực diệt tuyến trùng 61,57% trong đất và 41,90% trong rễ ở thử nghiệm nhà lưới. Sản phẩm hoàn toàn có thể thay thế thuốc hóa học trong phòng trừ định kỳ và canh tác tiêu hữu cơ, vừa khống chế dịch hại bền vững vừa bổ sung vi sinh vật có ích cải tạo đất.

Việc trồng xen cây cúc vạn thọ trong vườn tiêu mang lại cơ chế ức chế tuyến trùng như thế nào? Rễ cây cúc vạn thọ (Tagetes erecta) tiết ra hợp chất tự nhiên alpha-terthienyl có hoạt tính sinh học cực mạnh làm tê liệt và tiêu diệt ấu trùng tuyến trùng trong đất. Việc trồng xen xung quanh gốc tiêu giúp giảm mật độ tuyến trùng gây hại rễ tự nhiên mà không tốn chi phí thuốc bảo vệ thực vật.

Thời gian bỏ hoang đất bao lâu là đủ để cắt đứt hoàn toàn nguồn thức ăn của tuyến trùng trước khi tái canh? Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chứng minh việc làm sạch cỏ và bỏ hoang đất liên tục trong thời gian 9 tháng giúp suy thoái tới 96,28% mật độ quần thể Meloidogyne incognita trong đất. Đây là khoảng thời gian tối ưu để tiêu diệt mầm bệnh trước khi tiến hành xuống giống vụ tiêu mới.

Kết luận

• Giám định chính xác 7 loài tuyến trùng ký sinh hại rễ hồ tiêu tại Đắk Song, khẳng định Meloidogyne incognita là loài chủ chốt với tần suất bắt gặp 88,5% trong đất và 62,8% trong rễ.
• Mô tả toàn diện đặc điểm hình thái vi học và xác thực thành công cấu trúc phân tử vùng gen ITS của loài Meloidogyne incognita trên cây hồ tiêu Đắk Nông.
• Làm rõ quy luật sinh thái đối lập của tuyến trùng: mật độ trong đất đạt đỉnh vào đầu mùa mưa trong khi mật độ trong mô rễ đạt cực đại vào mùa khô.
• Xác định hiệu lực diệt trừ tuyến trùng vượt trội của chế phẩm vi sinh SH-BV1 (đạt 61,57% trong đất) và thuốc hóa học Marshal 5G (đạt 75,01% trong đất).
• Đề xuất hoàn thiện gói kỹ thuật quản lý tổng hợp kết hợp bón phân hữu cơ, luân canh cắt nguồn thức ăn và sử dụng chế phẩm sinh học an toàn.

Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là đã cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và sinh học phân tử chuẩn xác về tuyến trùng nốt sưng tại Đắk Song, đồng thời mở ra giải pháp sinh học thực chứng giúp thay thế dần các loại hóa chất độc hại trong sản xuất hồ tiêu. Để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, các cơ quan nông nghiệp địa phương và người dân cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp sinh học và canh tác từ vụ mùa tới. Hãy chủ động kiểm tra định kỳ vườn tiêu và liên hệ các cơ quan khuyến nông để được chuyển giao quy trình phòng trừ tuyến trùng sinh thái, hướng tới một nền nông nghiệp hồ tiêu Đắk Nông bền vững và đạt chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ MAI LƯƠNG NGHIÊN CỨU TUYẾN TRÙNG GÂY NỐT SƯNG (Meloidogyne. sp) HẠI HỒ TIÊU VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG MỘT SỐ CHẾ PHẨM BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG PHÒNG TRỪ TẠI HUYỆN ĐĂK SONG, ĐĂK NÔNG Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Đức Khánh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai Lương i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của cơ quan, các thầy cô, gia đình và bạn bè đồng nghiệp. Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy hướng dẫn: TS. Lê Đức Khánh - người đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám đốc, Ban đào tạo sau đại học, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa học và thực hiện đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo và cán bộ nghiên cứu của Bộ môn Côn trùng đặc biệt là nhóm thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu tuyến trùng hại cây cà phê, hồ tiêu và các giải pháp khoa học công nghệ phòng trừ hiệu quả ở các vùng sản xuất trọng điểm”, trong đó có Nhóm Tuyến trùng, Nhóm nghiên cứu sâu hại cây công nghiệp dài ngày - Bộ môn Côn trùng - Viện Bảo vệ thực vật đã nhiệt tình giúp đỡ tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Cuối cùng tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, người thân, bạn bè những người luôn bên cạnh, động viên giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn đối với những sự giúp đỡ quý báu đó! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai Lương ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục bảng. vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis Abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài. Một số kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Dụng cụ nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu thành phần loài tuyến trùng chính hại hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. 18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái chủ yếu và đặc điểm phân tử của loài tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne incognita). Nghiên cứu diễn biến phát sinh gây hại của quần thể tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne incognita) hại hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Thử nghiệm hiệu lực phòng trừ tuyến trùng hại hồ tiêu của một số chế phẩm bảo vệ thực vật. Phương pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu thành phần loài tuyến trùng chính hại hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái và phân tử của loài tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne incognita) hại hồ tiêu. Nghiên cứu diễn biến phát sinh gây hại của quần thể tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne incognita) hại hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Thử nghiệm hiệu lực phòng trừ tuyến trùng hại hồ tiêu của một số chế phẩm sinh học, hóa học.

Các phương pháp xử lý số liệu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Tình hình sản xuất hồ tiêu tại Đăk Nông và thành phần loài tuyến trùng chính gây hại trên hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông.

Tình hình sản xuất hồ tiêu tại Đăk Nông. Thành phần loài tuyến trùng chính gây hại trên hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Một số đặc điểm hình thái và phân tử của loài tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita hại hồ tiêu. Một số đặc điểm hình thái cơ bản của loài tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita.

Đặc điểm phân tử của loài tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita. Diễn biến phát sinh gây hại của quần thể tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita tại Đăk Song, Đăk Nông. Diễn biến mật độ quần thể tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita tại Đăk Song, Đăk Nông. 44 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ quần thể tuyến trùng gây nốt sưng hại hồ tiêu hại hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Phòng trừ tuyến trùng nốt sưng bằng một só chế phẩm bảo vệ thực vật. Hiệu lực của các loại thuốc trừ tuyến trùng trong điều kiện phòng thí nghiệm. Hiệu lực trừ tuyến trùng nốt sưng của một số chế phẩm bảo vệ thực vật trong điều kiện nhà lưới.

Kết luận và kiến nghị. 56 Tài liệu tham khảo. 57 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Diện tích, sản lượng hồ tiêu tại tỉnh Đăk Nông năm 2016.

Thành phần loài tuyến trùng gây hại hồ tiêu tại Đăk Song,Đăk Nông, 2015. Tần suất xuất hiện và mật độ tuyến trùng ký sinh hồ tiêu tại Đăk Song – Đăk Nông, 2015. Các chỉ số đo của ấu trùng tuổi 2, con cái và con đực loài. Mật độ tuyến trùng gây nốt sưng Meloidogyne incognita trong đất và rễ hồ tiêu tại Đăk Song – Đăk Nông, 2015.

Số trứng trung bình/bọc của loài Meloidogyne incognita trong rễ hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông, năm 2015. Đặc điểm đất và mật độ tuyến trùng gây hại trong đất, rễ hồ tiêu tại Đăk Song - Đăk Nông, 2015. Ảnh hưởng của phân hữu cơ tới mật độ tuyến trùng gây hại trong đất và rễ hồ tiêu tại Đăk Song – Đăk Nông, 2015. Mật độ tuyến trùng gây hại trên các vườn hồ tiêu kinh doanh trồng các giống phổ biến tại Đăk Song – Đăk Nông, 2015.

Khả năng suy thoái mật độ quần thể tuyến trùng trong đất trồng hồ tiêu trong điều kiện không có nguồn thức ăn, Viện Bảo vệ thực vật, 2015. Khả năng ức chế, dẫn dụ của cúc vạn thọ và cây thì là đối với tuyến trùng hại hồ tiêu tại Đăk Nông, 2015. Hiệu lực của một số sản phẩm trừ tuyến trùng Meloidogyne incognita trong phòng thí nghiệm, Viện Bảo vệ thực vật, 2016. Kết quả đánh giá hiệu lực của một số sản phẩm phòng trừ tuyến trùng Meloidogyne incognita trong đất ở điều kiện nhà lưới, Viện Bảo vệ thực vật, 2016.

Kết quả đánh giá hiệu lực của một số sản phẩm phòng trừ tuyến trùng Meloidogyne incognita trong rễ ở điều kiện nhà lưới, Viện Bảo vệ thực vật, 2016 .54 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Vị trí lấy mẫu. Phân loại mẫu và tiến hành lọc mẫu đất. Nhân nuôi tuyến trùng trong chậu cà chua.

Đếm tuyến trùng trong thí nghiệm thử thuốc. Vườn hồ tiêu vàng lá, rễ tiêu bị tuyến trùng nốt sưng gây hại. Xác định thành phần tuyến trùng hại hồ tiêu tại Đăk Song – Đăk Nông. Con cái trong mô rễ hồ tiêu (A) và bọc trứng (B).

Phần đầu của con cái Meloidogyne incognita. Tiêu bản mẫu cutin vùng chậu con cái của Meloidogyne incognita. Phần đầu con đực Meloidogyne incognita với kim hút (thước 10 µm). Phần đuôi con đực với gai giao cấu.

Hình thái của ấu trùng Meloidogyne incognita. Phần đầu của ấu trùng Meloidogyne incognita. Phần đuôi của ấu trùng Meloidogyne incognita. Hình thái của trưởng thành đực Meloidogyne incognita.

Hình thái của trưởng thành cái Meloidogyne incognita. Ảnh điện di sản phẩm PCR vùng ITS trên agarose gel của hai mẫu tuyến trùng nốt sưng trên hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông. Cây phả hệ ML: Vùng ITS của 2 mẫu Meloidogyne incognita trên hồ tiêutại Đăk Nông và một số loài Meloidogyne khác. Vườn hồ tiêu tiến hành thu thập mẫu đất và rễ, Đăk Song - Đăk Nông,2015.Diễn biến mật độ tuyến trùng Meloidogyne incognita trong đất và rễ hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông, năm 2015.

Diễn biến nhiệt độ và lượng mưa tại Đăk Nông năm 2015 .46 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Mai Lương Tên Luận văn: “Nghiên cứu tuyến trùng gây nốt sưng (Meloidogyne sp.) hại hồ tiêu và khả năng sử dụng một số chế phẩm bảo vệ thực vật trong phòng trừ tại huyện Đăk Song, Đăk Nông” Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định được thành phần loài tuyến trùng gây hại trên hồ tiêu tại Đăk Song, Đăk Nông mô tả được một số đặc điểm hình thái của loài tuyến trùng nốt sưng gây hại quan trọng Meloidogyne sp. và diễn biến phát sinh gây hại của chúng, đồng thời xác định được một số chế phẩm có hiệu quả trong phòng trừ. Phương pháp nghiên cứu Vật liệu nghiên cứu - Tuyến trùng nốt sưng thu thập trên hồ tiêu tại Đăk Song – Đăk Nông; - Các vườn tiêu thời kỳ kinh doanh; - Chế phẩm sinh học, thuốc hóa học.