Luận văn tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan của người bệnh tăng huyết áp ngoại trú tại trung tâm y tế huyện thanh bình tỉnh đồng tháp năm 2020

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị và yếu tố liên quan đến bệnh nhân tăng huyết áp ngoại trú tại trung tâm y tế huyện Thanh Bình năm 2020.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Ấn
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về bệnh tăng huyết áp
• 1.1.1. Khái niệm về cách đo và phân loại tăng huyết áp
• 1.1.2. Phân loại huyết áp
• 1.1.3. Nguyên nhân THA
• 1.1.4. Điều trị THA
• 1.2. Tuân thủ điều trị (TTĐT)
• 1.2.1. Các phương pháp đánh giá tuân thủ điều trị THA
• 1.3. Các nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành tuân thủ điều trị và thực trạng tuân thủ điều trị bệnh THA trên Thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Thực trạng TTĐT ở các nước trên Thế giới
• 1.3.2. Thực trạng tuân thủ điều trị ở Việt Nam
• 1.3.3. Yếu tố liên quan đến điều trị
• 1.4. Thông tin về địa bàn nghiên cứu
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Công cụ, phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Biến số trong nghiên cứu
• 2.6.1. Các biến số trong nghiên cứu
• 2.6.2. Các tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu
• 2.7. Tiêu chuẩn chọn điều tra viên, cộng tác viên
• 2.8. Khía cạnh y đức của nghiên cứu
• 2.9. Phân tích và xử lý số liệu
• 3. Chương 3: DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm nhân khẩu học
• 3.1.2. Đặc điểm chỉ số cơ thể
• 3.2. Thực trạng tuân thủ điều trị
• 3.2.1. Thực trạng kiến thức về tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 3.2.2. Thực trạng thái độ về tuân thủ điều trị THA
• 3.2.3. Thực trạng thực hành tuân thủ điều trị THA
• 3.3. Các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị
• 3.3.1. Mối liên quan giữa thực hành tuân thủ điều trị và các đặc tính nền
• 3.3.2. Mối liên quan giữa thực hành TTĐT và kiến thức TTĐT
• 3.3.3. Mối liên quan giữa thực hành TTĐT và thái độ chung
• 4. Chương 4: Dự kiến bàn luận
• Tài Liệu Tham Khảo
• PHỤ LỤC 1: Biến số nghiên cứu
• PHỤ LỤC 2: Đánh giá tuân thủ dùng thuốc theo thang điểm Morisky
• PHỤ LỤC 3: Bộ câu hỏi phỏng vấn
• PHỤ LỤC 4: Tiêu chuẩn đánh giá

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe cộng đồng. Tăng huyết áp (THA) là một bệnh lý mạn tính phổ biến, đòi hỏi người bệnh phải tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, suy tim, và bệnh thận. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và xác định các yếu tố ảnh hưởng tuân thủ điều trị tại địa phương. Thông qua đó, đề xuất các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao hiệu quả điều trị tăng huyết áp và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Báo cáo của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết, TTĐT bệnh THA trên thế giới đạt tỷ lệ tƣơng đối thấp chỉ từ 20-30%[40].

1.1. Tầm quan trọng của kiểm soát huyết áp hiệu quả

Kiểm soát huyết áp hiệu quả là yếu tố then chốt trong việc ngăn ngừa các biến chứng tim mạch và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh tăng huyết áp. Việc tuân thủ điều trị, bao gồm cả dùng thuốc và thay đổi lối sống, đóng vai trò quyết định trong việc đạt được mục tiêu này. Nghiên cứu này hướng đến việc tìm hiểu sâu hơn về những thách thức và cơ hội trong việc nâng cao tuân thủ điều trị tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình, nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu đóng vai trò quan trọng.

1.2. Giới thiệu về Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình và dân số huyện Thanh Bình

Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình là cơ sở y tế quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho cộng đồng. Với đặc điểm về dân số huyện Thanh Bình đa dạng và điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, việc nghiên cứu tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại đây sẽ cung cấp những thông tin hữu ích cho việc xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp. Theo báo cáo hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm quí 4 năm 2019 của Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình. Ƣớc tính tổng số ngƣời trƣởng thành mắc tăng huyết áp của huyện là 21.339 ngƣời, chiếm tỷ lệ 13% dân số.

II. Thách Thức Trong Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Hiện Nay

Mặc dù điều trị tăng huyết áp có nhiều tiến bộ, tỷ lệ tuân thủ điều trị tăng huyết áp vẫn còn thấp, đặc biệt ở các vùng nông thôn và các nhóm dân cư có thu nhập thấp. Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị, bao gồm: kiến thức về bệnh, thái độ đối với việc điều trị, chi phí thuốc men, tác dụng phụ của thuốc, và sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các yếu tố này tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình để có cơ sở xây dựng các giải pháp can thiệp hiệu quả. Tại Việt Nam, một nghiên cứu năm 2016 của tác giả Phạm Hoài Nam cho thấy việc không TTĐT bệnh THA là khá cao 66,7%, riêng tuân thủ sử dụng thuốc của ngƣời bệnh lại chiếm không quá 50% [19].

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng tuân thủ điều trị Vai trò của kiến thức và thái độ

Nghiên cứu cần xem xét vai trò của kiến thức về tăng huyết áp và thái độ đối với điều trị tăng huyết áp trong việc cải thiện tuân thủ điều trị. Liệu người bệnh có hiểu rõ về bệnh tình của mình, tầm quan trọng của việc dùng thuốc đúng giờ, và những thay đổi lối sống cần thiết hay không? Thái độ tích cực và tin tưởng vào hiệu quả của điều trị tăng huyết áp có thể thúc đẩy người bệnh tuân thủ tốt hơn.

2.2. Ảnh hưởng của tác dụng phụ của thuốc và chi phí điều trị

Tác dụng phụ của thuốc và chi phí điều trị tăng huyết áp là những rào cản lớn đối với tuân thủ điều trị. Nhiều người bệnh có thể ngừng thuốc do không chịu đựng được các tác dụng phụ hoặc không đủ khả năng chi trả. Nghiên cứu cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này và tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ người bệnh.

2.3. Vai trò của hỗ trợ xã hội trong cải thiện tuân thủ điều trị

Sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh tăng huyết áp tuân thủ điều trị. Các hoạt động hỗ trợ có thể bao gồm nhắc nhở uống thuốc, cùng nhau thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh, và tham gia các hoạt động thể dục thể thao. Nghiên cứu này sẽ đánh giá hiệu quả của các chương trình hỗ trợ xã hội hiện có tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị tại Thanh Bình

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá tuân thủ điều trị tăng huyết áp và xác định các yếu tố liên quan. Mẫu nghiên cứu bao gồm người bệnh tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp sử dụng bộ câu hỏi chuẩn hóa. Phân tích thống kê được thực hiện để xác định mối liên quan giữa tuân thủ điều trị và các yếu tố như tuổi, giới tính, trình độ học vấn, thu nhập, kiến thức về bệnh, thái độ đối với việc điều trị, và sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Theo kết quả nghiên cứu của tác giả Trần Công Trƣởng ở Bệnh viện quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh năm 2018, tỷ lệ tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân là 41,2%. Nên trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng giá trị p=0,412[34].

3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu phù hợp

Việc lựa chọn thiết kế nghiên cứu phù hợp và xác định cỡ mẫu đủ lớn là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả. Nghiên cứu này sử dụng thiết kế cắt ngang để đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị tại một thời điểm cụ thể. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ tuân thủ điều trị ước tính và mức độ sai số chấp nhận được.

3.2. Công cụ thu thập dữ liệu và phương pháp phân tích

Bộ câu hỏi phỏng vấn được thiết kế dựa trên các thang đo đã được kiểm chứng về độ tin cậy và giá trị, bao gồm thang đo Morisky để đánh giá tuân thủ dùng thuốc. Dữ liệu thu thập được phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS để xác định mối liên quan giữa tuân thủ điều trị và các yếu tố nghiên cứu. Nhập liệu phần mềm Epidata 3.1, xử lý số liệu SPSS 20. Về Cấu phần định lƣợng: Phỏng vấn trực tiếp do nhóm nghiên cứu tham khảo bộ câu hỏi và thiết kế (phụ lục 1) từ luận văn tác giả Võ Thanh Phong, về phƣơng pháp nghiên cứu chúng tôi đƣa vào thang điểm của Morisky DE năm 1986.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp ở Thanh Bình

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình còn thấp. Nhiều người bệnh không tuân thủ đúng phác đồ điều trị, bỏ thuốc, hoặc không thực hiện các thay đổi lối sống cần thiết. Các yếu tố như kiến thức về bệnh, thái độ đối với việc điều trị, chi phí thuốc men, và sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng có liên quan đáng kể đến tuân thủ điều trị. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, ngƣời bệnh có kiến thức chung đạt về tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp chiếm 80% ( ≥ 9/12 nội dung), ngƣời bệnh có thái độ tích cực về tuân thủ điều trị chiếm 96% (6/8 nội dung).

4.1. Thực trạng tuân thủ dùng thuốc và thay đổi lối sống

Nghiên cứu cần phân tích chi tiết thực trạng tuân thủ dùng thuốc (uống đúng liều, đúng giờ) và tuân thủ thay đổi lối sống (chế độ ăn uống, vận động thể lực) của người bệnh. Những khó khăn và rào cản nào khiến người bệnh không thể tuân thủ tốt các khuyến nghị này?

4.2. Mối liên quan giữa kiến thức và tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức về bệnh tăng huyết áp có ảnh hưởng đáng kể đến tuân thủ điều trị. Người bệnh có kiến thức tốt hơn thường có xu hướng tuân thủ tốt hơn. Tuy nhiên, kiến thức không phải là yếu tố duy nhất quyết định tuân thủ điều trị, cần có sự kết hợp với thái độ tích cực và sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Bênh cạnh đó nghiên cứu chỉ tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê về kiến thức chung của ngƣời bệnh với thực hành tuân thủ điều trị đạt với p<0,001, ngƣời bệnh có kiến thức đạt thì TTĐT cao gấp 0,18 lần so với ngƣời bệnh có kiến thức không đạt với khoảng tin cậy 95% (0,061-0,523).

V. Giải Pháp Cải Thiện Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần xây dựng các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình. Các giải pháp này có thể bao gồm: tăng cường giáo dục sức khỏe cho người bệnh, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm chi phí thuốc men, và xây dựng các chương trình hỗ trợ xã hội. Đề giúp nâng cao sự giáo dục, tăng cƣờng tƣ vấn sức khỏe cho ngƣời bệnh, giúp ngƣời bệnh nâng cao kiến thức về bệnh, tuân thủ dùng thuốc huyết áp, thay đổi lối sống, thƣờng xuyên theo dõi huyết áp và đi khám định kỳ đúng hẹn.

5.1. Tăng cường giáo dục sức khỏe và tư vấn cá nhân

Giáo dục sức khỏe đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người bệnh về tăng huyết áp và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị. Các buổi tư vấn sức khỏe cá nhân có thể giúp người bệnh hiểu rõ hơn về bệnh tình của mình, giải đáp thắc mắc, và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Tăng cƣờng công tác quản lý ngƣời bệnh tăng huyết áp tại cộng đồng, các trạm Y tế tăng cƣờng quản lý và điều trị bệnh tăng huyết áp tại công đồng để giúp giảm tải cho tuyến trên.

5.2. Hỗ trợ chi phí điều trị và giảm tác dụng phụ của thuốc

Cần có các chính sách hỗ trợ chi phí điều trị tăng huyết áp cho người bệnh có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, cần tìm kiếm các loại thuốc ít gây tác dụng phụ hơn để cải thiện khả năng tuân thủ của người bệnh. Đánh giá và quản lý các tác dụng phụ của thuốc cần được thực hiện thường xuyên.

5.3. Phát triển các chương trình hỗ trợ cộng đồng

Cần phát triển các chương trình hỗ trợ cộng đồng, bao gồm các nhóm tự giúp đỡ, câu lạc bộ sức khỏe, và các hoạt động thể dục thể thao. Các chương trình này có thể giúp người bệnh chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau, và tạo động lực để tuân thủ điều trị tốt hơn. Ngoài ra còn tìm thấy mối liên quan về sự hỗ trợ của các tổ chức xã hội với tuân thủ điều trị, mối liên hệ có ý nghĩa thống kê (p<0,05), bệnh nhân không có hỗ trợ từ các tổ chức xã hội tuân thủ đạt cao gấp 2,37 lần so với nhóm còn lại.

VI. Kết Luận Triển Vọng Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị THA

Nghiên cứu về tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại Trung Tâm Y Tế Huyện Thanh Bình cung cấp những thông tin quan trọng cho việc cải thiện hiệu quả điều trị tăng huyết áp và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm cán bộ y tế, người bệnh, gia đình, và cộng đồng, để xây dựng và triển khai các giải pháp can thiệp hiệu quả. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình can thiệp và tìm kiếm các phương pháp mới để nâng cao tuân thủ điều trị tăng huyết áp.

6.1. Đánh giá hiệu quả của các can thiệp hiện tại

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các can thiệp hiện tại, như các chương trình giáo dục sức khỏe và các nhóm hỗ trợ cộng đồng, để xác định những can thiệp nào mang lại hiệu quả tốt nhất và cần được nhân rộng.

6.2. Nghiên cứu các phương pháp mới để cải thiện tuân thủ điều trị

Cần có các nghiên cứu tìm kiếm các phương pháp mới để cải thiện tuân thủ điều trị tăng huyết áp, như sử dụng công nghệ thông tin (ứng dụng di động, tin nhắn nhắc nhở), hoặc các phương pháp can thiệp hành vi (thưởng, khuyến khích).

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp (THA) là một bệnh mạn tính đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của nền Y học Thế giới với tần suất mắc bệnh ngày càng tăng và tuổi mắc mới của bệnh ngày càng trẻ. Thống kê của WHO (2015) toàn thế giới có 1,13 tỷ ngƣời bị THA và con số này đƣợc ƣớc tính là vào khoảng 1,56 tỷ ngƣời (chiếm 29,2%) bị tăng huyết áp vào năm 2025. Tại Việt Nam, báo cáo năm 2015 của Hội tim mạch học Việt Nam trên ngƣời trƣởng thành (từ 25 tuổi trở lên) tại 8 tỉnh thành trên toàn quốc có tới 47,3% ngƣời mắc THA, một mức báo động đỏ trong thời điểm hiện nay [16]. Nếu không có các biện pháp dự phòng và quản lý hữu hiệu thì dự báo đến năm 2025 tại Việt Nam sẽ có khoảng 25 triệu ngƣời bị THA [34].

Tỷ lệ bệnh nhân THA có kiến thức và thực hành tuân thủ điều trị THA còn rất hạn chế. Theo CDC, năm 2013 tỷ lệ tuân thủ điều trị trên thế giới chỉ đạt từ 20- 30% [40]. Tại Việt Nam nghiên cứu vào năm 2010 ở bệnh nhân THA trên 60 tuổi tại phƣờng Hàng Bông, Hà Nội cho kết quả chỉ 21,5% bệnh nhân có kiến thức và tuân thủ điều trị THA [5], tƣơng tự một nghiên cứu năm 2012 ở 4 phƣờng Thành phố Hà Nội cho biết tỷ lệ tuân thủ điều trị ở bệnh nhân thành thị khoảng từ 25- 44,8% [23]. THA nếu không đƣợc điều trị hoặc điều trị không đúng sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nhƣ đột quỵ, tai biến mạch máu não, bệnh tim mạch.

làm tăng chi phí điều trị, tổn hại đến kinh tế trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội [48]. Huyện Thanh Bình nằm về phía Bắc của tỉnh Đồng Tháp với diện tích tự nhiên là 329,5 km2, có 1 thị trấn, 12 xã. Dân số toàn huyện là 164. Theo báo cáo hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm quí 4 năm 2019 của Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình.

Ƣớc tính tổng số ngƣời trƣởng thành mắc tăng huyết áp của huyện là 21.339 ngƣời, chiếm tỷ lệ 13% dân số, đây là bệnh mãn tính cần đƣợc quản lý, theo dõi và điều trị suốt đời, hàng tháng có khoảng 2956 bệnh nhân đƣợc quản lý đến khám và lãnh thuốc định kỳ. Theo dõi tại TTYT cho thấy kiến thức và thực hành tuân thủ trong điều trị THA của bệnh nhân còn rất nhiều hạn chế dù đây là yếu tố quyết định sự thành công trong điều trị. Việc tuân thủ điều trị tăng huyết áp của ngƣời bệnh còn chƣa đầy đủ, không liên tục, còn tình trạng quên uống 2 thuốc, bỏ thuốc nhất là ngƣời trẻ tuổi bị tăng huyết áp. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về bệnh tăng huyết áp và phòng tránh các biến chứng của bệnh tăng huyết áp còn ít đƣợc đề cập.

Hiện tại, chƣa có một công trình nghiên cứu nào liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp của ngƣời bệnh đang điều trị ngoại trú tại đây. Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu với đề tài “Tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan của người bệnh tăng huyết áp ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2020” Nhằm tìm hiểu thực trạng tuân thủ điều trị THA và xác định một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ điều trị của ngƣời bệnh tại Khoa khám bệnh, Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả tuân thủ điều trị của ngƣời bệnh tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh, Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2020. Cụ thể nghiên cứu sẽ xác định các nội dung sau: 1.

Xác định tỷ lệ ngƣời bệnh có kiến thức tuân thủ điều trị THA đúng.Xác định tỷ lệ ngƣời bệnh có thái độ tuân thủ điều trị THA tích cực.Xác định tỷ lệ ngƣời bệnh tuân thủ điều trị dùng thuốc đúng. Xác định tỷ lệ ngƣời bệnh tuân thủ điều trị thay đổi lối sống tốt (thực hiện ăn uống hợp lý, vận động thể lực). Xác định một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị của ngƣời bệnh tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh, Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2020. 4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Một số khái niệm, cách do và phân loại tăng huyết áp 1. Khái niệm về cách đo và phân loại tăng huyết áp 1. Định nghĩa huyết áp Huyết áp là số đo về lực tác động của máu lên thành động mạch. Huyết áp phụ thuộc vào lực bơm máu của tim, thể tích máu đƣợc bơm, kích thƣớc cũng nhƣ độ đàn hồi của thành động mạch.

Ở ngƣời trƣởng thành khi đo huyết áp tâm thu >140mmHg và huyết áp tâm trƣơng >90mmHg thì đƣợc gọi là tăng huyết áp hệ thống động mạch [1]. Khái niệm về tăng huyết áp Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngƣời đƣợc gọi là tăng huyết áp (THA) khi có một trong hai hoặc cả hai trị số: Huyết áp tối đa (huyết áp tâm thu) >140mmHg và huyết áp tối thiểu (huyết áp tâm trƣơng) >90mmHg [2]. Đo huyết áp Theo khuyến cáo mới nhất của Bộ Y tế trong hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị THA năm 2010 (Quyết định 3192/QĐ-BYT) [1]. - Đo huyết áp thông dụng tại nhà: Bệnh nhân ngồi 5 phút trong phòng yên tĩnh trƣớc khi bắt đầu đo.

Ngồi thẳng lƣng, thƣ giãn trong lúc đo. + Đối với ngƣời già và bệnh nhân đái tháo đƣờng, nếu khám lần đầu nên đo cả huyết áp tƣ thế đứng. + Cởi bỏ quần áo chặt, cánh tay để tựa trên bàn ở mức ngang tim, thả lỏng tay và không nói chuyện trong khi đo. + Đo ít nhất hai lần cách nhau 1-2 phút, nếu hai lần đo này quá khác biệt thì tiếp tục đo thêm vài lần nữa và lấy trung bình hai giá trị sau cùng.

+ Dùng băng quấn tay chật ở mức độ vừa phải, băng quấn đặt ngang mức tim dù ngƣời bệnh (NB) ở tƣ thế nào. Mép dƣới băng quấn trên lần khuỷu tay 3cm. + Sau khi áp lực hơi trong băng quấn làm mất mạch quay, bơm hơi lên tiếp 30mmHg nữa và sau đó hạ cột thủy ngân từ từ. 5 + Sử dụng âm thanh lần thay đổi thứ nhất và lần thay đổi thứ hai để xác định HA tâm thu và HA tâm trƣơng.

+ Đo huyết áp cả hai tay trong lần đo đầu tiên để phát hiện sự khác biệt gây ra do bệnh lý mạch máu ngoại biên, khi đó giá trị bên cao hơn đƣợc theo dõi sử dụng lâu dài sau này. + Không bao giờ điều trị THA khi chỉ dựa vào một lần đo HA. + Nên dùng máy đo đã chuẩn hóa và đo đúng quy trình. Phân loại huyết áp Bảng 1.

Phân loại HA ở ngƣời > 18 tuổi theo JNC 7 HA tâm thu mmHg HA tâm trƣơng mmHg HA bình thƣờng < 120 < 80 Tiền tăng HA 130-139 85-89 THA giai đoạn 1 140-159 90-99 THA giai đoạn 2 ≥ 160 ≥ 100 Việc phân nhóm tiền THA nói trên rất có ý nghĩa dựa trên nhiều bằng chứng nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong do bệnh lý về mạch vành trong nhóm đối tƣợng này có chỉ số huyết áp cao hơn HA bình thƣờng [3]. Những ngƣời tiền THA nếu không đƣa đƣợc HA về mức bình thƣờng sẽ tiến triển thành bệnh THA. Nhóm này đƣợc khuyến cáo cải thiện tình trạng HA thông qua thay đổi lối sống [8]. - Các biện pháp tích cực thay đổi lối sống: Chƣơng trình phòng chống THA Quốc gia và Phân Hội THA Việt Nam áp dụng cho mọi bệnh nhân để ngăn ngừa tiến triển và giảm đƣợc HA, giảm số thuốc cần dùng gồm [33]: Chế độ ăn hợp lý, đầy đủ Calci và vi lƣợng.

Tăng cƣờng ăn rau xanh, quả tƣơi. Hạn chế thức ăn có Cholesterol và Acid béo no. Giảm cân, BMI từ 18,5 đến 23 kg/m2. Vòng bụng dƣới 90cm.

Hạn chế uống rƣợu. Ngƣng hút thuốc lá. Tăng cƣờng hoạt động thể lực. Tránh lo âu, căng thẳng.

Tránh thay đổi nhiệt độ nhƣ lạnh đột ngột. Nguyên nhân gây THA Phần lớn THA ở ngƣời trƣởng thành là chƣa tìm đƣợc nguyên nhân (THA nguyên phát) chiếm 90%, còn lại 10% các trƣờng hợp (THA thứ phát) là có nguyên nhân: các bệnh lý về thận, bệnh về tuyến giáp, tuyến yên, sau khi sử dụng corticoid…[3]. Điều trị THA Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần theo dõi huyết áp thƣờng xuyên, và điều trị lâu dài. Theo hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị THA 2018 [1].

Khuyến cáo 2018 của Hội Tim Mạch Học Việt Nam về chẩn đoán, điều trị THA năm 2018. Có hai phƣơng pháp điều trị THA, bao gồm: điều trị không dùng thuốc (thay đổi lối sống) và điều trị dùng thuốc. Việc áp dụng điều trị THA nên dựa vào phân độ THA và các yếu tố nguy cơ đi kèm theo. Cần chú ý tới những ngƣời bệnh có nguy cơ cao.

Hai mục tiêu điều trị cơ bản: - “Huyết áp mục tiêu” cần đạt là < 140/90 mmHg và thấp hơn nữa nếu ngƣời bệnh vẫn dung nạp đƣợc. Nếu nguy cơ tim mạch từ cao đến rất cao thì huyết áp mục tiêu cần đạt là < 130/80 mmHg. Khi điều trị đã đạt huyết áp mục tiêu, cần tiếp tục duy trì phác đồ điều trị lâu dài kèm theo việc theo dõi chặt chẽ, định kỳ để điều chỉnh kịp thời. - Giảm tối đa nguy cơ tim mạch, biến chứng THA.

Việc TTĐT cũng nhƣ đánh giá TTĐT của ngƣời bệnh cũng bao gồm hai phƣơng pháp. Điều trị THA không dùng thuốc Theo tài liệu “Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp” của Bộ Y tế (quyết định số 3192/QĐ-BYT ngày 31 tháng 8 năm 2010 của Bộ trƣởng Bộ Y tế) và Hội Tim mạch học Việt Nam về điều trị THA, đối với THA độ 1, không có biến chứng và không có tổn thƣơng cơ quan đích, đáp ứng chuẩn ngƣời bệnh đối với sự thay đổi lối sống xảy ra sau 4-6 tháng đầu. Vì vậy đối với ngƣời bệnh THA độ 1 nên bắt đầu điều trị bằng việc thay đổi lối sống, nếu không đáp ứng với điều trị sẽ kết hợp với điều trị dùng thuốc. Điều trị THA dùng thuốc Khi biện pháp thay đổi lối sống không giúp HA trở về mức bình thƣờng, khi đó tùy theo phân độ HA và nguyên nhân của THA ta dùng thuốc để giúp hạ HA.