Nghiên Cứu Từ Xưng Hô Trong Tiểu Thuyết Số Đỏ Của Vũ Trọng Phụng

Luận văn tốt nghiệp văn học nghiên cứu tốt nghiệp văn học từ xưng hô trong tiểu thuyết số đỏ của vũ trọng phụng, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Loan
• Người hướng dẫn: GVHD: Bùi Thị Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Võ Trường Toản
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Từ Xưng Hô Trong Tiểu Thuyết Số Đỏ Của Vũ Trọng Phụng
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hậu Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỪ VÀ TỪ XƯNG HÔ TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.1. Khái niệm và từ tiếng Việt
• 1.2. Các quan điểm khác nhau về từ tiếng Việt
• 1.3. Đặc điểm của từ tiếng Việt
• 1.4. Khái niệm về từ xưng hô
• 1.5. Các loại từ xưng hô trong tiếng Việt
• 1.5.1. Các đại từ xưng hô
• 1.5.2. Từ xưng hô dùng trong quan hệ gia đình
• 1.5.3. Từ xưng hô dùng trong quan hệ xã hội
• 1.5.4. Từ xưng hô dùng trong tình yêu lứa đôi
• 1.6. Một số đặc điểm của từ xưng hô trong tiếng Việt
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT TỪ XƯNG HÔ TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ
• 2.1. Vài nét về tác giả và sự nghiệp sáng tác
• 2.2. Từ xưng hô được sử dụng trong tiểu thuyết Số Đỏ
• 2.2.1. Từ xưng hô dùng trong mối quan hệ gia đình
• 2.2.1.1. Từ xưng hô dùng trong mối quan hệ giữa ông - bà - dì và cháu
• 2.2.1.2. Từ xưng hô giữa cha - mẹ và con cái trong gia đình
• 2.2.1.3. Từ xưng hô giữa anh - chị - em trong gia đình
• 2.2.1.4. Từ xưng hô vợ - chồng trong gia đình
• 2.2.2. Từ xưng hô dùng trong mối quan hệ xã hội
• 2.2.2.1. Từ xưng hô dùng theo phép lịch sự
• 2.2.2.2. Từ xưng hô dùng theo chức danh, nghề nghiệp
• 2.2.3. Từ xưng hô trong tình yêu lứa đôi
• 3. CHƯƠNG 3: HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TỪ XƯNG HÔ TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ
• 3.1. Từ xưng hô thể hiện bản chất của nhân vật
• 3.1.1. Kẻ vô học, lưu manh, cơ hội, đểu cáng
• 3.1.2. Lai căng, lố lăng, dâm đãng, rởm hợp và thói học đòi vô thức
• 3.2. Từ xưng hô thể hiện thái độ của tác giả
• 3.2.1. Châm biếm, giễu nhại, trào phúng
• 3.2.2. Phê phán cái thực trạng xã hội
• 3.3. Từ xưng hô thể hiện nét đẹp văn hóa của con người Bắc Bộ
• 3.3.1. Thể hiện tính tôn ti, thứ bậc, nề nếp
• 3.3.2. Thái độ nhã nhặn, lịch sự và tôn trọng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Từ Xưng Hô Trong Tiểu Thuyết Số Đỏ

Tiểu thuyết Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng không chỉ nổi bật với nội dung trào phúng mà còn thể hiện sự phong phú của hệ thống từ xưng hô. Từ xưng hô trong tác phẩm này không chỉ đơn thuần là công cụ giao tiếp mà còn phản ánh sâu sắc các mối quan hệ xã hội, văn hóa và tâm lý nhân vật. Việc nghiên cứu từ xưng hô trong Số Đỏ giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ thể hiện bản sắc văn hóa và xã hội Việt Nam trong giai đoạn lịch sử cụ thể.

1.1. Khái Niệm Về Từ Xưng Hô Trong Tiếng Việt

Từ xưng hô là một phần quan trọng trong ngôn ngữ, thể hiện mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Trong tiếng Việt, từ xưng hô rất đa dạng, bao gồm đại từ, danh từ chỉ quan hệ gia đình và xã hội. Việc hiểu rõ khái niệm này là cần thiết để phân tích sâu hơn về cách sử dụng trong tiểu thuyết Số Đỏ.

1.2. Vai Trò Của Từ Xưng Hô Trong Giao Tiếp

Từ xưng hô không chỉ đơn thuần là cách gọi mà còn thể hiện thái độ, tình cảm và sự tôn trọng giữa các cá nhân. Trong Số Đỏ, việc lựa chọn từ xưng hô của nhân vật cho thấy sự phân tầng xã hội và những mâu thuẫn trong các mối quan hệ.

II. Thách Thức Trong Việc Phân Tích Từ Xưng Hô

Phân tích từ xưng hô trong Số Đỏ gặp nhiều thách thức do sự phong phú và đa dạng của ngôn ngữ. Các nhà nghiên cứu cần phải xem xét không chỉ ngữ nghĩa mà còn cả ngữ cảnh sử dụng. Điều này đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện và sâu sắc để có thể hiểu được ý nghĩa thực sự của từ xưng hô trong tác phẩm.

2.1. Sự Phức Tạp Của Ngôn Ngữ Trong Tiểu Thuyết

Ngôn ngữ trong Số Đỏ không chỉ đơn thuần là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện thể hiện các giá trị văn hóa và xã hội. Sự phức tạp này tạo ra thách thức lớn cho việc phân tích từ xưng hô, yêu cầu người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về ngữ nghĩa và ngữ cảnh.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Ý Nghĩa

Mỗi từ xưng hô trong Số Đỏ có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Việc xác định chính xác ý nghĩa của chúng là một thách thức lớn, đòi hỏi sự tinh tế và nhạy bén trong phân tích.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Từ Xưng Hô Trong Số Đỏ

Để nghiên cứu từ xưng hô trong tiểu thuyết Số Đỏ, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngôn ngữ học và văn học. Phân tích ngữ dụng học và phong cách học sẽ giúp làm rõ cách mà từ xưng hô được sử dụng để thể hiện các mối quan hệ xã hội và tâm lý nhân vật.

3.1. Phân Tích Ngữ Dụng Học

Phân tích ngữ dụng học giúp hiểu rõ cách mà từ xưng hô được sử dụng trong các tình huống giao tiếp cụ thể. Điều này cho phép người nghiên cứu nắm bắt được ý nghĩa sâu xa của từ xưng hô trong mối quan hệ giữa các nhân vật.

3.2. Phân Tích Phong Cách Học

Phân tích phong cách học sẽ giúp làm rõ cách mà từ xưng hô thể hiện tính cách và tâm lý của nhân vật. Qua đó, có thể thấy được sự đa dạng và phong phú trong cách sử dụng ngôn ngữ của Vũ Trọng Phụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Từ Xưng Hô

Nghiên cứu từ xưng hô trong Số Đỏ không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Việc hiểu rõ cách sử dụng từ xưng hô sẽ giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp và nâng cao nhận thức về văn hóa ứng xử trong xã hội.

4.1. Giá Trị Giáo Dục Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu từ xưng hô trong Số Đỏ có thể được áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa. Điều này giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp khác nhau.

4.2. Tăng Cường Kỹ Năng Giao Tiếp

Việc nắm vững cách sử dụng từ xưng hô sẽ giúp cá nhân cải thiện kỹ năng giao tiếp, từ đó tạo dựng được mối quan hệ tốt đẹp hơn trong xã hội.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của Từ Xưng Hô Trong Số Đỏ

Từ xưng hô trong tiểu thuyết Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng không chỉ là một yếu tố ngôn ngữ mà còn là một phần quan trọng trong việc thể hiện bản sắc văn hóa và xã hội. Nghiên cứu từ xưng hô giúp làm rõ hơn về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời khẳng định vị trí của Vũ Trọng Phụng trong nền văn học Việt Nam.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Từ Xưng Hô

Từ xưng hô đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện các mối quan hệ xã hội và văn hóa. Qua việc phân tích, có thể thấy được sự tinh tế trong cách mà Vũ Trọng Phụng sử dụng ngôn ngữ.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu từ xưng hô trong Số Đỏ mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, không chỉ trong văn học mà còn trong các lĩnh vực khác như ngôn ngữ học, xã hội học và văn hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC VOÕ TRÖÔØNG TOAÛN KHOA KHOA HỌC CƠ B¾N KHÓA LUÀN TỐT NGHIÞP CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC TỪ X¯NG HÔ TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG NGUYỄN THỊ THÚY LOAN Hậu Giang, tháng 05 năm 2013 TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC VOÕ TRÖÔØNG TOAÛN KHOA KHOA HỌC CƠ B¾N KHÓA LUÀN TỐT NGHIÞP CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC TỪ X¯NG HÔ TRONG TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ CỦA VŨ TRỌNG PHỤNG Gi¿ng viên h°ớng d¿n: Sinh viên thực hißn: BÙI THỊ TÂM NGUYỄN THỊ THÚY LOAN Hậu Giang, tháng 05 năm 2013 LÞI CÀM ¡N úû Trong luận văn này, trang lái cảm ơn chính là nơi để chúng ta bộc lộ tình cảm và tri ân đối vßi mọi ngưái xung quanh. Riêng đối vßi tôi, để hoàn thành được luận văn tốt nghiệp này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, ủng hộ động viên về tinh thần từ thầy cô, cha mẹ, anh chị và bạn bè… Trưßc hết, tôi dành lái cảm ơn đến quý thầy cô ở trưáng Đại học - những ngưái đã giúp đỡ hỗ trợ, hưßng dẫn tôi trên con đưáng hoàn thiện tri thức trong suốt bốn năm học Đại học. Tôi dành lái cảm ơn chân thành, sâu sắc nhất đến cô Bùi Thị Tâm, ngưái đã tận tình giúp tôi trong bốn tháng làm luận văn. Cảm ơn bạn bè, những ngưái luôn đồng hành bên tôi, quan tâm và giúp đỡ tôi khi gặp khó khăn trong bốn năm học ở giảng đưáng Đại học.

Đặc biệt hơn, tôi xin dành lái cảm ơn đến cha mẹ đã không ngại khó khăn, vất vả lo cho tôi ăn học đến ngày nay. Sinh viên thực hißn Nguyễn Thị Thúy Loan LàI CAM ĐOAN úû Tôi xin cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng vßi bất cứ đề tài nghiên cứu khoa học nào. Sinh viên thực hißn Nguyễn Thị Thúy Loan MĀC LĀC Trang Mà ĐÄU. Lí do chßn đÁ tài.

Māc đích nghiên cÿu. Ph¿m vi nghiên cÿu. Ph¤¢ng pháp nghiên cÿu. 12 CH£¡NG 1: MÞT SÞ VÂN ĐÀ CHUNG VÀ TĀ VÀ TĀ X£NG HÔ TRONG TI¾NG VIÞT .1 Khái nißm vÁ tā ti¿ng Vißt .1 Các quan điểm khác nhau về từ tiếng Việt .2 Đặc điểm của từ tiếng Việt .1 Khái niệm về từ xưng hô .2 Các loại từ xưng hô trong tiếng Việt .1 Các đại từ xưng hô .2 Từ xưng hô dùng trong quan hệ gia đình .3 Từ xưng hô dùng trong quan hệ xã hội .4 Từ xưng hô dùng trong tình yêu lứa đôi .3 Một sá đặc điểm của từ xưng hô trong tiếng Việt.

27 CH£¡NG 2: KHÀO SÁT TĀ X£NG HÔ TRONG TIÂU THUY¾T Sà ĐÞ .1 Vài nét vÁ tác giÁ và sự nghißp sáng tác .2 Sự nghiệp sáng tác .2 Tā x¤ng hô đ¤ÿc să dāng trong tiÃu thuy¿t Sá đß.1 Tā x¤ng hô dùng trong mßi quan hß gia đình .1 Từ xưng hô dùng trong mối quan hệ giữa ông - bà - dì và cháu .2 Từ xưng hô giữa cha - mẹ và con cái trong gia đình .3 Từ xưng hô giữa anh - chị - em trong gia đình .4 Từ xưng hô vợ - chồng trong gia đình .2 Tā x¤ng hô dùng trong mßi quan hß xã hßi .1 Từ xưng hô dùng theo phép lịch sự .2 Từ xưng hô dùng theo chức danh, nghề nghiệp .3 Tā x¤ng hô trong tình yêu lÿa đôi. 55 CH£¡NG 3: HIÞU QUÀ SĂ DĀNG TĀ X£NG HÔ TRONG TIÂU THUY¾T Sà Đà .1 Tā x¤ng hô thà hißn bÁn chÃt của nhân v¿t .1 Kẻ vô học, lưu manh, cơ hội, đểu cáng .2 Lai căng, lố lăng, dâm đảng, rởm hợp và thói học đòi vô thức .2 Tā x¤ng hô thà hißn thái đß của tác giÁ .1 Châm biếm, giễu nhại, trào phúng .2 Phê phán cái thực trạng xã hội <khốn nạn=, <chó đểu=, < bịp bợm= .3 Tā x¤ng hô thà hißn nét đẹp văn hóa của con ng¤ßi Bắc Bß .1 Thể hiện tính tôn ti, thứ bậc, nề nếp .2 Thái độ nhã nhặn, lịch sự và tôn trọng. 74 Tā xưng hô trong tiểu thuyết Sß đỏ Mà ĐÄU 1. Lí do chßn đÁ tài Sß đỏ là một tác phẩm lớn của dòng văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn 1930-1945 và được xem như một kiệt tác.

Là một cuốn tiểu thuyết trào phúng được viết theo khuynh hướng hiện thực chủ quan, đã gây được một tiếng cưßi, đúng hơn là một chuỗi cưßi giòn giã từ đầu đến cuối tác phẩm thông qua một loạt tình tiết, tình huống hài hước và một loạt chân dung ký họa, biếm họa hết sức độc đáo và sinh động. Trong tiểu thuyết Sß đỏ, chúng ta thÁy dưßng như mỗi chi tiết lại chứa đựng một mâu thuẫn trào phúng nào đó và đằng sau mỗi chi tiết Áy ẩn hiện thÁp thoáng một nụ cưßi vừa thông minh sắc s¿o vừa đầy khinh bỉ và căm phẫn của nhà văn đối với một tầng lớp xã hội nhố nhăng, lố bịch, vừa đú đán rửng mỡ, vừa láu cá bịp bợm đã không biết xÁu hổ lại còn vênh váo hí hửng, phô phong thái độ của những kẻ hãnh tiến, tiểu nhân đắc chí, và khi đọc Sß đỏ ngưßi nghiêm đến mÁy, ngưßi buồn đến đâu, ai ai cũng cưßi. Cưßi từ trang đầu sách khi thÁy <cuộc tình duyên …theo lối gọi của các ông làm báo – một cuộc tình duyên của Bình dân (chữ B hoa). Là vì Xuân Tóc Đỏ cứ sÁn sổ đưa tay ra toan <cưßp giật ái tình= mà mồm thì <xin một tị! Một tị tỉ tì ti thôi=.

Cho đến câu cuối sách, khi nghe cụ Hồng , tức vì không ai đÁm vào mặt, bèn <nhắm mắt lại, ho lụ sụ lên một cách cổ điển, ôm ngực mà khặc khā: <Biết rái! Biết rái, khổ lắm!. Một cuốn tiểu thuyết như thế, cho đến khi nó ra đßi năm 1936, là một trưßng hợp độc nhÁt trong văn học ta. Hệ thống từ xưng hô trong tiếng Việt rÁt phong phú, đa dạng và phức tạp. Chính vì thế trong giao tiếp hằng ngày chúng ta ph¿i lựa chọn từ xưng hô như thế nào cho đúng và gây được thiện c¿m với đối tượng giao tiếp là điều quan trọng và cần thiết để làm nên sự thành công trong công việc và trong cuộc sống.

Vì vậy, ngưßi viết chọn đề tài <Tā xưng hô trong tiểu thuyết Sß đỏ= để làm luận văn tốt nghiệp và ngưßi viết chọn tác phẩm của Vũ Trọng Phụng để nghiên cứu. Ngoài việc yêu mến và muốn hiểu biết rộng hơn về việc sử dụng từ xưng hô trong tác phẩm Vũ Trọng Phụng, ngưßi viết cũng muốn khẳng định vai trò quan trọng của từ xưng hô trong cuộc sống thông qua đề tài này. Qua việc tác gi¿ thể hiện các lớp từ xưng hô vào tác phẩm văn chương, phần nào đã khẳng định được vị trí của Vũ Trọng Phụng trong việc làm phong phú thêm cho lớp từ xưng hô của tiếng Việt nói chung và ngôn ngữ Bắc Bộ nói riêng. GVHD: Bùi Thị Tâm 1 SVTH: Nguyễn Thị Thúy Loan Tā xưng hô trong tiểu thuyết Sß đỏ 2.

Lịch să vÃn đÁ Nghiên cứu đề tài <Tā xưng hô trong tiểu thuyết Sß đỏ= là một công việc còn khá mới mẻ, hầu như chưa có ai thực hiện một cách toàn diện. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về từ xưng hô trong tiếng Việt và nghiên cứu về tác phẩm của Vũ Trọng Phụng thì đã có rÁt nhiều tác gi¿ nói đến. Họ nghiên cứu á nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau. Sau quá trình đọc, tìm kiếm tài liệu ngưßi viết nhận thÁy rằng có nhiều ý kiến, bài bình luận về từ xưng hô trong tiếng Việt và về tác gi¿ Vũ Trọng Phụng cũng như tiểu thuyết Sß đỏ.

Dưới đây, ngưßi viết xin nêu một số công trình nghiên cứu, những nhận định, đánh giá, các bài viết của các nhà nghiên cứu về vÁn đề trên. Trước hết, các quan điểm khác nhau về từ xưng hô trong tiếng Việt: Trong hệ thống ngôn ngữ, từ xưng hô được xem là một bộ phận khá phong phú và phức tạp. Ngoài việc là đối tượng chính của Ngữ pháp tiếng Việt, từ xưng hô còn được nghiên cứu từ góc độ của hai phân môn: Ngữ dụng học và Phong cách học tiếng Việt. Tā góc đß Ngữ pháp ti¿ng Vißt: hầu như không có một công trình nghiên cứu riêng về từ xưng hô.

Các nhà ngữ pháp học chỉ nhìn nhận và xem xét từ xưng hô về mặt từ loại, chủ yếu là từ loại đại từ. Trong Ngữ pháp tiếng Việt tập (1), Diệp Quang Ban đã nhận xét: <Đại tā xưng hô dùng thay thế và biểu thị các đßi tượng tham gia quá trình giao tiếp=[1;tr. Ông đã chia đại từ xưng hô ra thành đại từ xưng hô dùng á ngôi xác định và đại từ xưng hô dùng á nhiều ngôi linh hoạt. Đỗ Thị Kim Liên, Ngữ pháp tiếng Việt, cũng đã nhận định đại từ xưng hô dùng thay thế và <chỉ trỏ ngưái khi giao tiếp=[13;tr.

Tác gi¿ có điểm khác biệt với Diệp Quang Ban là đã chỉ ra bên cạnh đại từ xưng hô thì các danh từ thân tộc như: ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em, cô, bác được dùng để xưng hô điển hình là những cặp từ: <anh/em, cha/mẹ, ông/bà, cô/bác, chú/thím, ông/cháu, bà/cháu&=[13;tr. Ngoài việc sử dụng từ xưng hô trong phạm vi thân tộc thì từ xưng hô còn được sử dụng ngoài xã hội. Nguyễn Hữu Quỳnh, Ngữ pháp tiếng Việt, cũng có cùng quan điểm với hai tác gi¿: Diệp Quang Ban và Đỗ Thị Kim Liên. Nhưng Hữu Quỳnh lại đặt các danh từ thân tộc vào nhóm các đại từ xưng hô lâm thßi, và theo ông thì: <Đại tā xưng hô trong tiếng Việt gám các đại tā chuyên dùng để xưng hô và các đại tā xưng hô lâm thái=[19;tr.

Theo cách nói trên chúng ta có thể hiểu các đại từ xưng hô lâm thßi á đây là các danh từ thân tộc. GVHD: Bùi Thị Tâm 2 SVTH: Nguyễn Thị Thúy Loan Tā xưng hô trong tiểu thuyết Sß đỏ <Xưng hô trong giao tiếp là một vÁn đề lßn, liên quan đến nhiều nhân tß=[ 2;tr.123] là nhận định của tác gi¿ Lê Biên, trong quyển này, tác gi¿ đã có những nghiên cứu khá sâu sắc về đại từ xưng hô. Theo tác gi¿ đại từ xưng hô có thể chia thành hai lớp: đại từ xưng hô gốc đích thực và các yếu tố được đại từ hóa dùng để xưng hô như: những danh từ lâm thßi đ¿m nhận chức năng đại từ, các từ chỉ chức danh, nghề nghiệp, các tên riêng ngưßi…Ngoài ra, ông còn chia từ xưng hô trong tiếng Việt thành hai lớp có phạm vi sử dụng khác nhau, gồm: những từ xưng hô dùng trong gia tộc và những từ xưng dùng ngoài xã hội.