Luận văn thạc sĩ ussh truyền thông với người khuyết tật nghiên cứu trường hợp tại xã quất động huyện thường tín hà nội từ tháng 10 2012 đến tháng 7 2013

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật tại xã Quất Động, huyện Thường Tín, Hà Nội từ tháng 10/2012 đến tháng 7/2013.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiền Dịu
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Quỳnh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Truyền Thông Với Người Khuyết Tật Nghiên Cứu Trường Hợp Tại Xã Quất Động, Huyện Thường Tín, Hà Nội Từ Tháng 10/2012 Đến Tháng 7/2013
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý thuyết truyền thông điệp cho đối tượng
• 1.2. Lý thuyết thuyết phục
• 1.3. Lý thuyết sinh thái học
• 1.4. Khái niệm truyền thông
• 1.5. Các yếu tố của truyền thông
• 1.6. Phân loại truyền thông
• 1.7. Người khuyết tật
• 1.8. Truyền thông với người khuyết tật
• 1.9. Một số văn bản pháp lý và chính sách liên quan đến truyền thông với người khuyết tật
• 1.9.1. Các văn bản quốc tế
• 1.9.2. Một số văn bản trong nước
• 1.10. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI XÃ QUẤT ĐỘNG, HUYỆN THƯỜNG TÍN, HÀ NỘI
• 2.1. Nhu cầu truyền thông của người khuyết tật
• 2.1.1. Nhu cầu của người khuyết tật
• 2.1.2. Nhu cầu của người khuyết tật vận động về truyền thông với người khuyết tật
• 2.2. Các yếu tố trong truyền thông với người khuyết tật
• 2.2.1. Người nhận
• 2.2.2. Kênh truyền thông
• 2.2.3. Sự phản hồi
• 2.3. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.3.1. Nguyên nhân chủ quan
• 2.3.2. Nguyên nhân khách quan
• 2.4. Vai trò của nhân viên xã hội trong truyền thông với người khuyết tật
• 2.4.1. Hòa nhập xã hội của người khuyết tật
• 2.4.2. Người truyền thông
• 2.4.3. Phối hợp các nguồn lực trong cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI XÃ QUẤT ĐỘNG HUYỆN THƯỜNG TÍN
• 3.1. Kết hợp truyền thông về người khuyết tật và truyền thông với người khuyết tật
• 3.2. Một số mô hình
• 3.2.1. Thành lập hội người khuyết tật xã
• 3.2.2. Nhân viên xã hội làm việc với người khuyết tật
• 3.2.3. Thành lập nhóm bạn người khuyết tật
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật tại xã Quất Động

Nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật tại xã Quất Động, huyện Thường Tín, Hà Nội từ tháng 10/2012 đến tháng 7/2013 đã chỉ ra thực trạng và nhu cầu của người khuyết tật trong việc tiếp cận thông tin. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình truyền thông mà còn chỉ ra những thách thức mà người khuyết tật phải đối mặt trong xã hội hiện đại.

1.1. Tình hình người khuyết tật tại xã Quất Động

Tại xã Quất Động, người khuyết tật chiếm một tỷ lệ đáng kể trong cộng đồng. Họ thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và dịch vụ xã hội. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nhiều người khuyết tật không nhận được thông tin cần thiết về quyền lợi và các chính sách hỗ trợ.

1.2. Vai trò của truyền thông trong việc hỗ trợ người khuyết tật

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về người khuyết tật. Nó giúp thay đổi cách nhìn nhận và giảm thiểu sự kỳ thị, đồng thời cung cấp thông tin cần thiết cho người khuyết tật để họ có thể hòa nhập tốt hơn vào xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong truyền thông với người khuyết tật

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc truyền thông với người khuyết tật, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Những rào cản về thông tin và sự thiếu hụt trong các chương trình truyền thông đã làm giảm hiệu quả của các hoạt động hỗ trợ.

2.1. Rào cản trong việc tiếp cận thông tin

Nhiều người khuyết tật không có khả năng tiếp cận thông tin do thiếu các kênh truyền thông phù hợp. Điều này dẫn đến việc họ không biết về các dịch vụ hỗ trợ và quyền lợi của mình.

2.2. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử

Sự kỳ thị đối với người khuyết tật vẫn tồn tại trong xã hội, ảnh hưởng đến tâm lý và khả năng hòa nhập của họ. Truyền thông cần phải tập trung vào việc thay đổi nhận thức của cộng đồng để giảm thiểu tình trạng này.

III. Phương pháp nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu và phân tích thực trạng truyền thông với người khuyết tật. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn, khảo sát và phân tích tài liệu.

3.1. Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn sâu với người khuyết tật và các cán bộ xã hội đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về nhu cầu và mong muốn của người khuyết tật trong việc tiếp cận thông tin.

3.2. Khảo sát và phân tích dữ liệu

Khảo sát đã được thực hiện để thu thập thông tin về tình hình truyền thông và nhu cầu của người khuyết tật. Dữ liệu thu thập được đã được phân tích để đưa ra các kết luận và khuyến nghị.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện truyền thông với người khuyết tật có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả cộng đồng và người khuyết tật. Các chương trình truyền thông hiệu quả có thể giúp nâng cao nhận thức và tạo ra sự thay đổi tích cực.

4.1. Các chương trình truyền thông thành công

Một số chương trình truyền thông đã được triển khai thành công tại xã Quất Động, giúp người khuyết tật tiếp cận thông tin và dịch vụ xã hội tốt hơn. Những chương trình này đã tạo ra sự thay đổi tích cực trong nhận thức của cộng đồng.

4.2. Kết quả và tác động của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện truyền thông có thể giúp người khuyết tật tự tin hơn trong việc tham gia vào các hoạt động xã hội. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho người khuyết tật mà còn cho toàn xã hội.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu truyền thông

Nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật tại xã Quất Động đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tuy nhiên, cũng có nhiều cơ hội để cải thiện tình hình thông qua các chương trình truyền thông hiệu quả.

5.1. Đề xuất giải pháp cải thiện truyền thông

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện truyền thông với người khuyết tật, bao gồm việc phát triển các kênh truyền thông phù hợp và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Tương lai của nghiên cứu truyền thông với người khuyết tật

Nghiên cứu trong lĩnh vực này cần tiếp tục được mở rộng để tìm ra các phương pháp hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập vào cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề hỗ trợ người yếu thế hòa nhập cộng đồng đang là trọng tâm an sinh xã hội tại Việt Nam, đặc biệt khi tỷ lệ người khuyết tật chiếm khoảng 3,66% dân số tại khu vực nông thôn như xã Quất Động, huyện Thường Tín, Hà Nội (tương đương 225 người trên tổng số 7.944 nhân khẩu). Trong số đó, có 128 người khuyết tật đang trong độ tuổi lao động nhưng phần lớn chưa có việc làm ổn định và đối mặt với nhiều rào cản tiếp cận thông tin. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng: truyền thông VỀ người khuyết tật (thay đổi nhận thức của xã hội) được thực hiện khá phổ biến, nhưng truyền thông VỚI người khuyết tật (trao đổi trực tiếp, hỗ trợ nâng cao năng lực tự lực) gần như bị bỏ ngỏ hoặc chỉ diễn ra cục bộ.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát thực trạng, xác định nhu cầu tiếp nhận thông tin của người khuyết tật vận động, phân tích các rào cản giao tiếp và làm rõ vai trò của nhân viên công tác xã hội như một cầu nối thúc đẩy tiến trình hòa nhập xã hội. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi địa bàn xã Quất Động từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 7 năm 2013, tập trung chuyên sâu vào nhóm người khuyết tật vận động. Về mặt ý nghĩa, đề tài cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách thông tin cơ sở, đồng thời thiết lập các chỉ số đánh giá mức độ tương tác xã hội của 100% đối tượng tham gia khảo sát, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ phụ thuộc thông tin và nâng cao vị thế tự chủ cho người khuyết tật trong đời sống gia đình và cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng tích hợp ba khung lý thuyết chuyên ngành để giải thích cơ chế tương tác và biến đổi hành vi:

• Lý thuyết truyền thông điệp cho đối tượng: Phân tích quá trình xã hội hóa thông điệp qua năm giai đoạn (nhận biết, hiểu biết, chấp nhận, tin tưởng và hành động). Lý thuyết này đòi hỏi người truyền thông phải kết hợp linh hoạt giữa tác động nhận thức cảm tính (tạo sự gần gũi) và nhận thức lý tính (đảm bảo tính logic, chuẩn xác) để tạo ra sự biến đổi nhận thức bền vững cho người khuyết tật.
• Lý thuyết thuyết phục của William McGuire: Mô hình hóa tiến trình truyền thông qua 10 bước kế tiếp (từ tiếp cận, chú ý, thấu hiểu đến tư duy, ra quyết định và củng cố hành vi mới). Đồng thời, lý thuyết xem xét bốn yếu tố cấu thành then chốt gồm độ tin cậy của nguồn phát, dạng thức thông điệp, kênh chuyển tải và đặc điểm nhóm đối tượng tiếp nhận.
• Lý thuyết hệ thống sinh thái (Ecological Systems Theory): Xem xét cá nhân người khuyết tật trong mối quan hệ đa tầng với gia đình, làng xóm và môi trường văn hóa - kinh tế - chính trị. Mọi can thiệp xã hội chỉ đạt hiệu quả khi tác động đồng bộ vào các điểm tương tác này.

Các khái niệm chính được định nghĩa chuẩn xác gồm: Truyền thông hai chiều, Người khuyết tật vận động (theo phân loại của Luật Người khuyết tật năm 2010), Truyền thông với người khuyết tật và Công tác xã hội chuyên nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp khảo sát bán định lượng với nguồn dữ liệu đa dạng:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Trên tổng số 32 người khuyết tật vận động trong độ tuổi lao động (16-60 tuổi) tại xã Quất Động, nghiên cứu đã huy động 25 người đủ điều kiện tham gia vào 5 cuộc phỏng vấn nhóm tập trung (mỗi nhóm 5 người). Lý do chọn nhóm khuyết tật vận động vì đây là đối tượng gặp khó khăn về cử động nhưng cơ quan tiếp nhận giác quan và nhận thức lý trí hoàn toàn bình thường, đảm bảo tính phản hồi chính xác của dữ liệu.
• Phỏng vấn sâu và nghiên cứu tài liệu: Tiến hành 4 cuộc phỏng vấn sâu với đại diện Ủy ban nhân dân xã, Hội Chữ thập đỏ, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên xã. Dữ liệu sơ cấp được kiểm chứng chéo với nguồn dữ liệu thứ cấp từ Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật (CRPD), Luật Người khuyết tật năm 2010 và các báo cáo kinh tế - xã hội địa phương trong suốt mốc thời gian từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 7 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa trên 25 người khuyết tật vận động tại xã Quất Động đã ghi nhận bốn phát hiện cơ bản:

• Nhu cầu thông tin chuyên biệt đạt mức tuyệt đối: Có 100% (25/25) đối tượng bày tỏ nguyện vọng cấp thiết được cung cấp thông tin về chính sách hỗ trợ, giáo dục, việc làm và thành lập Hội Người khuyết tật riêng tại xã. Bên cạnh đó, 80% (20/25) mong muốn có các chương trình truyền thông chuyên biệt và 56% (14/25) mong muốn có người đến thăm hỏi, trò chuyện thường xuyên tại nhà.
• Kênh tiếp nhận thông tin thụ động và gián tiếp: Hơn 90% người khuyết tật tiếp nhận thông tin chính sách một cách lòng vòng qua người thân, hàng xóm hoặc cán bộ Hội Chữ thập đỏ thôn thay vì tiếp cận trực tiếp. Dù 60% (15/25) gia đình có tivi, nhưng 100% số này chỉ dùng để xem phim, ca nhạc giải trí chứ không tiếp cận được các bản tin thời sự - giáo dục chuyên ngành.
• Rào cản công nghệ số và học vấn: Khoảng 80% (20/25) người khuyết tật có sử dụng điện thoại di động nhưng chỉ 40% (10/25) dùng thành thạo. Tỷ lệ đối tượng mong muốn được hướng dẫn sử dụng máy tính và tiếp cận Internet chiếm 36% (9/25), trong khi 20% (5/25) người khuyết tật hoàn toàn không biết chữ.
• Sự cô lập xã hội và thiếu vắng đoàn thể: Có tới 92% (23/25) đối tượng không tham gia bất kỳ tổ chức đoàn thể nào tại địa phương. Khi tham dự các cuộc họp thôn (chiếm tỷ lệ chỉ 20% trên tổng số đại biểu tham dự), người khuyết tật thường ngồi co cụm ở hàng ghế cuối và ý kiến của họ ít khi được giải đáp thỏa đáng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Về mặt chủ quan, tâm lý mặc cảm ngoại hình và ám ảnh sợ giao tiếp xã hội khiến người khuyết tật thu mình. Về mặt khách quan, địa phương chưa có hệ thống truyền thông chuyên biệt và thiếu vắng nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp phụ trách.

Các phát hiện này có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ tiếp cận các kênh truyền thông (tivi, loa truyền thanh, gặp gỡ trực tiếp) và bảng ma trận nhu cầu theo tháp Maslow. Kết quả nghiên cứu tương đồng với các báo cáo của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) khi chỉ ra rằng thiếu thông tin chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc mất quyền tự chủ và suy giảm cơ hội việc làm của người yếu thế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả truyền thông và thúc đẩy hòa nhập xã hội, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Thành lập Hội Người khuyết tật cấp xã: Ủy ban nhân dân huyện Thường Tín và xã Quất Động cần chỉ đạo thành lập Hội Người khuyết tật xã trong giai đoạn 2013-2014, đặt mục tiêu thu hút 100% người khuyết tật trên địa bàn tham gia để tạo diễn đàn đại diện chính thức bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
• Bố trí và chuẩn hóa đội ngũ nhân viên công tác xã hội: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Hội Chữ thập đỏ bố trí tối thiểu 1 nhân viên công tác xã hội chuyên trách tại xã từ quý 4 năm 2013. Nhân viên này đảm nhiệm việc tư vấn 1-1, thu thập phản hồi và quản lý ca cho toàn bộ 225 người khuyết tật địa phương.
• Xây dựng mô hình Nhóm bạn người khuyết tật (Peer Group): Đoàn Thanh niên và Hội Chữ thập đỏ xã Quất Động cần tổ chức mạng lưới sinh hoạt nhóm đồng đẳng định kỳ 1 tháng/lần, hướng tới mục tiêu 70% người khuyết tật vận động tham gia chia sẻ kinh nghiệm sinh kế và kỹ năng sống trong vòng 6 tháng đầu triển khai.
• Triển khai chương trình phổ cập tin học và truyền thông đa phương tiện: Ủy ban nhân dân xã liên kết với các doanh nghiệp viễn thông và tổ chức xã hội mở các lớp hướng dẫn tin học cơ bản, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người khuyết tật tiếp cận Internet từ 36% lên trên 60% trong lộ trình 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và hoạch định chính sách an sinh xã hội: Cung cấp bức tranh thực tiễn tại cấp cơ sở nông thôn để xây dựng, điều chỉnh các chương trình mục tiêu quốc gia về trợ giúp người khuyết tật sát với nhu cầu thực tế.
• Nhân viên công tác xã hội và cán bộ Hội Chữ thập đỏ: Là cuốn cẩm nang hướng dẫn phương pháp tiếp cận trực tiếp 1-1, kỹ năng lắng nghe, đánh giá nhu cầu và thiết kế mô hình nhóm tự lực cho người yếu thế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Báo chí: Nguồn dữ liệu thực nghiệm phong phú phục vụ việc giảng dạy, trích dẫn học thuật về truyền thông thay đổi hành vi và hòa nhập xã hội.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức thiện nguyện: Tài liệu tham khảo quan trọng giúp khảo sát tiền dự án, thiết kế các gói tài trợ đào tạo nghề và trang bị phương tiện trợ giúp sinh kế cho người khuyết tật tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Truyền thông VỚI người khuyết tật khác gì so với truyền thông VỀ người khuyết tật?
Truyền thông VỀ người khuyết tật chủ yếu hướng tới cộng đồng để xóa bỏ định kiến xã hội. Ngược lại, truyền thông VỚI người khuyết tật là tiến trình trao đổi hai chiều, bảo mật và tương tác trực tiếp, giúp chính người khuyết tật hiểu rõ giá trị bản thân, nắm bắt chính sách và chủ động đưa ra các quyết định cho cuộc sống độc lập.

Tại sao nghiên cứu lại tập trung vào nhóm người khuyết tật vận động tại nông thôn?
Nhóm khuyết tật vận động tại xã Quất Động chiếm 32/128 người trong độ tuổi lao động. Đây là đối tượng bảo đảm đầy đủ năng lực nhận thức và giao tiếp nhưng lại bị hạn chế nghiêm trọng về khả năng di chuyển, khiến họ dễ bị cô lập thông tin và phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình.

Kênh truyền thông nào được người khuyết tật đánh giá là hiệu quả và tin cậy nhất?
Hình thức truyền thông trực tiếp thông qua các chuyến thăm hỏi tại gia đình của cán bộ Hội Chữ thập đỏ và nhân viên công tác xã hội được đánh giá cao nhất. Hình thức này giúp giải tỏa rào cản tâm lý e ngại, đảm bảo tính bảo mật và cung cấp thông tin chính xác theo từng hoàn cảnh cụ thể.

Rào cản lớn nhất trong việc tiếp cận công nghệ thông tin của người khuyết tật là gì?
Rào cản lớn nhất là điều kiện kinh tế khó khăn và thiếu kỹ năng sử dụng. Khảo sát chỉ ra 36% người khuyết tật có nhu cầu học máy tính nhưng chưa từng được đào tạo bài bản, dẫn đến việc thiết bị điện thoại hay tivi chỉ dừng lại ở mức giải trí đơn thuần.

Mô hình Nhóm bạn người khuyết tật mang lại lợi ích cụ thể nào?
Mô hình tạo ra môi trường đồng cảm, giúp các cá nhân có cùng hoàn cảnh dễ dàng chia sẻ khó khăn, giải tỏa mặc cảm ngoại hình và hỗ trợ nhau học nghề thủ công truyền thống như thêu tranh, làm vàng mã để tự tạo thu nhập ổn định cho bản thân.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ thực trạng truyền thông một chiều và sự phụ thuộc thông tin sâu sắc của 225 người khuyết tật tại xã Quất Động, Thường Tín, Hà Nội.
• Hệ thống hóa khung lý thuyết liên ngành giữa Công tác xã hội và Khoa học Truyền thông, đặc biệt là ứng dụng lý thuyết sinh thái học và thuyết phục của McGuire vào nhóm người yếu thế.
• Khẳng định nhu cầu tuyệt đối (100%) của người khuyết tật trong việc tiếp nhận thông tin chính sách, học nghề và thành lập tổ chức hội đại diện riêng tại cấp xã.
• Đề xuất giải pháp mang tính đột phá với ba mô hình can thiệp: Thành lập Hội Người khuyết tật xã, Bố trí nhân viên công tác xã hội chuyên trách và Vận hành Nhóm bạn tự lực.
• Cung cấp cơ sở khoa học tin cậy hỗ trợ thực hiện Đề án trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2012-2020 của Chính phủ và Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật.

Để tiếp tục mở rộng phạm vi và tính ứng dụng của đề tài, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý cần tiến hành thử nghiệm mô hình Nhóm bạn tự lực tại 9 cụm dân cư xã Quất Động ngay trong năm tới. Hãy chủ động liên hệ và khai thác toàn văn luận văn này để xây dựng những can thiệp an sinh xã hội thiết thực, mang lại cuộc sống độc lập và bình đẳng cho cộng đồng người khuyết tật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lý thuyết truyền thông điệp cho đối tượng Như chúng ta đã biết, nhận thức của con người gồm nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính. Cuốn “Truyền thông: Lý thuyết và kỹ năng cơ bản” đã nêu: Trong mỗi dân tộc, mỗi nhóm công chúng – đối tượng cũng có những sắc thái nhận thức khác nhau, hoặc nghiêng về lý trí, hoặc nặng về tình cảm.8] Do đó, nhiệm vụ của nhà truyền thông là phải nghiên cứu nắm bắt đặc thù tâm lý tiếp nhận của nhóm đối tượng cụ thể để có thể thiết kế thông điệp phù hợp. Nhưng cho dù tiếp nhận thông điệp thông qua tình cảm, cuối cùng cũng phải tác động được tới quá trình nhận thức khi đó cơ sở nhận thức của hành vi mới mang tính bền vững. Mỗi giai đoạn nhận thức đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định.

Tác động vào nhận thức lý trí thì thông điệp được nhận thức sâu hơn, bền vững hơn nhưng khó tiếp nhận hơn. Tác động vào nhận thức tình cảm thì thông điệp được nhận thức dễ hơn nhưng thông điệp hời hợt và dễ quên. Trên thực tế, nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính luôn song hành với nhau. Do đó, kết hợp cả 2 hình thức tác động này sẽ cho kết quả cao hơn khi tiến hành xã hội hóa thông điệp.

Quá trình xã hội hóa thông điệp được thực hiện qua năm giai đoạn là: Làm cho nhóm đối tượng nhận biết thông điệp; Nhóm đối tượng hiểu biết thông điệp; Nhóm đối tượng chấp nhận thông điệp; Làm cho đối tượng tin tưởng thông điệp; Đối tượng hành động theo mục đích, yêu cầu của thông điệp. Từ năm giai đoạn của quá trình xã hội hóa thông điệp, chúng ta có thể thấy: nếu thiết kế thông điệp nhằm vào nhận thức lý trí cần chú ý tới tính logic của lập luận, lời lẽ, ngôn từ, các phạm trù, khái niệm phải chuẩn xác; các số liệu chứng mình phải có sức thuyết phục cao; bố cục thông điệp phải rành mạch, khoáng đạt; các ý được trình bày ngắn gọn dễ hiểu thì thiết kế thông điệp nhằm vào tình cảm, cần chú đến tình huống, hoàn cảnh, ngoại cảnh truyền thông; chú ý sự kế thừa, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhằm gợi mở khả năng tiếp nhận, tăng tính thuyết phục; lời lẽ ngôn từ, cách thức diễn đạt gần gũi, thân thuộc với nhóm đối tượng. Như vậy, truyền thông với các nhóm đối tượng đặc thù trong xã hội, đặc biệt là truyền thông với người khuyết tật thì người làm công tác truyền thông cần linh hoạt mềm dẻo để tác động tới quá trình nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính của đối tượng; khi thiết kế thông điệp bám sát năm giai đoạn của quá trình xã hội hóa thông điệp.2 Lý thuyết thuyết phục Theo quan điểm của William McGuire: Để có khả năng thuyết phục trong hoạt động truyền thông (bao gồm nhiều loại hình truyền thông khác nhau) cần phải trải qua nhiều bước khác nhau [2, tr. Các bước này là: Bước 1: Tiếp cận thông điệp Lúc này, nhà truyền thông bằng các phương tiện và các kênh truyền thông, tạo một môi trường truyền thông trong đó công chúng/ đối tượng có khả năng tiếp cận với thông điệp đã thiết kế.

Nói cách khác, đây là bước giới thiệu để tăng khả năng tiếp cận thông điệp trong các hoạt động truyền thông. Bước 2: Chú ý tới thông điệp Khả năng thuyết phục trong truyền thông chỉ có được khi nhà truyền thông có khả năng thu hút công chúng/ đối tượng để họ chú ý đến thông điệp. Thông điệp kém hấp dẫn họ sẽ bỏ qua. Bước 3: Có mối quan tâm hoặc mối liên hệ của cá nhân với thông điệp Nếu công chúng/đối tượng tìm thấy mối quan tâm hoặc liên quan đến nhu cầu, lợi ích, sở thích, thói quen… của họ, họ sẽ tiếp tục bị “dẫn dắt” để chịu tác động của truyền thông.

Bước 4: Hiểu thông điệp Đây là giai đoạn trong đó đối tượng/ công chúng nhận thức để hiểu thông điệp. Bước 5: Cá nhân hóa điều chỉnh hành vi phù hợp với đời sống 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các đối tượng tiếp nhận suy nghĩ kỹ hơn về thông điệp. Họ liên hệ với những vấn đề liên quan đến đời sống của chính họ. Khi đó, nội dung thông điệp đã bắt đầu có tác dụng điều chỉnh suy nghĩ và định hướng hành vi của từng cá nhân.

Bước 6: Chấp nhận thay đổi Chấp nhận thay đổi (nhận thức và hành vi, thái độ) là một bước ngoặt quan trọng trong kết quả của chiến dịch truyền thông. Nhà truyền thông cần chủ động chú ý theo dõi, quan sát và chọn thời điểm “bấm nút” cho bước chuyển đổi này thì hiệu lực, hiệu quả truyền thông sẽ cao hơn. Bước 7: Ghi nhớ thông điệp và không ngừng ủng hộ thông điệp Khi đối tượng/ công chúng đã chấp nhận sự thay đổi hành vi, tiếp theo mà nhà truyền thông cần làm để thuyết phục được họ là phải làm cho họ ghi nhớ thông điệp và không ngừng ủng hộ thông điệp. Các nhóm tài liệu, các hoạt động truyền thông trong giai đoạn này cần đa dạng, phong phú, độc đáo, cụ thể, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Bước 8: Có khả năng tư duy về thông điệp Việc chuyển đổi tận gốc thái độ và hành vi liên quan đến lĩnh vực truyền thông phụ thuộc vào việc đối tượng/ công chúng tư duy về thông điệp như thế nào. Các tài liệu, các sản phẩm truyền thông, thông qua các kênh truyền thông khác nhau, phải chú ý khuyến khích, kích thích khả năng tư duy về thông điệp cho đối tượng/ công chúng, định hướng quá trình tư duy về thông điệp. Bước 9: Ra quyết định trên cơ sở tiếp thu thông điệp Trên cơ sở tiếp thu thông điệp, chuyển đổi tận gốc thái độ (dựa trên cơ sở hiểu biết và tư duy thông điệp), đối tượng/công chúng là người ra quyết định cho chính họ về việc chuyển đổi hành vi gì, mức độ nào và như thế nào. Bước 10: Tích cực củng cố hành vi và chấp nhận hành vi trong đời sống Hành vi của đối tượng/ công chúng đã biến đổi, nhưng nếu không được củng cố, nhất là không được dư luận xã hội hỗ trợ, củng cố thì nó chỉ thay đổi vài lần rồi dừng lại.

Truyền thông trong giai đoạn này hướng vào việc khẳng định tính đúng đắn của hành vi, nêu kết quả tích cực, các mô hình, điển hình có thực hiện các hành 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi mong muốn thay đổi, từ đó, tác động đến đối tượng/ công chúng, giúp cho họ thường xuyên duy trì và củng cố hành vi, là cơ sở cho sự biến đổi hành vi có tính bền vững. Thiết kế thông điệp rõ ràng chiếm vị trí quan trọng hàng đầu nhằm tạo ra tính thuyết phục trong truyền thông. Trong lý thuyết này, McGuire còn bổ sung thêm nội dung về những yếu tố có thể đảm bảo chuyển tải thông điệp thành công và hiệu quả như sau: Độ tin cậy của nguồn phát: Phụ thuộc vào vai trò, vị thế xã hội của cơ quan truyền thông hoặc uy tín xã hội của nguồn tin. Những thông tin về khoa học, về quản lý, về văn hóa – xã hội, về luật pháp hay hình sự… đòi hỏi độ tin cậy của nguồn phát, nguồn tin khác nhau.

Dạng thức thông điệp: Thông điệp được thể hiện dưới dạng ngôn ngữ nói, viết, biểu tượng, hình ảnh, âm nhạc hay có sự phối hợp giữa chúng… Kênh chuyển tải: Phải phù hợp với nội dung thông điệp, nhu cầu, thị hiếu, sở thích, thói quen, khả năng và điều kiện của đối tượng/ công chúng trong việc tiếp cận và tiếp thu. Đối tượng tiếp nhận: Số lượng, vai trò, vị thế xã hội của nhóm đối tượng. Có những nhóm đối tượng, xét về số lượng không lớn, nhưng có vai trò chi phối, thậm chí khuynh đảo dư luận xã hội. Các bước và 4 yếu tố này bảo đảm cho hoạt động truyền thông đề cập đến toàn bộ các nhân tố quyết định việc một thông điệp có được tiếp nhận và hấp thụ hay không.

Theo thời gian, hoạt động truyền thông có thể thay đổi cách thức tác động nhưng mục đích cuối cùng vẫn tiến đến thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng về vấn đề cần truyền thông [2, tr. Trong truyền thông với người khuyết tật, truyền thông nhằm mục đích cuối cùng là cung cấp thông tin hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập cộng đồng.3 Lý thuyết sinh thái học Lý thuyết cung cấp nhiều luận điểm về con người và môi trường xã hội. Các luận điểm này nhấn mạnh đến tương tác giữa cá nhân và môi trường. Để hiểu về chức năng của cá nhân, chúng ta phải hiểu bối cảnh sống của cá nhân: Cá nhân tồn tại trong gia đình - Gia đình tồn tại trong cộng đồng.

Cá nhân, gia đình và cộng 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đồng tồn tại trong môi trường văn hóa, chính trị, kinh tế. Môi trường có tác động đến hành động, niềm tin và những sự chọn lựa của cá nhân. Sự phân biệt người khuyết tật với người không khuyết tật chỉ mang tính chất tương đối về sức khỏe thể chất và tinh thần. Trong gia đình, sự tồn tại của người khuyết tật tạo ra mối liên hệ chặt chẽ hơn giữa các cá nhân trong gia đình.

Cá nhân người khuyết tật để có thể sống được độc lập trước hết cần chính những người thân trong gia đình hiểu và giúp đỡ. Ví dụ: trẻ em khiếm thính vẫn có thể sinh hoạt giao tiếp được với những người khác trong gia đình nhưng chỉ trong trường hợp em được đi học và những thành viên khác cũng học những kỹ năng cơ bản để giao tiếp được với em. Khi em được sống trong môi trường có tình thương của mọi người, được mọi người hiểu thì khi ấy khả năng tự chăm sóc bản thân, năng lực cá nhân của em mới được phát huy. Nếu như để tìm hiểu một người không khuyết tật thì yếu tố đầu tiên cần phải biết đó là cá nhân đó trong gia đình như thế nào thì với người khuyết tật yếu tố đó càng quan trọng.

Từ xưa đến nay, dù gia đình có nhiều biến đổi thì gia đình vẫn là tế bào của xã hội. Một gia đình có nền tảng vững chắc tạo thuận lợi cho quá trình xã hội hóa cá nhân và cá nhân hóa xã hội. Trong gia đình có người khuyết tật, quá trình xã hội hóa cá nhân càng tốt bao nhiêu thì sự hòa nhập của người khuyết tật với xã hội càng tốt bấy nhiêu.