Luận án tiến sĩ về tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh

Luận án tiến sĩ phân tích định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy từ thực tiễn tỉnh bắc ninh, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho

• Tác giả: Nguyễn Thị Liên
• Người hướng dẫn: PGS. Đồng Đại Lộc
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu tội mua bán ma túy tại Bắc Ninh: Thực trạng và định tội danh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY
• 1.1. Khái niệm định tội danh
• 1.2. Tội mua bán trái phép chất ma túy
• 1.3. Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY TRÊN TẠI TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Thực trạng tội mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.2. Thực tiễn định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
• 3.1. Các yêu cầu nâng cao chất lượng định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 3.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận về định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy

Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy là một hoạt động pháp lý quan trọng, liên quan đến việc xác định hành vi phạm tội của cá nhân. Theo quan điểm thứ nhất, định tội danh được hiểu là việc xác định và ghi nhận sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm trong quy phạm pháp luật hình sự. Quan điểm thứ hai nhấn mạnh rằng định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm xác định một người có phạm tội hay không. Từ đó, có thể thấy rằng định tội danh không chỉ đơn thuần là một khái niệm pháp lý mà còn là một quá trình nhận thức lý luận và thực tiễn. Định tội danh có thể được phân loại thành hai dạng: định tội danh chính thức và không chính thức. Định tội danh chính thức là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trong khi định tội danh không chính thức không mang tính chất pháp lý và không tạo ra quyền, nghĩa vụ pháp lý cho đối tượng bị định tội danh.

1.1. Khái niệm định tội danh

Khái niệm định tội danh cần bao hàm các yếu tố như chủ thể thực hiện, cách thức tiến hành và kết quả của định tội danh. Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận, áp dụng pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội và các dấu hiệu của cấu thành tội phạm. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trật tự pháp luật và đảm bảo quyền lợi cho các chủ thể trong xã hội.

1.2. Phân loại định tội danh

Định tội danh có thể được phân chia thành hai dạng: định tội danh chính thức và không chính thức. Định tội danh chính thức là hoạt động của các cơ quan nhà nước, được thực hiện trong tất cả các giai đoạn tố tụng. Hậu quả của định tội danh chính thức là xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Ngược lại, định tội danh không chính thức không mang tính chất pháp lý và không tạo ra quyền, nghĩa vụ pháp lý cho đối tượng bị định tội danh.

II. Thực tiễn định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh

Tình hình tội phạm mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh đang diễn biến phức tạp. Theo số liệu thống kê từ Tòa án tỉnh Bắc Ninh, số vụ án về tội mua bán trái phép chất ma túy có xu hướng gia tăng trong giai đoạn từ 2015 đến 2019. Điều này cho thấy sự gia tăng của tội phạm ma túy, đồng thời cũng phản ánh những khó khăn trong công tác điều tra, truy tố và xét xử. Một số vụ án đã bị hủy do thiếu chứng cứ, dẫn đến việc không thể định tội danh chính xác. Nguyên nhân chủ yếu là do quy định pháp luật còn thiếu sót, chưa có hướng dẫn cụ thể trong việc xác định các trường hợp phức tạp liên quan đến chất ma túy. Điều này đã ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác phòng chống tội phạm ma túy tại địa phương.

2.1. Thực trạng tội mua bán trái phép chất ma túy

Thực trạng tội mua bán trái phép chất ma túy tại Bắc Ninh cho thấy sự gia tăng đáng kể về số lượng vụ án. Từ năm 2015 đến 2019, số vụ án liên quan đến tội phạm ma túy đã tăng lên, đặc biệt là trong các năm 2017 đến 2019. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các cơ quan chức năng trong việc điều tra và xử lý tội phạm. Nhiều vụ án đã bị hủy do thiếu chứng cứ, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình điều tra và thu thập chứng cứ.

2.2. Thực tiễn định tội danh tại Bắc Ninh

Thực tiễn định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại Bắc Ninh gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thiếu chứng cứ, dẫn đến việc không thể xác định chính xác tội danh. Một số vụ án đã bị thay đổi tội danh do sự thay đổi lời khai của các đối tượng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có hướng dẫn cụ thể và đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật liên quan đến tội mua bán trái phép chất ma túy.

III. Các yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh

Để nâng cao chất lượng định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại Bắc Ninh, cần có một số yêu cầu và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ điều tra, kiểm sát và xét xử về các quy định pháp luật liên quan đến tội phạm ma túy. Thứ hai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án ma túy. Cuối cùng, cần hoàn thiện các quy định pháp luật, đặc biệt là các hướng dẫn áp dụng để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm ma túy.

3.1. Yêu cầu nâng cao chất lượng định tội danh

Yêu cầu nâng cao chất lượng định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy bao gồm việc đảm bảo tính chính xác trong việc xác định tội danh, củng cố chứng cứ và đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan. Cần có sự đồng bộ trong quy trình điều tra, truy tố và xét xử để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hoạt động tư pháp.

3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh

Giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh bao gồm việc tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ, cải thiện quy trình thu thập chứng cứ và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Cần có các văn bản hướng dẫn cụ thể để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội mua bán trái phép chất ma túy là một trong những loại tội phạm nghiêm trọng, có xu hướng gia tăng phức tạp tại nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Bắc Ninh. Theo thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015-2019, có 143 vụ án với 254 bị cáo liên quan đến tội danh này được xét xử sơ thẩm, trong khi số vụ án phúc thẩm là 111 vụ với 151 bị cáo. Từ năm 2017 đến 2019, số vụ án mua bán trái phép chất ma túy có xu hướng tăng, phản ánh sự phức tạp và khó dự đoán của loại tội phạm này.

Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2015-2019, nhằm làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh. Mục tiêu cụ thể là phân tích các dấu hiệu cấu thành tội phạm, đánh giá thực trạng định tội danh, nhận diện những khó khăn, hạn chế trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tại địa phương.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong lĩnh vực luật hình sự và tố tụng hình sự, tập trung vào các vụ án mua bán trái phép chất ma túy được xét xử tại TAND tỉnh Bắc Ninh trong khoảng thời gian 2015-2019. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy, đồng thời bảo vệ quyền lợi của Nhà nước và xã hội, giảm thiểu sai sót trong tố tụng, tăng cường niềm tin của người dân vào công lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp với các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về chính sách hình sự và cải cách tư pháp. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

1. Lý thuyết cấu thành tội phạm (CTTP): Phân tích các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội mua bán trái phép chất ma túy, bao gồm khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan của tội phạm. Lý thuyết này giúp xác định chính xác hành vi phạm tội và các yếu tố cấu thành để định tội danh phù hợp.

2. Lý thuyết định tội danh (ĐTD): Định nghĩa ĐTD là quá trình nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm xác định hành vi phạm tội có phù hợp với quy định pháp luật hay không, từ đó xác định tội danh cụ thể theo Bộ luật hình sự. Lý thuyết này làm rõ các giai đoạn và đặc điểm của hoạt động định tội danh, bao gồm định tội danh chính thức và không chính thức.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tội mua bán trái phép chất ma túy, cấu thành tội phạm, định tội danh, đồng phạm, cấu thành tăng nặng, và các quy định pháp luật liên quan như Điều 251 Bộ luật hình sự năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học đa dạng, phù hợp với từng nội dung cụ thể:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Được áp dụng để làm rõ các khái niệm lý luận, so sánh các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bắc Ninh.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu từ các bản án, báo cáo của TAND tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015-2019, với tổng số 858 vụ án sơ thẩm và 405 vụ án phúc thẩm liên quan đến tội phạm ma túy.
• Phương pháp khảo sát thực tiễn: Nghiên cứu các vụ án điển hình, phân tích các bản án, kết luận giám định và các tài liệu tố tụng để đánh giá thực trạng định tội danh.
• Phương pháp lịch sử: Xem xét sự phát triển của pháp luật hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy và các văn bản hướng dẫn thi hành qua các thời kỳ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án mua bán trái phép chất ma túy được xét xử tại TAND tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2015-2019. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ hồ sơ vụ án có liên quan để đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách đối chiếu các tình tiết vụ án với các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật, đồng thời đánh giá các sai sót, hạn chế trong quá trình tố tụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình tội phạm mua bán trái phép chất ma túy tại Bắc Ninh có xu hướng tăng: Số vụ án sơ thẩm tăng từ 24 vụ năm 2017 lên 29 vụ năm 2019, tương ứng với số bị cáo tăng từ 49 lên 45 người. Tỷ lệ vụ án phúc thẩm cũng tăng từ 21 vụ năm 2017 lên 24 vụ năm 2019, cho thấy sự phức tạp và khó kiểm soát của loại tội phạm này.

2. Đa số vụ án được định tội danh đúng người, đúng tội, đúng pháp luật: Qua phân tích các bản án điển hình, như vụ án Nguyễn Văn D (bản án số 06/2017/HSPT), Nguyễn Văn C (bản án số 44/2018/HS-PT), Lương Thị L (bản án số 52/2019/HS-PT), và Nguyễn Văn T (bản án số 27/2019/HSPT), các cơ quan tố tụng đã áp dụng chính xác các quy định của Bộ luật hình sự và tố tụng hình sự, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia.

3. Vẫn còn tồn tại các sai sót, hạn chế trong quá trình định tội danh: Một số vụ án bị hủy hoặc sửa do thiếu chứng cứ, mâu thuẫn trong lời khai, hoặc sai sót trong thủ tục tố tụng. Ví dụ, vụ án Nguyễn Đình Khải bị hủy án do không xác định chính xác địa điểm phạm tội và có mâu thuẫn trong lời khai người làm chứng. Tỷ lệ án hủy hoặc sửa tuy không nhiều nhưng ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cơ quan tư pháp.

4. Khó khăn trong việc xác định mục đích, động cơ và vai trò đồng phạm: Việc chứng minh lỗi cố ý trực tiếp và vai trò của từng đối tượng trong các vụ án mua bán trái phép chất ma túy phức tạp, đặc biệt trong các vụ án có đồng phạm hoặc cấu thành tăng nặng. Điều này dẫn đến việc thay đổi tội danh hoặc giảm nhẹ hình phạt trong một số trường hợp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ việc quy định pháp luật về tội mua bán trái phép chất ma túy còn chưa đầy đủ, thiếu hướng dẫn cụ thể về xác định thành phần chất ma túy hỗn hợp, vai trò đồng phạm, cũng như sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Ngoài ra, năng lực, trình độ của cán bộ điều tra, kiểm sát viên và thẩm phán cũng ảnh hưởng đến chất lượng định tội danh.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành luật hình sự, kết quả nghiên cứu tại Bắc Ninh tương đồng với xu hướng chung của cả nước về sự gia tăng tội phạm ma túy và những khó khăn trong xử lý pháp lý. Việc áp dụng các quy định mới của Bộ luật hình sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn đã góp phần nâng cao hiệu quả định tội danh, nhưng vẫn cần hoàn thiện hơn để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ án mua bán trái phép chất ma túy qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ án hủy, sửa và các vụ án điển hình minh họa cho các vấn đề pháp lý và thực tiễn. Điều này giúp minh họa rõ nét hơn về xu hướng và các vấn đề tồn tại trong công tác định tội danh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội mua bán trái phép chất ma túy: Cần bổ sung hướng dẫn cụ thể về xác định thành phần chất ma túy hỗn hợp, vai trò đồng phạm, và các tình tiết tăng nặng để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch cho hoạt động định tội danh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Công an và Viện Kiểm sát.

2. Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về pháp luật hình sự và tố tụng hình sự liên quan đến tội phạm ma túy, kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ và xử lý các tình huống phức tạp. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, các cơ quan tố tụng tỉnh Bắc Ninh.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác điều tra, truy tố, xét xử: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa Công an, Viện kiểm sát và Tòa án nhằm đảm bảo thu thập chứng cứ đầy đủ, chính xác, tránh sai sót trong định tội danh. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Ban chỉ đạo cải cách tư pháp tỉnh Bắc Ninh.

4. Đầu tư trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại: Cung cấp các thiết bị giám định, phân tích ma túy tiên tiến để nâng cao chất lượng chứng cứ khoa học, hỗ trợ việc định tội danh chính xác. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Sở Tài chính, Công an tỉnh Bắc Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên và thẩm phán: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy, giúp nâng cao kỹ năng phân tích, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật chính xác trong thực tiễn xét xử.

2. Giảng viên và sinh viên ngành luật hình sự: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy về tội phạm ma túy, cấu thành tội phạm và hoạt động tố tụng hình sự, đặc biệt trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý pháp luật: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến phòng chống tội phạm ma túy và cải cách tư pháp.

4. Các tổ chức nghiên cứu, phòng chống ma túy và xã hội dân sự: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn trong xử lý tội phạm ma túy, từ đó đề xuất các giải pháp hỗ trợ công tác phòng chống và tư vấn pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy là gì?
   Định tội danh là quá trình xác định hành vi phạm tội có phù hợp với quy định pháp luật hay không, từ đó xác định tội danh cụ thể theo Bộ luật hình sự. Ví dụ, xác định hành vi mua bán trái phép chất ma túy có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 251 BLHS.

2. Tại sao việc định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy lại khó khăn?
   Khó khăn xuất phát từ việc chứng minh lỗi cố ý trực tiếp, vai trò đồng phạm, xác định chính xác loại và khối lượng chất ma túy, cũng như sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tố tụng. Ví dụ, trong một số vụ án, bị cáo thay đổi lời khai khiến tội danh phải điều chỉnh.

3. Các giai đoạn chính trong quá trình định tội danh là gì?
   Bao gồm: thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ; so sánh, đối chiếu tình tiết vụ án với quy định pháp luật; và đưa ra kết luận về tội danh. Mỗi giai đoạn đều yêu cầu sự chính xác và khách quan để đảm bảo quyền lợi của các bên.

4. Vai trò của các cơ quan tiến hành tố tụng trong định tội danh?
   Cơ quan điều tra thu thập chứng cứ, Viện kiểm sát truy tố và kiểm sát việc áp dụng pháp luật, Tòa án xét xử và đưa ra phán quyết cuối cùng về tội danh. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan này là yếu tố then chốt để định tội danh chính xác.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy?
   Thông qua hoàn thiện pháp luật, đào tạo cán bộ, tăng cường phối hợp liên ngành và đầu tư trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Ví dụ, việc sử dụng thiết bị giám định hiện đại giúp xác định chính xác loại và khối lượng ma túy, từ đó định tội danh chính xác hơn.

Kết luận

• Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015-2019 có xu hướng tăng, phản ánh sự phức tạp của loại tội phạm này.
• Hoạt động định tội danh chủ yếu được thực hiện đúng pháp luật, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các bên, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số sai sót, hạn chế cần khắc phục.
• Nguyên nhân chính là do quy định pháp luật chưa đầy đủ, thiếu hướng dẫn cụ thể và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp và đầu tư trang thiết bị nhằm nâng cao chất lượng định tội danh.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi, đánh giá hiệu quả và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi để hoàn thiện công tác phòng chống tội phạm ma túy.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng các giải pháp này, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy, bảo vệ an ninh trật tự và quyền lợi của xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY 1. Khái niệm định tội danh Quan điểm thứ nhất, cho rằng: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự” [45, tr. Quan điểm thứ hai cho rằng: “Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện” [15, tr. Tuy nhiên, theo tác giả, khái niệm định tội danh cần phải bao hàm được những nội dung như: chủ thể trực tiếp thực hiện, cách thức tiến hành và kết quả của định tội danh được thể dưới hình thức nào.

Tiếp thu những yếu tố hợp lý trong các quan điểm nêu trên, tác giả đưa ra khái niệm định tội danh như sau: Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận, dạng hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu được thu thập theo quy định của pháp luật và các tình tiết thực tế của vụ án để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của CTTP tương ứng do luật hình sự quy định và kết luận hành vi nguy hiểm cho xã hội đó có phạm tội hay không, nếu có thì phạm tội gì, theo điểm, khoản, điều luật nào của BLHS, 9 luan an được thể hiện thông qua các văn bản áp dụng pháp luật tương ứng với các giai đoạn định tội danh. Phân loại Căn cứ vào chủ thể tiến hành định tội danh và hậu quả của việc định tội danh, có thể phân chia định tội danh đối với mua bán trái phép chất ma túy làm hai dạng tương ứng là: định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức. - Định tội danh chính thức: Định tội danh chính thức đối với tội mua bán trái phép chất ma túy là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, và Cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra, trong hoạt động đấu tranh với tội phạm mua bán trái phép chất ma túy. Đặc điểm cơ bản của hình thức định tội danh này như sau: - Thứ nhất, đây là hoạt động mang tính tổ chức – quyền lực Nhà nước.

Chủ thể tiến hành hình thức định tội danh này được Nhà nước quy định rõ trong BLTTHS. - Thứ hai, được tiến hành trong tất cả các giai đoạn tố tụng, từ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Trường hợp xác định có dấu hiệu tội mua bán trái phép chất ma túy thì phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy. Quyết định khởi tố vụ án hình sự phải ghi rõ, căn cứ khởi tố, điều khoản của BLHS áp dụng và họ tên, chức vụ người ra quyết định.

Các quyết định sau đó như khởi tố bị can, bản kết luận điều tra, cáo trạng và bản án đều phải thể hiện chính thức quan điểm chính thức của người tiến hành tố tụng về tội mua bán trái phép chất ma túy trong đó. - Thứ ba, hậu quả của hình thức định tội danh này là việc xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội như hình phạt, các biện pháp tư pháp.cũng như những biện pháp cưỡng chế khác trong quá trình điều tra, 10 luan an truy tố, xét xử như bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú.đều có liên quan đến hoạt động định tội danh chính thức. Mặc dù định tội danh chính thức do nhiều chủ thể có thẩm quyền tiến hành song chỉ duy nhất Tòa án mới có thẩm quyền đưa ra kết luận cuối cùng về việc bị cáo có phạm tội mua bán trái phép chất ma túy trong bản án có hiệu lực pháp luật, là văn bản định tội danh cuối cùng, chính thức khẳng định về tội danh đối với người mua bán trái phép chất ma túy. - Định tội danh không chính thức đối với tội phạm về ma túy là hình thức định tội danh do các chủ thể không đại diện cho Cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra không phải là sự đánh giá chính thức về mặt nhà nước, không được thể hiện trong các văn bản tố tụng và không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý của đối tượng bị định tội danh.

Phân biệt khái niệm “Định tội danh” và “Định tội” Liên quan đến khái niệm “Định tội danh” (ĐTD), có một khái niệm rất gần và dễ gây nhầm lần là “Định tội” (ĐT). Giữa hai khái niệm có mối quan hệ mật thiết với nhau, đều nằm trong một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự để đi tới sự thật khách quan của vụ án, vụ việc. Trong đó, định tội là giai đoạn đầu tiên, có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động ĐTD, nó quyết định việc có phát sinh ĐTD hay không, nói cách khác nó quyết định có phát sinh các hoạt động tố tụng tiếp theo như khởi tố vụ án, khởi tố bị can, truy tố. Đây là hai hoạt động có mối quan hệ mật thiết với nhau, hoạt động này là tiền đề của hoạt động kia (định tội là tiền đề của định tội danh), hỗ trợ nhau, cùng nằm trong một tổng thể quá trình tố tụng, nhằm làm sáng tỏ bản chất của vụ việc đã xảy ra có dấu hiệu tội phạm không, nếu có thì đó là tội gì, được quy định như thế nào trong BLHS.

Như vậy, giữa hoạt động định tội và ĐTD có thể phân biệt như sau: 11 luan an Định tội là hoạt động nhận thức lý luận logic và hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của cơ quan, người có thẩm quyền nhằm xác định có hay không có tội phạm xảy ra. Còn ĐTD là hoạt động tiếp theo của định tội, của cơ quan, người có thẩm quyền nhằm xác định hành vi phạm tội là tội gì, quy định tại điểm, khoản, điều luật nào của Bộ luật hình sự, thông qua việc phân tích các dấu hiệu của CTTP như hành vi khách quan có biểu hiện như thế nào, xâm phạm đến khách thể thông qua đối tượng tác động như thế nào, chủ thể có dấu hiệu đặc biệt (chủ thể đặc biệt) không, lỗi của người phạm tội có phù hợp với tội danh dự kiến áp dụng với người phạm tội hay không? Kết quả của việc này là người định tội danh phải “đặt tên” cho hành vi phạm tội, và “tên gọi” của hành vi phạm tội phải là tội danh được quy định trong Bộ luật hình sự, đây là hoạt động bắt buộc, bởi pháp luật hình sự nước ta chỉ truy cứu TNHS với người phạm một tội được Bộ luật hình sự quy định, đây là biểu hiện của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, việc phân biệt này chỉ có nghĩa về mặt lý luận bởi thực tiễn thì trong hoạt động ĐTD đã bao hàm cả hoạt động định tội, bởi phải có định tội thì mới có hoạt động ĐTD. Tội mua bán trái phép chất ma túy 1.

Khái niệm Dưới góc độ pháp lý, BLHS năm 2015 chưa đưa ra định nghĩa thế nào là mua bán trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, tại Điều 8 BLHS năm 2015 đã đưa ra khái niệm pháp lý của tội phạm. Tội mua bán trái phép chất ma túy được quy định tại chương XX, Điều 251 BLHS năm 2015, hành vi xâm phạm đến chế độ quản lý độc quyền của Nhà nước về các chất ma tuý, được thực hiện với hình thức lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình bị pháp luật cấm, tuy thấy trước được tác hại của hành vi mua bán trái phép chất ma túy gây ra cho xã hội, có đủ điều kiện khách quan và chủ quan để lựa chọn xử sự khác, phù hợp 12 luan an với đòi hỏi của xã hội nhưng họ vẫn thực hiện và mong muốn hậu quả đó xảy. Trên cơ sở phân tích nêu trên, tác giả đưa ra khái niệm tội mua bán trái phép chất ma túy như sau: Tội mua bán trái phép chất ma túy là hành vi trao đổi trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, do người có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, xâm phạm đến chế độ quản lý, sử dụng các chất ma túy của Nhà nước.

Các dấu hiệu pháp lý của tội mua bán trái phép chất ma túy * Khách thể của tội phạm Trong luật hình sự Việt Nam, đối tượng bị tội phạm hướng tới gây thiệt hại được gọi là khách thể của tội phạm. Trong đó, khách thể trực tiếp của tội phạm là quan hệ xã hội bị tội phạm cụ thể xâm hại mà sự xâm hại này phản ánh được đầy đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội của tội phạm đó [29, tr. Theo đó, khách thể trực tiếp của tội mua bán trái phép chất ma túy là chế độ độc quyền và thống nhất quản lý của Nhà nước đối với các chất ma túy. Để gây thiệt hại cho khách thể trên, thì chủ thể tội phạm phải tác động và đối tượng tác động của tội phạm, qua đó gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ.

Đối tượng tác động của tội phạm này là các chất ma túy và các nguyên liệu thực vật có chứa chất ma tuý [46; tr18]. “Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành” [24], [5]. Ngoài ra, các chất ma túy được quy định trong các danh mục do chính phủ Việt Nam ban hành được thể hiện tại Nghị định 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 Nghị định Chính Phủ quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất.