Luận văn thạc sĩ về tội mua bán, đánh tráo và chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tội mua bán đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự việt nam trên cơ sở thực, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thanh Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Tội Mua Bán, Đánh Tráo Hoặc Chiếm Đoạt Trẻ Em Trong Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Hà Giang)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em và sự cần thiết bảo vệ trẻ em bằng các quy định của Luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái quát lịch sử Luật hình sự Việt Nam quy định tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em
• 1.3. Tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trong Luật hình sự một số nước
• 1.3.1. Luật hình sự Liên bang Nga
• 1.3.2. Luật hình sự Cộng hoà nhân dân Trung Hoa
• 1.3.3. Luật hình sự Malaysia
• 1.3.4. Luật hình sự Campuchia
• 1.3.5. Luật hình sự Thái Lan
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM VÀ THỰC TIỄN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ VÀ XÉT XỬ TỘI PHẠM NÀY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG TỪ NĂM 2010 ĐẾN NĂM 2015
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 2.2. Đường lối xử lý đối với tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 2.3. Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang từ năm 2010 đến năm 2015
• 2.3.1. Tình hình có liên quan đến tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.3.2. Thực tiễn điều tra các vụ án tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang (số liệu từ năm 2010 - 2015)
• 2.3.3. Thực tiễn truy tố, xét xử đối với tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang từ năm 2010 – 2015
• 2.4. Một số tồn tại và hạn chế trong điều tra, truy tố, xét xử về tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em và nguyên nhân
• 2.4.1. Một số tồn tại, hạn chế trong điều tra, truy tố, xét xử về Tội mua bán, chiếm đoạt trẻ em
• 2.4.2. Một số nguyên nhân cơ bản của tồn tại, hạn chế trong điều tra, truy tố, xét xử các vụ án mua bán, chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Tình hình tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong thời gian tới
• 3.2. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Luật hình sự về tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em
• 3.3.1. Tăng cường công tác hướng dẫn của các cơ quan chức năng về áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự
• 3.3.2. Đẩy mạnh công tác đào tạo cho đội ngũ cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử các cấp
• 3.3.3. Tăng cường phối hợp chặt chẽ của các ban, ngành, đoàn thể, chính trị xã hội
• 3.3.4. Nâng cao hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền cho nhân dân
• 3.3.5. Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa các cơ quan tố tụng
• 3.3.6. Nâng cao hiệu quả các hoạt động hợp tác quốc tế
• 3.4. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội mua bán đánh tráo và chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Tội mua bán, đánh tráo và chiếm đoạt trẻ em là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện đại. Theo luật hình sự Việt Nam, các hành vi này không chỉ vi phạm quyền con người mà còn gây ra những hệ lụy nặng nề cho xã hội. Việc bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội, và luật pháp đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn và xử lý các hành vi phạm tội này.

1.1. Khái niệm tội mua bán đánh tráo và chiếm đoạt trẻ em

Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em được định nghĩa là các hành vi xâm phạm quyền lợi của trẻ em, bao gồm việc lừa đảo, cưỡng ép hoặc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của trẻ em để thực hiện các hành vi phạm tội. Theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam, các hành vi này bị xử lý nghiêm khắc nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

1.2. Sự cần thiết bảo vệ trẻ em trong luật hình sự

Việc bảo vệ trẻ em là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của nhà nước. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại. Điều này không chỉ thể hiện trách nhiệm của nhà nước mà còn là sự cam kết của xã hội trong việc bảo vệ những đối tượng yếu thế nhất.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội mua bán trẻ em

Tình hình tội phạm mua bán trẻ em đang diễn biến phức tạp, với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các vụ án này. Sự thiếu hụt thông tin, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế là những thách thức lớn trong công tác phòng chống tội phạm này.

2.1. Tình hình tội phạm mua bán trẻ em tại Việt Nam

Theo thống kê, số vụ án mua bán trẻ em tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là ở các tỉnh biên giới. Các đối tượng phạm tội thường lợi dụng sự nghèo khó và thiếu hiểu biết của người dân để thực hiện hành vi phạm tội.

2.2. Những khó khăn trong công tác điều tra và xử lý

Công tác điều tra và xử lý tội phạm mua bán trẻ em gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp của tội phạm. Nhiều vụ án không có đủ chứng cứ để khởi tố, trong khi đó, sự thiếu hợp tác từ phía nạn nhân cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp và giải pháp phòng chống tội mua bán trẻ em

Để ngăn chặn tội phạm mua bán trẻ em, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và xã hội. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền trẻ em và các hình thức tội phạm liên quan đến trẻ em. Việc giáo dục pháp luật cho cộng đồng sẽ giúp nâng cao nhận thức và phòng ngừa tội phạm hiệu quả hơn.

3.2. Cải thiện quy định pháp luật về bảo vệ trẻ em

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ trẻ em, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn. Việc này sẽ tạo ra khung pháp lý vững chắc để xử lý các hành vi phạm tội.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội mua bán trẻ em

Nghiên cứu về tội mua bán trẻ em không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình tội phạm mà còn đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống. Các kết quả nghiên cứu từ thực tiễn sẽ là cơ sở để hoàn thiện chính sách và pháp luật.

4.1. Kết quả điều tra và xử lý tội phạm tại Hà Giang

Tại tỉnh Hà Giang, các cơ quan chức năng đã tiến hành nhiều cuộc điều tra và xử lý các vụ án mua bán trẻ em. Kết quả cho thấy, việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác này.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn điều tra và xử lý tội phạm mua bán trẻ em sẽ giúp các cơ quan chức năng rút ra những kinh nghiệm quý báu, từ đó nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của vấn đề tội mua bán trẻ em

Tội mua bán trẻ em là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết triệt để. Cần có sự vào cuộc mạnh mẽ từ phía nhà nước và toàn xã hội để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào những nỗ lực này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách và pháp luật liên quan đến bảo vệ trẻ em, đồng thời tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm mua bán người, đặc biệt là mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em đang là vấn nạn nhức nhối mang tính toàn cầu, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền con người và sự phát triển an toàn của thế hệ tương lai. Tại Việt Nam, tình hình tội phạm này diễn biến hết sức phức tạp tại các địa bàn vùng cao, miền núi biên giới phía Bắc. Tỉnh Hà Giang có đường biên giới tiếp giáp Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa dài 277,525 km, trải rộng trên 7 trong tổng số 11 huyện với 34 xã biên giới hiểm trở. Lợi dụng đặc điểm địa hình núi đá chia cắt và trình độ dân trí không đồng đều, các đường dây tội phạm đã thực hiện nhiều hành vi bắt cóc, lừa bán trẻ em qua biên giới với thủ đoạn tinh vi, có tổ chức và liều lĩnh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về bảo vệ quyền trẻ em trong luật hình sự, phân tích sâu sắc các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em theo quy định tại Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999. Đồng thời, công trình đánh giá toàn diện thực tiễn công tác phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử loại tội phạm này trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 6 năm, từ năm 2010 đến năm 2015.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa 7 bảng thống kê số liệu tư pháp và 2 biểu đồ phân tích chuyên sâu về cơ cấu tội phạm, độ tuổi đối tượng và đặc điểm nạn nhân. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc, giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm tại 34 xã biên giới Hà Giang, đồng thời đóng góp kiến nghị hoàn thiện thể chế pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn cải cách tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận cấu thành tội phạm của khoa học luật hình sự Việt Nam, kết hợp lý thuyết quyền con người và các chuẩn mực pháp lý quốc tế về quyền trẻ em. Nền tảng pháp lý quốc tế dựa trên Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 và Nghị định thư Palermo năm 2000 về phòng ngừa, trừng trị tội phạm buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Khung lý thuyết tập trung phân tích 4 khái niệm cốt lõi:

• Mua bán trẻ em: Hành vi dùng tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác để trao đổi người dưới 16 tuổi như một loại hàng hóa theo Thông tư liên tịch số 01/2013/TTLT.
• Đánh tráo trẻ em: Hành vi thay thế đứa trẻ này bằng đứa trẻ khác ngoài ý muốn của cha mẹ hoặc người quản lý hợp pháp.
• Chiếm đoạt trẻ em: Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, bắt trộm hoặc lừa dối nhằm dịch chuyển trái phép sự quản lý đứa trẻ.
• Khách thể bị xâm hại: Quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng trong môi trường an toàn của trẻ em.

Nghiên cứu đối chiếu quy định tại Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 (gồm 2 khung hình phạt: khung cơ bản từ 3 đến 10 năm tù, khung tăng nặng từ 10 đến 20 năm tù hoặc tù chung thân) với pháp luật hình sự Liên bang Nga (Điều 152, Điều 153 với mức phạt tối đa 15 năm tù), Trung Quốc (Điều 240, Điều 241 với khung phạt cao nhất lên tới tử hình), Malaysia (Điều 372, Điều 373), Campuchia và Thái Lan. Điểm xung đột pháp lý nổi bật là pháp luật Việt Nam xác định trẻ em là người dưới 16 tuổi theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, trong khi các công ước quốc tế quy định độ tuổi này là dưới 18 tuổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ 100% hồ sơ các vụ án mua bán, chiếm đoạt trẻ em được cơ quan Công an, Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử từ năm 2010 đến năm 2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án chính thức được ghi nhận trong 7 bảng thống kê chuyên đề (từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.7) và 2 biểu đồ trực quan hóa số liệu thực địa. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo diện khảo sát toàn diện hồ sơ án hình sự thực tế trong mốc thời gian 6 năm nhằm đảm bảo tính bao quát và đại diện tuyệt đối cho tình hình tội phạm tại địa phương.

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích quy phạm luật học, phương pháp lịch sử so sánh giữa Bộ luật Hình sự năm 1985 và năm 1999, cùng phương pháp thống kê mô tả định lượng. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm làm rõ mối liên hệ giữa các quy định pháp luật thực định với thực tiễn áp dụng tư pháp, từ đó chỉ ra những vướng mắc, khoảng trống luật pháp và nguyên nhân phát sinh tội phạm tại địa bàn miền núi đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2010 - 2015 đã mang lại những phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu độ tuổi của bị cáo: Theo thống kê tại Bảng 2.4, phần lớn đối tượng phạm tội nằm trong độ tuổi thanh niên từ 18 đến dưới 35 tuổi, chiếm tỷ lệ ước tính trên 75% tổng số đối tượng. Các đối tượng là người dân tộc thiểu số cư trú tại các huyện Yên Minh, Quản Bạ, Mèo Vạc thường câu kết chặt chẽ với các đối tượng bên kia biên giới.
• Đặc điểm nạn nhân: Số liệu Bảng 2.5 cho thấy nạn nhân bị mua bán, chiếm đoạt chủ yếu là trẻ em gái từ 13 đến dưới 16 tuổi (chiếm khoảng 80% các vụ việc phát hiện) và trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ dưới 6 tuổi. Điển hình như vụ án xét xử năm 2011 lừa bán nạn nhân hơn 15 tuổi tại Quản Bạ với giá 12.000 Nhân dân tệ, hay vụ án năm 2010 bắt trộm cháu bé sinh năm 2004 tại Mèo Vạc bán sang Trung Quốc lấy 5.000 Nhân dân tệ.
• Động cơ và mục đích phạm tội: Bảng 2.6 chỉ ra khoảng 70% số nạn nhân bị đưa sang nước ngoài nhằm mục đích cưỡng ép kết hôn hoặc bóc lột tình dục, 30% còn lại bị bán làm con nuôi bất hợp pháp hoặc bóc lột sức lao động khổ sai.
• Thực tiễn áp dụng hình phạt: Dữ liệu Bảng 2.7 phản ánh Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang áp dụng đường lối xử lý rất nghiêm khắc. Hơn 85% bị cáo bị tuyên phạt thuộc khung hình phạt tăng nặng tại Khoản 2 Điều 120 Bộ luật Hình sự, với mức án phổ biến từ 8 năm đến 13 năm tù giam.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tội phạm mua bán, chiếm đoạt trẻ em tại Hà Giang có sự biến động phức tạp qua từng năm, được trực quan hóa rõ nét qua Biểu đồ 2.1 (tỷ lệ số vụ án) và Biểu đồ 2.2 (tỷ lệ số đối tượng phạm tội từ năm 2011 đến năm 2015). Dữ liệu này chứng minh xu hướng tội phạm hoạt động theo đường dây liên huyện, xuyên quốc gia có tổ chức ngày càng gia tăng thay vì các hành vi đơn lẻ.

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ địa bàn biên giới hiểm trở với 277,525 km đường biên nhiều đường mòn, lối mở. Đời sống kinh tế của đồng bào vùng cao còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao và sự nhẹ dạ, thiếu hiểu biết pháp luật khiến các đối tượng dễ dàng bị lôi kéo bởi những khoản tiền bất chính từ 3.000 đến 10.000 Nhân dân tệ.

Thảo luận so sánh với pháp luật quốc tế cho thấy việc ghép chung ba hành vi "mua bán", "đánh tráo", "chiếm đoạt" trong cùng một điều luật tại Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 đã bộc lộ hạn chế về kỹ thuật lập pháp. Việc không tách bạch cấu thành cơ bản giữa hành vi mua bán vì mục đích thương mại với hành vi chiếm đoạt hoặc đánh tráo dẫn đến khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc định tội danh và lượng hình chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm mua bán, chiếm đoạt trẻ em, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện lập pháp hình sự: Quốc hội và Ban soạn thảo Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự cần tách Điều 120 thành 3 tội danh độc lập gồm Tội mua bán trẻ em, Tội đánh tráo trẻ em và Tội chiếm đoạt trẻ em. Đồng thời nghiên cứu điều chỉnh nâng độ tuổi trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi nhằm tương thích 100% với Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em trong lộ trình 2016 - 2020.
• Ban hành hướng dẫn áp dụng pháp luật: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an xây dựng thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên tịch số 01/2013/TTLT. Văn bản cần hướng dẫn chi tiết quy trình thu thập chứng cứ chứng minh mục đích bóc lột và định lượng hậu quả nghiêm trọng nhằm chuẩn hóa 100% hồ sơ vụ án truy tố.
• Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ tố tụng: Công an tỉnh, Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm cho đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán tại 7 huyện biên giới về kỹ năng đấu tranh với tội phạm công nghệ cao và tội phạm xuyên quốc gia.
• Tăng cường tuần tra biên giới và truyền thông cộng đồng: Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Giang phối hợp chính quyền 34 xã biên giới duy trì cơ chế tuần tra 24/7 tại các đường mòn, lối mở. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật bằng tiếng Mông, Dao, Tày tại các phiên chợ vùng cao, đặt mục tiêu giảm từ 20% đến 30% số vụ án mới phát sinh mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng: Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên tại các địa bàn có biên giới khai thác hệ thống lập luận và phân tích dấu hiệu pháp lý Điều 120 để định tội danh chính xác, tránh oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong các vụ án bắt cóc, mua bán trẻ em có yếu tố nước ngoài.
• Lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an cửa khẩu: Chỉ huy các đồn biên phòng tại 34 xã giáp ranh của Hà Giang sử dụng tài liệu để nắm bắt phương thức, thủ đoạn bắt trộm, dụ dỗ nạn nhân, từ đó xây dựng kế hoạch nghiệp vụ tuần tra khép kín 277,525 km đường biên.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật học: Giới nghiên cứu ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự sử dụng khung lý thuyết so sánh đối chiếu giữa Việt Nam, Nga, Trung Quốc, Thái Lan và chuỗi 7 bảng dữ liệu thực chứng làm nguồn tài liệu tham khảo chất lượng cao cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu.
• Các tổ chức xã hội và cơ quan bảo vệ trẻ em: Cán bộ làm công tác bình đẳng giới, bảo vệ chăm sóc trẻ em tham khảo các phân tích nguyên nhân xã hội học để thiết kế các chương trình can thiệp hỗ trợ sinh kế, tái hòa nhập cho nạn nhân bị lừa bán trở về địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm trẻ em trong pháp luật hình sự Việt Nam và Công ước quốc tế có điểm gì khác biệt? Theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 và Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999, trẻ em là người dưới 16 tuổi. Trong khi đó, Điều 1 Công ước quốc tế về Quyền trẻ em năm 1989 quy định trẻ em là mọi người dưới 18 tuổi. Luận văn đã kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam để tương thích với chuẩn mực quốc tế.

Mức hình phạt cao nhất áp dụng đối với Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em là bao nhiêu? Theo Khoản 2 Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999, mức hình phạt cao nhất là tù chung thân. Khung hình phạt này áp dụng cho các trường hợp phạm tội có tổ chức, để đưa ra nước ngoài, vì động cơ đê hèn, mua bán nhiều trẻ em hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Khung hình phạt cơ bản từ 3 đến 10 năm tù.

Tại sao địa bàn tỉnh Hà Giang lại trở thành điểm nóng của tội phạm mua bán, chiếm đoạt trẻ em? Hà Giang có đường biên giới dài 277,525 km giáp Trung Quốc với 7 huyện và 34 xã biên giới, địa hình núi đá chia cắt phức tạp. Trình độ dân trí vùng sâu còn hạn chế, điều kiện kinh tế khó khăn khiến người dân dễ bị các đối tượng xấu lừa gạt, dụ dỗ bằng lợi ích vật chất từ 3.000 đến 12.000 Nhân dân tệ.

Hành vi môi giới nhận con nuôi có bị xử lý về tội mua bán trẻ em không? Theo Thông tư liên tịch số 01/2013/TTLT, nếu người môi giới biết rõ người nhận con nuôi nhằm mục đích bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc bán lại cho người khác mà vẫn thực hiện để nhận tiền thì cấu thành Tội mua bán trẻ em theo Điều 120 Bộ luật Hình sự. Trường hợp chuyển giao con vì hoàn cảnh thực sự khó khăn thì không phạm tội này.

Bộ luật Hình sự các nước xử lý tội danh mua bán phụ nữ, trẻ em như thế nào? Điều 152 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga quy định mức phạt tù cao nhất đến 15 năm đối với tội buôn bán người chưa thành niên. Trong khi đó, Điều 240 Bộ luật Hình sự Trung Quốc quy định mức phạt nghiêm khắc nhất lên tới tử hình đối với hành vi buôn bán phụ nữ, trẻ em có tình tiết đặc biệt nghiêm trọng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo vệ quyền trẻ em và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Khảo cứu sâu sắc thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội mua bán, chiếm đoạt trẻ em tại tỉnh Hà Giang qua 7 bảng thống kê giai đoạn 2010 - 2015.
• Đánh giá thực trạng địa bàn 277,525 km biên giới với 34 xã giáp ranh, chỉ rõ các thủ đoạn bắt trộm, dụ dỗ tinh vi của các đường dây buôn người xuyên quốc gia.
• Đề xuất giải pháp mang tính đột phá về việc tách Điều 120 thành 3 tội danh độc lập và chuẩn hóa độ tuổi trẻ em dưới 18 tuổi trong lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự.
• Kiến nghị đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ tuần tra biên giới 24/7 và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tư pháp tại 7 huyện biên giới tỉnh Hà Giang.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học giá trị, cung cấp giải pháp toàn diện giúp các cơ quan thực thi pháp luật nâng cao hiệu quả phòng ngừa và trấn áp tội phạm mua bán trẻ em trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO, CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM VÀ SỰ CẦN THIẾT BẢO VỆ TRẺ EM BẰNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em Ở tất cả các quốc gia trên toàn thế giới, trẻ em luôn là đối tƣợng đặc biệt, nhận đƣợc sự quan tâm đặc biệt về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục của gia đình, nhà nƣớc và xã hội. Trong Tuyên ngôn Thế giới về Quyền con ngƣời và các Công ƣớc quốc tế về Quyền con ngƣời, Liên Hợp Quốc đã công bố rằng, trẻ em có quyền đƣợc chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt.

Tuyên ngôn về Quyền trẻ em đã chỉ ra rằng: “do còn non nớt về thể chất và trí tuệ, trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cũng như sau khi ra đời” [38]. Công ƣớc Quốc tế về Quyền trẻ em đã đƣợc Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua và mở cho các nƣớc ký, phê chuẩn theo Nghị quyết số 44/25 ngày 20/11/1989. Ở Việt Nam, việc nuôi dƣỡng, bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em để các em phát triển toàn diện, trở thành ngƣời công dân có ích cho xã hội, đƣợc xem là quốc sách hàng đầu. Bên cạnh đó, một hệ thống các văn bản pháp luật về quyền trẻ em đã lần lƣợt đƣợc Quốc hội phê chuẩn, thông qua, tạo nên một hệ thống pháp luật về trẻ em, có đƣợc sự hài hòa nhất định giữa pháp luật quốc gia và Công ƣớc Quốc tế về Quyền trẻ em, xây dựng đƣợc một khung pháp lý bảo đảm cho việc thực thi có hiệu quả các quyền cơ bản của trẻ em trong cuộc sống.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong hệ thống pháp luật hiện hành của nƣớc ta, có rất nhiều Bộ luật, Luật đề cập tới trẻ em nhằm đảm bảo các quyền, lợi ích hợp pháp của các em cũng nhƣ sự quan tâm, ƣu đãi nhất định mà Nhà nƣớc và xã hội dành cho các em trong nhiều lĩnh vực, nhƣ Bộ Luật Hình sự, Bộ Luật Lao động, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật Giao thông đƣờng bộ. Tuy nhiên, cũng chính trong các luật này, giới hạn đến một độ tuổi nhất định để xác định một ngƣời là trẻ em lại đang có sự chênh lệch nhau khá nhiều; thậm chí, cùng một độ tuổi, ở luật này đƣợc xác định là trẻ em, nhƣng ở luật khác thì không còn là trẻ em nữa, mà đã thành ngƣời lớn, điều đó đã gây những khó khăn, vƣớng mắc nhất định cho việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn vấn đề trẻ em. Theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, trẻ em đƣợc hiểu là ngƣời dƣới 16 tuổi [56]; theo Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính (quy định không xử phạt trẻ em dƣới 14 tuổi) thì độ tuổi của một ngƣời để đƣợc coi là trẻ em lại là dƣới 14 tuổi. Nhƣ vậy, ngay trong các văn bản quy phạm pháp luật của nƣớc ta đã không có sự thống nhất xung quanh cách hiểu về trẻ em.

Theo quy định tại Điều 1 Công ƣớc của Liên hợp quốc về quyền trẻ em ngày 20/11/1989: “Trong phạm vi của Công ước này, trẻ em có nghĩa là mọi người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn” [43]. Các văn kiện, công ƣớc quốc tế liên quan đến việc bảo vệ quyền con ngƣời, quyền của phụ nữ và trẻ em mà Việt Nam đã tham gia ký kết và là thành viên nhƣ: Công ƣớc về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ, Công ƣớc về Quyền trẻ em, Nghị định thƣ không bắt buộc (bổ sung cho Công ƣớc về Quyền trẻ em) về buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hóa phẩm khiêu dâm trẻ em, các thỏa thuận, ghi nhớ với một số nƣớc có chung đƣờng biên giới với nƣớc ta về hợp tác chống buôn bán phụ nữ, trẻ em, và hiện Việt Nam đang nghiên cứu các điều kiện để phê chuẩn Công ƣớc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và các Nghị định thƣ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bổ sung về chống buôn bán phụ nữ, trẻ em và chống đƣa ngƣời di cƣ trái phép. cũng đều quy định trẻ em là những ngƣời dƣới 18 tuổi. Trong khi đó, định nghĩa trẻ em của pháp luật Việt Nam vẫn coi trẻ em là ngƣời dƣới 16 tuổi.

Đây chính là một dạng xung đột pháp luật và nhất thiết phải có sự hóa giải để đảm bảo tính khả thi của pháp luật. Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam không quy định cụ thể độ tuổi để xác định một ngƣời là trẻ em. Trong hệ thống pháp luật hiện hành của nƣớc ta, đạo luật dành riêng cho trẻ em là Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Vì vậy, trong khi chờ Nhà nƣớc hóa giải những xung đột pháp luật liên quan tới quy định về độ tuổi trẻ em, tạo sự tƣơng thích giữa pháp luật quốc nội và pháp luật quốc tế, để tạo sự thống nhất trong quan niệm về trẻ em, chúng ta nên căn cứ vào định nghĩa trẻ em đƣợc nêu trong Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em: “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam dưới mười sáu tuổi” [56].

Điều 120 Bộ luật hình sự 1999 không đƣa ra định nghĩa về các hành vi mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em, mà chỉ đƣa ra điều văn “người nào mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào” [59, tr. 97] đều bị coi là tội phạm. Ngoài ra, các văn bản hƣớng dẫn, cũng không có một văn bản nào đƣa ra khái niệm mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em. Theo Thông tƣ 01/2013/TTLB- TANDTC-VKSNDTC- BCA- BQP –BTP, tại Điều 4, các thuật ngữ ở đây cần đƣợc hiểu nhƣ sau: 1.

Mua bán trẻ em là hành vi dùng tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác để trao đổi trẻ em (ngƣời dƣới 16 tuổi) nhƣ một loại hàng hóa; cụ thể là một trong các hành vi sau đây: a) Bán trẻ em cho ngƣời khác, không phụ thuộc vào mục đích của ngƣời mua; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] b) Mua bán trẻ em để bán lại cho ngƣời khác, không phân biệt bán lại cho ai và mục đích của ngƣời mua sau này nhƣ thế nào; c) Dùng trẻ em làm phƣơng tiện để trao đổi, thanh toán; d) Mua trẻ em để bóc lột, cƣỡng bức lao động hoặc vì mục đích trái pháp luật khác. “Đánh tráo trẻ em” là hành vi thay thế trẻ em này bằng trẻ em khác ngoài ý muốn của cha mẹ, ngƣời nuôi dƣỡng hoặc ngƣời quản lý hợp pháp của một hoặc cả hai đứa trẻ. “Chiếm đoạt trẻ em” là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, bắt trộm, lừa đảo, lợi dụng tình trạng khó khăn, sự lệ thuộc của cha mẹ hoặc của ngƣời nuôi dƣỡng trẻ em nhằm chiếm giữ đứa trẻ hoặc giao cho ngƣời khác chiếm giữ đứa trẻ đó. Ngƣời tổ chức, ngƣời xúi dục, ngƣời giúp sức cho ngƣời thực hiện một trong các hành vi đƣợc hƣớng dẫn tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm [65].

Trong số ba hành vi quy định tại Điều 120, chỉ có hành vi chiếm đoạt trẻ em nhà làm luật mới quy định “dƣới bất kỳ hình thức nào”, còn hành vi mua bán và hành vi đánh tráo thì không thể quy định mua bán hoặc đánh tráo dƣới bất kỳ hình thức nào. Quy định “chiếm đoạt trẻ em dƣới bất kỳ hình thức nào” [59, tr. 97] là để phân biệt với trƣờng hợp “bắt trộm trẻ em” quy định trong Bộ luật hình sự năm 1985 mới chỉ nói lên hình thức lén lút; còn trên thực tế, ngƣời phạm tội không chỉ lén lút, mà còn dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, dùng thủ đoạn gian dối, công nhiên hoặc thủ đoạn khác để chiếm đoạt trẻ em. Từ Điều 120 Bộ luật hình sự năm 1999, qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn về tội phạm mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em, có thể đƣa ra định nghĩa nhƣ sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm quyền tự do thân thể, tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm và quyền đƣợc quản lý, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục của trẻ em.

Ngƣời phạm tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em phải bị xử lý bằng hình phạt [59]. Sự cần thiết bảo vệ trẻ em bằng các quy định của Luật hình sự Việt Nam Trẻ em luôn là đối tƣợng đƣợc quan tâm của gia đình, nhà nƣớc và xã hội, trẻ em là đối tƣợng đặc biệt cần đƣợc sự bảo vệ của pháp luật. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan niệm “trẻ em nhƣ búp trên cành” và đó cũng là quan niệm của cả dân tộc ta về thiếu niên nhi đồng. Chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em là chăm lo cho hạnh phúc của chính chúng ta hôm nay, của tƣơng lai chúng ta mai sau, và mãi là truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc ta.

Việc quan tâm, chăm sóc, bồi dƣỡng thế hệ trẻ đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta chú ý từ rất sớm thể hiện trong nhiều Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng trong đó đều thống nhất khẳng định đây là trách nhiệm to lớn của Đảng, toàn dân. Từ năm 1945 đến nay, trải qua nhiều năm xây dựng và phát triển của đất nƣớc, cùng với việc dần hoàn thiện hệ thống pháp luật, Nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều chủ trƣơng, chính sách hƣớng tới mục tiêu vì lợi ích tốt nhất cho sự phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và đạo đức của trẻ em; đã tổ chức thực hiện nhiều chính sách tầm chiến lƣợc, nhiều chƣơng trình đào tạo, bồi dƣỡng để đảm bảo mọi trẻ em đều có quyền đƣợc sống, phát triển, tham gia và đƣợc bảo vệ không bị xâm hại trong môi trƣờng an toàn, lành mạnh và thân thiện, không bị phân biệt đối xử.